༤. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ཉྩཾ ཝཱཏི མ་སཱ་ར་ཀོ, བུ་ནྡི་ཀཱ་བ་དྡྷོ, ཀུ་ལཱི༹་ར་པཱ་ད་ཀོ, ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀོ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཡཾ ཀ་ཉྩི མ་ཉྩཾ ཝཱ. པཱི་ཋཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. བྷི་སིཾ ཝཱཏི ཨུ་ཎྞ་བྷི་སི, ཙོ་ལ༹་བྷི་སི, ཝཱ་ཀ་བྷི་སི, ཏི་ཎ་བྷི་སི, པ་ཎྞ་བྷི་སཱི་ཏི ཨི་མཱ་སུ པ་ཉྩ་སུ བྷི་སཱི་སུ ཡཾ ཀ་ཉྩི བྷི་སིཾ ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཉྩཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘མ་ཉྩ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱི་ཋ་ས་ངྑེ་པཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ཙ་མྨེ་ནཱཏི མི་གཱ་ཛེ་ལ༹་ཀ་ཙ་མྨེ་ན. ཨེ་ཏྠ པ་ན མི་ག་ཙ་མྨེ ཨེ་ཎི་མི་གོ, ཝཱ་ཏ་མི་གོ, པ་ས་ད་མི་གོ, ཀུ་རུ་ངྒ་མི་གོ, མི་ག་མཱ་ཏུ་ཀོ, རོ་ཧི་ཏ་མི་གོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཙ་མྨཱ་ནི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན –
མ་ཀྐ་ཊོ ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཙ, ས་ར་བྷོ ཀ་ད་ལཱི་མི་གོ;
ཡེ ཙ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ ཀེ་ཙི, ཏེ་སཾ ཙ་མྨཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༩);
ཏ་ཏྠ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱཏི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་ཨ་ཙྪ་ཏ་ར་ཙྪཱ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ, ཡེ་སཾ པ་ན ཙ་མྨཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ གོ་མ་ཧིཾ་ས་ས་ས་བི་ལཱ༹་རཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦེ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷི ས་བྦེ་སཾ ཙ་མྨཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏཱ་ལཱི་ས་པ་ཏྟནྟི སུ་དྡྷཾ ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙེ་ན མི་སྶཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏི་ཎ་ཝཱ་ཀ་ཙོ་ལེ༹་སུ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ བི་བྦོ་ཧ་ནེ ཝི་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏུ་ཉྩ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ་ཉྩ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ད་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་པི ཙེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི བྷི་སི་ཡཱ པ་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཉྩ་བྷི་སི་པཱི་ཋ་བྷི་སི་བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་བྷི་སི་ཙ་ངྐ་མ་ན་བྷི་སི་པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན་བྷི་སཱི་ཏི ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་ན ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ སཾ་ཝེ་ལླི་ཏྭཱ བ་དྡྷནྟི ཡ་ཐཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ སཾ་ཁི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཛ྄ཛྷེ སུ་ཊྛུ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ བ་དྡྷཾ.
ཡེ ཨ་ཊྛ མཱ་སཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི, ཨ་པྤ་ཏི་ཏཱ ཨ་པྤ་སི་དྡྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ས་ཉྙི་ཏཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ མཱ་སཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ གི་མྷི་ཀཱ མཱ་སཱ་ཏི ཨ་ཊྛ མཱ་སཱ. ཨོ་ཝ་སྶ་ཀ་མ་ཎྜ་པེཏི སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པ་པ་ད་ར་མ་ཎྜ་པཱ་ནཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨོ་ཝ་སྶ་ཀེ མ་ཎྜ་པེ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ. ཀཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ཡ་ཏྠ དྷུ་ཝ་ནི་ཝཱ་སེ་ན ཀཱ་ཀཱ ཝཱ ཀུ་ལཱ་ལཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ ས་ཀུ་ནྟཱ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཀཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི རུ་ཀྑ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན གོ་ཙ་ར་པྤ་སུ་ཏཱ ས་ཀུ་ནྟཱ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཀ་དཱ་ཙི་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ. ཡ་དཱཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ.
སོཏི ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏོ, སོ. པ་ཀ་ཏི་ས་ནྠ་ཏེཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ས་ནྠ་ཏེ, ཡཾ ནེ་ཝ་ཏྟ་ནཱ ས་ནྠ་ཏཾ, ན པ་རེ་ན ས་ནྠ་རཱ་པི་ཏཾ, ཏ་སྨི་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱིཏི ལ་ཛྫ་ན་སཱི་ལོ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ནཱ་ས་ནེ བྷཱི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ལ་ཛྫིཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནི་ར་པེ་ཀྑོཏི ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་པེ་ཀྑཱ་ར་ཧི་ཏོ, ཨི་མི་ནཱ སཱ་པེ་ཀྑོ ཙེ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ‘‘ཨོ་ཏཱ་པེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༡༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོཏི ཏཾ མ་གྒཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོ. ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ས་ངྒྷི་ཀེ ས་ངྒྷི་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊམྤི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙི་མི་ལི་ཀཱདཱི་ནཾ ཨ་ཏྠོ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ད་སྶི་ཏོ་ཝ. པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༢) ནཱ་མ ར་ཛྫུ་ཀེ་ཧི ཝཱ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཧི ཝཱ པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ. ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཀ་མ་ཡཾ པཱི་ཋཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙི་མི་ལི་ཀཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ ཀི་ཉྩི དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ པ་ཏྟཱ་དྷཱ་ར་ཀ་མྤཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་པཱ་ནཱི་ཡ་ཨུ་ལ༹་ཨུ་ངྐ་པཱ་ནཱི་ཡ་ས་ངྑཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ར་ཉྙེ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༠) པ་ཎྞ་ཀུ་ཊཱི་སུ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟི ‘‘ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ཏི ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེཏི པ་བྦྷཱ་རཱ་དི་ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ས་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ན ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ཨ་ས་ཏི རུ་ཀྑེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ.
ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་དཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ན ཁ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཋ་པི་ཏེ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན ཁ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ པཱ་སཱ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཋ་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཙ་ཏཱུ་སུ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) པཱ་སཱ་ཎེ་སུ མ་ཉྩཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཉྩེ ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི བྷི་སི་ཨཱ་དི་ཀཾ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀེ་ནཱ་པི ‘‘ཨ་ཧཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀོ’’ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་མ་ཡེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ པ་ན ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎེ་ན་པི ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཀ་ཏ་ཀུ་ཊི ཨ་ཏེ་མེ་ནྟཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ནེ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏི, ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་སྶཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཡ་སྨིཾ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧོ རུ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀེ’’ཏི. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཝི་སྶཱ་སོ ན རུ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ཨ་མ་ནུ་སྶོཏི ཡ་ཀྑོ ཝཱ པེ་ཏོ ཝཱ. པ་ལི་བུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་དྡུ་ཏཾ ཧོ་ཏི.
པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.