༣. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་ཡ ཨེ་ཏྠཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ས་ཏྟ་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༠༠) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡྭཱ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་སྶཱ་ན་སྶཱཏི ཝ་སྶཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ. པ་ཙྪི་མོ མཱ་སོ ནཱ་མ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སོ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ་པི ཀ་ཐི་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ, ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཉྩ མཱ་སཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སོ, ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ མཱ་སཱ. ཨ་ཉྙ་དཱཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ས་ཏྟ་མཱ་སེ. ཀཱ་ལེ་པཱིཏི ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ པ་ཉྩ མཱ་སཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ་པི. ‘‘ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ད་དཱ་མི ད་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ས་ངྒ་ཧོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཙེ་ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་པི པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི.
‘‘ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷ་སྶ ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི དི་ནྣཾ པ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶེ་ཧི, སེ་སེ་ཧི ཙ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བྷཱ་ཛེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ཐེ་ཝི་ད་མྤཱི་ཏི ཏ་དི་དཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་མ་ཉྙཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ཨི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ‘ད་མྨཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དི་ནྣ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཀེ་ན་ཙི བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ, ཨཱ་དི་སྶ དཱ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ དྷ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་པྤཱ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ནཱ དྷ་ནེ་ན. ཨི་མ་སྶ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘སཱི་མཱ་ཡ དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན སཱི་མཱ་ཡ དཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ མཱ་ཏི་ཀཱ, ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡཱ…པེ… པུ་གྒ་ལ་སྶ དཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་མཱ.
‘‘པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཏོ པ་ཋ་མ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་སྶ་པི ཨ་ནྟོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་མྤི སཱི་མཱ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཨ་བ་ཧི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་སུ་པི ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ་སུ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ལཱ་བྷོ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ན་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ག་མི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ, སེ་ནཱ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ག་མི་ཀཱ་ཡ ས་ངྒྷི་ཀཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ག་མི་ཀ་སྶ པ་ན བྷི་ཀྑུ་སྶཱ་པི ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ སཱི་མཱ་ཡ ཝ་སེ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་རི་ཝཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱ་རོ་ཙ་ནནྟི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པ་རི་ཝཱ་སཱ་རོ་ཙ་ནཾ, མཱ་ན་ཏྟཱ་རོ་ཙ་ན་ཉྩ. ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནནྟི ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ནི་སྶ་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཝི་དྷཱ་ནཾ, སེ་ནཱ་ས་ན་གྒཱ་ཧ་ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི, ལཱ་བྷ་གྒཱ་ཧོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མ་པ་ཝེ་ས་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་མི་སྶཱ་ཝ སཱི་མཱ་ཡ ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ནྟོ, བ་ཧི ཙ ཨི་མ་སྶ ས་བྦ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ.
ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ སཱི་མཱ ལཱ་བྷ་སཱི་མཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༩), སཱ ཙ ཁོ ནེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ, ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྠེ་རེ་ཧི ཋ་པི་ཏཱ, ཨ་པི་ཙ ཁོ ལཱ་བྷ་དཱ་ཡ་ཀེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མ་ནྟཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ནྟཱ. ཡནྟི སུ་ངྐ་ས་སྶཱ་དི. ‘‘སཱི་མཾ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི ཙོ་ལ༹་བྷོ་གོ ཀེ་ར་ལ༹་བྷོ་གོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. དྭི་དྷཱ ཨཱ་པོ ག་ཏོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི དཱི་པོ, ཨོ་གྷེ་ན ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཏོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ, སོ་ཝ སཱི་མཱ དཱི་པ་སཱི་མཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ས་མུ་དྡ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ’’ཏི.
སེ་སཱཏི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ད་ཡོ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ དེ་མཱ་ཏི དི་ནྣནྟི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཀེ་ན་ཙི ཀ་མྨེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཾ ས་ངྒྷཾ དི་སྭཱ ‘‘ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི དི་ནྣཾ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏེ རུ་ཀྑེ ཝཱ པ་བྦ་ཏེ ཝཱ ཋི་ཏོ་པི ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ པ་ཐ་ཝི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏོ་པི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ དི་ནྣནྟི ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་སུ དི་ནྣ་སྶ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ གཱ་མ་ཊྛཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན གཱ་མེ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ་ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་སུ དི་ནྣནྟི ཏ་ཏྠ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ་ཡ དེ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ནྣཾ. ཛ་ན་པ་ད་ར་ཊྛ་ར་ཛྫ་དཱི་པ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སཱི་མཱ་སུ་པི གཱ་མ་སཱི་མཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ན་པ་ད་སཱི་མཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀོ་པི ག་ནྟྭཱ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀོ་པི ག་ནྟྭཱ ཨི་དྷ ཝ་སྶ་གྒེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀོཏི ས་བྷཱ་གོ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡ་མྤི བྷཱ་ག་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ བྷཱ་གཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཡོ སཱི་མཾ པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ དེ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ནེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡོ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘སཱི་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ པ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་ཏ་རནྟི ཀ་ཏ་ར་སཱི་མཾ. ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ བྷེ་དཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨ་ཧཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀཱ སཱི་མཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ཊྛེ་ཧི བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ལཱ་བྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱཏི ས་མཱ་ན་ལཱ་བྷ་ཀ་ཏི་ཀཱ.
ཡ་ཏྠ མ་ཡ྄ཧཾ དྷུ་ཝ་ཀཱ་རཱ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟཱིཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ས་ངྒྷ་སྶ པཱ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དཱ གེ་ཧེ བྷོ་ཛེ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ནེ་ན ཨཱ་ཝཱ་སོ ཝཱ ཀཱ་རི་ཏོ, ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝཱ ནི་བ་དྡྷཱ་ནི, ཨི་མེ དྷུ་ཝ་ཀཱ་རཱ ནཱ་མ. ཡེ་ན པ་ན ས་ཀ་ལོ་པི ཝི་ཧཱ་རོ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཝ་ཏྟནྟི དཱ་ན་ཝ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡ་ཏོཏི ཡ་སྨཱ ཝི་ཧཱ་རཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. མཱ་ཏི་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ བ་ཧུ་ཏ་རཱ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཐོ་ཀ་ཏ་རཱ, ཨེ་ཀ་ཉྩ ཝ་ཏྠཾ, དྷུ་ཝ་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཉྩ བ་ཧུ་ཀཾ, ཀ་ཏྠ དེ་མཱ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ཡ་དི པ་ན མ་ཉྩོ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཡ་སྶ ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ, ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི ཝཱ ཡ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ སོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི, ཏ་ཏྠ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་བྷི་ཀྑུ ག་ཎྷ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ དྷུ་ཝ་ཀཱ་རེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶ་པི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – ‘‘ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏྠ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་ག་བྷ་ཎྜཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏྠ དཱ་ཏ་བྦཾ.
ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི་ཏི དི་ནྣནྟི ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ནྣཾ. ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་པཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་པི. ཏེ་ཧི ས་དྡྷིནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི པ་རི་སཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ སཱི་མཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མོ་ཀྐ་ནྟེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཏེ་སནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ག་ཏཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ. གཱ་ཧ་ཏེ ས་ཏཱིཏི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཀེ ག་ཎྷ་ནྟེ ས་ཏི. ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏེ་ཧི གྷ་ཎྚིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ གྷོ་སེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷ་བྷཱ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་ཧི ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཧཱ་ར་དྭཱ་རེ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཋི་ཏཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་གོ དཱ་ཏ་བྦོཏི ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་སྶ དི་ནྣེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གེ པ་ན ཐེ་རཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་བྷཱ་གོ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ག་ཏོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ.
ས་ཙེ པ་ན ‘‘བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཱ་ནཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི པ་ན ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ ཧོ་ཏི, ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཏྠེ་སུ དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ལ་ས་ཛཱ་ཏི་ཀཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་ནཾ དཱི་ཡ་ཏི, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཋི་ཏི་ཀཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཋི་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཋི་ཏི་ཀཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀི་ར བ་ཧུ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི སུ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ་པི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ས་མྤ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་པ་རི་སཱ་ཡ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ཡོ་ཛ་ནཾ ཕ་རི་ཏྭཱ པ་རི་སཱ ཋི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཙེ, ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ. ‘‘དྭེ་དྷཱ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨི, དྭི་ནྣཾ ས་ངྒྷཱ་ནཾ ད་མྨི, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ཨུ་པ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ དཱ་ཏ་བྦནྟི དྭེ བྷཱ་གེ ས་མེ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ དཱ་ཏ་བྦོ. ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙེ་ཏི་ཡ་སྶཱཏི ཐཱུ་པཱ་དི་ནོ. ཏ་ཉྷི དྷཱ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏ་ཏྟཱ, ལོ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ ད་ས བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ད་ས བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ, ཨེ་ཀོ པུ་གྒ་ལ་སྶ, ཨེ་ཀོ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལོ ས་ངྒྷ་ཏོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པུ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝཱ་རོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟོ. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) པ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
ན མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན’’ནྟི པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལོ ཝི་སུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཝི་སུཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏི. པཱ་པུ་ཎ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སྶ་གྒེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏི. ཀ་སྨཱ? བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀཾ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ད་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ ག་ཎེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལ་ཙེ་ཏི་ཡ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ན་ཡ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ན་ཡ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏི, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ན་ཏྠི, བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙ ག་ཎེ་ཏྭཱ་ཝ བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཝཱི་སོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཝ་སྶ་གྒེ་ན ཨེ་ཀོ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ཝི་སུཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ན ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཝཱི་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཏུ་ཡ྄ཧ་ཉྩ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ཝི་སུཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡཾ པ་ནེ་ཏ་ར་ཧི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) པ་ཎྜི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ས་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ པ་ཊི་མཾ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ནྟི, པ་ཊི་མཱ་ཡ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ པུ་ར་ཏོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ པ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་མཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ཋ་མཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ དེ་ནྟི, ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཉྩ མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཙ དེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཏཱ་ཝ ཙེ་ཏི་ཡེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཝ་ཏྠེ་ཧི པ་ཊཱ་ཀཱ, ཏེ་ལེ་ན པ་དཱི་པཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ན ཡོ ནི་བ་དྡྷ་ཙེ་ཏི་ཡ་ཛ་གྒ་ཀོ ཧོ་ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ནི་བ་དྡྷ་ཛ་གྒ་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཨཱ་ཧ་ཊ་བྷ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པ་ཀ་ཊྛེ ཀཱ་ལེ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་པི ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ.
མཱ་ལཱ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཙ ཡཾ ཀི་ཉྩི ‘‘ཨི་དཾ ཧ་རི་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡ་པཱུ་ཛཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ དཱུ་ར་མྤི ཧ་རི་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རཱ་མི, ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྠི, ཏེ ཧ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཏུ་ཡ྄ཧཾ་ཡེ་ཝ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཧ་ར་ནྟ་སྶ ག་ཙྪ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཀཱ་ལོ ཨུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི་ཏི ཝ་ད་ཏཱིཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏེ་སཾ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ དི་སཱ་པ་ཀྐ་ནྟ་སྶཱ་པི ས་ཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ནྟོ་ཧེ་མ་ནྟེ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཡེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱིཏི ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྲ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི པི་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ་ཡེ་ཝ ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ཝ ལ་བྷ་ནྟི, ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ ན ལ་བྷ་ནྟི. ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ པ་ན ‘‘ཝ་སྶཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶཱ་ན་ཉྩ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.
ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪི་མོ དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝ ‘‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝུ་ཏྟེ པ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་སྶ པ་ཉྩ མཱ་སཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་ཏ་ར་ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་སྶ དེ་སཱི’’ཏི. ས་ཙེ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ་ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, དི་སཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ་ན་མྤི ས་བྷཱ་གཱ ག་ཎྷི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི.
ས་ཙེ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་སེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ‘‘ཨ་གུ་ཏྟོ ཝི་ཧཱ་རོ, ཙོ་ར་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏྠི, ན ས་ཀྐཱ ཋ་པེ་ཏུཾ, ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཨཱ་ཧི་ཎྜི་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨི་ཏོ མེ, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཏི་ཡེ ཝ་སྶེ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ན དི་ནྣཾ, ཏཾ ད་མྨཱི’’ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ཝུ་ཊྛ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཙེ ཏེ དི་སཱ པ་ཀྐ་ནྟཱ, ཨ་ཉྙོ ཝི་སྶཱ་སི་ཀོ ག་ཎྷཱ་ཏི, དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ, སེ་སཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ, ས་བྦཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཙེ ཨེ་ཀོ་པི ན་ཏྠི, ས་ངྒྷི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བྷཱ་ཛི་ཏ་བྦཾ.
ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི ཡེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ, ཡེ་ཧི པ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ན གྷ་ར་དྭཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཝཱ གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛེ་ཧི ཝཱ ཡཱ་གུ ལ་དྡྷཱ, ཡེ་སཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལ་ཏོ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནཱི་ཏཱ, ཡེ་སཾ ཝཱ ཐེ་རེ་ཧི པེ་སི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧ་ཉྩ བ་ཧི་གེ་ཧ་ཉྩ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ, དཱ་ཡ་ཀོ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ, ཡེ་སཾ མ་ཡཱ ཡཱ་གུ དི་ནྣཱ, ས་བྦེ་སཾ ཨི་མཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི, ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡེ་ཧི པ་ན ཐེ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཡཱ་གུ ལ་དྡྷཱ, ཏེ་སཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཐ སོ ‘‘ཡེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ, ས་བྦེ་སཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. བྷ་ཏྟ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན་པི ཙཱི་ཝ་ར་སེ་ནཱ་ས་ན་བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ.
པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ས་མྨུ་ཁཱ་ས་མྨུ་ཁ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི, ཐེ་ར་སྶ ཙ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶཱ་པི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་དྡེ་ས་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་ཊྛ་སུ མཱ་ཏི་ཀཱ་སུ. ཡ་དི པ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཉཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ཝཱ མེ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏཾ, མི་ཏྟེ་ཧི ཝཱ པེ་སི་ཏཾ, ཏེ ཨཱ་བྷ་ཏེ ཙཱི་ཝ་རེ ད་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏི་ཏོ ཝཱ མི་ཏྟ་ཏོ ཝཱ པ་ཙྩཱ་སཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜེ་ནཱཏི ཀ་པྤཱ་ས་སུ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ན. ས་ཎྷནྟི སུ་ཁུ་མཾ. ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཉྙཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་དི་སཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ས་ཏི་ཡཱ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ, ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པ་ན པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སཱ་ཧཾ ཙེ ས་མྤ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཐཱུ་ལ་པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པི-ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.