ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ

༡. ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ

༡. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༢-༤༦༣) ནི་ཊྛི་ཏ་ཉྩ ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩཱ་ཏི ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ནི་ཊྛི་ཏེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མཱུ་ལ་ཀེ ཙཱི་ཝ་རེ, པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ར་ཎེ་ན་པི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི་པི, ཏ་སྨཱ ‘‘སཱུ་ཙི་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀི་ཉྩི སཱུ་ཙི་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ པཱ་ས་ཀ་པ་ཊྚ་ག་ཎྛི་ཀ་པ་ཊྚ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་མྨཾ, ཏཾ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན. ན་ཊྛནྟི ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཧ་ཊཾ. ཨེ་ཏ་མྤི ཧི ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ན་ཊྛནྟི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཁཱ་དི་ཏཾ. ད་ཌྜྷནྟི ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷཾ. ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཀུ་ལེ ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, སཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ. ཨེ་ཏེ་ས་མྤི ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷ་སྶེ་ཝ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སུ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷེ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ, ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཡེ་ན སོ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ. ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏཱ་ཝ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ, ཏཱ་ཝ སོ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ་ཏི དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་པ་ལི་བོ་དྷེ་པི ས་ཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, ནཱ་ས་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷེ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒྷ་སྶཱཏི ས་ངྒྷེ་ན. ཀ་ཏྟ་རི ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་བྦྷ་ཏེཏི ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ན་མ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན, ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རེ་ན ཝཱ ཨུ་དྡྷ་ཊེ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ. ཨུ་བྦྷཱ་རོ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛེ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟེ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་སྶ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༦) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ལ་བྷ་ནྟི, ན པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཀི་ཏྟ་ཀཱ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱཏི ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ. པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ དཱ་ཡ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི ཀ་མྨཱ་ནི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་བྦྷཱ་ན’’ནྟི ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏོ, ཡ་སྨཱ ཙ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ཨཱ་ནི་སཾ་སེཏི ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀེ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ. ཨ་ཐ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཀོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ས་ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ, དྭེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ, དྭེ བྷི་ཀྑཱུ, ཏ་ཡོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ, ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱཏི –

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་དེ་ཡྻ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ, ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི. སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ. ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ. དི་ནྣཾ ཨི་དཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༧) –

ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ. ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧ་སྶཱཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ བྷ་བྦ་སྶ. སོ ཙ ཁོ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ཛཱ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ‘‘ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཀོ་ཝི་དོ བྷི་ཀྑུ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི་ཝཱ་རེཔི (པ་རི. ༤༠༩) ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ? པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, མཱ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ལི་བོ་དྷཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི.

ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ དྷོ་ཝ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཙྪེ་ད་ན་བ་ནྡྷ་ན་སི་བྦ་ན་ར་ཛ་ན་ཀ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ. པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ནཱ་མ པུ་རཱ་ཎ་ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ. མཱ་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ མཱ་ཏི་ཀཱ. པ་ལི་བོ་དྷོ ནཱ་མ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ་ཏི དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ. ཨུ་དྡྷཱ་རོ ནཱ་མ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ནཱ་མ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སཱ.

ཡཾ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ པ་ན ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ? ཡ་སྶ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཏི, ས་ངྒྷེ་ན པ་ན ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ? ཡོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ བ་ཧཱུ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཝུ་ཌྜྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཌྜྷེ་སུ་པི ཡོ མ་ཧཱ་པ་རི་སོ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷོ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ན་ཝ་ཀ་ཏ་རོ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ས་ངྒྷེ་ན མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ག་ཎྷ་ཐ, མ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི, ཏ་མྤི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. དེ་ནྟེ་ན པ་ན ཏཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཡཾ ཡཾ ཛི་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ དུ་པ་ཊྚ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི་སྶ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཾ གྷ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀོ ཙ པེ་ལ་ཝོ, སཱ་རུ་པྤ་ཏྠཱ་ཡ དུ་པ་ཊྚ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚཾ པཱ་རུ་པཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་པ་ཊྚཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡོ པ་ན ལོ་བྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་པི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སི་བྦེ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཏེ་ནཱཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཏ་ད་ཧེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སེ. པ་ཉྩ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནི ཝཱ ཁ་ཎྜཱ་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཉྩ་ཁ་ཎྜི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀཱ་ནི མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་ལ་ཨ་ཌྜྷ་མ་ཎྜ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ཁ་ཎྜཱ་ནི ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནི ཝཱ ས་ཏྟཱ་དི་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ. ཏ་སྨི་ཉྩ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཐེ་རོ’’ཏི ཝཱ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡེ་ན ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ན་ཚེ་ད་ན་སི་བྦ་ན་ར་ཛ་ནཱ་ནི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི་པི ཏ་སྶ ས་ཧཱ་ཡེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱཏི ནི་ཊྛི་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ་པི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ? ན ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ…པེ… ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ཉྩ་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ཀེ་ན ཝཱ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ས་ཉྪི་ནྣེ་ནཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༨).

ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་སི་བྦི་ཏཾ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ས་ཙེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པོ་རཱ་ཎི་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ན་ཝཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༡༣) –

ཝི་ཏྠཱ་རོ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ནུ་མོ་ད་ཐ, ཨ་ནུ་མོ་དཱ་ཧཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཐེ་རཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀེ་ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ཧི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནི གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཀ་ཀེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མི’’ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ བྷཱུ་མིཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཡ་ནྟོ ‘‘པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛེ་སུ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀ་སྶ ཙཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༠༣). ཏེཏི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀཱ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠཱ་རཱ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶུ་བྦྷཱ་རཱཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རེ་ན ཝཱ ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶུ་བྦྷཱ་རཱ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ལ་བྷ་ནྟི, ཨུ་དྡྷ་ཊེ པ་ན ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏེ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏ་སྶ ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཱ་པ་ཛྫ་ནཾ. ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ནཱ་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙ་ར་ཎཾ, ནཱ་མེ་ནཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ན་མ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎཾ, ད་སཱ་ཧ་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཋ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ནཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ. ག་ཎོཏི ཙེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ་སཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཝཱ ལ་དྡྷ་སྶ ཨོ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སྶ ས་ཧ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོཏི ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡ མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣཾ ཝཱ ས་ངྒྷི་ཀེ་ན ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏཾ ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཏེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩཱ’’ཏི.

‘‘ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཏྟཱ་དི ཝཱ ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎྜཾ ཝཱ, ཏཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠཾ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝ་ཏྠེ་ཧི པ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་སུ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སཾ ཏཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཙེ་ཏཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སུ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ པ་ན ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ་སུ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནི་སཾ་སེ ལ་བྷ་ནྟི. ཡ་དི ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རོ་པི ལ་བྦྷེ་ཡྻ, པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ ཨོ་ཀ་པུ་ཎྞེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རེ་ཧི ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻུཾ. ཡ་སྨཱ ཏཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ་པི ཙཱི་ཝ་རཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ.

ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་བྦྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱཏི མཱ་ཏ་རོ, ཛ་ནེ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཉྷི ཨེ་ཏཱ ཨ་ཊྛ ཛ་ནེ་ནྟི. ཏཱ་སུ པ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ‘‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ པ་ཀྐ་མ་ཏོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཡོ པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཝི་མཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན པུ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ.

ཡ་དི པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ ‘‘ནེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན ཙ ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ.

ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་དྡྷཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བ་ཧི་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་ཙེ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ན་སྶ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི, ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཧོ་ཏི.

ས་ཙེ པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་དྡྷཱ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ སཱ་པེ་ཀྑོ་ཝ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ ‘‘ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རཾ ཀ་ཏ’’ནྟི སུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཧོ་ཏི.

ཨཱ་སཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙྪེ་དོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀཱ. ཡོ པ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ཨཱ་སཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པེ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ པུ་ན ཏེ་ན ‘‘ན ས་ཀྐོ་མི དཱ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་སཾ ཚི་ནྡ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཧོ་ཏི.

ཡོ པ་ན ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་རཾ སཱ་པེ་ཀྑོ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི, ཏ་སྶ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ.

ས་ཧ ཨུ་བྦྷཱ་རེ་ནཱ་ཏི ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ. ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་པེ་ཀྑོ་ཝ བ་ཧི ག་ནྟྭཱ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཾ ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ས་ཧུ་བྦྷཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀེ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ པ་ཋ་མཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷུ་པ་ཙྪེ་དཱ་དི་ཀ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༡) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ༨ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠཱ་རུ་བྦྷཱ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ས་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ པ་ལི་བོ་དྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ, ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་སྶཱཏི ཀཱ་ལ་སྶ. ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཀཱ་ལ’’ནྟི. ཨ་ཏི་རེ་ཀནྟི ཨ་དྷི་ཀཾ, སོ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁོ་མནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༦-༦༣༨) ཁོ་མ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏཾ ཁོ་མ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་ཐཱ སེ་སཱ་ནི. ཀ་མྦ་ལཾ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་ལོ་མ་ཝཱ་ལ༹་ལོ་མེ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་ས་ལོ་མེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ. སཱ་ཎཾ ནཱ་མ སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ. བྷ་ངྒཾ ནཱ་མ ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ. ‘‘པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ནུ་ལོ་མཱ་ནཾ ཝཱཏི དུ་ཀཱུ་ལཾ པ་ཏྟུ་ཎྞཾ སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཾ ཙཱི་ན་པ་ཊྚཾ ཨི་དྡྷི་ཛཾ དེ་ཝ་དི་ནྣ་ནྟི ཏེ་སཾ ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཝཱ, ཏ་ཏྠ དུ་ཀཱུ་ལཾ སཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་ཏྟཱ. པ་ཏྟུ་ཎྞ་དེ་སེ པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཏྟུ་ཎྞཾ. སོ་མཱ་ར་དེ་སེ ཛཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠཾ སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱི་ན་པ་ཊྚཾ. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི་པི ཀོ་སེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་མ་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་དྡྷི་ཛཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏཾ པ་ན ཁོ་མཱ་དཱི་ན་མ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ. དེ་ཝེ་ཧི དི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཝ་དི་ནྣཾ, ཏཾ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑེ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཛཱ་ལི་ནི་ཡཱ དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠ་ས་དི་སཾ, ཏ་མྤི ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཧོ་ཏི ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

དཱི་གྷ་ཏོ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མཾ. ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཾ སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལཾ ནཱ་མ ཨི་དཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒུ་ལཱ་ནི, ཏེ་ན སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཾ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཝི་ཏྠ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡེ་སཾ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་སུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་སུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་མྷེ་ཧི ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུནྟི ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུནྟི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ནཱ་མེ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ན ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ་སྶ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ན པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཝི་ཀ་པྤ་ན་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པཱ་རཱ. ༤༦༩) ཙ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ་པི ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ དི་ནྣོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཧི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ན ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཏཾ ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟེ་ན པ་ན ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ, ཡ་དི ཏཾ ཏཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི, ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུནྟི ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཏོ པ་རཾ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ. ཨི་ད་ཉྩ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཀེ་ཙི པ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་གཱ་མི་སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་མཱ་སཾ, ཏཱ་ཝ ཋ་པེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཏོ པ་རཾ. ‘‘ཨི་མཱ་ས་ཉྩ པ་ན ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ནཱ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་ཉྩ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཀཾ, མུ་ཊྛི་སྶ མུ་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ པ་ཉྩ་ཀཾ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨེ་ས ན ཡོ མུ་ཊྛི་ཏྟི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. པཱ་རུ་པ་ནེ་ན་པི ས་ཀྐཱ ནཱ་བྷིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ཧ་ཏྠོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻོ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ དྭི་ཧ་ཏྠོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཉྩཱཏི སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་མྤི. པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱིཏི ཋ་པེ་མི, པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རཱ་མ་ས་ནྟེ་ན, ཙཱ་ལེ་ནྟེ་ན ཝཱ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཨ་ཕུ་ས་ནྟ་སྶ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. དུ་ཝི་དྷནྟི ས་མྨུ་ཁཱ་པ་ར་མྨུ་ཁ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ. ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷཱ་དཱི་སཱུཏི ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷ་ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ་སུ. སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེཏི ཡ་ཏྠ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ས་མཱི་པ་ཝི་ཧཱ་རེ. ཨི་ད་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་སཾ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཀི་ཉྩི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི.

ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ཧཱིཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལ༹་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ་མེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་པི ནེ་ཝ་ཏྠི དོ་སོ. པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ནཱ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཀ་སྶ པ་ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ཧི་པི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ན་ཏྠི. པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ་ན པ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་ར་མེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཊྚཾ ཝཱ ཁ་ཎྜཾ ཝཱ སཾ་སི་བྦ་ནྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ས་མེ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀེ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠནྟི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋ་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ནཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུནྟི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ.

ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་པ་མཱ་ཎཱཏི ‘‘དཱི་གྷ་སོ ཚ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ, ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༤༣) ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ན་དྷི་ཀ་པ་མཱ་ཎཱ. པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱཏི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ, ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི, ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་ས་ཏོ པ་རཾ ཨ་ས་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ ཀིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ནོ་པ་པ་ཛྫེ་ཡྻ.

ཀེ་ཙི པ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐི་ན་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཐི་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་པི ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐི་ན་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སཱ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ན ཏེ་ན ས་དི་སཱ་ཏི ཝ་སྶཱ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཀ་ཐཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཧེ་མ་ནྟེ་པི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ པ་རཾ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ད་སཱ་ཧཾ པ་ན ཨ་ན་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ. ན་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཎྞ་བྷེ་ད་མ་ཏྟ་ར་ཏྟཱ་པི ཙེ་སཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྭེ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི དྭི་ནྣཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙེ ཝ་སྶཱ་ནེ ཨ་པ་རཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, པུ་རི་མ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཙ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟནྟི ‘‘དཱི་གྷ་སོ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ དྭེ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ དི་ཡ་ཌྜྷཾ ད་སཱ ཝི་ད་ཏྠཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨི་མི་ནཱ པ་མཱ་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟཾ. པ་མཱ་ཎི་ཀཱཏི ‘‘སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ དཱི་གྷ་སོ ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ, ཏི་རི་ཡཾ དྭེ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ. པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ པ་རི་པུ་ཎྞེ, ཨ་ཏྠེ ཙ ས་ཏི པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༧) བ་ཧཱུ་ནཾ པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལེ༹ ག་ཎ་ནཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཡཾ ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ལ་བྷ་ནྟི, ཏཾ ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཐ་ཝི་ཀཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ ཙཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ‘‘ཨ་ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ, ཨ་པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་མྤི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. བྷི་སི་བི་བྦོ་ཧ་ན་པཱ་ཝཱ་ར་ཀོ་ཛ་ཝཱ་ན་མྤི སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྩ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ནཱཏི ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ན. ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན, ཝི་བྦྷ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ གི་ཧཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སེ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ སེ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་སོ ཝཱ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙ་ཛ་ནཾ ཝཱ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི ཀེ་ཙི. ‘‘‘ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. སཱ ཧི ཡ་དཱ ཝི་བྦྷ་མ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་སྶ་མ་ཎཱི ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑུ པ་ན ཝི་བྦྷ་མ་ནྟོ་པི ཡཱ་ཝ སི་ཀྑཾ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་རེ. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ནཱཏི ལི་ངྒེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ སི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ན. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ་ལི་ངྒེ ཋི་ཏོ་ཝ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་ལ་གྒ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི མ་ར་ཎེ་ན. ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་སྶ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན, པུ་རི་ས་སྶ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཀ་ནི་ཊྛ་ངྒུ་ལི་ན་ཁ་པི་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་ར་ཏོཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ. ཡོ པ་ན དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒ་ལ༹ཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི. མ་ཎྜ་ལ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དུ་པ་ཊྚ་སྶ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཊ་ལེ ཚི་དྡེ ཝཱ ཛཱ་ཏེ, ག་ལི་ཏེ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི. ཁུ་དྡ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི, མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི. ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཙེ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ གྷ་ཊེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ན བྷི་ཛྫ་ཏི. ར་ཛ་ཀེ་ཧི དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ་ན དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན་པཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱ་བཱ་དྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཝི་ཀ་པྤ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི (པཱ་ཙི. ༣༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ) པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ སུ་རཱ་པཱ་ན་ཝ་གྒ་སྶ ན་ཝ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ.

ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཏནྟི ཙཱི་ཝ་རཾ, ཀཱ་ལཾ ཝཱ པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶ. ཏ་སྶ ཡོ ཨ་རུ་ཎོ་ཏི ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་ས་སྶ ཡོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ཨ་རུ་ཎོ. ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིནྟི ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་ས་སྶ ཨ་རུ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ. དི་ཝ་ས་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏཾ་དི་ཝ་ས་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་རུ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོཏི ཏ་སྨིཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱིཏི བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ནཱ་པི, ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་བ་ལེ་ནཱཏི ཝ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠེ་ན. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཨུ་པ་རི སཾ་ཝ་ར་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་སི, སཾ་ཝུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ནི ཙ ‘‘པ་སྶ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་དེ་ས་ཀེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་སྶ་སཱི’’ཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཨཱ་མ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ད་ནུ་དེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཏ་ད་ནུ་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ སཾ་ཝ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ད་ནུ་དེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དྭཱི་སུ, པ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་སུ ཝཱཏི དྭཱི་སུ ཝཱ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་སུ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཉ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ར་ཏི ཝི་ཝ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. དྭཱི་སུ, བ་ཧཱུ་སུ ཝཱ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོཏི ‘‘ས་ངྒྷོ ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ག་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ག་ཎ་སྶ པ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ནི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནེ་སུ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི པུ་གྒ་ལ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དྭཱི་སུ, ཏཱི་སུ ཝཱཏི དྭཱི་སུ, ཏཱི་སུ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཙེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཙ. ཡ་ཐཱ ཙ ག་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ, ཨེ་ཝཾ དྭི་ནྣཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ་པི པཱ་ལི༹ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་དི ཧི ཝི་སེ་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡ་ཐེ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཎྞཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཏ་བྦོ – བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༨) ན་ཡེ་ན ཏི་ཎྞཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭི་ནྣཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏྟ་བྦོ – ཐེ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ དྭི་ནྣཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཝི་སུཾ པཱ་ལི༹ཾ ཝ་དེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཏོ་ཏི ག་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པཱ་ལི༹. ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – ཡ་ཐཱ ག་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དྭཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ. དྭི་ནྣ་ཉྷི ཉ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, དྭི་ནྣཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཝི་སུཾ ན ཝ་དེ་ཡྻ. ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནེ་པི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཀོ ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཡཾ ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་ཏོ ག་རུ་ཀ་ཏ་རཱ་ནི་པི ཧི ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏྠི, ཏེ་སཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ཨ་དཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧེ་ཏཾ. ན ཏཾ ཏེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་སྶ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨ་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ས་ཀིཾ ནི་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ ས་ཀིཾ པཱ་རུ་ཏཾ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ དི་ཝ་ས་མྤི ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊཾ. མོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི ཝཱ པཱ་རུ་པ་ཏི ཝཱ, པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. དུ་ནྣི་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ དུ་པྤཱ་རུ་ཏཾ ཝཱ ས་ཎྛཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཉྙ་སྶ ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ (པཱ་རཱ. ༥༧༠) སཱ་དྷ་ཀཾ. ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་པི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཉྙི་ནོ, ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཉྙི་ནོ་པཱིཏི ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་རེ ‘‘ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ, ད་སཱ་ཧེ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ‘‘ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ད་སཱ་ཧོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏེ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ས་ཉྙཱ་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་དི་ས་ཉྙཱ་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་དི་ནྣེ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟེ ‘‘དི་ནྣཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ. ཨ་ན་ཊྛེ ན་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཋ་པི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཙེ ཙོ་རཱ ཧ་ར་ནྟི, ཏ་ཏྲེ་ས ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ན་ཊྛེ ན་ཊྛ་ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ན་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཝི་ན་ཊྛཱདཱི་སུ་པི. ཨ་ཝི་ལུ་ཏྟེཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ག་བྦྷཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ལུ་ཏྟེ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ཨ་ཉྙ་སྶ དི་ནྣེ. ཀ་ཐཾ པ་ན དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐཾ ག་ཧི་ཏཾ? ‘‘ཨི་མཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དེ་མི, ད་དཱ་མི, ད་ཛྫཱ་མི, ཨོ་ཎོ་ཛེ་མི, པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མི, ཝི་སྶ་ཛྫཱ་མི, ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ དེ་མི…པེ… ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱ་པི པ་ར་མྨུ་ཁཱ་པི དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, སུ་དི་ནྣཾ, སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ. ‘‘ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཧི, ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏུ, ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་མི, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏུ, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, དུ་དྡི་ནྣཾ, དུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ. ནེ་ཝ དཱ་ཏཱ དཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རོ ག་ཧེ་ཏུཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ, ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཀོ ‘‘ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ‘‘ན ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, པུ་ན སོ ‘‘དི་ནྣཾ མ་ཡཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨི་ཏ་རོ་པི ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏོ པུ་རི་མོ་པི ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣ’’ནྟི ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, པ་ཙྪི་མོ་པི ‘‘མ་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི, ཀ་སྶཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི? ན ཀ་སྶ་ཙི. ཡ་སྶ པ་ན རུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ, ཏེ་ན ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ? ཝེ་མ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མེ ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏི.

ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི་པཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི་པི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི –

‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ པཱ་པི་ཙྪོ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ ‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཱ’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑུ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་གི་ལཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་གི་ལཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑུ སཱུ་པཾ ཝཱ ཨོ་ད་ནཾ ཝཱ ཨ་གི་ལཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པ་རི. ༢༨༧) –

ཨེ་ཝཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ. དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཱ་ཡ པཱ་པི་ཀཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཉ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝི་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་སུ.

ག་ཎ་ནུ་པ་ག་ཏཱཏི དི་ཝ་ས་ག་ཎ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི པ་ར་ཧ་ཏྠེ དི་ནྣ་མྤི ‘‘ན ཏཱ་ཝ ཏཾ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ, ཡཱ་ཝ ན ཧ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ན དི་ནྣཾ, ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི པ་ཧི་ཎི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏཱ་ཝ དི་ཝ་ས་ག་ཎ་ནཾ ན ཨུ་པེ་ཏི, ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝཱ སུ་ཏཾ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐི་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཚ་ཊྛ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན དྭི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཏོ, ཙི་ཏྟེ པ་ན ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཙ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཙ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ.

ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཚི་ནྣ་པ་ལི་བོ་དྷོཏི ཚི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ. ཨེ་ཀཱ་ཝ ར་ཏྟི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཾ, ས་མཱ་ས་ནྟ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ. ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏེ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན, ཏཱི་ཧི ཙཱི་ཝ་རེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀེ་ན ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠོ་པི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༧༥-༤༧༦) ཧི ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི པ་ཊི་སི་དྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་དཱ་ནི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནི་ཝེ་ས་ནནྟི ཨུ་དོ་སི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་དོ་སི་ཏོཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༨༢-༤༨༧) ཡཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཎྜཱ་ནཾ སཱ་ལཱ. ཡོ ‘‘ཨུ་ད་ཝ་སི་ཏོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཊྚོཏི པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་དི་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏོ བ་ཧ་ལ་བྷི་ཏྟི་ཀོ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་མི་ཀོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཨ་ཊྚོཏི བ་ཧ་ལ་བྷི་ཏྟི་ཀ་གེ་ཧཾ, ཡ་སྶ གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཚ་ད་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་རེ. ‘‘ཨ་ཊྚཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. མཱ་ལོ༹ཏི ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ, ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཎ་ཝ་ནྟོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ‘‘མཱ་ལོ༹ཏི ཝ་ཊྚཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཨ་པ་རེ. པཱ་སཱ་དོཏི དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ, ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གཱ་དི་བྷེ་དོ ཨ་ཊྚ་མཱ་ལ༹་ཧ་མྨི་ཡ་ཝ་ཛྫི་ཏོ ས་བྦོ ཝཱ པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡནྟི མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ‘‘ཙ་ནྡི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. ནཱ་ཝཱཏི ཐ་ལ་ཊྛ་ཨུ་ད་ཀ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ ནཱ་ཝཱ. ས་ཏྠོཏི ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠོ, ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠོ ཝཱ. དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༩༡-༤༩༤) ཁ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་རཱ་མོཏི པུ་པྥཱ་རཱ་མོ, ཕ་ལཱ་རཱ་མོ ཝཱ. ཝི་ཧཱ་རོཏི ས་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝཱ ས་ཀ་ལོ ཨཱ་ཝཱ་སོ. ‘‘གེ་ཧ་མྤཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ནི་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཏྠ གཱ་མ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཝི་ཊྛཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཋི་ཏཱ་ནཾ པ་ན གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ གཱ་མ་པ་རི་ཧཱ་རོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ‘‘ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ད་ཡོ ཧ་མྨི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ གཱ་མ་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ ནཱ་མ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎོ པ་དེ་སོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མོ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཏ་སྨིཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ. ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ན ཝ་ཏྠུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ས་ཙེ་པི ཨི་དྡྷི་མཱ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ས་ཙེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༧༧-༤༧༨) གཱ་མོ ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཝཱ བྷོ་ཛ་ཀ་སྶ ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཧོ་ཏི, པཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ གཱ་མེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ གཱ་མ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ས་ཙེ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ, ཡ་སྨིཾ གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ གྷ་རེ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ གྷ་ར་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ གཱ་མོ ཝེ་སཱ་ལི་ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ནཱ་ནཱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ གཱ་མེ ཡ་སྨིཾ གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ གྷ་རེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཏ་སྶ གྷ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶཱ ཝཱི་ཐི་ཡཱ གྷ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཏ་སྶ གྷ་ར་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ་ཊྛཱ་ནེ ས་བྷཱ་ཡཾ ཝཱ གྷ་ར་དྭཱ་རེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ སོ གཱ་མོ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ, ཡ་སྨིཾ གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ནི་ཝེ་ས་ནེ པ་ན ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ, ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ཙེ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཏ་སྶ ག་བྦྷ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ, ཡ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ས་བྦེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཝཱ ཏེ་སཾ ག་བྦྷ་དྭཱ་ར་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ཙེ, ཡ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཏ་སྶ ག་བྦྷ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨུ་དོ་སི་ཏཱདཱི་སུ་པི.

ས་ཏྠོ པ་ན ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠོ ཝཱ. ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ས་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཱ, པ་སྶ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༨༩) ས་ཏྠོ ག་ཙྪ་ནྟོ གཱ་མཾ ཝཱ ན་དིཾ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨོ་ར་ཉྩ པཱ་ར་ཉྩ ཕ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་རོ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་ཐ གཱ་མེ ཝཱ ན་དི་ཡཱ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛོ, གཱ་མ་པ་རི་ཧཱ་རོ ཙེ་ཝ ན་དི་པ་རི་ཧཱ་རོ ཙ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ཙ ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠ་ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ཀ་ཊེ ཝཱ བྷ་གྒེ, གོ་ཎེ ཝཱ ན་ཊྛེ ཨ་ནྟ་རཱ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཡ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ.

ཁེ་ཏྟེ་པི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༩༠) ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཁེ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ, ཨ་ནྟོ་ཁེ་ཏྟེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཁེ་ཏྟེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཁེ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ, ཨ་ནྟོ་ཁེ་ཏྟེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟ་དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎཱ་རཱ་མེ་སུ དྭཱི་སུ་པི. ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན ནི་ཝེ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པ་ན ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ས་མ་ནྟཱ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཝི་ར་ལེ༹ པ་དེ་སེ ཏ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝི་ར་ལ༹་སཱ་ཁ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ཏ་པེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སེ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ཙ སོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཏ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་ཡ་པི ཧོ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ རུ་ཀྑོ ཧོ་ཏི, ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ པ་ན ཝི་ཉྫྷཱ་ཊ་ཝི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ར་ཉྙེ་སུ་པི ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ག་མ་ན་པ་ཐ་དཱི་པ་ཀེ་སུ་པི ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་དེ་སེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟོ ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨི་མ་སྶ པ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་སྶ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཉྩ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ. ས་ངྑེ་པོཏི ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༤༧༧) ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི གཱ་མ་ནི་ཝེ་ས་ན་ཨུ་དོ་སི་ཏ་ཁེ་ཏྟ་དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཨཱ་རཱ་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ གཱ་མོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༧༨) པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྚ་མཱ་ལ༹་པཱ་སཱ་ད་ཧ་མྨི་ཡ་ནཱ་ཝཱ་ས་ཏྠ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཨ་ཊྚོ ཧོ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཨ་ཊྚོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༨༤) ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནྟེ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི (པཱ་རཱ. ༤༩༤) ཙ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ གཱ་མཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནྟི ཙ, ཨ་ཊྚཱ་དི་སུ ཡཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ, ཏཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ, ཡཾ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ, ཏཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནྟི ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་རོཏི ཧི ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭཱ་རཾ, ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་པ་རེ.

ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ངྒྷེ་ན དི་ནྣཱ ས་མྨུ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི, ཏཾ ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏིཾ དེ་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ ས་མྨུ་ཏི, ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཝཱ ས་མྨུ་ཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི, ཏཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ནྟ་ར’’ནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ‘‘ཨུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒོ, ས་ཧ ཨ་ནྟ་རེ་ན ཨུ་ཏྟ་རཾ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རཾ, ཏེ་ན ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན, ས་ཧ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ་ན ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ཊེཏི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་རུ་ཎེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ཊེ. པ་ཙྩཱ་ག་ནྟ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ རོ་གོ ན ཀུ་པྤ་ཏི, ཏ་ཐཱ པུ་ན ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ས་ཏྠཾ ཝཱ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི, ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ན དཱ་ནི ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝཱ ཋི་ཏེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི. སོཏི ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཏི དི་ནྣཱ, སོ རོ་གོ. ལ་དྡྷ་ཀ་པྤི་ཡ་མེ་ཝ པུ་ན ས་མྨུ་ཏི་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ. ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཡ་དི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ བ་ཧི ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ. ཨ་ཐ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ བ་ཧི ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ. བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ པ་ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་དྷ ཨ་པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་ཡ ཨེ་ཏྠཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ས་ཏྟ་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༠༠) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡྭཱ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་སྶཱ་ན་སྶཱཏི ཝ་སྶཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ. པ་ཙྪི་མོ མཱ་སོ ནཱ་མ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སོ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ་པི ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ, ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཉྩ མཱ་སཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སོ, ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ མཱ་སཱ. ཨ་ཉྙ་དཱཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ས་ཏྟ་མཱ་སེ. ཀཱ་ལེ་པཱིཏི ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ པ་ཉྩ མཱ་སཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ་པི. ‘‘ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ད་དཱ་མི ད་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ས་ངྒ་ཧོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཙེ་ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་པི པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི.

‘‘ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷ་སྶ ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི དི་ནྣཾ པ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶེ་ཧི, སེ་སེ་ཧི ཙ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ཐེ་ཝི་ད་མྤཱི་ཏི ཏ་དི་དཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མ་ཉྙཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ཨི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ‘ད་མྨཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དི་ནྣ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཀེ་ན་ཙི བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ, ཨཱ་དི་སྶ དཱ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ དྷ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་པྤཱ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ནཱ དྷ་ནེ་ན. ཨི་མ་སྶ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘སཱི་མཱ་ཡ དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན སཱི་མཱ་ཡ དཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ མཱ་ཏི་ཀཱ, ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡཱ…པེ… པུ་གྒ་ལ་སྶ དཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་མཱ.

‘‘པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏོ པ་ཋ་མ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་སྶ་པི ཨ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་མྤི སཱི་མཱ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཨ་བ་ཧི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་སུ་པི ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ལཱ་བྷོ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ན་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ག་མི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ, སེ་ནཱ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ག་མི་ཀཱ་ཡ ས་ངྒྷི་ཀཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ག་མི་ཀ་སྶ པ་ན བྷི་ཀྑུ་སྶཱ་པི ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ སཱི་མཱ་ཡ ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པ་རི་ཝཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱ་རོ་ཙ་ནནྟི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པ་རི་ཝཱ་སཱ་རོ་ཙ་ནཾ, མཱ་ན་ཏྟཱ་རོ་ཙ་ན་ཉྩ. ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནནྟི ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ནི་སྶ་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཝི་དྷཱ་ནཾ, སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི, ལཱ་བྷ་གྒཱ་ཧོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་མི་སྶཱ་ཝ སཱི་མཱ་ཡ ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ནྟོ, བ་ཧི ཙ ཨི་མ་སྶ ས་བྦ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ.

ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ སཱི་མཱ ལཱ་བྷ་སཱི་མཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༩), སཱ ཙ ཁོ ནེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི ཋ་པི་ཏཱ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ལཱ་བྷ་དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མ་ནྟཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ནྟཱ. ཡནྟི སུ་ངྐ་ས་སྶཱ་དི. ‘‘སཱི་མཾ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི ཙོ་ལ༹་བྷོ་གོ ཀེ་ར་ལ༹་བྷོ་གོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. དྭི་དྷཱ ཨཱ་པོ ག་ཏོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི དཱི་པོ, ཨོ་གྷེ་ན ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཏོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ, སོ་ཝ སཱི་མཱ དཱི་པ་སཱི་མཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ས་མུ་དྡ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ’’ཏི.

སེ་སཱཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ད་ཡོ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ དེ་མཱ་ཏི དི་ནྣནྟི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཀེ་ན་ཙི ཀ་མྨེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཾ ས་ངྒྷཾ དི་སྭཱ ‘‘ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི དི་ནྣཾ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏེ རུ་ཀྑེ ཝཱ པ་བྦ་ཏེ ཝཱ ཋི་ཏོ་པི ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ པ་ཐ་ཝི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏོ་པི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ དི་ནྣནྟི ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་སུ དི་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ གཱ་མ་ཊྛཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན གཱ་མེ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ་ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་སུ དི་ནྣནྟི ཏ་ཏྠ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ་ཡ དེ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ནྣཾ. ཛ་ན་པ་ད་ར་ཊྛ་ར་ཛྫ་དཱི་པ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ་སུ་པི གཱ་མ་སཱི་མཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ན་པ་ད་སཱི་མཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀོ་པི ག་ནྟྭཱ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀོ་པི ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷ ཝ་སྶ་གྒེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀོཏི ས་བྷཱ་གོ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡ་མྤི བྷཱ་ག་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ བྷཱ་གཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཡོ སཱི་མཾ པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ནེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡོ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘སཱི་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ པ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་ཏ་རནྟི ཀ་ཏ་ར་སཱི་མཾ. ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ བྷེ་དཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨ་ཧཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀཱ སཱི་མཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཊྛེ་ཧི བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ལཱ་བྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱཏི ས་མཱ་ན་ལཱ་བྷ་ཀ་ཏི་ཀཱ.

ཡ་ཏྠ མ་ཡ྄ཧཾ དྷུ་ཝ་ཀཱ་རཱ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟཱིཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དཱ གེ་ཧེ བྷོ་ཛེ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ནེ་ན ཨཱ་ཝཱ་སོ ཝཱ ཀཱ་རི་ཏོ, ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝཱ ནི་བ་དྡྷཱ་ནི, ཨི་མེ དྷུ་ཝ་ཀཱ་རཱ ནཱ་མ. ཡེ་ན པ་ན ས་ཀ་ལོ་པི ཝི་ཧཱ་རོ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཝ་ཏྟནྟི དཱ་ན་ཝ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་ཏོཏི ཡ་སྨཱ ཝི་ཧཱ་རཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. མཱ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ བ་ཧུ་ཏ་རཱ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཐོ་ཀ་ཏ་རཱ, ཨེ་ཀ་ཉྩ ཝ་ཏྠཾ, དྷུ་ཝ་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཉྩ བ་ཧུ་ཀཾ, ཀ་ཏྠ དེ་མཱ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ཡ་དི པ་ན མ་ཉྩོ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཡ་སྶ ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི ཝཱ ཡ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ སོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི, ཏ་ཏྠ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་བྷི་ཀྑུ ག་ཎྷ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ དྷུ་ཝ་ཀཱ་རེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶ་པི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – ‘‘ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏྠ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་ག་བྷ་ཎྜཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏྠ དཱ་ཏ་བྦཾ.

ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི་ཏི དི་ནྣནྟི ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ནྣཾ. ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་པཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་པི. ཏེ་ཧི ས་དྡྷིནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི པ་རི་སཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ སཱི་མཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མོ་ཀྐ་ནྟེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཏེ་སནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ. གཱ་ཧ་ཏེ ས་ཏཱིཏི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཀེ ག་ཎྷ་ནྟེ ས་ཏི. ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏེ་ཧི གྷ་ཎྚིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ གྷོ་སེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་བྷཱ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་ཧི ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཧཱ་ར་དྭཱ་རེ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཋི་ཏཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོཏི ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་སྶ དི་ནྣེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ པ་ན ཐེ་རཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་བྷཱ་གོ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ག་ཏོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ པ་ན ‘‘བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཱ་ནཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི པ་ན ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ ཧོ་ཏི, ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཏྠེ་སུ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ལ་ས་ཛཱ་ཏི་ཀཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཋི་ཏི་ཀཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཋི་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀི་ར བ་ཧུ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི སུ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ་པི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ས་མྤ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་པ་རི་སཱ་ཡ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ཡོ་ཛ་ནཾ ཕ་རི་ཏྭཱ པ་རི་སཱ ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཙེ, ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ. ‘‘དྭེ་དྷཱ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨི, དྭི་ནྣཾ ས་ངྒྷཱ་ནཾ ད་མྨི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ དཱ་ཏ་བྦནྟི དྭེ བྷཱ་གེ ས་མེ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ དཱ་ཏ་བྦོ. ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙེ་ཏི་ཡ་སྶཱཏི ཐཱུ་པཱ་དི་ནོ. ཏ་ཉྷི དྷཱ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏ་ཏྟཱ, ལོ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ད་ས བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ད་ས བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ, ཨེ་ཀོ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ཨེ་ཀོ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལོ ས་ངྒྷ་ཏོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པུ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝཱ་རོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟོ. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) པ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.

ན མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན’’ནྟི པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལོ ཝི་སུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཝི་སུཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. པཱ་པུ་ཎ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏི. ཀ་སྨཱ? བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀཾ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ད་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ ག་ཎེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལ་ཙེ་ཏི་ཡ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ན་ཡ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ན་ཡ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ན་ཏྠི, བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ ག་ཎེ་ཏྭཱ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཝཱི་སོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཝ་སྶ་གྒེ་ན ཨེ་ཀོ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ཝི་སུཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ན ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ཝི་སུཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡཾ པ་ནེ་ཏ་ར་ཧི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ས་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ པ་ཊི་མཾ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ནྟི, པ་ཊི་མཱ་ཡ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པུ་ར་ཏོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ པ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་མཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ཋ་མཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ དེ་ནྟི, ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཉྩ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཙ དེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཏཱ་ཝ ཙེ་ཏི་ཡེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཝ་ཏྠེ་ཧི པ་ཊཱ་ཀཱ, ཏེ་ལེ་ན པ་དཱི་པཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ན ཡོ ནི་བ་དྡྷ་ཙེ་ཏི་ཡ་ཛ་གྒ་ཀོ ཧོ་ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ནི་བ་དྡྷ་ཛ་གྒ་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཨཱ་ཧ་ཊ་བྷ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པ་ཀ་ཊྛེ ཀཱ་ལེ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་པི ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ.

མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཙ ཡཾ ཀི་ཉྩི ‘‘ཨི་དཾ ཧ་རི་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡ་པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ དཱུ་ར་མྤི ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རཱ་མི, ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྠི, ཏེ ཧ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་ཡ྄ཧཾ་ཡེ་ཝ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧ་ར་ནྟ་སྶ ག་ཙྪ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཀཱ་ལོ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི་ཏི ཝ་ད་ཏཱིཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏེ་སཾ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ དི་སཱ་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶཱ་པི ས་ཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ནྟོ་ཧེ་མ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཡེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྲ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ་ཡེ་ཝ ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ཝ ལ་བྷ་ནྟི, ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ ན ལ་བྷ་ནྟི. ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ པ་ན ‘‘ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ན་ཉྩ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.

ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪི་མོ དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝ ‘‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝུ་ཏྟེ པ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་སྶ པ་ཉྩ མཱ་སཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་ཏ་ར་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་སྶ དེ་སཱི’’ཏི. ས་ཙེ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ་ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, དི་སཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ་ན་མྤི ས་བྷཱ་གཱ ག་ཎྷི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི.

ས་ཙེ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ‘‘ཨ་གུ་ཏྟོ ཝི་ཧཱ་རོ, ཙོ་ར་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏྠི, ན ས་ཀྐཱ ཋ་པེ་ཏུཾ, ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཨཱ་ཧི་ཎྜི་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨི་ཏོ མེ, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཏི་ཡེ ཝ་སྶེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ན དི་ནྣཾ, ཏཾ ད་མྨཱི’’ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ཝུ་ཊྛ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཙེ ཏེ དི་སཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ, ཨ་ཉྙོ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ ག་ཎྷཱ་ཏི, དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ, སེ་སཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ, ས་བྦཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཙེ ཨེ་ཀོ་པི ན་ཏྠི, ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བྷཱ་ཛི་ཏ་བྦཾ.

ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི ཡེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ, ཡེ་ཧི པ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ན གྷ་ར་དྭཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཝཱ གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛེ་ཧི ཝཱ ཡཱ་གུ ལ་དྡྷཱ, ཡེ་སཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལ་ཏོ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནཱི་ཏཱ, ཡེ་སཾ ཝཱ ཐེ་རེ་ཧི པེ་སི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧ་ཉྩ བ་ཧི་གེ་ཧ་ཉྩ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ, དཱ་ཡ་ཀོ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ, ཡེ་སཾ མ་ཡཱ ཡཱ་གུ དི་ནྣཱ, ས་བྦེ་སཾ ཨི་མཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི, ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡེ་ཧི པ་ན ཐེ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཡཱ་གུ ལ་དྡྷཱ, ཏེ་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཐ སོ ‘‘ཡེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ, ས་བྦེ་སཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. བྷ་ཏྟ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན་པི ཙཱི་ཝ་ར་སེ་ནཱ་ས་ན་བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ.

པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ས་མྨུ་ཁཱ་ས་མྨུ་ཁ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི, ཐེ་ར་སྶ ཙ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶཱ་པི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་དྡེ་ས་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་ཊྛ་སུ མཱ་ཏི་ཀཱ་སུ. ཡ་དི པ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ཝཱ མེ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏཾ, མི་ཏྟེ་ཧི ཝཱ པེ་སི་ཏཾ, ཏེ ཨཱ་བྷ་ཏེ ཙཱི་ཝ་རེ ད་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏི་ཏོ ཝཱ མི་ཏྟ་ཏོ ཝཱ པ་ཙྩཱ་སཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜེ་ནཱཏི ཀ་པྤཱ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ན. ས་ཎྷནྟི སུ་ཁུ་མཾ. ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཉྙཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་དི་སཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ས་ཏི་ཡཱ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ, ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པ་ན པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སཱ་ཧཾ ཙེ ས་མྤ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཐཱུ་ལ་པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པི-ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཝ ཉཱ་ཏཱི’’ཏི ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏི, སཱ་ཝ ཉཱ་ཏི་ཀཱ, ན ཉཱ་ཏི་ཀཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ, ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི. མཱ་ཏི་ཏོ ཝཱ པི་ཏི་ཏོ ཝཱཏི མཱ་ཏི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝཱ པི་ཏི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝཱ. ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཾ ཡུ་གནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༠༣-༥༠༥) ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ, ས་ཏྟ་མཱ་ཡ ཝཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཡཱ་ཝ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཾ པི་ཏཱ་མ་ཧི་ཡུ་གཾ མཱ་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཾ མཱ་ཏཱ་མ་ཧི་ཡུ་ག་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཾ ཡུ་གནྟི ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མ་དྭ་ནྡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡུ་གས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དྭ་ནྡཾ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ས་མྦ་དྡྷཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཏུ་བྷ་གི་ནི་བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་པུ་ཏྟ་པ་པུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ས་མྦ་དྡྷཱ་ཡ. པི་ཏཱ, པི་ཏུ་པི་ཏཱ, ཏ་སྶ པི་ཏཱ, ཏ་སྶཱ་པི པི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ ཡུ་གཱ, པི་ཏཱ, པི་ཏུ་མཱ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ བྷཱ་ཏཱ ཙ བྷ་གི་ནཱི ཙ, པུ་ཏྟཱ ཙ, དྷཱི་ཏ་རོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨུ་དྡྷ་ཉྩ ཨ་དྷོ ཙ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ ཡུ་གཱ, པི་ཏཱ, པི་ཏུ་བྷཱ་ཏཱ, པི་ཏུ་བྷ་གི་ནཱི, པི་ཏུ་པུ་ཏྟཱ, པི་ཏུ་དྷཱི་ཏ་རོ, ཏེ་ས་མྤི པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏུ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ ཡུ་གཱ, མཱ་ཏཱ, མཱ་ཏུ་མཱ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ མཱ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ་པི མཱ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ ཡུ་གཱ, མཱ་ཏཱ, མཱ་ཏུ་པི་ཏཱ, ཏ་སྶ པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ བྷཱ་ཏཱ ཙ བྷ་གི་ནཱི ཙ པུ་ཏྟཱ ཙ དྷཱི་ཏ་རོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨུ་དྡྷ་ཉྩ ཨ་དྷོ ཙ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ ཡུ་གཱ, མཱ་ཏཱ, མཱ་ཏུ་བྷཱ་ཏཱ, མཱ་ཏུ་བྷ་གི་ནཱི, མཱ་ཏུ་པུ་ཏྟཱ, མཱ་ཏུ་དྷཱི་ཏ་རོ, ཏེ་ས་མྤི པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏུ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ ཡུ་གཱ, ཏཱ་ཝ ནེ་ཝ མཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན, ན པི་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཡཱ ས་མྦ་དྡྷཱ, སཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཝི་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཱ སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཝི་ཡ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ལི་ངྒཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ་པི ཨི་དྷ སུ་དྡྷ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཝཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཝཱ. པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཨེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རནྟི ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནུ་པ་ག་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་པྤཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀ་པྤ་བི་ནྡུཾ ད་ཏྭཱ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་དི་ནྣ་ཀ་པྤཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༠༥) ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་བྷོ་ག་སཱི་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་ག་སཱི་སེ་ན. ཨཾ་སེཏི ཛ་ཏྟུ་མྷི. མ་ཏྠ་ཀེཏི སཱི་ས་མ་ཏྠ་ཀེ. ས་ཙེ པ་ན པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཧ་ཏྠེ་ཧི ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་སེ་ན ཨ་ས་མྥུ་ས་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་རི་བྷོ་གོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི.

ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ སཱ ‘‘དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཝཱ ཁི་པ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨོ་ར་ཏོ ཁི་པ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཧ་ཏྠེ པེ་སེ་ཏཱིཏི ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ཨོ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རི་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨི་ཏྠི་ཡཱ་དཱི་སུ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཉྙ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཝཱ པེ་སེ་ཏི. སོཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཙ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཙ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ལི་ངྒེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ཏི, སཱ་མ་ཎེ་རོ ལི་ངྒེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཧ་ཏྠེ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ ལི་ངྒེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ དྷོ་ཝ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱི་ཎི་པི ཀཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, དྭཱི་ཧི དྭེ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི. དྭེ ཀཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷོ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ར་ཛི་ཏྭཱ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ཋ་མཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ར་ཛ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་སུ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ དྷོ་ཝ་ཏི ཙེ་ཝ ར་ཛ་ཏི ཙ, དྷོ་ཝཱ་པ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ར་ཛ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ན‘དྷོ་ཝཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ དྷོ་ཝཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ས་ནྟ་ཀནྟི ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སཱི་ད་ན་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎནྟི ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ས་ནྟ་ཀཾ ནི་སཱི་ད་ན་ཉྩེ་ཝ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ཉྩ. ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནུ་པ་ག་སྶེ་ཝ ཙ ཨི་དྷ ‘‘པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་མྤི ནི་སཱི་ད་ན་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཨ་ཝུ་ཏྟཱ ཝཱ དྷོ་ཝ་ཏཱིཏི ཨུ་དྡེ་སཱ་ཡ ཝཱ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ཀི་ལི་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རཾ དི་སྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘དེ་ཐ ཨ་ཡྻ, དྷོ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ དྷོ་ཝ་ཏི ཙེ་ཝ ར་ཛ་ཏི ཙ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏི ཙ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ དྷོ་ཝ་ཏི ནཱ་མ. ཡཱ་པི ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ དྷོ་ཝཱ’’ཏི ད་ཧ་རཾ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར་ཐ་ཡྻ, ཨ་ཧཾ དྷོ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྷོ་ཝ་ཏི, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ར་ཛི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཝུ་ཏྟཱ དྷོ་ཝ་ཏི ནཱ་མ.

ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི ཨུ་པཱ་ཧ་ན་ཏྠ་ཝི་ཀ་པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀ་ཨཾ་ས་བ་དྡྷ་ཀ་ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ན་མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཏ་ཊྚི་ཀཱ་དིཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི. ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པེ་སི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ནེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨུ་པ་ཙཱ་རེཏི ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ཨོ་ཀཱ་སེ.

པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཚ་ནྣནྟི ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. པི-ས་དྡེ་ན དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཙ ནཱ་ནཱ་ཝི་རཱ་ག་ཝ་ཏྠཱ་ནི ཙ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ནྟི, ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཁི་པ་ནྟི, ‘‘ས་ཙེ སཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཁི་པ་ཏཱུཏི དི་ཝཱ ཝཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཝཱ ཁི་པ་ཏུ. པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ, ཨི་དཾ ཨ་ཉྙེ་ས’’ནྟི ཉཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི པ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱཏི སི་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རི་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་དཱི་སུ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. ཋ་པི་ཏནྟི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཋ་པི་ཏཾ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་སྶཱ་མི་ཀཾ ཨི་ད’’ནྟི ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཉྷི ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མ་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲ པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, པ་རི་ཝ་ཏྟ་མེ་ཝ པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ, པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ, ཏཾ ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཧ་རཱི་ཊ་ཀ་ཀྑ་ཎྜ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་མྤི དེ་ཏི, ཏ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ནཱཏི ག་ཧ་ཎེ་ན. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཏཱི་ཎི པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཏི་ཀཾ,ཏི་ཀ་ཉྩ ཏཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཉཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ. ཏཱ་ཡ ཧི ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ‘‘པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་དི་མྷི ཙ ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཀྑཱ་རེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་སི་ཙྪ་ཝི་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱ ཧི མ་ཧ་ནྟཱ་པི སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གཱ, ན ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ་པི མ་ཉྩ་པྤ་མཱ་ཎཱ བྷི་སི་ཙྪ་ཝི ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༡༤). ‘‘ཧ་ཏྠ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པེ་སི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ, པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཾ.

ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

གེ་ཧ་སྶ པ་ཏི ཛེ་ཊྛོ་ཏི ག་ཧ་པ་ཏི, ཏཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཡོ ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་མ་ནུ་སྶ’’ནྟི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ག་ཧ་པ་ཏཱ་ནིནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་དཾ སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཙ ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཙེ་ཡྻ ཝཱ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ’’ཏི. ཡཱ་ཙཱ་པ་ནཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱཏི ས་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ སཾ་ག་ཙྪ་ཏི ས་ཏྟོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི, ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ, དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་མ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རོ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ རཱ་ཛཱ་དཱི་སུ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, རཱ་ཛཱུ་ཧི ཝཱ ཙོ་རེ་ཧི ཝཱ དྷུ་ཏྟེ་ཧི ཝཱ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་གྒི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ན་ཊྛཾ ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་གྒི་ནཱ ཝཱ ད་ཌྜྷཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ ཝཱུ་ལ༹ྷཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ནྡཱུ་རེ་ཧི ཝཱ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ཁཱ་ཡི་ཏཾ ཧོ་ཏི, པ་རི་བྷོ་ག་ཛི་ཎྞཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༡༩). ས་མ་ཡཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ.

ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ས་མ་ཡེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ ཙ ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ ཙ. ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶཱཏི ཉཱ་ཏ་ཀེ, པ་ཝཱ་རི་ཏེ ཙ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྠ་ཏཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙ་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཏྠ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༡) ཙ ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏེ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཡཱ་ཙི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏེ པ་ན ཡཾ ཡཾ པ་ཝཱ་རེ་ནྟི, ཏཾ ཏ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཱ་ནུ་ཀཱ་ལཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡེ་ན ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ཏཾ དེ་ཏི, ཏ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཡོ པ་ན པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན ཝཱ ན དེ་ཏི, སོ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཡོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ གེ་ཧཾ པ་ཝཱ་རེ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ན ཀི་ཉྩི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན ‘‘ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ གེ་ཧེ ཨ་ཏྠི, ཏཾ པ་ཝཱ་རེ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཡཾ ཏ་ཏྠ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. གེ་ཧེ པ་ན ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏཱ་པེ་ནྟ་སྶ, པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏཾ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པ་ཀ་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནོ. ཙེཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཙེཏི ཝཱ ཡ་དཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶ ‘‘པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཝཱ་རེ་ཡྻ ཙེཏི ཡ་དི པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒོ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༢༣-༥༢༤) ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་རི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་ཝཱ་རས་དྡ་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཙྪཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻཱཏི པ་ཙྩ་ཡེ ཨི་ཙྪཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ཨུ་པ་ནི་མ་ནྟ་ནཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནེ་ཀྑ་མྨནྟི པ་བྦ་ཛྫཾ. ད་ཊྛཱུཏི ད་ཊྛུཾ. ཚ་ནྡཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པོ. ཁེ་མ་ཏོཏི ནི་བྦྷ་ཡ་ཏོ. ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་བྷི་ཧ་རེ་ཡྻ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ, ཏཾ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ས་ཨ་ནྟ་རནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་ས་ཧི་ཏཾ. ཨུ་ཏྟ་རནྟི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ. པ་ར་མནྟི ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ. ཨ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱཏི ཨ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཧ་རི་ཏ་བྦ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ ཧི ཨ་ཡཾ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ལ་མྦ་ཀ་ཎྞོ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝཱ་ས་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཧི ས་བྦེ ཏཾ་པ་ར་མཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི.

ཡ་སྨཱ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ས་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙེ་ན པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ, ཨི་ད་ཉྩ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ཙྪི་ནྣེ ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྶ ཝཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི, ཏེ་ནཱ་པི ཏ་དཱ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྭེ སཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཙ་ར་ཏཱིཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༢༣-༥༢༤) ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་ཏྟཱ ཝཱ སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཝཱ ཙ་ར་ཏི. ‘‘དྭེ ན་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ དྭཱི་སུ ན་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན ས་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཡ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ན་ཊྛ་སེ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་ཏྟཱ.

པ་ཉྩ་སུ ན་ཊྛེ་སཱུཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ སཾ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ་ཏི ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ན་ཊྛེ་སུ. ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ ན་ཊྛེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རཱིཏི ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི.

སེ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱིཏི དྭེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སེ་ས་ཀཾ པུ་ན ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་ཀཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶཱཏི དཱ་ན་ས་མ་ཡེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘སེ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ས་མ་ཡེ་པི ‘‘སེ་ས་ཀཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ལ་དྡྷ་ཀ་པྤི་ཡ་མེ་ཝ. ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ན་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཱ དི་ནྣནྟི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་ནྣཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ, ས་མ་ཡེ ཙ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.

ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༨. པ་ཋ་མ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

བྷི་ཀྑུཾ པ་ནེ་ཝ ཨུ་དྡི་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ནཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱཏི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ག་ཧ་པ་ཏི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨི་དཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ན ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ. ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༢༨-༥༢༩), ཙཱི་ཝ་ར་མཱུ་ལཾ, ན-ཀཱ་རོ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ག་མོ, ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ན’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཧི་ར་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཧི་ར་ཉྙཱ་དི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི་ར་ཉྙནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨུ་པ་ཀྑ་ཊནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ. ཏཾ ཨུ་པ་ཀྑ་ར་ཎཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ས་ཛྫི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཀྑ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་ཛྫི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏནྟི རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏ་སྶ ཀཱ་རཱ་པ་ནཾ, ཀ་ཏ་སྶ ཀི་ཎ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཙྪཱ་དེ་སྶཱ་མཱིཏི པཱ་རུ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་ཙ་ནནྟི ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཏ་ཏྲ ཙེ སོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྲ སོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་བྦེ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏོཏི ‘‘ད་སྶཱ་མི, ཀཱི་དི་སེ་ན ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ, ཀཱི་དི་སཾ ཏེ ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་མཱི’’ཏི པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི ག་ནྟྭཱ. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཙུ་ར་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘གྷ་རཾ ག་ནྟྭཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༢༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཙུ་ར་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི གྷ་ར་སཱ་མི་ཀཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མཱ ཏ་སྶ གྷ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཐེ་ཝ བ་ཧུ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཝི་ཀ་པྤནྟི ཝི་སི་ཊྛོ ཀ་པྤོ ཝི་ཀ་པྤོ, ཝི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཝི་སི་ཊྛ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སི་ཊྛ་ཀ་པྤ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ. ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ཝི་དྷཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ ཝི་ཀ་པྤཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ.

‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་སུ་ནྡ་རཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཁོ སོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༨༦) ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ དི་སྶ་ཏི, ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༩; མ. ནི. ༡.༣༤༠) ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ.

‘‘སཱ་དྷུ དྷ་མྨ་རུ་ཙི རཱ་ཛཱ, སཱ་དྷུ པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ ན་རོ;

སཱ་དྷུ མི་ཏྟཱ་ན་མ་དྡུ་བྦྷོ, པཱ་པ་སྶཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. (ཛཱ. ༢.༡༨.༡༠༡) –

སུ་ནྡ་རེ, ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ, སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༦༤-༦༨) ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ, ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ་ཡེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༨༩; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༥ ཨ་གྒི་ཀ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༩) ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷཱུ་ཏི་ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཡཱ་ཙ་ནེ, ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐེ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ལ་པ་ཏཱིཏི ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏི. ཨཱ་ཡ་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཝི་ཏྠ་ཏ་ཨ་པྤི་ཏ་ས་ཎྷཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ན ཨི་མ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི སཱི་སཾ ཨེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཡོ་གེཏི སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་པ་ཡོ་གེ.

མ་ཧ་གྒྷཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཾ ཨ་པྤ་གྒྷནྟི ཝཱི་ས་ཏི་ཨ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཾ ‘‘ཨ་ལཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཏེ་ན, ད་ས་ཨ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཊྛ་གྒྷ་ན་ཀཾ ཝཱ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མ་བྷཱ་གཾ, ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་གྒྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན པ་མཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་གྒྷ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ཉྷི ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.

པ་ཋ་མ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༩. དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཀ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༠. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

རཱ་ཛ་ཏོ བྷོ་གྒནྟི རཱ་ཛ་ཏོ ལ་དྡྷ་བྷོ་གྒཾ. རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོཏི རཱ་ཛཱ་མ་ཏྟོ. རཱ་ཛ་ཏོ བྷོ་གོཏི ར་ཉྙཱ དི་ནྣཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དཱིཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་དཾ. ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིནྟི མཱུ་ལ་སུ་དྡྷིཾ. ཡ་དི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨ་པེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’’ཏི པེ་སེ་ཡྻ, སོ་པི དཱུ་ཏོ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཨི་དཾ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་བྷ་ཏཾ, པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༣༨), ཏ་དཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ པུ་ཊྛེ་ན ཏཾ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཧི་ར་ཉྙཱ་དིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨཱི་དི་སེ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ. སུ་ཝ་ཎྞནྟི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ. ར་ཛ་ཏནྟི རཱུ་པི་ཡཾ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ནཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ ཝཱ རཱུ་པི་ཡ་མ་ཡོ ཝཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀོ ཝཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. མཱ་ས་ཀོཏི ལོ་ཧ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཛ་ཏུ་མཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཡོ ཡོ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཛ་ན་པ་དེ ཡ་དཱ ཡ་དཱ ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨ་ཊྛི་མ་ཡོ་པི ཙ་མྨ་མ་ཡོ་པི རུ་ཀྑ་ཕ་ལ་བཱི་ཛ་མ་ཡོ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་རཱུ་པོ་པི ཨ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་རཱུ་པོ་པི ས་བྦོ ཨི་དྷ མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ རཱུ་པི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝ་ཀྑཱ་མ.

མུ་ཏྟཱཏི ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷ་ཛཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ མུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷཾ ཝ་རཱ་ཧ་དཱ་ཋཾ, བྷུ་ཛ་ངྒ་སཱི་སཾ, ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཾ, ཝེ་ལུ༹, མ་ཙྪ་སི་རོ, ས་ངྑོ, སི་པྤཱི་ཏི ཨ་ཊྛ མུ་ཏྟཱ་ཡོ་ནི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཡཱ མ་ཙྪ་ས་ངྑ་སི་པྤི་ཛཱ་ཏཱ, སཱ སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ, བྷུ་ཛ་ངྒ་ཛཱ་པི ཀཱ་ཙི སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏ་རཱ ཨ་སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན བ་ཧུ་ལཾ སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཝ མུ་ཏྟཱ ལོ་ཀེ དི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་པི སི་པྤི་ཛཱ་ཝ, ཨི་ཏ་རཱ ཀ་དཱ་ཙི. ཏ་སྨཱ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ ‘‘མུ་ཏྟཱ་ཏི སཱ་མུ་དྡི་ཀ་མུ་ཏྟཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༧༢) ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཎཱིཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་དི་ཀེ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཛཱ་ཏི་ཕ་ལི་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦོ་པི ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞ་བྷེ་དོ མ་ཎཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, པ་ཙི་ཏྭཱ ཀ་ཏོ པ་ན ཀཱ་ཙ་མ་ཎི་ཡེ་ཝེ་ཀོ པ་ཏྟཱ་དི་བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལ་ཏྠཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ ནཱ་མ ཝཾ་ས་ཝ་ཎྞ་མ་ཎི. ས་ངྑོཏི དྷ་མ་ན་ས་ངྑོ དྷོ་ཏ་ཝི་དྡྷོ ར་ཏ་ན་མི་སྶོ, པཱ་ནཱི་ཡ་ས་ངྑོ པ་ན ར་ཏ་ནཱ་མི་སྶ་ཀ་ཏོ, སོ ཙ ཨ་ཉྫ་ནཱ་དི་བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ, བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ཙ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སི་ལཱཏི དྷོ་ཏ་ཝི་དྡྷཱ ར་ཏ་ན་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ མུ་གྒ་ཝ་ཎྞཱ སི་ལཱ. ར་ཏ་ནེ་ན པ་ན ཨ་མི་སྶཱ ས་ཏྠ་ཀ་ནི་སཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ར་ཏ་ན་སཾ་ཡུ་ཏྟཱཏི སུ་ཝ་ཎྞེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ཙི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཝཱ་ལ༹ནྟི དྷོ་ཏ་མྤི ཨ་དྷོ་ཏ་མྤི ས་བྦཾ པ་ཝཱ་ལ༹ཾ. ལོ་ཧི་ཏ་ངྐོཏི ར་ཏྟ་མ་ཎི. མ་སཱ་ར་ག་ལླནྟི ཀ་བ་ར་མ་ཎི. ཡཾ ‘‘མ་ར་ཀ་ཏ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནཱིཏི སཱ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི སཱ་ལི་ཨཱ་དཱི་ནི ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནི. ནཱི་ཝཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷ་ཉྙ་སྶ པ་ན སཱ་ལི་ཨཱ་དི་མཱུ་ལ་དྷ་ཉྙ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་སི་དཱ་ས་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པུ་པྥཱ་རཱ་མ་ཕ་ལཱ་རཱ་མཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ དཱ་སཱི ནཱ་མ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏ་ཀ་ར་མ་རཱ་ནཱི་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ. ཏ་ཐཱ དཱ་སོ. ཁེ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཡ་སྨིཾ པུ་བྦ་ཎྞཾ རུ་ཧ་ཏི. ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ཡ་སྨིཾ ཨ་པ་ར་ཎྞཾ རུ་ཧ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི རུ་ཧ་ཏི, ཏཾ ཁེ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ ཝ་ཏྠུ. ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝཱ་པི་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་ནི་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ. ཝ་སྶི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པུ་པྥ་ན་ཀོ པུ་པྥཱ་རཱ་མོ. ཨ་མྦ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཕ་ལ་ན་ཀོ ཕ་ལཱ་རཱ་མོ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་ཙེ་པི ཀོ་ཙི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨི, ཨཱ་རཱ་མཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཐ, ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཨི་ད་མྤི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཧི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༣༨-༥༣༩) མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི.

ས་ཙེ པ་ན ས་ངྒྷཾ ཝཱ ག་ཎཾ ཝཱ པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ དེ་མ, ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དེ་མ, ན་ཝ་ཀ་མྨ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨི་མེ ཨི་དཾ བྷ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཏུ་མྷེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ.

ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོཏི ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ. ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦོ ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ་ཝ ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི. ཨེ་སོ ཁོཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཨ་སུ་ཀ་གྷ་རེ ཨ་སུ་ཀ་ནཱ་མོ’’ཏི པ་ར་མྨུ་ཁཾ ཝ་ད་ཏི. ཨི་ཏ་ར་མྤཱིཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་མྤི. ‘‘ཨ་ཏྠོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘དེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨཱ་ཧ་ར མེ ཙཱི་ཝ་རཾ, པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཙེ་ཏཱ་པེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ཧི མེ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་དྷེ་ཡྻཱཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻ. ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལནྟི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཙོ་ད་ནེ་ན ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཡ་དེ་ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, ཨེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ སཱ་དྷུ སུ་ཊྛཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ སུ་ནྡ་ར’’ནྟི.

ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ར་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ. ཨི་ད་ཉྷི ‘‘ཋཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི, ཨེ་ཏཾ བྷཱ་ཝེ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་མ་ཏྟེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨི་དྷ, བྷ་ནྟེ, ནི་སཱི་ད་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཨཱ་མི་སཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་མི་སཾ ‘‘ག་ཎྷ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ་པི ན ག་ཎྷི་ཏ་བྦཾ. ན དྷ་མྨོ བྷཱ་སི་ཏ་བྦོཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༣༨-༥༣༩) ‘‘མ་ངྒ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝཱ བྷཱ་ས་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ་པི ན ཀི་ཉྩི བྷཱ་སི་ཏ་བྦཾ. ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཋི་ཏིཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ཋ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཧི ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཋཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ན ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ཀཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཏཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཋཱ་ནཾ ཝི་ནཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཋཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘ན ཀཱ་ཏ་བྦ’ནྟི ཝཱ་རི་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏེ་སུ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༣༧-༥༣༩) ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་དྡི་སྶ ཋཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ན ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཧི ཨི་དཾ ཋཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་དནྟི ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ, ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་དྡི་སྶ ཋཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ནི་སཱི་ད་ནཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ པུ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཉྙེ. ‘‘ཨེ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་རེ. ཨུ་བྷ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཙོ་དེ་ཏི་པི ཏི་ཊྛ་ཏི་པི.

‘‘ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཋཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཋི་ཏ་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མྨ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཋཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ཙོ་ད་ནཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ.

ཀིཾ པ་ན ས་བྦ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༣༨-༥༣༩; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༦༥) ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ན པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནཱ་མ ས་ངྑེ་པ་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ ནི་དྡི་ཊྛོ ཙ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཙ ནི་དྡི་ཊྛོ དུ་ཝི་དྷོ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛོ, དཱུ་ཏེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི. ཨ་ནི་དྡི་ཊྛོ་པི དུ་ཝི་དྷོ མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ, པ་ར་མྨུ་ཁ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་ཏི. ཏེ་སུ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛོ ས་མྨུ་ཁཱ་ས་མྨུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ དཱུ་ཏེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ་པི.

ཀ་ཐཾ? ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ དཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ པ་ཧི་ཎ་ཏི, དཱུ་ཏོ ཙ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མེ་ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ པ་ཧི་ཏཾ, ག་ཎྷ་ཐ ན’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. དཱུ་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ན ཏེ, བྷ་ནྟེ, ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི, པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཙ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝཱ ས་ནྡི་ཊྛཱ ས་མྦྷ་ཏྟཱ ཀེ་ཙི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ བྷི་ཀྑུ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུ ཏཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི. དཱུ་ཏོ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཐེ་ར་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོ.

ནོ ཙེ བྷི་ཀྑུ་སྶ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༣༧; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༦༥) ས་ནྟི་ཀེ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ བྷི་ཀྑུ ནི་དྡི་ས་ཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ གཱ་མེ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཐེ་ར་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ ད་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོ.

ན ཧེ་ཝ ཁོ སོ དཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ཨ་ཉྙཾ པ་ཧི་ཎ་ཏི ‘‘དི་ནྣཾ མ་ཡཱ, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ, ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོ.

ན ཧེ་ཝ ཁོ ཨ་ཉྙཾ པ་ཧི་ཎ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ བྷི་ཀྑུཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ད་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀོ ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོ ཏ་ཡོ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏེ་སུ ཨི་མ་སྨིཾ རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་པ་རོ བྷི་ཀྑུ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དཱུ་ཏེ་ན པུ་ཙྪི་ཏོ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ན་ཏྠ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྨི་ཉྩ ཁ་ཎེ ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, དཱུ་ཏོ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ དཱུ་ཏེ་ན ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོ.

ཨ་པ་རོ དཱུ་ཏོ གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཧ་ཏྠེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ད་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པ་ཧི་ཎ་ཏི, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ ཧ་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ད་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡོ དཱུ་ཏེ་ན ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀོ ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་ཡོ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དཱུ་ཏེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏེ་སུ མེ་ཎྜ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.

ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནུ་སྶཱ ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ, ཏེ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ ཧི་ར་ཉྙཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནྟི ‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡྻ་སྶ ཡཾ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ དེ་ཐཱ’ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ ཏ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏཾ སཱ་དི་ཏུཾ, ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༩༩).

ཨེ་ཏྠ ཙ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ པ་རི་མཱ་ཎཾ ན་ཏྠི. མཱུ་ལཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཝཱ ཋཱ་ནེ་ན ཝཱ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ སཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནོ ཙེ དེ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་པི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨི་ཙྪ་ཏི, མཱུ་ལ་སཱ་མི་ཀཱ་ན་མྤི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ ཨི་ཙྪ་ཏི, ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་པ་རོ བྷི་ཀྑུ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དཱུ་ཏེ་ན པུ་ཙྪི་ཏོ ‘‘ན་ཏྠ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ད་ཉྙོ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏོ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར, བྷོ, ཨ་ཧཾ ཨ་ཡྻ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. དཱུ་ཏོ ‘‘ཧ་ནྡ, བྷོ, ད་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ད་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ.

ཨ་པ་རོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༣༨-༥༣༩; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༦༥) བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཧ་ཏྠེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཐེ་ར་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་དེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟོ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ར་མྨུ་ཁ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོཏི ཨི་མེ དྭེ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ, ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེཏི ས་མྨུ་ཁཱ་ས་མྨུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དཱ་ཡ་ཀོ ས་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ན དཱུ་ཏཾ. ཏ་སྨཱ དཱུ་ཏེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ་པི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. མུ་ཁཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཨེ་སོ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཝུ་ཏྟ་ཙོ་ད་ནཱ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོཏི ཝུ་ཏྟ་ཙོ་ད་ནཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ཙ. ས་ནྟི་ཀནྟི ས་མཱི་པཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐ་མ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ག་ངྒཱ་ཡཾ གོ་ཡཱུ་ཐཱ་ནི ཙ་ར་ནྟི, ཀཱུ་པེ ག་གྒ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཡ་སྨཱ ས་མཱི་པཱ་དྷཱ་རེ ཨི་དཾ ས་ཏྟ་མཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོཏི སཱ་མཾ ཝཱ ཨ་ག་ཙྪ་ནྟོ, དཱུ་ཏཾ ཝཱ ཨ་པཱ་ཧེ་ནྟོ.

ཨ་ཛྫ་ཎྷོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ག་མེ་ཧཱིཏི, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཛྫ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཏི་ཊྛ, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀེ་སུ ཙོ་ད་ནཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨཱུ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཋཱ་ནེ་ན, ཨཱུ་ན་ཀ་ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱུ་ན་ཀ་ཙྪ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཋཱ་ནེ་ན ལ་དྡྷེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་པྤི་ཏ་ཏཱཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏཱ, ‘‘ས་ཉྙ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༣༨) ཀ་ཐི་ཏ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.