༢. ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ཀོ་སི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀོ་སི་ཡ་མི་སྶ་ཀནྟི ‘‘ཀོ་ས་ཀཱ་ར་ཀཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ནཾ པཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཀོ་ས་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཨཾ་སུ ཀོ་སི་ཡཾ, ཏེ་ན མི་སྶཾ ཀོ་སི་ཡ་མི་སྶ་ཀཾ. ཏེ་ན པ་ན ཀོ་སི་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཀེ་ནཱ་པི མི་སྶི་ཏཾ ཀོ་སི་ཡ་མི་སྶ་ཀ་མེ་ཝ, ན ཨི་དཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ལ་བྦྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀོ་སི་ཡཾ་སུ་ནཱཏི ཀི་མི་ཀོ་ས་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཨཾ་སུ་ནཱ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ན ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྠ་ཏཾ ནཱ་མ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཨ་ཝཱ་ཡི་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ཨི་མ་སྶེ་ཝ པ་ཋ་མ་ས་ནྠ་ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ས་བྦ་ས་ནྠ་ཏནྟི ས་བྦ་ས་ནྠ་ཏ་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ.
ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཀཱ་རཱ་པ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀཱ་རཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘སཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་པ་རི་ཡོ་སཱ་པ་ན་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ པ་རེ་ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. པ་རེ་ཧི ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. པ་རེ་ཧི ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ པ་རེ་ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༤༥) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན. ཝི་ཏཱ་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཎེཏི ཝི་ཏཱ་ན་བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་ར་བྷི་སི་བི་བྦོ་ཧ་ན་ཀ་ར་ཎེ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་ཏཱ་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་བྷོ་གེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ཝཱ་ཡི་མ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༤༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཀོ་སི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ༹་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནནྟི ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ར་ཛ་ནེ་ན ཝཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ནཱ་མ དྭེ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཝཱ ར་ཛ་ན་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་མི་སྶི་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་མི་སྶི་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མེ ‘ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཀོ་སི་ཡཾ་སུ་ནཱ’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀོ་སི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ‘ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་མི་སྶེ་ཏྭཱ’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ན མི་སྶ་ཀ་བྷོ་གེ་པི ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་རཱུ་པ་ཀཾ ཙེ ‘སུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ༹་ཀ’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༥༤༧) ཝ་ད་ནྟི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, སུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནཾ ས་ནྠ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༤༩) ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་སནྟི པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་དུ་ཀྐ་ཊ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཀཾ. ཨ་ངྒེ་སུ པ་ན ‘‘སུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ༹་ཀ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ.
སུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ༹་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. དྭེ་བྷཱ་ག་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ག་ཧེ་ཏ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ ཨ་དྷི་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཨོ་དཱ་ཏེ ཨ་ཝ་སེ་སཱ གོ་ཙ་རི་ཡེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༥༢) ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ དྭེ བྷཱ་གཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ བྷཱ་ག་དྭ་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱུ་ན་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སྶ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བྷཱ་ཝེཏི ཏུ་ལཱ་ཡ དྷཱ་ར་ཡི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏེ་སུ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝཱ་ཏ་ཝེ་གེ་ན་པི པ་ཧི་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ཀཱ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་ཏི་ཡཾ ཨོ་དཱ་ཏཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ གོ་ཙ་རི་ཡཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ནྠ་ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ དྭེ ཏུ་ལེ སུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནཾ, ཏུ་ལཾ ཨོ་དཱ་ཏཱ་ནཾ, ཏུ་ལཾ གོ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྠ་ཏཾ ཀཱ་རཱ་པི་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༥༤) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་དཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཾ. སེ་སནྟི པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་དུ་ཀྐ་ཊ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཀཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཏུ་ལཾ ཨོ་དཱ་ཏཱ་ནཾ ཏུ་ལཾ གོ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎེ, བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཨོ་དཱ་ཏཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཏ་རཾ གོ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎེ, སུ་དྡྷཾ ཨོ་དཱ་ཏཱ་ནཾ སུ་དྡྷཾ གོ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎེ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི.
ཨ་ངྒེ་སུ པ་ན པ་ཋ་མ་ངྒཾ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ དྭེ་བྷཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནི་སྶ་ཊྛཱ་ནེ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
དྭེ་བྷཱ་ག་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཚ་བྦ་སྶ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཾ ས་ནྠ་ཏ་ས་མྨུ་ཏིཾ དེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. གི་ལཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོཏི ཡ་སྶ ཝི་ནཱ ས་ནྠ་ཏཱ ན ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, ན ས་ཀྐོ་ཏི ཙ ས་ནྠ་ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མི་ཏུཾ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ གི་ལཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ས་ནྠ་ཏ་ས་མྨུ་ཏིཾ དེ་ཏཱིཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ གི་ལཱ་ནོ ན ས་ཀྐོ་ཏི ས་ནྠ་ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༦༠) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏ་ས་མྨུ་ཏིཾ དེ་ཏི.
སཱཏི ས་ནྠ་ཏ་ས་མྨུ་ཏི. ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ ཝཱ པུ་ན ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི ཝཱུ་པ་ས་ནྟོ ཝཱ སོ ཨཱ་བཱ་དྷོ པུ་ན ཀུ་པྤ་ཏི, ཨ་ནུ་ཝ་སྶ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པུ་ན ས་མྨུ་ཏི་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ རོ་གེ ཀུ་པྤི་ཏེ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ རོ་གེ ཀུ་པྤི་ཏེ་པི ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཝ་སྶཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ ཨ་རོ་གོ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན མཱུ་ལ་བྱཱ་དྷི་ནཱ་ཝ གི་ལཱ་ནོ ཧོ་ཏི, སོ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཧཱ་རོ, ན་ཏྠ་ཉྙཾ ‘ས་མྨུ་ཏི་ཀི་ཙྩ’ནྟི ཕུ་སྶ་དེ་ཝ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ པ་ན སོ ཝཱ བྱཱ་དྷི པ་ཊི་ཀུ་པྤ་ཏུ, ཨ་ཉྙོ ཝཱ, ས་ཀིཾ ‘གི་ལཱ་ནོ’ཏི ནཱ་མཾ ལ་དྡྷཾ ལ་དྡྷ་མེ་ཝ, པུ་ན ‘ས་མྨུ་ཏི་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི’ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༥༧) ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ནྠ་ཏཾ ཨཱུ་ན་ཀ་ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི ཀཱ་རཱ་པི་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༦༢) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘སེ་སཾ པ་ཋ་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ པ་རེ་ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཏི་དི་ཊྛཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – པ་རི་པུ་ཎྞེ ཚ་བྦ་སྶེ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཚ་བྦ་སྶེ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ངྒེ་སུ ཙ ཚ་བྦ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་ནཱ་ཏྟཾ.
ཚ་བྦ་སྶ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་སཱི་ད་ན་ས་ནྠ་ཏནྟི ‘‘ནི་སཱི་ད་ནཾ ནཱ་མ ས་ད་སཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༥༦༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ད་སཾ ས་ནྠ་ཏཾ, ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་སཱི་ད་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྠ་ཏེ ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙཱ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཡ་ཏོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་མྦ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡིཾ་སུ. ས་ཡ་ནཱ་ས་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ ས་ནྠ་ཏ་སྶ ‘‘པུ་རཱ་ཎ་ས་ནྠ་ཏཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ས་ནྠ་ཏེ. ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟནྟི སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཙཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཐོ་ཀ་ཏ་རཾ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༧༠) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་དེ་སེཏི ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཏྟ་བྦ་ན་ཝ་ས་ནྠ་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་པྤ་དེ་སེ. ཝི་ཛ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏྭཱ. ཨ་ནཱ་དཱཏི ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི པུ་རཱ་ཎ་ས་ནྠ་ཏེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ནི་སཱི་ད་ན་ས་ནྠ་ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པུ་རཱ་ཎ་ས་ནྠ་ཏ་སྶ སཱ་མ་ནྟཱ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠིཾ ཀཱ་རཱ་པི་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༦༨) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ནྠ་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ནྠ་ཏཱ་ནི ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནི དི་སྭཱ ‘‘ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, པ་རི་བྷོ་གུ་པཱ་ཡཾ ནེ་སཾ ད་སྶེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༦༦) ས་ནྠ་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ‘‘སེ་སཾ ཏ་ཏི་ཡ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, དྭེ་བྷཱ་ག་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – པུ་རཱ་ཎ་ས་ནྠ་ཏ་སྶ སཱ་མ་ནྟཱ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ཀ་ར་ཎེ, ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཐོ་ཀ་ཏ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཀ་ར་ཎེ, ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ ཀ་ར་ཎེ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི. ཨ་ངྒེ་སུ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ངྒ་པུ་རཱ་ཎ་ས་ནྠ་ཏ་སྶ སཱ་མ་ནྟཱ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཨ་ནཱ་དི་ཡ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་མེ་ཝ མ་གྒོ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒོ, ཏཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ‘‘དཱི་གྷ་མ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པཱ་ཙི. ༢༡༨) ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནི ཙེ་ཏཱ་ནི ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཡ་ཏོ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྩེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྩེ་ཏནྟི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ནེ་ཝ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨེ་ཏཾ ས་བྦཾ. ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ན་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀོ་ས་ལེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ (པཱ་རཱ. ༥༧༡) ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་སྶ དཱི་པ་ན་མེ་ཝ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨ་དྡྷཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋཱ་ནེ་སུ. ས་ཧ་ཏྠཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ས་ནྟེ ཧཱ་ར་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ནྟེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་མཱ་ནི མེ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནི ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མི་ཏཱ་ནི ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༧༣) ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏི་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨཱུ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཝཱ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧ་ར་ཎེཏི ཡ་ཏྠ ག་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ལཱ་བྷེ་ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཧ་ར་ཎེ, ཏ་ཏོ་པི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི ཧ་ར་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཝཱ ནི་སྶ་ཊྛཾ ཝཱཏི ཙོ་རེ་ཧི ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཾ ཝཱ. ཀ་ཏ་བྷ་ཎྜནྟི ཀ་ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཀ་མྦ་ལ་ཀོ་ཛ་ཝ་ས་ནྠ་ཏཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནྟ་མ་སོ སུ་ཏྟ་ཀེ་ན བ་དྡྷ་མ་ཏྟ་མྤི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་ན ཏ་ནུ་ཀ་པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀ་ནྟ་རེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༧༥) ཝཱ ཨཱ་ཡོ་ག་ཨཾ་ས་བ་དྡྷ་ཀ་ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་སུ ཝཱ པི་པྥ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནཾ མ་ལ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ སི་པཱ་ཊི་ཀཱ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝཱ་ཏཱ་བཱ་དྷི་ཀོ ཀ་ཎྞ་ཙྪི་དྡེ་པི ལོ་མཱ་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. སུ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཀ་ཏ་བྷ་ཎྜ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝེ་ཎིཾ ཀ་ཏྭཱ ཧ་ར་ཏི, ཨི་དཾ ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁཾ ནཱ་མ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནཾ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ནི་སྶ་ཊྛ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡཱ་ནེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༧༢) ག་ཙྪ་ནྟེ ར་ཐཱ་དི་ཀེ ཝཱ ཧ་ཏྠི་པི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ‘‘ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཨ་ག་ཙྪ་ནྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ག་ཙྪ་ནྟེ ར་ཐཱ་དི་མྷི ཝཱ ཧ་ཏྠི་པི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ སཱ་རེ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ཙོ་དེ་ཏི, པ་ཀྐོ་ས་ནྟོ ཝཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༧༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཙེ ཡཱ་ནེ པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎནྟི ཧ་ར་ཎ་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ན་མ་བྷཱ་ཝོ.
ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་དྷོ་ཝཱ་པ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཀྐེ་སཱུཏི ‘‘ས་ཀྱཱ ཝ་ཏ, བྷོ ཀུ་མཱ་རཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༦༧) ཨུ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ས་ཀྱཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡེ་ན ‘‘ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ས་ཀྐེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ. ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ ནཱ་མ པ་ཎྜུ་ཀ་ལོ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ ཚ་མཱུ་ལ་ཀཱ, ཏེ་སཾ སི་སྶཱ ཙ.
ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་དྷོ་ཝཱ་པ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ར་ཛ་ཏནྟི ན ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པི་ཡ་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝོ་ཧཱ་ར་ག་མ་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི ཙ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༣-༥༨༤) སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ ཝཱ རཱུ་པི་ཡ་མ་ཡོ ཝཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀོ ཝཱ. ལོ་ཧ་མཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ ཏ་མྦ་ལོ་ཧཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ས་ཀོ. དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ སཱ་ར་དཱ་རུ་ནཱ ཝཱ ཝེ་ལུ༹་པེ་སི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏཱ་ལ་པ་ཎྞེ་ན་པི རཱུ་པཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མཱ་ས་ཀོ. ཛ་ཏུ་མཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ ལཱ་ཁཱ་ཡ ཝཱ ནི་ཡྻཱ་སེ་ན ཝཱ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མཱ་ས་ཀོ. ‘‘ཡེ ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན པ་དེ་ན ཡོ ཡོ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཛ་ན་པ་དེ ཡ་དཱ ཡ་དཱ ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨ་ཊྛི་མ་ཡོ་པི ཙ་མྨ་མ་ཡོ་པི རུ་ཀྑ་ཕ་ལ་བཱི་ཛ་མ་ཡོ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་རཱུ་པོ་པི ཨ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་རཱུ་པོ་པི ས་བྦོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཏ་དེ་ཝཱཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་མེ་ཝ. ཧི་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ.
‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ག་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ མ་ན་སཱ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི.
ཨེ་ཀོ ས་ཏཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༨༣-༥༨༤) ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏི ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧི་དཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི, བྷི་ཀྑུ ‘‘ན་ཡི་དཾ ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ‘‘པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ མ་ཡཱ ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི ག་ཏོ, ཨ་ཉྙོ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ད’’ནྟི. ཡཾ ཏེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. སོ ཙེ ཝ་ད་ཏི ‘‘གོ་པེ་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ, གུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཐཱ’’ཏི, ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀ་མྤི པཱ་སཱ་དཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ གུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་པཱ་ཧཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏི, དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ནྟེ་ན ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཀི་ཉྩི ཝི་ཀྐཱ་ཡི་ཀ་བྷ་ཎྜཾ པ་ཏྟཾ ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ‘‘ཨི་དཾ ག་ཧེ་སྶ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཨ་ཏྠི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠོ, ཝ་ཏྠུ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ སོ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ དེ་ཐཱ’’ཏི, དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨི་མཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. སོ ཙེ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨ་དྷི་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ‘‘ན མ་ཡཾ ཏ་ཝ བྷ་ཎྜཾ ག་ཎྷཱ་མ, ནི་ཀྑ་མཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ.
ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ རཱུ་པི་ཡཾ ནཱ་མ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཏེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་རི་བྷོ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. སོཏི ཡོ ག་ཧ་ཊྛོ ‘‘ས་པྤི ཝཱ ཏེ་ལཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, སོ. ཨ་ཉྙེ་ན ལ་བྷི་ཏྭཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཏ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་རུ་ཀྑ་ཙྪཱ་ཡཱ་པཱིཏི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨཱ་ཧ་ཊ་བཱི་ཛ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་རུ་ཀྑ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཋི་ཏ་ཙྪཱ་ཡཱ་པི, པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ པ་ན ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནོ ཙེ ཚ་ཌྜེ་ཏཱིཏི ཨ་ཐ ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཚ་ཌྜེ་ཏི, ‘‘ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ བྱཱ་པཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཡེ་ན་ཀཱ་མཾ པ་ཀྐ་མ་ཏི. པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ‘‘ཡོ ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན མོ་ཧཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ན བྷ་ཡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ཚ་ཌྜི་ཏ་ཉྩ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༨༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ རཱུ་པི་ཡ་ཚ་ཌྜ་ཀཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦནྟི པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་མཱི་ལེ་ཏྭཱ་ཝ ན་དི་ཡཱ ཝཱ པ་པཱ་ཏེ ཝཱ ཝ་ན་ག་ཧ་ནེ ཝཱ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་པེ་ཀྑེ་ན པ་ཏི་ཏོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ནྟེ་ན པཱ་ཏེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི རཱུ་པི་ཡ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་རཱུ་པི་ཡ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་རཱུ་པི་ཡེ རཱུ་པི་ཡ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཁ་ར་པ་ཏྟཱ་དཱི་སུ སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ས་ཉྙི་ནོ. ར་ཏ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རཱ་མེ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཐེ ཝཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༠༥) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ.
ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་ཏ་ཨ་ཀ་ཏ་ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་ཝ་སེ་ན. སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཨི་དྷ རཱུ་པི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྩ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནནྟི སཱ་དི་ཏ་རཱུ་པི་ཡ་སྶ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ, ཨི་དཾ མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༨༩).
རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ དོ་སཾ ཨ་དི་སྭཱ རཱུ་པི་ཡ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ. ཏ་སྶ ཝཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ ཝཱ. དྷ་ན་སྶ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མཱུ་ལ་དྷ་ན་སྶ ཝཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཧི ཨ་རཱུ་པི་ཡེ་ན པ་ར་སྶ རཱུ་པི་ཡཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཡྻ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ རཱུ་པི་ཡེ་ན པ་ར་སྶ ཨ་རཱུ་པི་ཡཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཱ་ནནྟི ཨ་ནྟ་མ་སོ ད་སི་ཀ་སུ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཱ་ནཾ. ཀ་ཡཾ ནཱ་མ པ་ར་བྷ་ཎྜ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ. ཝི་ཀྐ་ཡཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷ་ཎྜ་སྶ དཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ར་སྶཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཨ་ཉྙ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ, ཨི་དཾ མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཨི་མཱ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༩༥) ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་དྷོ་ཝ་ནེ ཝཱ ཀེ་ས་ཙྪེ་ད་ནེ ཝཱ བྷཱུ་མི་སོ་དྷ་ནཱ་དི་ན་ཝ་ཀ་མྨེ ཝཱ པ་ར་བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ནྟེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མྷི པ་རི་བྷུ་ཏྟེ ཝཱ ན་ཊྛེ ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི དེ་སེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཏེ་ལཾ ཝཱ ས་པྤི ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི. ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ ཏ་ད་ཉྙེ་ན ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠོ. ‘‘རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡེ ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡ་ས་ཉྙི་ནོ ཙ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨི་མཾ ན་ཡ་མ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.