༣. པ་ཏྟ་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏོཏི ‘‘ཨི་མཾ པ་ཏྟཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏོ. ཨ་ཌྜྷཱ་ལ༹ྷ་ཀོ་ད་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹་ཡཱ དྭི་ནྣཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལཱི༹་ནཾ ཨོ་ད་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹ ནཱ་མ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ར་ས་པ་ལཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ པ་ཀ་ཏི་ནཱ་ལི༹ མ་ཧ་ནྟཱ, ད་མི་ལ༹་ནཱ་ལི༹ ཁུ་དྡ་ཀཱ, མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཡ མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹་ཡཱ དི་ཡ་ཌྜྷ་ནཱ་ལི༹ ཨེ་ཀཱ སཱི་ཧ་ལ༹་ནཱ་ལི༹ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༠༢) མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལནྟི པཱ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཀྐ་ནྟཾ ཏ་ཎྜུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལཾ, ན ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལཾ. ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་ངྑ་ཏོཏི ཛཱི་ར་ཀཱ་དི་ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི ས་ངྑ་ཏོ. ཨཱ་ལོ་པ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་པྤ་མཱ་ཎཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ལོ་པ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མོ་མ་ཀཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོ – ས་ཙེ ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ནཱ་དི ས་བྦ་མྤི པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛི་མ་རཱ་ཛི་ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ པ་ཏྟོ་ད་ནཱ་དི ས་བྦ་མྤི པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཧེ་ཊྛི་མ་རཱ་ཛི་ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨོ་མ་ཀུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས་མྤི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཙྩེ་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛོཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ. ཏ་ཏོ ཧི སོ ‘‘ཨ་པ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀོཏི ཨོ་མ་ཀ་ཏོ ཨོ་མ་ཀོ. ཏ་ཏོ ཧི སོ ‘‘ཨ་པ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏེ པ་ན བྷཱ་ཛ་ན་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གཱ ན ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཱ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ས་ཏྟ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་སཱ ས་ཏྟ པ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི.
ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཏྟ པ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ. ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤེ་ན པ་ཀྐནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡོ་པ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཧི པཱ་ཀེ་ཧི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༠༨) པ་ཀྐོ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤེ་ན པ་ཀྐོ ཧོ་ཏི, མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟོ དྭཱི་ཧི པཱ་ཀེ་ཧི. ས་ཙེ ཨེ་ཀོ པཱ་ཀོ ཨཱུ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤེ་ན པ་ཀྐོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གོ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷོ་པི ཡཾ མཱུ་ལཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨིཾ དི་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གཱ. ཡ་དི པ་ན ཨ་པྤ་ཀ་མྤི ཨ་དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟཾ ནཱ་མ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཝཱི་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཙེ་པི པ་ཏྟ་སཱ་མི་ཀོ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཡ་དཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཱུ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་དཱ ད་སྶ་ཐ, ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི, ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གོ ཧོ་ཏི. པཱ་ཀ་སྶ ཧི ཨཱུ་ན་ཏྟཱ པ་ཏྟ་ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. མཱུ་ལ་སྶ ས་ཀ་ལ་སྶ ཝཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཝཱ ཨ་དི་ནྣ་ཏྟཱ ས་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ན ཨུ་པེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྶེ་ཝ ས་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ པཱ་ཀེ ཙ མཱུ་ལེ ཙ ནི་ཊྛི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གོ ཧོ་ཏི. ཡོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གོ, སྭེ་ཝ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ནྟེ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦོཏི པུ་རཱ་ཎ་པ་ཏྟཾ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ནྟེ་ན ན་ཝོ པ་ཏྟོ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཋ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ངྒུ་སི་ཏྠནྟི ས་ཏྟ་ནྣཾ དྷ་ཉྙཱ་ནཾ ལཱ་མ་ཀ་དྷ་ཉྙ་སི་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ངྒུ་སི་ཏྠ་ནི་ཀྑ་མ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཚི་དྡེ་ནཱ’’ཏི.
པ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ པ་ཏྟ་སྶ. ཏེ་ན ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན པ་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནོ ཧི པ་ཏྟོ ཨེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཀ་ཉྩི པ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟ་སྶ. ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཙ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ བྷེ་ད་ཀོ ཝི་སེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན པ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཀཱ་རོ, ཏཾ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྶ པ་ཏྟོ ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཡ་དི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནོ པ་ཏྟོ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཨ་བ་ནྡྷ་ནོ་པི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ་ཀྱོ་པ་ཉྙཱ་སེ. བ་ནྡྷ་ནོ་ཀཱ་སེ ས་ཏི ཝཱ ཨ་ས་ཏི ཝཱ བ་ནྡྷ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏོ པ་ཏྟོ ཨ་བ་ནྡྷ་ནོ, པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནོ་ཀཱ་སོ. ཨ་པ་ཏྟོཏི པ་ཏྟོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི.
བ་ནྡྷ་ན་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ཡ་སྨཱ བ་ནྡྷ་ནོ་ཀཱ་སེ ས་ཏི ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ, བ་ནྡྷ་ན་ཝི་དྷི་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨིཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ས་མཱི་པེ པ་ན པ་ཏྟ་ཝེ་དྷ་ཀེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནེ ཀ་པཱ་ལ་སྶ བ་ཧ་ལ་ཏྟཱ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཡ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཁུ་མཾ ཝཱ ཚི་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦོཏི སུ་ཁུ་མེ ཚི་དྡེ ཏི་པུ་པ་ཊྚཱ་དཱི་ཧི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི, སུ་ཏྟཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏི་པུ་སུ་ཏྟ་ཀཱ་དི་ནཱ་ཝ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕཱ་ཎི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཕཱ་ཎི་ཏཾ ཛྷཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཙུ་ཎྞེ་ནཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་ཙུ་ཎྞེ་ན ས་དྡྷིཾ ཕཱ་ཎི་ཏཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཀྐེ་ན པཱ་སཱ་ཎ་ཙུ་ཎྞེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ མེ, བྷ་ནྟེ, པ་ཏྟོ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན པ་ཏྟེ་ན ཙེ་ཏཱ་པི་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ, ཨི་མཱ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༡༣) ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨ་ཏེ་ནཱཏི –
‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ, ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི. སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣ་ཏི, ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀ་སྶ ས་མྨུ་ཏི, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ. ས་མྨ་ཏོ ས་ངྒྷེ་ན ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ པ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀོ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༡༤) –
ཨེ་ཝཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ཏེ་ན. པ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཏྟོ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ སུ་ནྡ་རོ ཐེ་རཱ་ནུ་རཱུ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༡༥) ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ ཝ་ཏྭཱ. པ་ཏྟ་པ་རི་ཡ་ནྟོཏི པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏ་པ་ཏྟོ. ཨ་དེ་སེཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཙྪ་ཏྟ་ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀཱ་དི་ཀེ ཨ་དེ་སེ. པ་ཏྟ་སྶ ཧི ནི་ཀྑི་པ་ན་དེ་སོ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཨ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱཏི ཡཱ་གུ་ར་ནྡྷ་ན་ར་ཛ་ན་པ་ཙ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན. ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ པ་ན བྱཱ་དྷི་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་ས་ཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ལི་མྤི་ཏྭཱ ཡཱ་གུཾ པ་ཙི་ཏུཾ, ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ ཏཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྶ དེ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀོ ཝཱ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ར་པ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་རུ་པྤོ, ཨ་ཡཾ ཐེ་ར་སྶཱ’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟཾ དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི.
ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ནེ་ནཱ་པི. ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ ‘‘ཝ་ད, བྷ་ནྟེ, པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཉྙ་ཏྟི.
ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྷེ་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨི་དཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ནི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷི་ས་ཀྐ་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི, ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ས་པྤཱ་ཡཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷེ་ས་ཛྫ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ནཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་པྤི ནཱ་མ ག་ཝཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ‘‘ཡེ་སཾ མཾ་སཾ ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊེ་ཧི གོ་ཨ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི མི་ག་རོ་ཧི་ཏཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡེ་ས་ཉྷི ཁཱི་རཾ ཨ་ཏྠི, ས་པྤི་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ. ཏཾ པ་ན སུ་ལ་བྷཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, དུ་ལླ་བྷཾ ཝཱ, ཨ་སཾ་མོ་ཧ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཀྑི་ཀཱ་མ་དྷུ་མེ་ཝཱཏི ཁུ་དྡ་ཀ་བྷ་མ་ར་མ་དྷུ་ཀ་རཱི་ཧི ཏཱི་ཧི མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏཾ མ་དྷུ་མེ་ཝ. ཨུ་ཙྪུ་ར་སནྟི སུ་དྡྷོ་ད་ཀ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཨུ་ཙྪུ་ར་སཾ. ‘‘ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶ གུ་ལོ༹་ད་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༤) པ་ན ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ད་ཀ་ས་མྦྷི་ནྣོ ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་པ་ཀྐཱ ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཝ་ཏྠུ་ཀ་པ་ཀྐཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ཝ་ཏྠུ་ཀ་པ་ཀྐཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནོ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྪུ་ཕཱ་ཎི་ཏཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ནོ་ཝ་ཊྚ་ན་ཀཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༢༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཙྪུ་ཝི་ཀ་ཏཱིཏི ཨུ་ཙྪུ་མྷཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ ར་ས་ལ་སི་ཀཱ་དི་ཀཱ. པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཏྟཱ ཏཾ-ས་དྡ་སྶ ཏེ་ན པ་ཀ་ཏཱ་ནཾ བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ, ན ཏེ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཏེ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ཏེ་སཾ ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཁཱི་རཱ་དཱི་ནི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་སཱ་ཏེ་ལནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༢༣) ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཙྪ་ཝ་སཾ མ་ཙྪ་ཝ་སཾ སུ་སུ་ཀཱ་ཝ་སཾ སཱུ་ཀ་ར་ཝ་སཾ ག་དྲ་བྷ་ཝ་ས’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢) ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་སཱ་ནཾ ཏེ་ལཾ. ཡཱ་ནཱིཏི ཡཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཙྪ་ཝ་སཾ མ་ཙྪ་ཝ་སཾ སུ་སུ་ཀཱ་ཝ་སཾ སཱུ་ཀ་ར་ཝ་སཾ ག་དྲ་བྷ་ཝ་སཾ ཀཱ་ལེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་ཀྐཾ ཀཱ་ལེ སཾ་ས་ཊྛཾ ཏེ་ལ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ལ་ཏྠཾ ཝ་སཱ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝ་སཱ་ཏེ་ལཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ལེཏི པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ. སཾ་ས་ཊྛནྟི པ་རི་སྶཱ་ཝི་ཏཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ. ‘‘ཨ་ཙྪ་ཝ་ས’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ཝ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཱ་ནཾ ཝ་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ཝ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
སཱ་མཾ པ་ཙི་ཏྭཱཏི ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ སཱ་མཾ པ་ཙི་ཏྭཱ. ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཏེ་ལ་མྤཱིཏི ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏ་ཏེ་ལ་མྤི. ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཀཱ་ལེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་ཀྐཾ ཀཱ་ལེ སཾ་ས་ཊྛཾ, ཏཾ ཙེ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཝཱ ཀཱ་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཝི་ཀཱ་ལེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་ཀྐཾ ཝི་ཀཱ་ལེ སཾ་ས་ཊྛཾ, ཏཾ ཙེ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཏི་ཎྞཾ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ. ཀཱ་ལེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་ཀྐཾ ཝི་ཀཱ་ལེ སཾ་ས་ཊྛཾ, ཏཾ ཙེ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དྭི་ནྣཾ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ. ཀཱ་ལེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་ཀྐཾ ཝི་ཀཱ་ལེ སཾ་ས་ཊྛཾ, ཏཾ ཙེ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢). ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ‘‘ཀཱ་ལེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་ཀྐཾ ཀཱ་ལེ སཾ་ས་ཊྛཾ ཏེ་ལ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི ཨི་དཾ ནི་རཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༢༣) སུ་ཁུ་མ་ར་ཛ་ས་དི་སཾ མཾ་སཾ ཝཱ ནྷཱ་རུ ཝཱ ཨ་ཊྛི ཝཱ ལོ་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཏཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་སཱ་ཡ ཏེ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ད་ཧཱུཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏ་ད་ཧུ. པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རཱ་མི་ས་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་མེ་ཝ. ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཏྠུཾ པ་ཙི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནནྟི ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཏེ་སཾ, ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་མ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ་སནྟི ཝ་སཱ་ཏེ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཝ་ཏྠུནྟི ཁཱི་རཱ་དི་ཀཾ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ, པ་ཙི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ, སཱ་མཾ་པཱ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ས་པྤིཾ ཝཱཏི ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏ་ས་པྤིཾ ཝཱ. ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ད་དྷི་ག་ཏཾ ཝཱ ཏ་ཀྐ་ག་ཏཾ ཝཱ ཁ་ཡཾ ག་མི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་པི་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཝ་ནཱི་ཏཾ ཝཱཏི ཏ་ཀྐ་བི་ནྡཱུ་ནི་པི ད་དྷི་གུ་ལི༹་ཀཱ་ཡོ་པི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སུ་དྷོ་ཏ་ན་ཝ་ནཱི་ཏཾ པ་ཙི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི སཱ་མཾ་པ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་དི ས་ཡཾ་པ་ཙི་ཏ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་མི་སཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་མི་སཾ ས་ཡཾ་པ་ཙི་ཏ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན མི་སྶི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨ་པ་ཀྐ་མྤི ས་ཡཾ་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཏཾ པ་ན ཏ་ད་ཧུ་པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མྤི སཱ་མི་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ས་ཡཾ་པ་ཀྐ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཝ་སཱ་ཏེ་ལཾ, ས་ཡཾ་བྷ་ཛྫི་ཏ་སཱ་ས་པཱ་དི་ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཏེ་ལ་ཉྩ སཱ་མི་སཾ ཏ་ད་ཧུ་པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཐཱ ན་ཝ་ནཱི་ཏ་ས་པྤཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩ –
‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཨཱ་དཱི་ནི, སཾ་ས་ཊྛཱ་ནི ས་ཧ་ཏྟ་ནཱ;
གཱ་ཧཱ་པ་ཡ་ནྟི ས་བྦྷཱ་ཝ’’ནྟི ཙ;
‘‘ཏེ་ཧེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཏྟཾ, ཀ་པྤ་ཏེ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ;
ནི་རཱ་མི་སཾ་ཝ ས་ཏྟཱ་ཧཾ, སཱ་མི་སེ སཱ་མ་པཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཙ.
ཁཱི་རཱ་དི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏི་ལཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. སཱ་མི་སཱ་ནི་པཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་རཱ་མི་སཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏཱ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༢༢) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏཾ པ་ན ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ, པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མྤི ཙ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ནྟོ་ས་ཏྟཱ་ཧེཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན མུ་དྡྷ་ནི་ཏེ་ལ་ཨ་རུ་མ་ཀྑ་ན་གྷ་ར་དྷཱུ་པ་ནཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ས་པྤི ཙ ཏེ་ལ་ཉྩ ཝ་སཱ ཙ མུ་དྡྷ་ནི་ཏེ་ལ་ཏྠཾ ཝཱ ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ན་ཏྠཾ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, མ་དྷུ ཨ་རུ་མ་ཀྑ་ན་ཏྠཾ ཝཱ ཕཱ་ཎི་ཏཾ གྷ་ར་དྷཱུ་པ་ན་ཏྠཾ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ.
ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎ་སྶ ཨུ་གྒ་མ་ནཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ས་ཏྟ་མ་དི་ཝ་སེ ཀ་ཏ་ཏེ་ལཾ ས་ཙེ ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ མི་ག་རོ་ཧི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་པྤི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་པྤི, ཏ་ཐཱ ན་ཝ་ནཱི་ཏཾ, ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་ནི་མྦ་ཀོ་ས་མྦ་ཀ་ར་མ་ནྡ་སཱ་ས་པ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་ལཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏེ་ལཾ, ཏ་ཐཱ མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥ་ཕཱ་ཎི་ཏཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཕཱ་ཎི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ས་བྦཾ མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥ་ཕཱ་ཎི་ཏཾ ཕཱ་ཎི་ཏ་ག་ཏི་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏུ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་ཏུ་ད་ཀེ་ན ཀ་ཏནྟི མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥཱ་ནི སཱི་ཏུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་མ་དྡི་ཏྭཱ པུ་པྥ་ར་སེ ཨུ་ད་ཀ་ག་ཏེ ས་ཏི ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ. ‘‘ཕཱ་ཎི་ཏ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ན པ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ སཱི་ཏུ་ད་ཀེ་ན ཀ་ཏཾ མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥ་ཕཱ་ཎི་ཏཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ སཱ་མི་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རཱ་མི་ས་མེ་ཝ, ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི. ས་ཙེ པ་ན ཁཱི་རཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ, ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ཁ་ཎྜ་ས་ཀྑ་རཾ པ་ན ཁཱི་ར་ཛ་ལླི་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སོ་དྷེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་མྦ་ཛ་མྦུ་པ་ན་ས་ཀ་ད་ལི་ཁ་ཛྫུ་རི་ཙི་ཉྩཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཕཱ་ཎི་ཏཾ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྦ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི.
ཀཱ་ཡི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཡེ ཨ་རུ་ནོ ཝཱ མ་ཀྑ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏུཾ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡནྟི ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ. ནི་ར་པེ་ཀྑོ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨ་ན་པེ་ཀྑོ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ད་ཏྭཱ. ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ པུ་ན ལ་དྡྷ་བྷེ་ས་ཛྫཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི དི་ནྣཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ས་ཙེ སོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་དེ་ཡྻ, ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ཏྠུ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀ་ཉྩི པ་རི་བྷོ་གཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཙེ སོ བཱ་ལོ ཧོ་ཏི, དཱ་ཏུཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏེ, སཱ་མ་ཎེ་ར, བྷེ་ས་ཛྫ’’ནྟི, ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཧ་ར, ཐེ་ར་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི ས་པྤི་ཨཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཙེ་ཝ ས་པྤི་པི་ཎྜཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཙ. མི་སྶི་ཏེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷེ་ས་ཛྫཾ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཨི་མཱ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༢༣) ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་པི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཉྙི་ནོ ཙེ་ཝ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཉྙི་ནོ་པི ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ་པི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ན་ཊྛཱ་ཝི་ན་ཊྛཱ་ད་ཌྜྷཱ་ཝི་ལུ་ཏྟེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་དི་ས་ཉྙི་ནོ. ཨ་ནྟོ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ, ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ, ན་ཊྛེ, ཝི་ན་ཊྛེ, ད་ཌྜྷེ, ཨ་ཙྪི་ནྣེ, ཝི་སྶཱ་སེ་ན ག་ཧི་ཏེ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི. ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏཱ, ག་ཎ་ནུ་པ་ག་ཏཱ, ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི. ཀ་ཐི་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཀི་རི་ཡཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏི་ཝེ་ད་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་སཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ).
བྷེ་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཙྪི་མ་མཱ་ས་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཏཱ་ཝཱཏི ཏཱ་ཝ པ་རི་མཱ་ཎེ ཀཱ་ལེ. ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཉྩ་མཱ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ལོ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ས་མ་ཡོ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡ, ཨ་ཉྙེ་པི མ་ནུ་སྶཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༢༨) ཨི་མེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ. དེ་ཐ མེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ན ‘‘ཨཱ་ཧ་ར་ཐ མེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ, པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཐ མེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཙེ་ཏཱ་པེ་ཐ མེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨི་མེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀིཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ པུ་བྦེ ཨ་དེ་ནྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ པ་ན པུ་བྦེ་པི དེ་ནྟི, ཏེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ ན་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཡེ མ་ནུ་སྶཱ པུ་བྦེ་པི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ནྟི, ཨི་མེ པ་ན ས་ཙེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ ན་ཏྠི ཏེ་སུ ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༢༨). ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏཱ་ནིཾ ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱ, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༡༨) ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨི་དཾ པ་ན པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་དཱ་ཡ་ཀེ་སུ་པི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.
གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་དྡྷ་མཱ་ས་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑཱུ་པོ་ས་ཐ་སྶ པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མཱ, ཨ་ཡ་མ་དྡྷ་མཱ་སོ གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་དྡྷ་མཱ་སོ ནཱ་མ, ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་དྡྷ་མཱ་ས་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ པ་ཙྪི་མ་དི་ཝ་སོ ནཱ་མ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ པུ་ཎྞ་མཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘མཱ་སོ སེ་སོ གི་མྷཱ་ན་ནྟི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ, ཨ་དྡྷ་མཱ་སོ སེ་སོ གི་མྷཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ག་ཎ་ནེ་ན. པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཀྑེ་ཏྟནྟི པ་རི་ཡེ་ས་ན་སྶ ཁེ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི མཱ་སེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཨ་ལ་དྡྷཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་ར་ཎ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཀྑེ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ཀྑེ་ཏྟ་ཉྩེ་ཝ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཀྑེ་ཏྟ་ཉྩ. པི-ས་དྡེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཀྑེ་ཏྟཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་དྡྷ་མཱ་སེ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ, ཀཱ་ཏུཾ, ནི་ཝཱ་སེ་ཏུ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡཾ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ‘‘ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཀཱ་ལ་པ་ཀྑུ་པོ་ས་ཐོ, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་དྡྷ་མཱ་སོ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཀྑེ་ཏྟ་ཉྩེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཀྑེ་ཏྟ་ཉྩ. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ནྟ་རེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཨ་ལ་དྡྷཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ, ལ་དྡྷཾ ཀཱ་ཏུ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་ཉྩ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༢༨) ཝ་ཙ་ནཾ དི་སྶ་ཏི, ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝི་རོ་དྷ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་དྡྷ་མཱ་སོ སེ་སོ གི་མྷཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༢༧) ཧི པཱ་ལི༹. ས་བྦ་མྤཱིཏི པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ, ཀ་ར་ཎཾ, ནི་ཝཱ་ས་ནཾ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ས་བྦ་མྤི. ཨི་མི་ནཱ ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཀ་ར་ཎ་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཁེ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ མཱ་སེ་སུ ཨ་ལ་དྡྷཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ, ལ་དྡྷཾ ཀཱ་ཏུཾ, ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཝ་སྶཾ ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏཱིཏི སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི, ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མ་མཱ་སཾ ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱ གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་མཱ་ས་མེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱཏི ཝ་སྶཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ ད་སཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཉྷི དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ པ་ན ལ་དྡྷཱ ཙེ་ཝ ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ལ་དྡྷ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སཱ་ཧཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦཱ, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་ཊྛི་ཏཱ པ་ན ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ. ད་སཱ་ཧེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཧཱ་རོ. ཨ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཀོ པ་རི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀཱ་ཧ་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ར་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
སོ ཀུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སོ’’ཏི, ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡ་མཱ་སེ་སཱུཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་པཱ་ཊི་པ་དཱ་དཱི་སུ ཛེ་ཊྛ་མཱུ་ལ་པུ་ཎྞ་མཱ་སཱ་ཝ་སཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡ་ནཱ་མ་ཀེ་སུ མཱ་སེ་སུ. ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ‘‘ཀཱ་ལོ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘དེ་ཐ མེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༦༢༨) ན་ཡེ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་མི་ནཱ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ས་མ་ཡ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ད་ནྟ་བུ་དྡྷ་ད་ཏྟཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན –
‘‘ཀ་ཏྭཱ པ་ན ས་ཏུ་པྤཱ་དཾ, ཝ་སྶ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ;
ནི་པྥཱ་དེ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ, ས་མ་ཡེ པི་ཊྛི་ས་མྨ་ཏེ.
‘‘ཧོ་ཏི ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་པ་ཏྟི, ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ནོ;
ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ, ཀ་ཏྭཱ ནི་པྥཱ་ད་ནེ ཏ་ཐཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་སེ སེ་སེ གི་མྷཱ་ནེ པ་རི་ཡི་ཊྛཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་དྡྷ་མཱ་སེ སེ་སེ གི་མྷཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ད་ཧི་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༦༢༨) ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ས་དྡྷ་མཱ་སེ་སུ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨཱུ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ནི་དྡེ་སོ ཙཱ་ཡཾ, སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ. ཨཱུ་ན་ཀ་མཱ་ས་དྡྷ་མཱ་སེ་སཱུཏི ཨཱུ་ན་ཀ་མཱ་སེ ཙེ་ཝ ཨཱུ་ན་ཀ་དྡྷ་མཱ་སེ ཙ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཉྙི་ནོ, ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་ཡེ་ས་ན་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨཱུ་ན་ཀ་མཱ་སེ སེ་སེ གི་མྷཱ་ནེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཉྙི་ནོ, ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨཱུ་ན་ཀ་དྡྷ་མཱ་སེ སེ་སེ གི་མྷཱ་ནེ ཙ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཉྙི་ནོ, ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཝཱ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི. ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི, ཏ་ཉྩ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨུ་ད་ཀ་ཕུ་སི་ཏ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནྷཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎེ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་ཏི་ཏ་ཨུ་ད་ཀེ་ནེ་ཝ ནྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ, ན ནྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཝཱ་པི་ཨཱ་དཱི་སུ གྷ་ཊེ་ཧི ཨཱ་སི་ཏྟཱུ་ད་ཀེ་ན ནྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ཡཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ན ན་གྒ་སྶ ནྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ་པི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡ ན་གྒ་སྶ ནྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ན་ཏྠི དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱཏི ཨ་ཙྪི་ནྣ་སེ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ས་མ་ཡེ ནི་ཝཱ་ས་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ་ན་མྤཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན མ་ཧ་གྒྷ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཙོ་རཱུ་པ་དྡ་ཝོ ཨཱ་པ་དཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཝ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཝཱ ནི་ཝཱ་ས་ཡ་ཏོཏི ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ ཨ་ས་མ་ཡེ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟ་སྶ. ཡཾ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ན་གྒཱ་ནཾ ཀཱ་ཡོ་ཝ་སྶཱ་པ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ མ་ཧ་གྒྷ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཙོ་རཱུ་པ་དྡ་ཝོ ཨཱ་པ་དཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ནོ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ན་གྒ་སྶ ནྷཱ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ན དི་སྶ་ཏི. ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཧི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རོ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཡ་ཏི, ན ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ཧི ས་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ.
ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ད་ཏྭཱ’’ཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ན་སྶེ་ཝ དཱ་ན་མི་ཧ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ནི་སྶ་ཊྛ་དཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ས་ཀ’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨི་མི་ནཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཛི་ཏྭཱ དི་ནྣ་མྤི ཧི ས་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཎྷ་ཏོ ན་ཏྠི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་བ་དྡྷཱ་ནི, ཝི་སུཾ ཋ་པི་ཏཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏོ, ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨཱ་ཧ་ར, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པ་ཡ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི. ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏོ་པི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨེ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏོ ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྡཱ’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ག་ཎྷཱ’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སཱུཏི ཏེ་ནཱ་ཎ་ཏྟེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ. ཡ་ཏྠ པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཎ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་སཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨཱ་ཎ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ག་ཎྷི་ཏུཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ‘ག་ཎྷཱ’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟོ བ་ཧཱུ་ནི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༣) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ག་ཎྷ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ སཱ་མཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༣༣) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི པ་ཏྟཱ་དིཾ ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ, ཨ་ནྟ་མ་སོ སཱུ་ཙི་མྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, པ་ཏྟཱ་དི, ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཝཱ. ཏ་སྶ ཝི་སྶཱ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱཏི ཡ་སྶ དི་ནྣཾ, ཏ་སྶ ཝི་སྶཱ་སེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ, ཏ་ཏི་ཡ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱཏི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་མ་ཡེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ལི༹་ཡཾ, མཱ་ཏི་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་སུ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨ་ངྒ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཚ་བྦི་དྷཾ ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དིནྟི ‘‘སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཚ སུ་ཏྟཱ་ནི ཁོ་མཾ ཀ་པྤཱ་སི་ཀཾ ཀོ་སེ་ཡྻཾ ཀ་མྦ་ལཾ སཱ་ཎཾ བྷ་ངྒ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༣༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཚ་བྦི་དྷཾ ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དིཾ. ཏ་ཏྠ ཁོ་མནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༦-༣༨) ཁོ་མ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཾ. ཀ་པྤཱ་སི་ཀནྟི ཀ་པྤཱ་ས་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ཀོ་སེ་ཡྻནྟི ཀོ་སི་ཡཾ་སཱུ་ཧི ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཾ. ཀ་མྦ་ལནྟི ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སུ་ཏྟཾ. སཱ་ཎནྟི སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀེ་ན ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཾ. བྷ་ངྒནྟི པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ཝཱ་ཀ་སུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. པ་ཉྩ་ཧི་པི མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་སུ་ཏྟཾ པ་ན ‘‘བྷ་ངྒ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མནྟི ཏེ་སཾ ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ དུ་ཀཱུ་ལཾ པ་ཏྟུ་ཎྞཾ སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཾ ཙཱི་ན་པ་ཊྚཾ ཨི་དྡྷི་ཛཾ དེ་ཝ་དི་ནྣ་ནྟི ཚ་བྦི་དྷཾ སུ་ཏྟཾ.
ཏུ་རཱིཏི ཝཱ་ཡ་ནཱུ་པ་ཀ་ར་ཎོ ཨེ་ཀོ ད་ཎྜོ, ཝཱི་ཏ་ཝཱི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཏྠ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི. ཝེ་མནྟི ཝཱ་ཡ་ནཱུ་པ་ཀ་ར་ཎོ ཨེ་ཀོ ད་ཎྜོ, སུ་ཏྟཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟོ གྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. ཏ་སྶ ས་བྦ་པྤ་ཡོ་གེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སྶ ཡེ ཏེ ཏུ་རི་ཝེ་མ་ས་ཛྫ་ནཱ་དི་ཀཱ པ་ཡོ་གཱ, ཏེ་སུ ས་བྦེ་སུ པ་ཡོ་གེ་སུ བྷི་ཀྑུ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་སྶ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སྶ པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ བྷི་ཀྑུ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏུ་རི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཏེ་སཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ་སི་ཕ་ར་སུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒ་ན་ནི་སཱ་ན་རུ་ཀྑ་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་ས་བྦ་པྤ་ཡོ་གེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ནྟཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱི་ཏ་ཝཱི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎེ ཝཱི་ཏེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘དཱི་གྷ་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟེ, ཏི་རི་ཡ་ཉྩ ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟེ ཝཱི་ཏེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་མཾ སུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ཧི ཝཱ་ཡཱ་པི་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ནེ་ཝ དཱི་གྷ་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟེ, ཏི་རི་ཡཾ ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟེ ཝཱི་ཏེ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟ་མ་ཡེཏི ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་སུ་ཏྟ་མ་ཡེ. ཨི་ཏ་ར་སྨིནྟི ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་མ་ཡེ པ་རི་ཙྪེ་དེ. ཏ་ཏོ ཙེ ཨཱུ་ན་ཏ་རཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཙེ ཨཱུ་ན་ཏ་རཱ, ཨ་ནྟ་མ་སོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༦-༦༣༨) ཨ་ཙྪི་མ་ཎྜ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་པྤི་ཡ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཡཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ པུ་བྦེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཡཱ་པེ་ནྟ་སྶ ས་ཙེ པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎཱ ཝཱ ཨཱུ་ན་ཀཱ ཝཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སུ པ་རི་ཙྪེ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀེ་ན ཝཱ སུ་ཏྟེ་ན, དཱི་གྷ་ཏོ ཝཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏཾ ཧོ་ཏི, པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་རི་ཙྪེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ.
ཡ་དི པ་ན (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༦-༦༣༨) དྭེ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡཱ ཧོ་ནྟི ཨེ་ཀོ ཀ་པྤི་ཡོ ཨེ་ཀོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡོ, སུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏེ ཙེ ཝཱ་རེ་ན ཝི་ན་ནྟི, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ན ཝཱི་ཏེ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨཱུ་ན་ཏ་རེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨི་ཏ་རེ་ན ཝཱི་ཏེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་ཙེ དྭེ་པི ཝེ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝི་ན་ནྟི, པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཐ སུ་ཏྟཾ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཀེ་དཱ་ར་བ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ན ཝཱི་ཏེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་རི་ཙྪེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཝཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ དྭེ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝི་ན་ནྟི, པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་རི་ཙྪེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཐ སུ་ཏྟ་མྤི ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ, ཏེ ཙེ ཝཱ་རེ་ན ཝི་ན་ནྟི, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟ་མ་ཡེ་སུ པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ པ་རི་ཙྪེ་དེ་སུ ཝཱི་ཏེ་སུ པ་རི་ཙྪེ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨཱུ་ན་ཏ་རེ་སུ ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟ་མ་ཡེ་སུ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟ་མ་ཡེ་སུ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཝཱ ཨཱུ་ན་ཀེ་སུ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ, ཀ་པྤི་ཡ་སུ་ཏྟ་མ་ཡེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཨ་ཐ ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀེ་ན ཝཱ སུ་ཏྟེ་ན, དཱི་གྷ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ན་ནྟི, ཨུ་བྷོ་པི ཝཱ ཏེ ཝེ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝི་ན་ནྟི, ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཙཱི་ཝ་རེ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་རི་ཙྪེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ས་པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡོ ཏཱ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་ཏོ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡོ, སེ་སོ ཀ་པྤི་ཡོ. སུ་ཏྟ་མྤི སཱ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, སེ་སཾ, ཉཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཝཱ་ཡཱ་པི་ཏེ ཝཱ་ཡཱ་པི་ཏ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་ཝཱ་ཡཱ་པི་ཏ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་སུ་ཏྟནྟི སཱ་མཾ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་སུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སཱ་མཾ སུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་དྷ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ སཱ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ངྒེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་སུ་ཏྟ་མྤི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱཏི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཝཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ.
སུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. མ་ཧཱ་པེ་ས་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མི་ཀེ་ཧི པུ་བྦེ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀཱི་དི་སེ་ན ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཀཱི་དི་སཾ ཏེ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ་ཡཱ་པེ་མི, ཝ་ད, བྷ་ནྟེ, ཡ་དི་ཙྪ་སཱི’’ཏི ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མི་ཀེ་ཧི པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཡ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཏཱི་ཧི སུ་ཏྟ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཧ ཝཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི, སུ་ཝཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ‘‘ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པ་ད་ཛྫེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ན པ་ན ཨ་ངྒ་ད་སྶ་ནཾ སུ་ཏྟ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན བྷི་ཀྑུ་ནོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་དཱ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ པུ་བྦེ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀ་སྶ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ ཝི་ཀ་པྤཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༤༣) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཉཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི.
མ་ཧཱ་པེ་ས་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཋ་མ་པ་ད་སྶཱཏི ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི པ་ད་སྶ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཏཱ་ནི དི་ཝ་སཱ་ནཱིཏི ཏེ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝ, ཏེ་སུ ད་སཱ་ཧེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི དི་ཝ་སེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་མཱ་ས་སྶཱཏི པུ་བྦ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ. སོ ཧི ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡོ་ག་ཏོ ‘‘པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་མཱ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མིཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་མཱ་ས་སྶ ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མི་ཏོཏི ཝཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་མཱ་ས་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ པུ་རི་མ་སྶ ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་སྶ པ་ཉྩ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩེ་ས (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༦༥༠) ‘ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ’ནྟི (པཱ་རཱ. ༤༦༣) ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་དྡྷོ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་པུ་བྦཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ པ་མཱ་ད་པཱ་ཋོ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རོ་དྷ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀི་ཉྩ ‘‘ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷོ་པི སི་ཡཱ.
ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཙ ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝོ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ག་མི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ག་མི་ཀ་གི་ལཱ་ན་ག་བྦྷི་ནི་ཨ་བྷི་ན་ཝུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡྷཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ག་མི་ཀོ ནཱ་མ ‘‘སེ་ནཱ་ཡ ཝཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པ་ཝཱ་སཾ ཝཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༤༩) ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ‘‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ དི་ནྣནྟི ག་མི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ག་མ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི དཱ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན དཱུ་ཏཾ ཝཱ པེ་སེ་ཏྭཱ, ས་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མི་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༤༩) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སེ་སནྟི ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙི་ཨཱ་དི་ནོ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཨི་དྷ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙི་ཨཱ་དི་ནོ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙི་ནོ, ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཛཱ་ཏི་པྤ་མཱ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏཱ, ད་སཱ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏྟི་ཀ་ཏེ་མཱ་སི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་ཏཱ, ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ.
ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༠༨) ཨི་མ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫཱ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦེ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ’’ནྟི ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཏ་དི་ཧ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ན ‘‘ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཾ ཝཱ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (པཱ་ཙི. ༡༡༡, ༡༡༥) ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱཏི ཨུ་པ་ས་དྡ་སྶ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཝ་སི་ཏྭཱཏི ཨ་ཀྑ་ཎྜཾ ཝ་སི་ཏྭཱ. ‘‘ཡེ་ན ཡ་སྶ ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, དཱུ་ར་ཊྛ་མྤི ཙ ཏ་སྶ ཏ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་མ་སྶ…པེ… ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མ་སྶཱཏི ‘‘ཨུ་པ་ཝ་སྶ’’ནྟི པ་ད་སྶ. ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཧི ལོ་ཀེ གཱ་མ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༥༤) ཨཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ན ཧི སོ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡི་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀོ པ་ནྠ་སེ་ནཱ་ས་ནོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༦༡) སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་པ་ཙྪི་མཱ་ནི ཨཱ་རོ་པི་ཏེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་ནུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་ནུ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠེ་ན ན་ཝ་ཝི་ད་ཏྠི་པ་མཱ་ཎཾ. ཛི་ཡཱ་ཡ པ་ན ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. གཱ་མ་སྶཱཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ. ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོཏི ཨུ་མྨཱ་ར་ཏོ. པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏ་གྷ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ པ་ཋ་མ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ཏོ. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན མ་གྒེ་ན མི་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ་པི གཱ་མ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ མི་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཙོ་རཱ་ནཾ ནི་ཝི་ཊྛོ་ཀཱ་སཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ཨཱ་རཱ་མེ, ཨཱ་རཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཙ ཙོ་རཱ་ནཾ ནི་ཝི་ཊྛོ་ཀཱ་སཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བྷུ་ཏྟོ་ཀཱ་ས་ཊྛི་ཏོ་ཀཱ་ས་ནི་སི་ནྣོ་ཀཱ་ས་ནི་པ་ནྣོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཙོ་རེ་ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཝི་ལུ་ཏྟཱ་ཀོ་ཊི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཨཱ་རཱ་མེ, ཨཱ་རཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཙ ཧ་ཏ་ཝི་ལུ་ཏྟཱ་ཀོ་ཊི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ.
ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻཱཏི ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ནྟ་རེ གྷ་རཱ་ནི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ, གཱ་མོ, ཏ་སྨིཾ ཋ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩཱཏི ནི་ཀྑི་པ་ན་ཉྩ. ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི བྱ་ཏི་རེ་ཀཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༥༣-༦༥༤) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི ཚི་ནྣ་ཝ་སྶོ ཝཱ, ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སོ ནཱ་མ པུ་བྦ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏྟིཾ་ས ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཱ. ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་ཏོ པ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱུ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ ཏཱ་ཝ ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡོ་ག་ཏོ ན ལ་བྷ་ཏུ, ཀ་སྨཱ གཱ་ཝུ་ཏ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎེ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྲ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་མ་ནྟི་ཏོ པ་ན ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཡོ་ཛ་ན་མྤི ག་ནྟྭཱ ཝ་སི་ཏུཾ པ་ཙྩེ་ཏི, ཨི་ད་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ. སཱ་ས་ངྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི སཱ་ས་ངྐ་ཉྩེ་ཝ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ངྐ་ཨ་པྤ་ཊི་བྷ་ཡེ་ཧི ཨ་ངྒ་ཡུ་ཏྟེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་ས་ནྟོ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཀྑ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ ཡཾ གཱ་མཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀ་པ་ཙྪི་མེ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་ནཱ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཚཱ་ར་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘སི་ཡཱ ཙ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་ར་ཉྷི ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ ཨེ་ཝ ལ་བྷ་ནྟི, ནེ་ཏ་རེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ད་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཚཱ་ར་ཏྟ་པ་ར་མཾ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སི་ཏ་བྦནྟི ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་མ་ན་ཀི་ཙྩེ ས་ཏི ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཚཱ་ར་ཏྟ་པ་ར་མཾ ཝི་པྤ་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཚ ར་ཏྟི་ཡོ ཏ་མྷཱ ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བྷ་ད་ནྟེ་ན བུ་དྡྷ་ད་ཏྟཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན –
‘‘ཡཾ གཱ་མཾ གོ་ཙ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ ཝ་སེ;
ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཋ་པེ་ཏུཾ ཏཾ, མཱ་ས་མེ་ཀཾ ཏུ ཝ་ཊྚ་ཏི.
‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ས་ནྟ་སྶ, ཚཱ་ར་ཏྟ་པ་ར་མཾ མ་ཏཾ;
ཨ་ཡ་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ’’ཏི.
ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཚཱ་ར་ཏྟ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཏ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ ས་ཏྟ་མཾ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ནཱཏི ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ དཱུ་ར་ཏཱ་ཡ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྟ་མཾ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཏ་ཏྲེ་ཝ ཋི་ཏེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་སི་ཏྭཱཏི ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ.
སེ་སནྟི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་ངྒེ་སུ ཡཾ ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ, ཏཾ ཨི་དྷ ཚཱ་ར་ཏྟ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ.
སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་རི་ཎ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏོ, ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཀ་ཐཾ ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སོཏི ལཱ་བྷོ. ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི པ་རི་ཎ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ‘‘ལ་བྷི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ལཱ་བྷས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་མཱ་ཧ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཝ་ཏྠུནྟི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙུ་ཎྞ་པི་ཎྜ་མྤི ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་མྤི ད་སི་ཀ་སུ་ཏྟ་མྤི. པ་རི་ཎ་ཏནྟི ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ནྣཾ ས་ངྒྷ་སྶ པོ་ཎཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་བྦྷཱ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་ན པ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན སོ པ་རི་ཎ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ད་སྶཱ་མ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ. པ་ཡོ་གེཏི པ་རི་ཎཱ་མ་ན་པྤ་ཡོ་གེ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཛཱ་ནཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ལཱ་བྷཾ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མི་ཀཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ས་ངྒྷ་ཙེ་ཏི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནྟ་མ་སོ སུ་ན་ཁཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཏྟོ ‘‘པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་ས་ངྒྷཱ་དཱི་ནནྟི ཨ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་ཙེ་ཏི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ, ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཎ་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་རི་ཎ་ཏེ, ཨ་པ་རི་ཎ་ཏེ ཙ ཨ་པ་རི་ཎ་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ ཙཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, པ་རི་ཎ་ཏེ, ཨ་པ་རི་ཎ་ཏེ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘པ་རི་ཎ་ཏེ ཨ་པ་རི་ཎ་ཏ་ས་ཉྙཱི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་པ་རི་ཎ་ཏེ ཨ་པ་རི་ཎ་ཏ་ས་ཉྙཱི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༦༠). དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ་རཾ ཝཱ ལ་བྷེ་ཡྻ, ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀོ ཝཱ ཨ་སྶ, ཡ་ཏྠ ཝཱ པ་ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏི, ཏ་ཏྠ དེ་ཐཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༦༡) ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་ཙེ པ་ན དཱ་ཡ་ཀཱ ‘‘མ་ཡཾ ས་ངྒྷ་བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ, ཙེ་ཏི་ཡ་པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ, ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ རུ་ཙི་ཡཱ ད་སྶཱ་མ. བྷ་ཎ་ཐ, ཀ་ཏྠ དེ་མཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༦༠) ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཨི་ཙྪ་ཐ, ཏ་ཏྠ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ.
པ་རི་ཎ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཏྟ་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.
ཨི་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ
ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.