༡. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༢-༤༦༣) ནི་ཊྛི་ཏ་ཉྩ ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩཱ་ཏི ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ནི་ཊྛི་ཏེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མཱུ་ལ་ཀེ ཙཱི་ཝ་རེ, པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ར་ཎེ་ན་པི ནི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི་པི, ཏ་སྨཱ ‘‘སཱུ་ཙི་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀི་ཉྩི སཱུ་ཙི་ཡཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ པཱ་ས་ཀ་པ་ཊྚ་ག་ཎྛི་ཀ་པ་ཊྚ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་མྨཾ, ཏཾ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཏེ་ན. ན་ཊྛནྟི ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཧ་ཊཾ. ཨེ་ཏ་མྤི ཧི ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ན་ཊྛནྟི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཁཱ་དི་ཏཾ. ད་ཌྜྷནྟི ཨ་གྒི་ནཱ ད་ཌྜྷཾ. ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཀུ་ལེ ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, སཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ. ཨེ་ཏེ་ས་མྤི ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷ་སྶེ་ཝ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སུ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷེ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ཐི་ནཾ, ཐི་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཡེ་ན སོ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ. ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏཱ་ཝ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ, ཏཱ་ཝ སོ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ་ཏི དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་པ་ལི་བོ་དྷེ་པི ས་ཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, ནཱ་ས་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀ་ར་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷེ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒྷ་སྶཱཏི ས་ངྒྷེ་ན. ཀ་ཏྟ་རི ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་བྦྷ་ཏེཏི ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ན་མ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན, ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རེ་ན ཝཱ ཨུ་དྡྷ་ཊེ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ. ཨུ་བྦྷཱ་རོ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛེ ཏིཾ་ས་མ་ཏྟེ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་སྶ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༦) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ལ་བྷ་ནྟི, ན པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཀི་ཏྟ་ཀཱ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱཏི ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ. པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ དཱ་ཡ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི ཀ་མྨཱ་ནི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་བྦྷཱ་ན’’ནྟི ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏོ, ཡ་སྨཱ ཙ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ. ཨཱ་ནི་སཾ་སེཏི ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀེ ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ. ཨ་ཐ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཀོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སྶོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ས་ཙེ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ, དྭེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ, དྭེ བྷི་ཀྑཱུ, ཏ་ཡོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ, ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱཏི –
‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་དེ་ཡྻ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ, ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི. སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨི་དཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་མཾ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ. ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶ་སྶ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ. དི་ནྣཾ ཨི་དཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༧) –
ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ. ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧ་སྶཱཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ བྷ་བྦ་སྶ. སོ ཙ ཁོ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ཛཱ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ‘‘ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཀོ་ཝི་དོ བྷི་ཀྑུ, ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི་ཝཱ་རེཔི (པ་རི. ༤༠༩) ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ? པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, མཱ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ལི་བོ་དྷཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ’’ནྟི.
ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ དྷོ་ཝ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཙྪེ་ད་ན་བ་ནྡྷ་ན་སི་བྦ་ན་ར་ཛ་ན་ཀ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ. པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ནཱ་མ པུ་རཱ་ཎ་ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠཱ་རོ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རོ. མཱ་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ མཱ་ཏི་ཀཱ. པ་ལི་བོ་དྷོ ནཱ་མ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ་ཏི དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ. ཨུ་དྡྷཱ་རོ ནཱ་མ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ནཱ་མ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སཱ.
ཡཾ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༦) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ པ་ན ཀེ་ན ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ? ཡ་སྶ ས་ངྒྷོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཏི, ས་ངྒྷེ་ན པ་ན ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ? ཡོ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རོ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ བ་ཧཱུ ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཝུ་ཌྜྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཌྜྷེ་སུ་པི ཡོ མ་ཧཱ་པ་རི་སོ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷོ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ན་ཝ་ཀ་ཏ་རོ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ས་ངྒྷེ་ན མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ས་ངྒ་ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ག་ཎྷ་ཐ, མ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱ’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི, ཏ་མྤི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. དེ་ནྟེ་ན པ་ན ཏཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཡཾ ཡཾ ཛི་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ དུ་པ་ཊྚ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི་སྶ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཾ གྷ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐི་ན་སཱ་ཊ་ཀོ ཙ པེ་ལ་ཝོ, སཱ་རུ་པྤ་ཏྠཱ་ཡ དུ་པ་ཊྚ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚཾ པཱ་རུ་པཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་པ་ཊྚཾ དཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡོ པ་ན ལོ་བྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་པི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སི་བྦེ་ཏྭཱ ‘‘དྭེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཏེ་ནཱཏི ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཏ་ད་ཧེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སེ. པ་ཉྩ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནི ཝཱ ཁ་ཎྜཱ་ནི ཚི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཉྩ་ཁ་ཎྜི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀཱ་ནི མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་ལ་ཨ་ཌྜྷ་མ་ཎྜ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ཁ་ཎྜཱ་ནི ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནི ཝཱ ས་ཏྟཱ་དི་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ. ཏ་སྨི་ཉྩ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཐེ་རོ’’ཏི ཝཱ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡེ་ན ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏ་སྨཱ ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ན་ཚེ་ད་ན་སི་བྦ་ན་ར་ཛ་ནཱ་ནི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི་པི ཏ་སྶ ས་ཧཱ་ཡེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱཏི ནི་ཊྛི་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ན་དུ་སྶཾ. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ་པི ཚི་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ? ན ཨུ་ལླི་ཁི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ…པེ… ན ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ཉྩ་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ཀེ་ན ཝཱ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ས་ཉྪི་ནྣེ་ནཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༨).
ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪི་ནྣཱ་སི་བྦི་ཏཾ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ས་ཙེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པོ་རཱ་ཎི་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ན་ཝཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ‘ཨི་མཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རཱ་མཱི’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༡༣) –
ཝི་ཏྠཱ་རོ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ནུ་མོ་ད་ཐ, ཨ་ནུ་མོ་དཱ་ཧཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཐེ་རཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀེ་ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ཧི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནི གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨེ་ཀ་ཀེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དཱ་མི’’ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཐི་ནཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ བྷཱུ་མིཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཡ་ནྟོ ‘‘པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛེ་སུ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀ་སྶ ཙཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༠༣). ཏེཏི ཨ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཨ་ནུ་མོ་ད་ཀཱ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠཱ་རཱ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶུ་བྦྷཱ་རཱཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རེ་ན ཝཱ ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶུ་བྦྷཱ་རཱ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ལ་བྷ་ནྟི, ཨུ་དྡྷ་ཊེ པ་ན ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ཏེ པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏ་སྶ ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཀུ་ལེ་སུ ཙཱ་རི་ཏྟཱ་པ་ཛྫ་ནཾ. ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ནཱ་དྷི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙ་ར་ཎཾ, ནཱ་མེ་ནཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ན་མ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎཾ, ད་སཱ་ཧ་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཋ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ནཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ. ག་ཎོཏི ཙེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ་སཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཝཱ ལ་དྡྷ་སྶ ཨོ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སྶ ས་ཧ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོཏི ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཏྠ་ཏ་སཱི་མཱ་ཡ མ་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ དི་ནྣཾ ཝཱ ས་ངྒྷི་ཀེ་ན ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏཾ ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཏེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩཱ’’ཏི.
‘‘ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཏྟཱ་དི ཝཱ ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎྜཾ ཝཱ, ཏཾ ས་བྦེ་སཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྲུ་པྤཱ་དེ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠཾ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝ་ཏྠེ་ཧི པ་ན ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་སུ ཙེ་ཏཱ་པི་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སཾ ཏཱ་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཙེ་ཏཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སུ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ པ་ན ཨི་མེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ་སུ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནི་སཾ་སེ ལ་བྷ་ནྟི. ཡ་དི ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རོ་པི ལ་བྦྷེ་ཡྻ, པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ ཨོ་ཀ་པུ་ཎྞེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རེ་ཧི ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻུཾ. ཡ་སྨཱ ཏཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་སེ་པི ཙཱི་ཝ་རཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ.
ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་བྦྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱཏི མཱ་ཏ་རོ, ཛ་ནེ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་ར་ཉྷི ཨེ་ཏཱ ཨ་ཊྛ ཛ་ནེ་ནྟི. ཏཱ་སུ པ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ ཀ་ཐི་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ‘‘ན པ་ཙྩེ་སྶ’’ནྟི པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ པ་ཀྐ་མ་ཏོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡོ པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྶ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཝི་མཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན པུ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ.
ཡ་དི པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ ‘‘ནེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན ཙ ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ.
ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་དྡྷཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བ་ཧི་སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ན ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་ཙེ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ན་སྶ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི, ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཧོ་ཏི.
ས་ཙེ པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ལ་དྡྷཱ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ སཱ་པེ་ཀྑོ་ཝ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ ‘‘ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རཾ ཀ་ཏ’’ནྟི སུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཧོ་ཏི.
ཨཱ་སཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙྪེ་དོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀཱ. ཡོ པ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ ཙཱི་ཝ་རེ ཨཱ་སཱ་ཡ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པེ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ པུ་ན ཏེ་ན ‘‘ན ས་ཀྐོ་མི དཱ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་སཾ ཚི་ནྡ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཧོ་ཏི.
ཡོ པ་ན ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་རཾ སཱ་པེ་ཀྑོ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི, ཏ་སྶ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ.
ས་ཧ ཨུ་བྦྷཱ་རེ་ནཱ་ཏི ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ. ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ སཱ་པེ་ཀྑོ་ཝ བ་ཧི ག་ནྟྭཱ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཾ ས་མྦྷུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ས་ཧུ་བྦྷཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀེ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ པ་ཋ་མཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷུ་པ་ཙྪེ་དཱ་དི་ཀ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༡༡) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ༨ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠཱ་རུ་བྦྷཱ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཏ་ཏྠཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་ས་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ པ་ལི་བོ་དྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ, ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་སྶཱཏི ཀཱ་ལ་སྶ. ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཀཱ་ལ’’ནྟི. ཨ་ཏི་རེ་ཀནྟི ཨ་དྷི་ཀཾ, སོ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁོ་མནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༦-༦༣༨) ཁོ་མ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏཾ ཁོ་མ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་ཐཱ སེ་སཱ་ནི. ཀ་མྦ་ལཾ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་ལོ་མ་ཝཱ་ལ༹་ལོ་མེ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་ས་ལོ་མེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ. སཱ་ཎཾ ནཱ་མ སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ. བྷ་ངྒཾ ནཱ་མ ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ. ‘‘པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ནུ་ལོ་མཱ་ནཾ ཝཱཏི དུ་ཀཱུ་ལཾ པ་ཏྟུ་ཎྞཾ སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཾ ཙཱི་ན་པ་ཊྚཾ ཨི་དྡྷི་ཛཾ དེ་ཝ་དི་ནྣ་ནྟི ཏེ་སཾ ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཝཱ, ཏ་ཏྠ དུ་ཀཱུ་ལཾ སཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་ཏྟཱ. པ་ཏྟུ་ཎྞ་དེ་སེ པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཏྟུ་ཎྞཾ. སོ་མཱ་ར་དེ་སེ ཛཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠཾ སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱི་ན་པ་ཊྚཾ. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི་པི ཀོ་སེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་མ་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་དྡྷི་ཛཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏཾ པ་ན ཁོ་མཱ་དཱི་ན་མ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ. དེ་ཝེ་ཧི དི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ཝ་དི་ནྣཾ, ཏཾ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑེ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཛཱ་ལི་ནི་ཡཱ དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠ་ས་དི་སཾ, ཏ་མྤི ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཧོ་ཏི ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
དཱི་གྷ་ཏོ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མཾ. ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཾ སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལཾ ནཱ་མ ཨི་དཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒུ་ལཱ་ནི, ཏེ་ན སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཾ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཝི་ཏྠ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡེ་སཾ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་སུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་སུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་མྷེ་ཧི ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུནྟི ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུནྟི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ནཱ་མེ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ན ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ་སྶ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ན པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཝི་ཀ་པྤ་ན་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པཱ་རཱ. ༤༦༩) ཙ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ་པི ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ དི་ནྣོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཧི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ན ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཏཾ ནཱ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟེ་ན པ་ན ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ, ཡ་དི ཏཾ ཏཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི, ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུནྟི ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཏོ པ་རཾ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ. ཨི་ད་ཉྩ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཀེ་ཙི པ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་གཱ་མི་སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་མཱ་སཾ, ཏཱ་ཝ ཋ་པེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཏོ པ་རཾ. ‘‘ཨི་མཱ་ས་ཉྩ པ་ན ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ནཱ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཉྩ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཀཾ, མུ་ཊྛི་སྶ མུ་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ པ་ཉྩ་ཀཾ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨེ་ས ན ཡོ མུ་ཊྛི་ཏྟི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. པཱ་རུ་པ་ནེ་ན་པི ས་ཀྐཱ ནཱ་བྷིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ཧ་ཏྠོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻོ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ དྭི་ཧ་ཏྠོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཉྩཱཏི སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་མྤི. པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱིཏི ཋ་པེ་མི, པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རཱ་མ་ས་ནྟེ་ན, ཙཱ་ལེ་ནྟེ་ན ཝཱ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཨ་ཕུ་ས་ནྟ་སྶ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. དུ་ཝི་དྷནྟི ས་མྨུ་ཁཱ་པ་ར་མྨུ་ཁ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ. ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷཱ་དཱི་སཱུཏི ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷ་ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ་སུ. སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེཏི ཡ་ཏྠ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ས་མཱི་པ་ཝི་ཧཱ་རེ. ཨི་ད་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་སཾ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཀི་ཉྩི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི.
ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ཧཱིཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལ༹་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ་མེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་པི ནེ་ཝ་ཏྠི དོ་སོ. པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ནཱ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཀ་སྶ པ་ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ཧི་པི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ན་ཏྠི. པུ་བྦེ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ་ན པ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་ར་མེ་ཝ དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཊྚཾ ཝཱ ཁ་ཎྜཾ ཝཱ སཾ་སི་བྦ་ནྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ས་མེ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀེ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠནྟི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋ་པེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ནཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུནྟི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ.
ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་པ་མཱ་ཎཱཏི ‘‘དཱི་གྷ་སོ ཚ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ, ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༤༣) ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ན་དྷི་ཀ་པ་མཱ་ཎཱ. པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱཏི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ, ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི, ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་ས་ཏོ པ་རཾ ཨ་ས་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ ཀིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ནོ་པ་པ་ཛྫེ་ཡྻ.
ཀེ་ཙི པ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐི་ན་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཐི་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་པི ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་དི་ཝ་སེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐི་ན་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སཱ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཐི་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ན ཏེ་ན ས་དི་སཱ་ཏི ཝ་སྶཱ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཀ་ཐཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཧེ་མ་ནྟེ་པི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཎྜུ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ པ་རཾ ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི. ད་སཱ་ཧཾ པ་ན ཨ་ན་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ. ན་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཎྞ་བྷེ་ད་མ་ཏྟ་ར་ཏྟཱ་པི ཙེ་སཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྭེ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི དྭི་ནྣཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙེ ཝ་སྶཱ་ནེ ཨ་པ་རཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, པུ་རི་མ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཙ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟནྟི ‘‘དཱི་གྷ་སོ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ དྭེ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ དི་ཡ་ཌྜྷཾ ད་སཱ ཝི་ད་ཏྠཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨི་མི་ནཱ པ་མཱ་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟཾ. པ་མཱ་ཎི་ཀཱཏི ‘‘སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ དཱི་གྷ་སོ ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ, ཏི་རི་ཡཾ དྭེ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ. པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ པ་རི་པུ་ཎྞེ, ཨ་ཏྠེ ཙ ས་ཏི པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༧) བ་ཧཱུ་ནཾ པ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལེ༹ ག་ཎ་ནཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ཡཾ ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ལ་བྷ་ནྟི, ཏཾ ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཐ་ཝི་ཀཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ ཙཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ‘‘ཨ་ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ, ཨ་པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་མྤི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. བྷི་སི་བི་བྦོ་ཧ་ན་པཱ་ཝཱ་ར་ཀོ་ཛ་ཝཱ་ན་མྤི སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྩ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ནཱཏི ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ན. ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན, ཝི་བྦྷ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ གི་ཧཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སེ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ སེ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་སོ ཝཱ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཙ་ཛ་ནཾ ཝཱ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི ཀེ་ཙི. ‘‘‘ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. སཱ ཧི ཡ་དཱ ཝི་བྦྷ་མ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་སྶ་མ་ཎཱི ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑུ པ་ན ཝི་བྦྷ་མ་ནྟོ་པི ཡཱ་ཝ སི་ཀྑཾ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པ་རེ. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ནཱཏི ལི་ངྒེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ སི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ན. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ་ལི་ངྒེ ཋི་ཏོ་ཝ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་ལ་གྒ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི མ་ར་ཎེ་ན. ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་སྶ, ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན, པུ་རི་ས་སྶ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཀ་ནི་ཊྛ་ངྒུ་ལི་ན་ཁ་པི་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་ར་ཏོཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ. ཡོ པ་ན དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒ་ལ༹ཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི. མ་ཎྜ་ལ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དུ་པ་ཊྚ་སྶ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཊ་ལེ ཚི་དྡེ ཝཱ ཛཱ་ཏེ, ག་ལི་ཏེ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི. ཁུ་དྡ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏི, མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི. ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཙེ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ གྷ་ཊེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ན བྷི་ཛྫ་ཏི. ར་ཛ་ཀེ་ཧི དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ་ན དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན་པཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱ་བཱ་དྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཝི་ཀ་པྤ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི (པཱ་ཙི. ༣༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ) པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ སུ་རཱ་པཱ་ན་ཝ་གྒ་སྶ ན་ཝ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ.
ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཏནྟི ཙཱི་ཝ་རཾ, ཀཱ་ལཾ ཝཱ པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶ. ཏ་སྶ ཡོ ཨ་རུ་ཎོ་ཏི ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་ས་སྶ ཡོ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ཨ་རུ་ཎོ. ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིནྟི ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་ས་སྶ ཨ་རུ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ. དི་ཝ་ས་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏཾ་དི་ཝ་ས་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་རུ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོཏི ཏ་སྨིཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱིཏི བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ནཱ་པི, ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་བ་ལེ་ནཱཏི ཝ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠེ་ན. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཨུ་པ་རི སཾ་ཝ་ར་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་སི, སཾ་ཝུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ནི ཙ ‘‘པ་སྶ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་དེ་ས་ཀེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་སྶ་སཱི’’ཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཨཱ་མ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ད་ནུ་དེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཏ་ད་ནུ་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ སཾ་ཝ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ད་ནུ་དེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དྭཱི་སུ, པ་ན ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་སུ ཝཱཏི དྭཱི་སུ ཝཱ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་སུ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཉ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ར་ཏི ཝི་ཝ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. དྭཱི་སུ, བ་ཧཱུ་སུ ཝཱ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོཏི ‘‘ས་ངྒྷོ ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ག་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ག་ཎ་སྶ པ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ནི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནེ་སུ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི པུ་གྒ་ལ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དྭཱི་སུ, ཏཱི་སུ ཝཱཏི དྭཱི་སུ, ཏཱི་སུ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཙེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཙ. ཡ་ཐཱ ཙ ག་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ, ཨེ་ཝཾ དྭི་ནྣཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ་པི པཱ་ལི༹ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་དི ཧི ཝི་སེ་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡ་ཐེ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཎྞཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཏ་བྦོ – བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༨) ན་ཡེ་ན ཏི་ཎྞཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭི་ནྣཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏྟ་བྦོ – ཐེ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ དྭི་ནྣཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཝི་སུཾ པཱ་ལི༹ཾ ཝ་དེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཏོ་ཏི ག་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པཱ་ལི༹. ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – ཡ་ཐཱ ག་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ དྭཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ. དྭི་ནྣ་ཉྷི ཉ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, དྭི་ནྣཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཝི་སུཾ ན ཝ་དེ་ཡྻ. ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ནེ་པི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཀོ ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཡཾ ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་ཏོ ག་རུ་ཀ་ཏ་རཱ་ནི་པི ཧི ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏྠི, ཏེ་སཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་སྶ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ཨ་དཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧེ་ཏཾ. ན ཏཾ ཏེ་ན ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་སྶ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཨ་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ས་ཀིཾ ནི་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ ས་ཀིཾ པཱ་རུ་ཏཾ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ དི་ཝ་ས་མྤི ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཀ་མེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊཾ. མོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི ཝཱ པཱ་རུ་པ་ཏི ཝཱ, པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. དུ་ནྣི་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ དུ་པྤཱ་རུ་ཏཾ ཝཱ ས་ཎྛཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཉྙ་སྶ ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ (པཱ་རཱ. ༥༧༠) སཱ་དྷ་ཀཾ. ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་པི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཉྙི་ནོ, ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ས་ཉྙི་ནོ་པཱིཏི ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་རེ ‘‘ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ, ད་སཱ་ཧེ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ‘‘ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟོ ད་སཱ་ཧོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏེ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ས་ཉྙཱ་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་དི་ས་ཉྙཱ་བྷེ་ད་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་དི་ནྣེ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟེ ‘‘དི་ནྣཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ. ཨ་ན་ཊྛེ ན་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ བ་ཧཱུ་ནི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཋ་པི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཙེ ཙོ་རཱ ཧ་ར་ནྟི, ཏ་ཏྲེ་ས ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ན་ཊྛེ ན་ཊྛ་ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ན་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཝི་ན་ཊྛཱདཱི་སུ་པི. ཨ་ཝི་ལུ་ཏྟེཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ག་བྦྷཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ལུ་ཏྟེ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ཨ་ཉྙ་སྶ དི་ནྣེ. ཀ་ཐཾ པ་ན དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐཾ ག་ཧི་ཏཾ? ‘‘ཨི་མཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དེ་མི, ད་དཱ་མི, ད་ཛྫཱ་མི, ཨོ་ཎོ་ཛེ་མི, པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མི, ཝི་སྶ་ཛྫཱ་མི, ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ དེ་མི…པེ… ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱ་པི པ་ར་མྨུ་ཁཱ་པི དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, སུ་དི་ནྣཾ, སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ. ‘‘ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཧི, ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏུ, ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་མི, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏུ, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, དུ་དྡི་ནྣཾ, དུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ. ནེ་ཝ དཱ་ཏཱ དཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རོ ག་ཧེ་ཏུཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ, ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཀོ ‘‘ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ‘‘ན ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, པུ་ན སོ ‘‘དི་ནྣཾ མ་ཡཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨི་ཏ་རོ་པི ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏོ པུ་རི་མོ་པི ‘‘མ་ཡཱ དི་ནྣ’’ནྟི ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, པ་ཙྪི་མོ་པི ‘‘མ་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ’’ནྟི, ཀ་སྶཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི? ན ཀ་སྶ་ཙི. ཡ་སྶ པ་ན རུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ, ཏེ་ན ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ? ཝེ་མ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མེ ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏི.
ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི་པཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི་པི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི –
‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ པཱ་པི་ཙྪོ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨུ་ལླ་པ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ ‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཱ’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑུ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་གི་ལཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་གི་ལཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་སྶ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཱ བྷི་ཀྑུ སཱུ་པཾ ཝཱ ཨོ་ད་ནཾ ཝཱ ཨ་གི་ལཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པ་རི. ༢༨༧) –
ཨེ་ཝཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ. དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཱ་ཡ པཱ་པི་ཀཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཉ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝི་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་སུ.
ག་ཎ་ནུ་པ་ག་ཏཱཏི དི་ཝ་ས་ག་ཎ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི པ་ར་ཧ་ཏྠེ དི་ནྣ་མྤི ‘‘ན ཏཱ་ཝ ཏཾ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ, ཡཱ་ཝ ན ཧ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ན དི་ནྣཾ, ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི པ་ཧི་ཎི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏཱ་ཝ དི་ཝ་ས་ག་ཎ་ནཾ ན ཨུ་པེ་ཏི, ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝཱ སུ་ཏཾ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐི་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཐི་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཚ་ཊྛ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན དྭི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཏོ, ཙི་ཏྟེ པ་ན ས་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཙ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཙ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ.
ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.