༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ན་བྷི་ཛཱ་ནནྟི ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཾ. ཡེ་ན ཧི ཡོ དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, སོ ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི པ་ཀ་ཏི་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨནྟི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ. མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཝི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཀ་ཏི་ཡཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨོ. སོ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ སོ བྷཱ་ཝི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ ཋི་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཏེ་སུ བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀཾ པ་ན ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ནྟི ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི, ཨི་ཏི ཨུ་ཏྟ་རི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟོཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ས་བྦཱ་ཝ པ་ཉྙཱ ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་གྒ་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན ཨ་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. ཨ་རི་ཡ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དེཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཝི་མོ་ཀྑོ, ས་མཱ་དྷི, ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ, ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ, སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༨) ཨི་མེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་ཉྙུ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏ་སྶ ཧི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ, ནཱ་པི པེ་ཏ་ཡ་ཀྑ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ན་ནྟི. ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༢༢༠) ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སཾ ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷེ་ཝཱཏི ‘‘ཨི་ཏི ཛཱ་ནཱ་མི, ཨི་ཏི པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་དེ. ‘‘ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.
ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནོཏི ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ, ཡཾ ཝ་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཀིཾ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཀི་ནྟི ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཀ་དཱ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཀ་ཏྠ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཀ་ཏ་མེ ཏེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏྭཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི’ཏི ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནོཏི ན ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ.
‘‘བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་བྷ་བྦོ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་དྷི་ག་ནྟུ’’ནྟི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཧི་སྶ ས་གྒ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི མ་གྒ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཙ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༩༨). ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘སཱ་མ་ཉྙཾ དུ་པྤ་རཱ་མ་ཊྛཾ, ནི་ར་ཡཱ་ཡུ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༨༩; དྷ. པ. ༣༡༡). ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་ཐི་ལོ ཧི པ་རི་བྦཱ་ཛོ, བྷི་ཡྻོ ཨཱ་ཀི་ར་ཏེ ར་ཛ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༨༩; དྷ. པ. ༣༡༣). བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ས་མ་ཎོ ཨ་ཧ’’ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ. དཱ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི དཱ་ན་ས་ར་ཎ་སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི.
ཨ་ཛཱ་ན་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་མེ་ཝ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨེ་ཝཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་ར་ཧ་ཏོཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ (པཱ་རཱ. ༢༠༩) ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཏུ་ཙྪཾ ཨུ་ད་ཀཱ་དི་སུ་ཉྙཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ. མུ་སཱཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་སྶ པ་ར་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀོ ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ, ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ མུ་སཱ’’ཏི. མུ་སཱ ཙ ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཙ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀྑ་ཎེ, ཏ་ངྑ་ཎེ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘པུ་བྦེ ཝཱ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’ནྟི, བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༠༠). ཨེ་ཏ་ཉྷི དྭ་ཡཾ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཧོ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ཨ་བྷ་ཎིནྟི ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ.
ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་དྷི་མཱ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏོ མཱ་ནོ, ཨ་དྷི་ཀོ ཝཱ མཱ་ནོ ཨ་དྷི་མཱ་ནོ, ཐ་དྡྷ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྶ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀ་སྶ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི? ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཏཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༩༦). སོ ཧི མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་སོ་མ་ན་སྶོ ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ ནི་ཀྐ་ངྑོ, ཏ་སྨཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན མཱ་ནོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སོ ཧི ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ ནི་རཱ་སོ་ཝ. སཱི་ལ་ཝ་ཏོ་པི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ནི་དྡཱ་རཱ་མ་ཏཱ་དི་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཝི་ཏི་ཎྞ་ཀ་ངྑ་སྶ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡྭཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༩༦) ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནྟ་སྶ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶཱཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ. ཨ་པ་ཏྟེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་ཏྟེ, ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོཏི ‘‘པ་ཏྟོ མ་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་དྷི་མཱ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣོ ཙ སུ་དྡྷ་ས་མ་ཐ་ལཱ་བྷིཾ ཝཱ སུ་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལཱ་བྷིཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ ཋ་པེ་ཏི. སོ ཧི ད་ས་པི ཝཱི་ས་མྤི ཏིཾ་ས་མྤི ཝ་སྶཱ་ནི ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ མ་ཉྙ་ཏི. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལཱ་བྷིཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ས་མཱ་དྷི་བ་ལེ་ན ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ སུ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཊྛི་མྤི ཝ་སྶཱ་ནི, ཨ་སཱི་ཏི་མྤི ཝ་སྶཱ་ནི, ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི ཀི་ལེ་སཱ ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཨ་ར་ཧཱ ཨ་ཧ’’ནྟི མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཏཾ ཨ་དྷི་མཱ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ’’ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྷི་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་ཡཱཏི པཱ་པཱ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པཱ་པི་ཙྪོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ, པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ སཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ དུ་སྶཱི་ལོ་ཝ ས་མཱ་ནོ ‘སཱི་ལ་ཝཱ’ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༨༥༡) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་ན མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་རི་མཱ ཏ་ཡོ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ས་ནྟནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ. ཛྷཱ་ནཱ་དི་དྷ་མྨནྟི ཛྷཱ་ནཾ, ཝི་མོ་ཀྑོ, ས་མཱ་དྷི, ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ, ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ, སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ. ཡ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡༥) ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཙོ་པ་ནེ་ཧི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐེ ཋི་ཏ་སྶ ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐཾ པ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཀོ་ཙི ཙེ དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༢༡༥), དི་བྦཱ་ཡ ཙ སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དི་སྭཱ ཙ སུ་ཏྭཱ ཙ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཡོ་པི ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡཾ བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི སཾ་ས་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཙི་རཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཡོ པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཛྷཱ་ན’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཝི་མོ་ཀྑོ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, སོ་པི ཏེ་ན ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཀི་ར ས་མཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི ཨེ་ས ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཡ་དི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. སེ་སོ པ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ དྭི་ནྣཾ ཝཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱ ནི་ཡ་མི་ཏཱ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་སོ ས་བྦོ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ས་ནེ པ་ན ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝུ་ཏྟེ་པི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་ད་པ་ཡོ་ག་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི…པེ… དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི. ཨ་ནུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨུ་ལླ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ, ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་ད་ཡོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡ་བྷི་ཀྑཱུ, ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ. ཨུ་དྡི་ཊྛ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་རི་དཱི་པ་ན་མེ་ཝཱཏི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ པ་རི་དཱི་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ན ན ཨ་ཉྙེ་ས་མྤཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱ, པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱིཏི ཨུ་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱིཏི ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ, ཝ་ཛྫ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ, ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ, ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི. པ་ཎྜ་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ས་དི་ས་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧཱིཏི ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ནྣ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ན་ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི. པ་ཎྜ་ཀ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༣༣) ཧི ཏ་ཡོ ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ནྣཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ས་གྒོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ, མ་གྒོ པ་ན ཝཱ་རི་ཏོ. ཨ་བྷ་བྦཱ ཧི ཏེ མ་གྒ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་ཝི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་པི ནེ་སཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ. ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ, པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ, ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏ་ཀོ, བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ, ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀོ, ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ་ཏི ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྟཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ. ཏེ་སུ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ, བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ས་གྒོ ཨ་ཝཱ་རི་ཏོ, མ་གྒོ པ་ན ཝཱ་རི་ཏོ་ཝ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱ་རི་ཏཾ. ཏེ ཧི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཝ ན་ར་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་ཏྟཱ. ཡ་དཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝི་བྦྷ་མི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝཱ གི་ཧི་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ གི་ཧི་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱ་པ་ནྣཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་སྶ་མ་ཎཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
དཱི་གྷ་ཏཱ་ཡ ལ་མྦ་མཱ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ལ་མྦཱི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༢༣༣). ན སོ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་དཱ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ མུ་ཁེ ཝཱ ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ ཝཱ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. མུ་དུ་ཀ་ཏཱ པི་ཊྛི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མུ་དུ་པི་ཊྛི་ཀོ, ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཡ མུ་དུ་ཀཱ་ཡ པི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སོ་པི ཡ་དཱ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་མ་གྒ་ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཡོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ པ་ར་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ པ་མ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི. པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཨ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ཏཱིཏི ཡོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ་ན ཏ་སྶཱུ་པ་རི ནི་སཱི་ད་ཏི, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙྩ་མ་གྒཾ པ་ཝེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨོ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་སེ་ཝི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ མ་གྒེ་ན མ་གྒ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ, བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ, ལ་མྦི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀུ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༢༣༣)? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ལ་མྦི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཡ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་སེ་ཝི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཀ་ཙྩི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཙྩི ཨ་ཏྠཱ་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.
ཨི་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ
པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.