ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཀ་ཎྜཾ

པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ནནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ལ་པ་ནཾ, སཱ་དྷཱུ་ནཾ ས་མཱ་ལ་པ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཱ་དྷ་ཝོ ཧི པ་རེ ‘‘བྷོ་ནྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ་པི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་དྲ་བྷ་ཝ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ’’ཏི ཝཱ ས་མཱ་ལ་པ་ནྟི.

༡. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སཾ-ས་དྡོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ, མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཝ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཀ-ས་དྡོ་ཝ ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ. སུ་ཀྐ་སྶཱཏི ས་མྦྷ་ཝ་སྶ. ཝི་ས་ཊྛཱིཏི ཝི་སྶ་གྒོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ མོ་ཙེ་ཏི, ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན མོ་ཙེ་ཏི, ཡེ་ན ཙོ་པཱ་ཡེ་ན མོ་ཙེ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏཾ ཝི་ས་ཊྛིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ རཱ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ, རཱ་གེ་ན ཝཱ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་སྶཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷོ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷོ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན (པཱ་རཱ. ༢༣༨) ཝ་ཙྩཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་པ་སྶཱ་ཝཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཝཱ་ཏཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཨུ་ཙྩཱ་ལི་ངྒ་པཱ་ཎ་ཀ་ད་ཊྛཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟེཏི མོ་ཙ་ན་ཀ་མྨ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཏཾ པ་ཏྟེ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཀྐ་མཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་རོ་ག་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་རོ་གྱཾ, ཏཾ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ ཨཱ་རོ་གྱཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ ཨཱ་རོ་གྱཱ་དཱི་སུ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སུ་ཁ་བྷེ་ས་ཛྫ་དཱ་ན་པུ་ཉྙ་ཡ་ཉྙ་ས་གྒ་བཱི་ཛ་ཝཱི་མཾ་ས་ད་ཝཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་རཱུ་པཾ, ཏཾ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པ་ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཀ་ཊི་ཀ་མྤ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. མོ་ཙ་ནེ ཨ་སྶཱ་དོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དོ, མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟ་རཱ་གོ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་སྶཱ་ད་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ རཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཏཱ་ཡ. ཨི་མི་ནཱ མུ་ཙྩ་ན་སྶཱ་དོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༤༠) མུ་ཏྟ་སྶཱ་དོ མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་དོ ཕ་སྶ་སྶཱ་དོ ཀ་ཎྜུ་ཝ་ན་སྶཱ་དོ ད་སྶ་ན་སྶཱ་དོ ནི་ས་ཛྫ་སྶཱ་དོ ཝཱ་ཙ་སྶཱ་དོ གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མཾ ཝ་ན་བྷ་ངྒི་ཡ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཏཱ་ཧི ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨཱུ་རུ་མ་དྡཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ས་ཏི་པི མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དེ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘སཱ ཙ ཁོ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶེ་ཝ, ཧ་ཏྠ་པ་རི་ཀ་མྨ་པཱ་ད་པ་རི་ཀ་མྨ་ག་ཏྟ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཙེ་པི ཨ་སུ་ཙི མུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི.

ཨཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ནཱ་ཏྟ་ཏོཏི པི་ཏྟ་སེ་མྷ་པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏཱ་ས་ཡཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཙ་ཏུ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ, ར་ས་སོ་ཎི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ས་ཏྟ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཏྟ་ཏོ. ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝ་ནཱཏི སུ་ཀྐ་སྶ ཡཾ ཋཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏི. སུ་ཀྐ་སྶ ཧི ཝ་ཏྠི་སཱི་སཾ ཀ་ཊི ཀཱ་ཡོ་ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༣༧) ཏི་དྷཱ ཋཱ་ནཾ པ་ཀ་པྤེ་ནྟི. ཨེ་ཀོ ཀི་རཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ཝ་ཏྠི་སཱི་སཾ སུ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ, ཨེ་ཀོ ‘‘ཀ་ཊཱི’’ཏི, ཨེ་ཀོ ‘‘ས་ཀ་ལོ ཀཱ་ཡོ’’ཏི. ཏེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ. ཀེ་ས་ལོ་མ་ན་ཁ་ད་ནྟཱ་ན་ཉྷི མཾ་ས་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་ཁེ་ལ༹་སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ, ཐ་དྡྷ་སུ་ཀྑ་ཙ་མྨཱ་ནི ཙ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཚ་ཝི་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ག་ཏོ ས་བྦོ་པི ཀཱ་ཡོ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་བ་དྡྷ་པི་ཏྟཱ་ནཾ, ས་མྦྷ་ཝ་སྶ ཙ ཋཱ་ན་མེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ ཨུ་བྷོ་ཧི ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱ་ཧི ས་མྦྷ་ཝོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༣༧) ཀཱ་ལོ ད་སྶི་ཏོ. རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་དི་ཀཱ་ལེ་སུ ཧི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཏྟེ ས་ཏི མོ་ཙེ་ཏི, ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཉྙོ ཀཱ་ལོ ན་ཏྠི. ན ཧི ཝི་ནཱ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་དཱི་ཧི པུ་བྦ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ལ་བྷེ་དཱ མོ་ཙ་ནེ ནི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཨཱ་རོ་གྱཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་བྷེ་དེ་ན མོ་ཙེ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ ཝཱ ཧི མོ་ཙེ་ཡྻ, བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཝཱ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ ཀ་ཊིཾ ཀ་མྤེ་ནྟོ, ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཉྙོ ཨུ་པཱ་ཡོ ན་ཏྠི. ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ན ད་ས་ཧི ན་ཝ་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ ད་སྶི་ཏཾ. ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཧི ནཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱི་མཾ་ས་ཏི, ན ཏེ་ཧི ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛི ད་སྶི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶ་ཊྛཱི་ཏི ཋཱ་ན་ཏོ ཙཱ་ཝ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༧). སཱ ཙཱ་ཡཾ ཏ་སྶ སུ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝ་ནཱ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ནཱ་མ རཱ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༧). ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱཏི སུ་པི་ནོ ཨེ་ཝ སུ་པི་ན་ནྟོ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ སུ་པི་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོཏི ཨི་མ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ནཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་པ་ཏྟི་ནི་ཀཱ་ཡོཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱུ་ཧོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡེ་ན, པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ ས་མཱུ་ཧ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ ‘‘ནི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨེ་ཀོ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ཨ་སྶཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༦ སཾ་གྷཱ་དི་སེ་ས་ཀ་ཎྜ) ཨཱ་པ་ཏྟི་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ‘‘ས་ངྒྷོ ཨཱ་དི་མྷི ཙེ་ཝ སེ་སེ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨ་སྶཱ’’ཏི. ན ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་དི་མྷི ཙེ་ཝ སེ་སེ ཙ ས་ངྒྷོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨི་མཾ ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨཱ་དི་མྷི ཙེ་ཝ སེ་སེ ཙ ཨི་ཙྪི་ཏོ ས་ངྒྷོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ད་ཀ་སོ་ཏནྟི པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒཾ, ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་པྤ་དེ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋཱ་ན་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་སྶ་མེ་ཝ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ད་ཀ་སོ་ཏོ་རོ་ཧ་ན་ཏོ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༢༣༦-༢༣༧) པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཏོ ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྦྷ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, སེ་སཾ ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཋཱ་ན་ཏོ ཙུ་ཏཾ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ.

ཨ་མོ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱཏི བྷེ་ས་ཛྫེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ལི་མྤ་ནྟ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་རཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༣༧) དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏོ ཝཱ དེ་ཝ་ཏོ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏོ ཝཱ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ པ་སྶ་ནྟོ སུ་ཏྟོ པ་སྶ་ཏི, པ་ཊི་བུ་དྡྷོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནེ་ཝ སུ་ཏྟོ, ན པ་ཊི་བུ་དྡྷོ་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟོ པ་སྶ་ཏི, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟེ་ན ཧི སུ་པ་ཏི, ཏཾ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ རཱ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི. སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཙ ཨཱི་དི་སཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཐ པ་ཊི་བུ་དྡྷོ པ་སྶ་ཏི, ཝི་ན་ཡ་ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཉྷི པ་ཊི་བུ་དྡྷོ པ་སྶ་ཏི, ཏཾ ས་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་སྶ་ཏི. ས་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཀ་ཏེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི. སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ནྟེ་ན པ་ན ཀ་ཏེ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. ཨ་ཐ ནེ་ཝ སུ་ཏྟོ ན པ་ཊི་བུ་དྡྷོ པ་སྶ་ཏི, ཀོ ནཱ་མ པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི སུ་པི་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོ པ་སྶ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོ ཁོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མི. པ. ༥.༣.༥). ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོཏི མ་ཀྐ་ཊ་ནི་དྡཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཧི མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ནི་དྡཱ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡཱ ནི་དྡཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཙི་ཏྟ་ཝོ་ཀི་ཎྞ་ཏྟཱ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ, ཡ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟོ སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ཏི. ཡ་སྶ ཙ ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶ སུ་པི་ནེ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དཱི་ནི ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ ཙ སུ་པི་ན་ནྟེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་སུ་ཙི མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. སུ་པི་ནེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༦༢) པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་ཙ་སྶ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏི, ནི་ཙྩ་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ཧ་ཏྠེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱི་ལཱ༹་པེ་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་སཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ པ་ན ཧ་ཏྠ་པུ་ཊེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛ་གྒ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘ཨོ་ཏི་ཎྞོ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༢༧༠) ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ ཏེ ར་ཏི་ཛ་ན་ཀཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ས་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་སུ་བྷཱ་ན་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཎ་ཏེ་ནཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན. ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ་པཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནི ཛཱ་ཏཾ ཛ་ན་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཝཱ ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཛཱ་ཏཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཛཱ་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ལླ་མཾ་ས་པེ་སི་ཝ་ཎྞཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་སྶཱཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ས་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་ད་སྶ. ཨི་དཱ་ནི ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠོ ནཱ་མ ཀ་པྤ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་པྤ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི དུ་ཏི་ཡ་མ་ཧཱ་ས་ནྡྷིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན མ་ཎི་བ་ནྡྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒ་ན་ཁཱ ཧ་ཏྠོ. ཝི་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཝི་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཀ་ཏ་ཀེ་ས་ཀ་ལཱ་པ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཏཱི་ཧི ཀེ་ས་ཝ་ཊྚཱི་ཧི ག་ནྠི་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཙཱི་ར་ཀནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ལི༹ཾ. ཧ་ཏྠ་ཉྩ ཝེ་ཎི་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་རཱི་རཾ ཨ་ངྒ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ ས་རཱི་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཡོ ཧི སེ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་པི ནི་ཙྩ་ལེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི སཱ་དི་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝཱ་ཡ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མོ་ཀྑཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་ཏྠི་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨི་མཾ ཕུ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ངྒེ ཕུ་ཊྛེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ས་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཕུ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏི ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཕུ་ས་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི དཱ་ར་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཋི་ཏཾ དཱ་རི་ཀཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཕུ་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཕུ་ས་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ བཱ་ཧཱ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ནཱི་ཏ་བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ. ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶཱ་ཏི.

ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙ་སྶཱ་ད་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ཊྛུ་ལླཱ ཝཱ་ཙཱ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ, ཏཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙ་སྶཱ་དོ, ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་དུ་ཊྛུ་ལླ་སཾ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ཏྠནྟི ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ས་དྡྷ་མྨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ. ཡཱ པ་ན མ་ཧ་ལླི་ཀཱ་པི བཱ་ལཱ ཨེ་ལ༹་མཱུ་གཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་དྷཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ དྭེ མ་གྒེ ཨུ་དྡི་སྶ ‘‘ཨི་ཏྠི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༨༥) ཐོ་མ་ནཱ. ཨ་ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ དྭེ མ་གྒེ ཨུ་དྡི་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ར་ཧ་ནཱ, ‘‘ཨི་ཏྠི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཁུཾ་ས་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡཱ་ཙ་ནཱ ནཱ་མ ‘‘དེ་ཧི མེ, ཨ་ར་ཧ་སི མེ དཱ་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ ནཱ་མ ‘‘ཀ་དཱ ཏེ མཱ་ཏཱ པ་སཱི་དི་སྶ་ཏི, ཀ་དཱ ཏེ པི་ཏཱ པ་སཱི་དི་སྶ་ཏི, ཀ་དཱ ཏེ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ པ་སཱི་དི་སྶ་ནྟི, ཀ་དཱ ཏེ སུ་ཁ་ཎོ སུ་ལ་ཡོ སུ་མུ་ཧུ་ཏྟོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་དཱ ཏེ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་ཙྪ་ནཾ ནཱ་མ ‘‘ཀ་ཐཾ ཏྭཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ དེ་སི, ཀ་ཐཾ ཛཱ་ར་སྶ དེ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཊི་པུ་ཙྪ་ནཾ ནཱ་མ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཏྭཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ར་སྶ དེ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཾ ནཱ་མ པུ་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ དེ་ནྟཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ པི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་སི, མ་ནཱ་པཱ ཙཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) བྷ་ཎ་ནཾ. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨ་པུ་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ དེ་ནྟཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ པི་ཡཱ བྷ་ཝི་སྶ་སི, མ་ནཱ་པཱ ཙཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) བྷ་ཝ་ནཾ. ཨ་ཀྐོ་ས་ནཾ (པཱ་རཱ. ༢༨༥) ནཱ་མ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་སི, ནི་མི་ཏྟ་མ་ཏྟཱ་སི, ཨ་ལོ་ཧི་ཏཱ་སི, དྷུ་ཝ་ལོ་ཧི་ཏཱ་སི, དྷུ་ཝ་ཙོ་ལཱ༹་སི, པ་གྒྷ་ར་ནྟཱི་སི, སི་ཁ་ར་ཎཱི་སི, ཨི་ཏྠི་པ་ཎྜ་ཀཱ་སི, ཝེ་པུ་རི་སི་ཀཱ་སི, ས་མྦྷི་ནྣཱ་སི, ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ མེ་ཐུ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀཾ དུ་ཊྛུ་ལླཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘མེ་ཐུ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ཧཱི’’ཏི ཨི་དཾ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན མེ་ཐུ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ཡེ་ཝ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙ་ཏྟཱ. སི་ཁ་ར་ཎཱི་སཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༨༥) བ་ཧི་ནི་ཀྑ་ནྟ་ཨཱ་ཎི་མཾ་སཱ. ས་མྦྷི་ནྣཱ་སཱིཏི ས་མྦྷི་ནྣ་ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒཱ. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱིཏི པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟེ་ན, ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨི་ཏྠི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ན ཏཱ་ཝ སཱི་སཾ ཨེ་ཏི. ‘‘ཏ་ཝ ཝ་ཙྩ་མ་གྒོ ཙ པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒོ ཙ སུ་བྷོ སུ་བྷ་ས་ཎྛཱ་ནོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ, ཨཱི་དི་སེ་ན ནཱ་མ ཨི་ཏྠི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, སཱི་སཾ ཨེ་ཏི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ པ་ན ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ཝ་ཎྞེ ཨ་གྷ་ཊི་ཏེ སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏི, གྷ་ཊི་ཏེ་པི ཏེ་སུ ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི་སི ས་མྦྷི་ནྣཱ་སི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི གྷ་ཊི་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ.

ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ་པི ‘‘དེ་ཧི མེ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏི, ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན གྷ་ཊི་ཏེ ཨེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ.

‘‘ཀ་དཱ ཏེ མཱ་ཏཱ པ་སཱི་དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་སུ་པི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏི, ‘‘ཀ་དཱ ཏེ མཱ་ཏཱ པ་སཱི་དི་སྶ་ཏི, ཀ་དཱ ཏེ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཏ་ཝ མཱ་ཏ་རི པ་ས་ནྣཱ་ཡ ཝཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན གྷ་ཊི་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ.

‘‘ཀ་ཐཾ ཏྭཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ དེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༨༥) པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ་པི ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཏྭཾ སཱ་མི་ཀ་སྶ དེ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ དེ་ཧཱི’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ ད་ད་མཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏི, ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཨེ་ཝཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ད་ད་མཱ་ནཱ ཨུ་པ་ན་ཡ་མཱ་ནཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ པི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན གྷ་ཊི་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཝ་ཙ་ནེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི་སི ས་མྦྷི་ནྣཱ་སི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི་ཡེ་ཝ པ་དཱ་ནི སུ་དྡྷཱ་ནི སཱི་སཾ ཨེ་ནྟི, ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཙ ཏཱི་ཎི, པུ་རི་མཱ་ནི ཙ ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒ་མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ཏཱི་ཎཱི་ཏི ཚ པ་དཱ་ནི སུ་དྡྷཱ་ནི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ་ནི, སེ་སཱ་ནི ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ནི་མི་ཏྟེ ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ མེ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་སི, མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ མེ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན གྷ་ཊི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀནྟི ཨ་ཀྑ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷོ. ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལནྟི ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་དྡྷཾ. ཨུ་བྦྷ་ཀྑ་ཀནྟི ཨ་ཀྑ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་དྡྷཾ. ཨ་དྷོ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལནྟི ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷོ. ཨ་ཀྑ་ཀཾ, པ་ན ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཏྠེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་ཁེ་ཏྟེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ ཝི་ཡ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི. ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷནྟི ཝ་ཏྠཾ ཝཱ པུ་པྥཾ ཝཱ ཨཱ་བྷ་ར་ཎཾ ཝཱ.

ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཱ་ནནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༨༧) ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཝཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ, པཱ་ལི༹ཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ, ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ, ‘‘ཨི་དཱ་ནི་པི ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་སི, ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སི, ཨ་པྤ་མཱ་དཾ དཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻཱ་སི, ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ མཱ ཧོ་ཧི་སཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. ཨི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཉྩ པུ་ར་ཀྑི་ཏྭཱ བྷ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པཱ་ལི༹ཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ པ་ཧཱ་ཡ ཧ་ས་ནྟོ ཧ་ས་ནྟོ ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི་སི, ས་མྦྷི་ནྣཱ་སི, ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱི’’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨི་དྷ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རོ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ. ན་ནུ ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ པ་ཊི་གྷ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ དྭི་ཝེ་ད་ནནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན པ་ཊི་གྷ་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྨཱ རཱ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཀྐོ་སོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན པ་ཊི་གྷ་ཝ་སེ་ནཱ་པཱི་ཏི.

དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན. ཨི་དྷཱ་པི དུ་ཊྛུ་ལླཱ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཝ ཨི་ཏྠཱི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཊྛུ་ལློ་བྷཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི. ས་མཱི་པེཏི ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ. ‘‘ཋ་ཏྭཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱཏི ཀཱ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མོ, མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ, པ་རི་ཙ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཙ་རི་ཡཱ, སཱ་ཝ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ, ཀཱ་མེ་ན པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མི་ཏཱ་ཏི ཀཱ་མཱ, པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་མཱ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ, ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ ཙ སཱ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ, ས་ཡཾ མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏྠི་ཏ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་ན ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ. བྱ་ཉྫ་ནེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༩༡) པ་ན ཨཱ་ད་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༩༢) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟེ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༩༢) ཝུ་ཏྟེ་པི ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཀཱ་མི་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི.

ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ན བྷ་དྡ་ཀེ་ན གུ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷི་ར་མེ་ཡྻཱཏི ཏོ་སེ་ཡྻ. ཨེ་ཏ་ད་གྒནྟི ཨེ་སཱ ཨ་གྒཱ. པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ནནྟི པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་ནུ དུ་ཊྛ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༢༨༥) མེ་ཐུ་ན་ཡཱ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཏ་ཏྠ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༢༩༡) ཧི དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙ་སྶཱ་ད་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་ད་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི.

ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེཏི བྷ་ཎི་ཏ་ཀྑ་ཎེ. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ པ་ན པ་ཎྜ་ཀ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་དྭ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ ཝི་ཡ ཡ་ཀྑི་པེ་ཏཱི་སུ་པི དུ་ཊྛུ་ལླ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཝ་ཙ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༢༩༥) ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཎྜ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙི་ནོ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་གྒ་དཱ་ནཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་ཧཱི’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སེ་ཡྻ ཡཱ མཱ་དི་སཾ ‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟ’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༢༩༥) ཨེ་ཀེ. ‘‘པ་ཉྩ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ ས་བྦྷཱ་ཝཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཝཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ‘‘མེ་ཐུ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི…པེ… བྷཱ་ས་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་ཉྩ་ར་ཎཾ ས་ཉྩ་རོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྩ་རཱི, ས་ཉྩ་ར་ཎ་སཱི་ལོ་ཏི ཝཱ ས་ཉྩ་རཱི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ, ས་ཉྩ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྩ པ་ར་ཏོ ‘‘ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་མ་ཏི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ས་ཉྩ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝཱི་མཾ་ས་ན་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ནཱ་མ པུ་རི་སེ་ན ཝཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ མཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨི་ཏྠིཾ ཝཱ པུ་རི་སཾ ཝཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ, སཱི་ས་ཀ་མྤ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ. ཝཱི་མཾ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན སཱ་ས་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་བྷཱ་ཏཱ་བྷ་གི་ནི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ. པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཏེ་ན ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ སཱ ཨི་ཏྠཱི ཝཱ པུ་རི་སོ ཝཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ལ་ཛྫཱ་ཡ ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཏུ, པུ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི པ་ཊི་པ་ཛྫེ་ཡྻ.

ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་མ་ཏིཾ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཨི་ཏྠི་མ་ཏིནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེཏི བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ. ཛཱ་ར་བྷཱ་ཝེཏི པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ, ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ, བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ, བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཛཱ་ཡ་ཏྟ་ནེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ‘‘ཛཱ་ཡ་ཏྟ་ནེ ཝཱ ཛཱ་ར་ཏྟ་ནེ ཝཱ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཡ་ད་ཏྠཾ ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི པ་ན པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༣༠༢) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཛཱ་ཡ་ཏྟ་ནེ ཝཱ ཛཱ་ར་ཏྟ་ནེ ཝཱ’’ཏི པ་ན ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་ལི་ངྒ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱཏི ག་ཎི་ཀཱ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏ་ངྑ་ཎི་ཀཱ་ཡ་པཱི’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཉྙ་ཏྲ ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ཡཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༣༣༩-༣༤༠) དེ་ས་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཎྞ་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་པྤེ་ན ཝཱ བ་ཧུ་ནཱ ཝཱ དྷ་ནེ་ན ཀཱི་ཏཱ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ ན ཀཱི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ བྷ་རི་ཡཱ, སཾ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ པ་ན ཀཱི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་རི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ་སྶ ནི་དྡེ་སེ ‘‘དྷ་ནེ་ན ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་ཝཱ་སི་ནཱིཏི ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྡ་ཝཱ་སི་ནཱི. ཡ་སྨཱ པ་ན སཱ ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཚ་ནྡ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷ་རི་ཡཱ ཧོ་ཏི, པུ་རི་སེ་ན པ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ་སྶ ནི་དྡེ་སེ ‘‘པི་ཡོ པི་ཡཾ ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘བྷོ་ག་ཝཱ་སི་ནཱི, པ་ཊ་ཝཱ་སི་ནཱི, ཨོ་ད་པ་ཏྟ་ཀི་ནཱི, ཨོ་བྷ་ཊ་ཙུ་མྦ་ཊཱ, དཱ་སཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ ཙ, ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ ཙ, དྷ་ཛཱ་ཧ་ཊཱ, མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠༤) ཨི་མེ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ཚ་ནྡ་ཝཱ་སི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏོ ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་སུ་པི ‘‘ཧོ་ཧི ཀི་ར ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ, ཛཱ་ཡཱ, པ་ཛཱ་པ་ཏི, པུ་ཏྟ་མཱ་ཏཱ, གྷ་ར་ཎཱི, གྷ་ར་སཱ་མི་ནཱི, བྷ་ཏྟ་ར་ནྡྷི་ཀཱ, སུ་སྶཱུ་སི་ཀཱ, པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༠༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ སཾ་ཝཱ་ས་པ་རི་དཱི་པ་ཀེ་སུ ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་པི ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ན་ཏྠི, ཏི་ཝ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.

མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཾ བྲཱུ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ ནཱ་མ མཱ་ཏ་རཱ ར་ཀྑི་ཏཱ, ཡ་ཐཱ པུ་རི་སེ་ན ས་ཧ སཾ་ཝཱ་སཾ ན ཀ་པྤེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏ་རཱ ར་ཀྑི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ་པི ‘‘མཱ་ཏཱ ར་ཀྑ་ཏི གོ་པེ་ཏི, ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠༤) ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི ‘‘པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ, བྷཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ, བྷ་གི་ནི་ར་ཀྑི་ཏཱ, ཉཱ་ཏི་ར་ཀྑི་ཏཱ, གོ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏཱ, དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏཱ, སཱ་ར་ཀྑཱ, ས་པ་རི་ད་ཎྜཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠༣) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་དཱི་སུ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ‘‘པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཾ བྲཱུ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ ཝཱ གི་ལཱ་ན་སྶ ཝཱ ཀི་ཙྩེ་ན ག་ཙྪ་ནྟ་སྶཱ་ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༤༠) ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཝཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་རུ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཝཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཧི་ཎེ་ཡྻ, ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ས་ངྒྷ་ཀི་ཙྩེ་ན ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཙེ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གི་ལཱ་ན་སྶ བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ་པི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན ཝཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀཾ, ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ པ་ཧི་ཏ་སྶ ག་ཙྪ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་ཏྠཱི ནཱ་མ མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི, ན ཡ་ཀྑཱི ན པེ་ཏཱི ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ. པུ་རི་སོ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སོ, ན ཡ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༣༤༡) ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏཱ’’ཏི. ན་ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ. ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ལཾ-ས་དྡོ. ན ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ, ན ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ བྷཱ་ཝོ ན་ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ, ‘‘ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

པ་ཎྞ་ཏྟིནྟི, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ནཱ་དི་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་ཐེ་ཝ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རེ་ན ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ. ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱིཏི ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟེཏི ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཀེ་ན་ཙི པུ་རི་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ. ས་ཙེ ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཉྩ བྷི་ཀྑུཾ གྷ་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ པི་ཏཱ ཝ་ད་ཏི ‘‘མཱ་ཏཱ ཏེ, ཏཱ་ཏ, མཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ ག་ཏཱ, ག་ཙྪ ནཾ མཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏུཾ པེ་སེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཙེ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན པི་ཏུ་ནོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ་པི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པི་ཏུ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ག་ནྟྭཱཏི ཏ་སྶཱ ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ. པ་ཎྞ་ཏྟིཾ, ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ་པི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ, ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ. ཡཾ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨེ་ཏེ་ཧེ་ཝ ཏཱི་ཧི ན་ཡེ་ཧི ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི ‘‘ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ན་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.

ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་ཉྙཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ སནྟི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཏ་ཏི་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཡཱ་ཙི་ཀཱཏི བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནོ, ཏེ་ས་ཉྩ མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པ་ས་མཱ་སོ. པ་ནཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཡཱ་ཙ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཡཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ན ས་ཀྐཱ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཀུ་ཊིཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་ཧཱིཏི ‘‘ཝཱ་སིཾ དེ་ཐ, ཕ་ར་སུཾ དེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༣༤༢) ས་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་ཧི. ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཝཱ་སི་ཡཱ་དཱི་ཧི. པ་རེ་ན བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀེ་ན ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ར་ཀྑ་ཎ་གོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ, པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མཱུ་ལ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི མཱུ་ལ་སྶ ཚི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན, པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཡཱ་ཙ་ནྟ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཙི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཀ་ཀ་མྨཾ ན ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་པི ན ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཙི་ཏཱ ཧི ཏེ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ’’ཏི བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ མི་གེ་པི མཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻུཾ. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ པ་ན ‘‘ཝི་ཧཱ་རེ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ དེ་ཐཱ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཀུ་ཊི ནཱ་མ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ཝཱ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༤༥) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཀུ་ཊི་ནྟི ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷཾ མུ་ཁཾ ལི་ཏྟཱ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ. ཨ་ནྟོ ལི་མྤ་ནྟཱ ཧི ཨེ་ཝཾ ལི་མྤ་ནྟི. ཨ་དྷོ མུ་ཁཾ ལི་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ལི་ཏྟཱ. བ་ཧི ལི་མྤ་ནྟཱ ཧི ཨེ་ཝཾ ལི་མྤ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊོཏི དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ. ‘‘སུ་དྷཱ་ཡ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་མེ དྭེ ལེ་པེ ཨ་ཝ་སེ་སོ བྷ་སྨཱ་གོ་མ་ཡཱ་དི་བྷེ་དོ ཨ་ལེ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ཉྙཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཊིཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ་པི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ, ན ཏུ པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ‘‘ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༤༨-༣༤༩) པ་ན པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཡ་དི པ་ན ‘‘ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, བྱ་ཉྫ་ནཾ ཝི་ལོ་མི་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ན ཧི ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟོ ཀ་རོ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ཏྠི སཱ་མཱི པ་ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་སཱ་མི་ཀཱ, ཏཾ ཨ་སཱ་མི་ཀཾ, ཨ་ནི་སྶ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་སྶ་ར་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་རཱ་པ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་རེ་ཏཱ དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨུ་དྡེ་སོཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཏྲཱཏི སཱ་མི་སྨིཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ ཀུ་ཊི་ཡཱ’’ཏི. དཱི་གྷ་སོཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷ་ཏོ’’ཏི. བ་ཧི་ཀུ་ཊྚེཏི ཀུ་ཊྚ་སྶ བ་ཧི, ཐུ་སེ་ན མི་སྶ་ཀོ པི་ཎྜོ ཐུ་ས་པི་ཎྜོ, ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟོ ཐུ་ས་པི་ཎྜ་པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཏེ་ན, ཐུ་ས་མི་སྶ་ཀ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཐུ་ས་པི་ཎྜ་སྶཱུ་པ་རི སེ་ཏ་ཀ་མྨཾ པ་ན ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ བྷ་ཝོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རི་མོ, ཏེ་ན. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྶཾ ཀུ་ཊི་ཡཾ. པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟོཏི པ་ཀ་ཏི་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝ་ཝི་ད་ཏྠི་པ་མཱ་ཎོ. ‘‘ཏི་རི་ཡཾ ས་ཏྟ་ནྟ་རཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༤༨) ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ པ་མཱ་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ས་མ་ཏ་ལ་སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ངྒྷཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཌྜྷཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཉྙཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སཾ, སོ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཡཱ་ཙཱ་མཱི’’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༤༩) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ. ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ཏཱཏི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༣༥༠) ཝུ་ཏྟེ་ན ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ་ན, ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ས་མྨ་ཏཱ. ཝ་ཏྠཱུཏི ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུ. ཨ་ནཱ་ར་མྦྷནྟི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝཾ. པ་རི་ཏོ ཀ་མ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ཏེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ས་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་པི་ལླི་ཀཱ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༥༣) ནཱ་མ ར་ཏྟ་ཀཱ་ལ༹་པི་ངྒ་ལཱ་དི་བྷེ་དཱ ཡཱ ཀཱ་ཙི, ཏཱ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཡོཏི ནི་བ་དྡྷ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ ཨཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ཧི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ནི་སྶི་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ. སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ཧཱིཏི ‘‘ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་ནྡཱུ་རཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཧཱི་ནཾ ཝཱ ཝི་ཙྪི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཏ་པ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ སཱི་ཧཱ་ནཾ ཝཱ བྱ་གྒྷཱ་ནཾ ཝཱ དཱི་པཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཙྪཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་ར་ཙྪཱ་ནཾ ཝཱ ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ པཱ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི, པུ་བྦ་ཎྞ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་པ་ར་ཎྞ་ཨ་བྦྷཱ་གྷཱ་ཏ་ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ན་སུ་སཱ་ན་ཨུ་ཡྻཱ་ན་རཱ་ཛ་ཝ་ཏྠུ་ཧ་ཏྠི་སཱ་ལཱ་ཨ་སྶ་སཱ་ལཱ་བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་ར་པཱ་ནཱ་གཱ་ར་སཱུ་ན་ར་ཙྪཱ་ཙ་ཙྩ་ར་ས་བྷཱ་སཾ་ས་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༥༣) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ཧི. ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་བྦྷཱ་གྷཱ་ཏཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༥༣) ནཱ་མ ཀཱ་ར་ཎཱ་གྷ་རཾ. ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ དྷ་མྨ་ག་ནྡྷི་ཀཱ. སུ་སཱ་ནནྟི མ་ཧཱ་སུ་སཱ་ནཾ. སཾ་ས་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ག་མ་ནཱི་ཡོ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་མ་གྒོ.

ཨཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡཱཏི ཚི་ནྣ་ཏ་ཊཱ་དཱི་ན་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཡཱ་ཙི་ཏེ་ཧཱིཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཌྜྷཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཉྙཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སཾ, སོ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙཱ་མཱི’’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༥༡) ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙི་ཏེ་ཧི. ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱཏི –

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ ས་ཉྙཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སཾ, སོ ས་ངྒྷཾ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙ་ཏི. ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུཾ དེ་སེ་ཡྻ. ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི. སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ ས་ཉྙཱ་ཙི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སཾ, སོ ས་ངྒྷཾ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙ་ཏི. ས་ངྒྷོ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུཾ དེ་སེ་ཏི, ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུ་སྶ དེ་ས་ནཱ, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ. དེ་སི་ཏཾ ས་ངྒྷེ་ན ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི –

ཨེ་ཝཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཀཱ ནཱ་མ ཨཱ་ལ༹་ཝི་ར་ཊྛེ ཛཱ་ཏཱ དཱ་ར་ཀཱ, ཏེ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི ‘‘ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཀཱ’’ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སུ. ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ལེ་པེ གྷ་ཊི་ཏེཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༥༣) ཨ་ནྟོ་ལེ་པེ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ལེ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷི་ཏྟི་ཉྩ ཚ་ད་ན་ཉྩ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ གྷ་ཊི་ཏེ, བ་ཧི་ལེ་པེ ཝཱ བ་ཧི་ལེ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ གྷ་ཊི་ཏེ. དྭེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི སཱ་ར་མྦྷ་ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་ནྣཱཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི དེ་ས་ནཱ་པ་མཱ་ཎེ་ཧི ཝི་པ་ནྣཱ ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་ནྣཱ, ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིནྟི དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ ཝཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ ཝཱ. ལེ་པོ ན གྷ་ཊི་ཡ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ དི་ནྣ་ལེ་པོ དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ན ཝཱ ས་དྡྷིཾ ན གྷ་ཊི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏནྟི དྭཱ་ར་བ་ནྡྷཾ ཝཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཾ ཝཱ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱཏི ལེ་པ་ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཱ་ནཾ ཋ་པ་ན་ཏོ པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ, ལེ་པ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ ཀུ་ཊིཾ ཀ་རོ་ཏི དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པ་མཱ་ཎི་ཀཾ སཱ་ར་མྦྷཾ ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. བྷི་ཀྑུ ཀུ་ཊིཾ ཀ་རོ་ཏི དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པ་མཱ་ཎི་ཀཾ ཨ་ནཱ་ར་མྦྷཾ ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༥༥) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ སཱ་ར་མྦྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པྤ་ཀ་ཏནྟི ཨ་ནི་ཊྛི་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་སྶ ད་ད་ཏོ ཙཱཏི ཨ་ཉྙ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ད་ད་ཏོ ཙ. གུ་ཧཱ ནཱ་མ ཨི་ཊྛ་ཀ་གུ་ཧཱ ཝཱ སི་ལཱ་གུ་ཧཱ ཝཱ དཱ་རུ་གུ་ཧཱ ཝཱ བྷཱུ་མི་གུ་ཧཱ ཝཱ. ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི ནཱ་མ ས་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀོ་པི པཱ་སཱ་དོ ཏི་ཎ་ཙྪ་ད་ནོ ‘‘ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ. ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༦༤) ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཧེ་ཊྛི་མ་པ་མཱ་ཎ་ས་མྦྷ་ཝོཏི ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ཝི་ཏྠི་ཎྞ་ཏཱ. ཨ་དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏོཏི ཝ་ཏྠུཾ ཨ་དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་དེ་སཱ་པ་ནཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ. ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎཾ ཀི་རི་ཡཱ.

ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

མ་ཧ་ནྟཾ ལཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ཏཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཾ. ཡོ ཙ ཡཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱིཏི མ་ཧ་ལླ་ཀོ’’ཏི. སོ ཙ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཀེ་ན, ཀུ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཧཱ་རོ ས་སཱ་མི་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༦༧) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཧཱ་རོ, ཨཱ་ཝཱ་སོ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཝཱ ཨ་ན་བྷི་ནེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝཱ སོ མ་ཧཱ་ནཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ.

ཀོ་ས་མྦི་ཡནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༣༦༥) ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ཏ་སྶ ཀི་ར ན་ག་ར་སྶ ཨཱ་རཱ་མ་པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཀོ་ས་མྦ་རུ་ཀྑཱ་ཝ ཨུ་སྶ་ནྣཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘ཀོ་ས་མྦཱི’’ཏི ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཀུ་སུ་མྦ་སྶ ནཱ་མ ཨི་སི་ནོ ཨ་སྶ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཀེ. ཚ་ནྣ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཡོ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ས་དྡྷིཾ ནི་ཀྑ་ནྟོ, ཡ་སྶ ཙ ས་ཏྠཱ་རཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལེ བྲ་ཧྨ་ད་ཎྜོ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༥) ཨཱ་ཎ་ཏྟོ, ཏཾ ཚ་ནྣ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑནྟི ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་ཊྛེ་ན ཙེ་ཏི་ཡཾ, པཱུ་ཛཱ་ར་ཧཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ’’ནྟི ས་མྨ་ཏཾ རུ་ཀྑཾ ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑཾ. ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ཀི་རི་ཡ་མ་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཀི་རི་ཡ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཝི་སེ་སོ.

ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༨. དུ་ཊྛ་དོ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

དཱུ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི དུ་ཊྛོ, དཱུ་སེ་ཏི པ་རཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི དོ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱུ་སི་ཏོ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ‘‘དཱུ་སི་ཏོ ཙེ་ཝ དཱུ་ས་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ ཧི དོ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ཧཱ་པི་ཏོཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༣༨༥-༣༨༦) སོ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ཧཱ་པི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པཱ་དི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཀཱ་ར་ནཱ་ནཱ་ཏྟེ་ནཱཏི དཱུ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙེ་ཝ དཱུ་ས་ཀཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ན་པྤ་ཏི་ཏོཏི པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་དཱི་ཧི ན ཨ་བྷི་ག་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ, ན ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཙ པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ, སོ ཏེ་ཧི ཝ་ཛྫི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏོ’’ཏི. ཡོ ཙ ཏེ་ཧི ཝ་ཛྫི་ཏོ, ན སོ ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ཊོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨ་བྷི་ས་ཊོ’’ཏི, པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་དཱི་ཧི ན པ་ཏྠ་ཊོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་སྶ མཱུ་ལ་ནྟི ཨ་མཱུ་ལ་ཀཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཾ ཡ་སྨཱ ཙོ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཙུ་དི་ཏ་ཀ་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཙོ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨེ་ཏནྟི ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ནཱ་པ་ནྣ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ དི་ཊྛཱ་དིཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ‘‘པ་སཱ་ད་སོ་ཏེ་ན ཝཱ དི་བྦ་སོ་ཏེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥-༣༨༦) པ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ དི་ཊྛ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ, སུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ, མུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏ་ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ཉྩ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མེ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝཱ པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ, ཨི་དཾ དི་ཊྛ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་ཀཱ་སེ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ, ཨི་དཾ སུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ ནཱ་མ. དྷུ་ཏྟེ་ཧི ཨི་ཏྠཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཎྜ་པེ ཝཱ སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཝཱ པུ་པྥ་ག་ནྡྷ་མཾ་ས་སུ་རཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨི་དཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟེ་ན ཏ་ཏྲ ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་རི་ཊྛཾ ཝཱ པཱི་ཏཾ, སོ ཏ་སྶ ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ, ཨི་དཾ མུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷ་སྶ པ་རི་ས་ངྐི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྩ པ་ནེ་ཏཾ དི་ཊྛཱ་དི་ཀཾ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ར་སྶ ཝཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ‘‘ཏྭཾ པ་ཎྜ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་པི ཙོ་ད་ཡ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༦) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘དྷཾ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷཾ་ས་ནཉྩེ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ‘‘ཏྭཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱཏི ‘‘ཏྭཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི, ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡི, མ་ནུ་སྶཾ གྷཱ་ཏ་ཡི་ཏྠ, ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སཱི’ཏི ཨ་ཝ་ནྡ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ན ཝ་ནྡི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཝ་ནྡི་ཡེ་སུ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘‘པ་ཙྪཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན པུ་རེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཝ་ནྡི་ཡོ’’ཏི (པ་རི. ༤༦༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ས་མཱི་པེཏི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་པ་མཱ་ཎེ པ་དེ་སེ. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏི, ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ནཾ, ཨ་བྷཱུ་ཏ་རོ་ཙ་ན་ཉྩ ཨེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ’’ཏི. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱཏི བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ པ་ས་ཏྠཾ ཙ་རི་ཡ་ནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, བྲ་ཧྨཱུ་ནཾ ཝཱ སེ་ཊྛཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ ཙ་རི་ཡ་ནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ཏ་མྷཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི. སཱ་དྷུ ཝ་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷ་དྡ་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་མྤི ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དེ་ནྟ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཀ་མྨཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀེ་ནཱཏི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨོ་ཏི་ཎྞཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ནི་སི་ནྣེ་ན ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན. ཀིཾ ཏེ དི་ཊྛནྟི ཏ་ཡཱ ཀིཾ དི་ཊྛཾ, པ་ཋ་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ, དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཀི་ནྟི ཏེ དི་ཊྛཾ, ཀ་དཱ ཏེ དི་ཊྛཾ, ཀ་ཏྠ ཏེ དི་ཊྛ’’ནྟི ཨི་མཾ ན་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ས་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཧི ས་མ་ཐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཐཱ་ནཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཝི་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་མེ་ནྟི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟཱི་ཏི ས་མ་ཐཱ, ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཀེ ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི? ས་མ་ཐཱ. ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི? ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་མེ་ནྟི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟཱི་ཏི་པི ས་མ་ཐཱཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨི་དཾ པ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, སོ ཙེ ཏ་ངྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀེཏི མེ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ བྷཱུ་མ་ཛ་ཀ་ཉྩ. ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ ཨ་གྒ་པུ་རི་སཱ ཨེ་ཏེ. སུ་དྡྷཾ ཝཱཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མ་ནཱ་པ་ནྣཾ ཝཱ. ‘‘ས་ཙེ སོ ཏ་ངྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ངྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ དུ་ཀྐ་རཾ, ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ཉཱ་ཏེ པ་ན ཉཱ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཙྪཱ ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་དུ་ཊྛ་དོ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ས་བྦཱ་ནེ་ཝ ཧི ཨི་མཱ་ནི ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ནི. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་ར་མྨུ་ཁཱ ས་ཏྟ་ཧི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝ་ད་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙོ་དེ་ནྟ་སྶ པ་ན སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝ. ཝ་ད་ནྟ་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ཧི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡེ་ཝ. ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཝས་དྡེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ས་ཏྟ་ཧི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་མྤི ཀ་མྨནྟི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ, ནི་ཡ་སཾ, པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ, པ་ཊི་སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཏི་ཝི་དྷ་ཉྩ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་མྤི ཀ་མྨཾ.

ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཝཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ཋ་པེ་ནྟ་སྶ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་མྨཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཏོ པུ་རེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ ཋ་པི་ཏོ་པི ཨ་ཊྛ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཁེ་ཏྟེ ཋ་པི་ཏོ པ་ན ཋ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཛྫུ་པོ་ས་ཐོ པ་ནྣ་ར་སོ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡཱ་ཝ རེ-ཀཱ་རཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ, ཨི་དཾ ཁེ་ཏྟཾ. ཡྻ-ཀཱ་རེ པ་ན ཝུ་ཏྟེ ཋ་པེ་ནྟེ་ན པ་ཙྪཱ ཋ་པི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ’’ཏི ཨ་ནཱ་ར་དྡྷེ ཋ་པེ་ནྟེ་ན པུ་རེ ཋ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཊྛ་པ་ནཾ པ་ན ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཾ, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀེ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ…པེ… ས་ངྒྷོ ཏེ་ཝཱ་ཙི་ཀཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི སུ-ཀཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ རེ-ཀཱ་རོ, ཏཱ་ཝ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ཝཱ་ར་ཎཱ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་པ་དེ་པི ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི པ་ཝཱ་ར་ཎཱ. ཡྻ-ཀཱ་རེ པ་ན པ་ཏྟེ པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཨ་ཊྛ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཊྛ་པ་ནེ པ་ན ‘‘ས་ངྒྷཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཝཱ་རེ་མི…པེ… ཏ་ཏི་ཡ་མྤི བྷ་ནྟེ ས་ངྒྷཾ པ་ཝཱ་རེ་མི དི་ཊྛེ་ན ཝཱ…པེ… པ་སྶ་ནྟོ པ་ཊཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༡༠) སཾ-ཀཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ཡཾ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མོ ཊི-ཀཱ་རོ, ཏཱ་ཝ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ཝཱ་ར་ཎཱ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་པ་དེ་པི ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི པ་ཝཱ་ར་ཎཱ. ‘‘ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན པ་རི་ཡོ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ ས་མྤ་ཏྟེ ཋ་པི་ཏཱ་པི ཨ་ཊྛ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ དྭེ་ཝཱ་ཙི་ཀ་ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཙི་ཀ་ས་མཱ་ན་ཝ་སྶི་ཀཱ་སུ. ཨེ་ཏཱ་སུ་པི ཧི ཊི-ཀཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཋ་པ་ན་ཀྑེ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཋ་པ་ན་ཀྑེ་ཏྟཾ པ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨོ་ས་ཊེ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཙོ་ད་ཀེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊེ. ཨི་ད་ཉྩ ཨི་ད་ཉྩ ཀ་རོ་ཏཱིཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི, ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སུ་ཀོ ཙ ཨ་སུ་ཀོ ཙ ཨ་སྶ་མ་ཎོ, ཨ་ནུ་པཱ་ས་ཀོཏི ཨ་ཀྐོ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ པ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨོ་དི་སྶ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྑྱུ་པ་ག་མ་ནནྟི ཝོ་ཧཱ་རཱུ་པ་ག་མ་ནཾ.

དུ་ཊྛ་དོ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༩. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ག་སྶཱཏི ཨ་ཉྙ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ, ཡཾ ཙོ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དནྟི ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཚ་ག་ལ་ཀཱ་དིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི, ཨ་ཡཾ ཚ་ག་ལ་ཀཱ་དི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཨི་དཾ ཚ་ག་ལ་ཀཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གོ ཝཱཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དོ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཝཱ. ཨ་སྶཱཏི ཚ་ག་ལ་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཚ་ག་ལ་ཀཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ག་ས་མྦ་ནྡྷི ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ’’ནྟི པ་ཋ་མ་ཝི་གྒ་ཧ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ’’ནྟི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་གྒ་ཧ་སྶ. ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སུཾ ཚ་ག་ལ་ཀཱ་དི་ཀེ ཨ་ས་ཏི་པི ‘‘པ་ཊི་མཱ་ཡ ས་རཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་བྷེ་དེ་པི བྷེ་ད་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ག་སྶ ཨི་དཾ, ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གོ ཝཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དྷཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨཱ་དྷ་རཱི་ཡ་ཏི ཨ་སྨི་ནྟི ཨཱ་དྷཱ་རོ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ག་སྶ ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཧི སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ན་ནུ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨེ་ཝཾ ཙོ་དེ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ལེ་སོ་ཀཱ་ས་པི་ད་ཧ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ན པ་ན མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦོ. ན པ་ན ‘‘ཡོ ཧི སོ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཡ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, ཏ་སྶཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་དཱ་ནེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཚ་ག་ལ་ཀོཏི སེ་ཏ་ཚ་ག་ལ་ཀོ. སོཏི ཚ་ག་ལ་ཀོ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ‘‘ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་སྶ…པེ… ཚ་ག་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙཱཏི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཚ་ག་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙཱ’’ཏི ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷཱ་ག་སྶ ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ, པ་ཀྑ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀུ་ཏོ་ཡ་མ་ཉྙོ, ཡ་ཏོ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ བྷཱ་ག་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡྭཱ་ཡཾ…པེ… ཏ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི ཙེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཙཱཏི ཡོ ཨ་ཡཾ བྷཱ་གོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ པ་ཀྑོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི ཙེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཙཱ’’ཏི ས་ངྑཱ་ཏོ ཡོ ཨ་ཡཾ བྷཱ་གོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ པ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི ཙེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཙཱ’’ཏི བྷཱ་ག་ཏོ. སོ ཝཱ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཚ་ག་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ སོ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གོ ཝཱ. ཨ་སྶཱཏི ཚ་ག་ལ་ཀ་སྶ. ཨ་ཏྠཱིཏི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ག་སྶ ཚ་ག་ལ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ སོ ཝཱ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་ས་ངྑྱཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སོ ཡྭཱ་ཡ’’ནྟི ཨི་དྷ སོ-ས་དྡ་མེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ སོ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་ས་ངྑཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ‘‘སོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡ་ཏོ པ་རཾ ད་ཊྛ་བྦོ, ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཏེ་སནྟི མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀཱ་ནཾ. ཨི་མཾ མ་ཡཾ ད་བྦཾ མ་ལླ་པུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་མཱཏི ཚ་ག་ལ་ཀཾ ཨ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མཾ ཚ་ག་ལ་ཀཾ ད་བྦཾ མ་ལླ་པུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ. ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡོ སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཡོ སོ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཚ་ག་ལ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཡ་སྨཱ ཨཱ་དྷཱ་རོ ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཙེ་ཏྠ ཨཱ་དྷཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏནྟི ཏ་སྶཱ ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཚ་ག་ལ་ཀཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨུ་པཱ་དི་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པཱ་དི་ཡིཾ་སཱུཏི ག་ཎྷིཾ་སུ. ཀིཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ལེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་ལེ་སཱ་ད་ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ལེ་སོ ཛཱ་ཏི་ལེ་སོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ནཱ་མ་ལེ་སཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ལེ་སཱ ཛཱ་ཏི་ནཱ་མ་གོ་ཏྟ-ལི་ངྒཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སཱ་པི ཙ;

པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ-ཙ་རི་ཡཱ་ཝཱ་ས་ཝ་སཱ ད་སཱ’’ཏི.

ཨཱ་པ་ཏྟི་ལེ་སོ ནཱ་མ ལ་ཧུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྩེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཙོ་དེ་ཏི ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སི, ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡོ་སཱི’’ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ་ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩༦) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ལེ་ས་མྤི པུ་གྒ་ལ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ལེ་སཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྩ ‘‘ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ནཱ་མནྟི མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀེ་ཧི ཚ་ག་ལ་ཀ་སྶ ཀ་ཏཾ ཏཾ ‘‘ད་བྦོ མ་ལླ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ནཱ་མ་ཉྩ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་ས་ངྒེ་ན དེ་ས་ལེ་ས་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ དྭཱི་སུ དེ་ས་ལེ་སེ་སུ. དེ་སོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དོ ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཏྠུནྟི ཡ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ཏཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཏྠུཾ. ཀ་ཐཾ སི་ལི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ, ན ཏུ ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨཱི་ས་ཀཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ལེ་སོ’’ཏི ལི་ས ཨ་ལླཱི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨི་མ་སྶ རཱུ་པ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི དེ་ས་ལེ་སཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.

ཡ་དི པ་ན ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཚ་ག་ལ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཏཾ ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༣༩༣) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏནྟི ཨཱ་དྷཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ. ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ཏི ས་དྡཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི’’ཏི ན ཨེ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ས་དྡ་ཝི་སེ་སེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱཏི ཨ་ཉྙ་པ་ཀྑི་ཡ་ཏཱ. ཏ་བྦྷཱ་གི་ཡ་ཏཱཏི ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་ཏཱ. ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ད་སྶི་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡེ་ན ཙོ་ད་ན་ཉྩཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་དི་ཊྛི ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཙོ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་ཉྷི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་པ་ཀྑི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཡཾ ཧོ་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ.

ཀི་ཉྩི དེ་སཾ ལེ་ས་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘སེ་སཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་མེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སེ་སཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱཏི ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ནཱ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཊྛ་དོ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ. ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཡཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ སཱ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་པུ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་རི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་པི ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙི་ནོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དྷ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙི་ནོ་པཱིཏི ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ་པི. ཨི་ཏིས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཝཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ. ཏེ་ན ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ སོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་རིཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ལེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙོ་དེ་ཏི ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ མ་ཡཱ དི་ཊྛོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ, ཏྭཾ ཁ་ཏྟི་ཡོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ་སི, ཨ་ཐ ཝཱ ཏྭཾ ཁོ ཁ་ཏྟི་ཡོ, ན ཨ་ཉྙོ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ་སི, ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སི, ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡོ་སི, ན་ཏྠི ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཝཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཝཱ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཝཱ’’ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏེ་སཾ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་དི་ས་སྶ ཏ་སྶ ཏ་སྶ དཱི་གྷཱ་དི་ནོ ཝཱ དི་ཊྛཱ་དི་ནོ ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ, ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ནཱ་མ་ལེ་སཱ་དཱི་སུ་པི.

ཨཱ་པ་ཏྟི་ལེ་སེ པ་ན ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ལ་ཧུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ ཧོ་ཏི, སོ ཙེ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཙོ་དེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཉྷི སོ ལ་ཧུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ལེ་སོ ནཱ་མ. ཡོ སོ ས་བྦ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ས་བྦཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ‘‘ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཾ ཡོ, ནེ་ཝ སི་ཀྑ་ཏི ཡུ་ཏྟི་ཏོ;

ག་ཙྪེ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ཉྙཱུ་ཧི, ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཾ་ཝ སོ. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༠༨);

ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༠. ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་ཧི་ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ས་རཱི་རེ་ན ཙ ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ས་མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་སྶ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོཏི ས་མཱ་ནོ ཨེ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་བྷེ་དོ སཾ་ཝཱ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ, ལ་དྡྷི་ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀེ་ན ཝཱ ཀ་མྨ་ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀེ་ན ཝཱ ཝི་ར་ཧི་ཏོ. ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་དཱ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ཡེ་ན, ཀཱ་ཡ་སྶ ཝཱ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ས་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ དཱ་ན་ཏོ, ཏེ་སུ ཏེ་སུ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨེ་སུ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ ནཱ་མཱ་ཡཾ བྷི་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཡཾ ས་ངྒྷོ ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝ་གྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཝཱ་ཡཱ་མེ་ཡྻཱཏི ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རེ་ཡྻ, པ་ཀྑཾ པ་རི་ཡེ་སེ་ཡྻ, ག་ཎཾ བ་ནྡྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ར་ཎཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་དྷི་ཀཾ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷེ་ད་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷེ་ད་ཀ་ར་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷནྟི –

‘‘ཨི་དྷུ་པཱ་ལི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་དྷ་མྨཾ ‘དྷ་མྨོ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, དྷ་མྨཾ ‘ཨ་དྷ་མྨོ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. ཨ་ཝི་ན་ཡཾ ‘ཝི་ན་ཡོ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, ཝི་ན་ཡཾ ‘ཨ་ཝི་ན་ཡོ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. ཨ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་ལ་པི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ‘བྷཱ་སི་ཏཾ ལ་པི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, བྷཱ་སི་ཏཾ ལ་པི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ‘ཨ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་ལ་པི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. ཨ་ནཱ་ཙི་ཎྞཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ‘ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ‘ཨ་ནཱ་ཙི་ཎྞཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ‘པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ‘ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱ’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. ལ་ཧུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ‘ག་རུ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, ག་རུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ‘ལ་ཧུ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ‘ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ‘སཱ་ཝ་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟི. དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ‘ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟི, ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ‘དུ་ཊྛུ་ལླཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི དཱི་པེ་ནྟཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༢) –

ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝི་དྷཾ. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷི ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏྠ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –

‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་བྷཱ་སི་ཏཱ-ཙི་ཎྞ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ དུ་ཀཱ;

ཨཱ་པ་ཏྟི་ལ་ཧུ་དུ་ཊྛུ་ལླ-སཱ་ཝ་སེ་ས་དུ་ཀཱ་ནི ཙ.

‘‘ཨེ་ཏཱ་ན་ཊྛཱ་ར་ས ‘བྷེ་ད-ཀ་ར་ཝ་ཏྠཱུ’ཏི ཝུ་ཙྩ་རེ;

ཝི་པ་ལླཱ་ས་ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ’’ཏི.

པ་གྒ་ཡ྄ཧཱཏི པ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨ་བྦྷུ་སྶི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣཾ, ཡ་ཐཱ་པ་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཙ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཙྪེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ པ་གྒ་ཎྷ་ཏཱ, ཏི་ཊྛ་ཏཱ ཙ ཏཾ དཱི་པི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཝི་ནི་སྶ་ཊྛ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘དཱི་པེ་ཡྻ ཙེ་ཝ ན་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱི་ཝ དཱུ་རེ སུ་ཏྭཱ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ག་ནྟྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དཱུ་ཏཾ ཝཱ པ་ཎྞཾ ཝཱ པེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏོ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཀྑོ ན་ཏྠི, ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ན ག་ནྟྭཱ ‘‘ག་རུ་ཀོ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ, མཱ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༡༡) ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.

ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུཏི ཨེ་ཀཱི་བྷ་ཝ་ཏུ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་མཱ་ན་ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ལ་དྡྷི་ཀོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཨེ་ཀཱ ལ་དྡྷི ག་ཧ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ལ་དྡྷི་ཀོ, ཨེ་ཀ་དི་ཊྛི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ས་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ གུ་ཎ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཀཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ས་མ་གྒོ ཧི ཝི་སུཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་ས་ཏི, བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝེ་ཎི་ཡཾ ཝཱ་ཏི ན ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ ས་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༡༣) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ཧི ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷེ་ད་ན་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ས་མཱ་དཱ་ཡ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ པུ་བྦེ་པི པ་ཀྑ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀི་ཉྩཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི ས་ངྒྷཾ ན བྷི་ནྡ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཉ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དྭཱི་ཧི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ ཙ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཏེ ཙ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟཱིཏི ཡ་ཉྩ ཉ་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཡེ ཙ དྭཱི་ཧི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡེ, ཏཱ ཏི་སྶོ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝི་ཡ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནྟི. ས་ཙེ པ་ན་སྶ ཉ་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ལ་ཛྫི་དྷ་མྨོ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, སཾ་ཝ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ཉ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ དེ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཐ ཏཾ ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ཏི ཙེ་ཝ བྷེ་ད་ན་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙ, ཉ་ཏྟི་དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏི, པ་ཋ་མ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ་མྤི. ཨ་ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ་པི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ་པི ཉ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཝཱ ཉ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ཉ་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཝཱ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཝཱ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཝཱ ཡཱ་ཝ ཡྻ-ཀཱ་རཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ཏྠ པ་ན (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༡༦) ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ས་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི (པ་རི. ༡༧) པ་རི་ཝཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ, སོ ཙ ཁོ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ན་སྶེ་ཝ, ན ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ. ན ཧི ཏ་སྶ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ. ཀ་ཐ་མི་དཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཙེ? སུ་ཏྟ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་རི་ཊྛོ བྷི་ཀྑུ ག་དྡྷ་བཱ་དྷི་པུ་བྦོ པཱ་པི་ཀཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཱ་ཡ ན པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི པ་རི་ཝཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཊྛ་སྶ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ་ནྟི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ. ཨ་ཐཱ་པི་སྶ ཀ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་མ་ཏྟེ་ན ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི. ན ཧི པ་ཉྙ་ཏྟཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ དི་སྶ་ཏི. ཡ་མྤི ཨ་རི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶཱ’’ཏི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ, པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཏ་སྶ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་རི་ཊྛོ བྷི་ཀྑུ ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ, ཙོ་དེ་ཏྭཱ སཱ་རེ་ཏ་བྦོ, སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༦༥) ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་པ་ཏྟི་རོ་པ་ན་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨི་དྷ བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ནེ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཡ་སྨཱ ཏཾ ཀ་མྨཾ ན ཀ་ཏཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༡༦), ཏ་སྨཱ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ན ཛཱ་ཏཱ. སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ན ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. སཱ པ་ནེ་སཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཡ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་དྡྷཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཡ་མཱ་ནོ ནཱ་མ ཡ་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ. ཨ་ཡ་ཉྩ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་བྦ་ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཱ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཝཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ པ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ. ‘‘ན་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ‘‘ན་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ.

ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༡. བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏ་སྶེ་ཝཱཏི བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶེ་ཝ. ཁོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. པ་ནཱཏི ཝི་སེ་སེ ནི་པཱ་ཏོ. ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་གྒེ་པི ཝ་གྒེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་རོ་ཏི བྷི་ནྡ་ཏི, ཏཾ ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ཝ་གྒ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་གྒཾ ཨ་སཱ་མ་གྒི་པ་ཀྑི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་སཱ་མ་གྒི་པ་ཀྑེ བྷ་ཝཱ ཨ་སཱ་མ་གྒི་པ་ཀྑི་ཡཱ, ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་སཱ་མ་གྒི་པ་ཀྑི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་སཱ་མ་གྒི་པ་ཀྑེ ཝཱ བྷ་ཝཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་སཱ་མ་གྒི་པ་ཀྑི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ན ཧི ས་ངྒྷོ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ནི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་དི་ཀ་མྨཾ པ་ན བ་ཧཱུ་ན་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱིཏི བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི. ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དཱིཏི ཝཱུ་པ་ས་མ་ཝཱ་དཱི. ཛཱ་ནཱ་ཏི ནོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཚ་ནྡ་ཉྩ རུ་ཙི་ཉྩཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་མཱ་ཏི ཨ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ སོ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟོ. ས་མེ་ཏཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༢. དུ་བྦ་ཙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

དུ་ཀྑེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་ཏི དུ་བྦ་ཙ་ཛཱ་ཏི་ཀོ, ཝི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་བྦ་ཙ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོཏི ཀི་སྨི་ཉྩི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ས་ཧ་ན་ཏོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. ཨུ་དྡི་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡེ་སོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་སྨིཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཏེ་སུ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡེ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ས་བྦཱ་ནེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཀ་ཐཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, སོ ‘ཨཱ་ཝི་ཀ་རེ་ཡྻཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟོ. པ་ཉྩ་ཧི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་ཧཱིཏི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རི་སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཧི. སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ན ས་བྦཱ. བུ་དྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་ནཱཏི བུ་དྡྷེ་ན ཋ་པི་ཏེ་ན, ཝི་ཧི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝ་ཙ་ནཱ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ མ་མ ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི.

དུ་བྦ་ཙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༣. ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ན་ག་ར་སྶཱ་པི གཱ་མ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཨི་དྷ གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ན་ག་ར་མྤི ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་མྤི གཱ་མེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་མེ་ཝཱ’’ཏི, ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠེ་ན ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པོ སཱ་པ་ཎོ ནི་ག་མོ, ས་པཱ་ཀཱ་རཱ་པ་ཎཾ ན་ག་རཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ གཱ་མོཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཝི་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀུ་ལཱ་ནི དཱུ་སེ་ཏཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སྶ་སུ་དྡ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཀུ་ལཱ་ནི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏི. དཱུ་སེ་ནྟོ ཙ ན ཨ་སུ་ཙི་ཀ་དྡ་མཱ་དཱི་ཧི དཱུ་སེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏེ་སཾ པ་སཱ་དཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་པྥ་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཀྐོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ ས་ཡཾ ཝཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༣༦-༤༣༧) ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ པུ་པྥ་སྶ ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ནཾ པུ་པྥ་དཱ་ནཾ, ཏཾ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ པུ་པྥ་དཱ་ནཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ཧི པུ་པྥ་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན (པཱ་རཱ. ༤༣༧) ཕ་ལ་དཱ་ན་ཙུ་ཎྞ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཝེ་ལུ༹་ཝེ་ཛྫི་ཀཱ་ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་དྡྷཾ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོཏི ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ པེ་ས་ལེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨ་པྤ་སཱ་དཾ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་མེ་ནྟོ. པུ་པྥ་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ ཏེ་ཧི ཀ་ཏ་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ཨ་ཉྙེ པེ་ས་ལེ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟེ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ཨི་སྶ་ནྟི ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི སོ ཏེ་སཾ པ་སཱ་དཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པཱ་པ་ཀཱ ས་མཱ་ཙཱ་རཱཏི བུ་དྡྷ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛ་ཏྟཱ ལཱ་མ་ཀཱ ས་མཱ་ཙཱ་རཱ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪ་རོ་པ་ནཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪ་རོ་པ་ནཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་རཱ་མཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི རོ་པཱ་པ་ནཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏྠ མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪནྟི ཏ་རུ་ཎ་པུ་པྥ་རུ་ཀྑཾ. ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ ཧི པུ་པྥ་རུ་ཀྑཱ་པི པུ་པྥ་ག་ཙྪཱ་པི ‘‘མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་སྶ རོ་པ་ནཾ མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪ་རོ་པ་ནཾ, ཏཾ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ མཱ་ལཱ་ཝ་ཙྪ་རོ་པ་ནཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ རོ་པཱ་པ་ན་སི་ཉྩ་ན་སི་ཉྩཱ་པ་ན་ཨོ་ཙི་ན་ན་ཨོ་ཙི་ནཱ་པ་ན་ག་ནྠ་ན་ག་ནྠཱ་པ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ.

མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ དི་སྶ་ནྟཱིཏི ཡེ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་ནྟི, ཏེ་ཧི དི་སྶ་ནྟི. སུ་ཡྻ་ནྟཱིཏི ཡེ པ་ར་ཏོ སུ་ཎ་ནྟི, ཏེ་ཧི སོ་ཏ་དྭཱ་རེ་ན སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི. དུ་ཊྛཱ་ནཱིཏི དཱུ་སི་ཏཱ་ནི. ཨ་ལཾ ཏེ ཨི་དྷ ཝཱ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཝ ཨི་དྷ ཝཱ་སེ་ན ཨ་ལཾ, མཱ ཨི་དྷ ཏ་ཝ ཝཱ་སོ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ལཾ-ས་དྡོ. པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏོཏི ཙོ་དེ་ཏྭཱ སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨི་མེ ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༣༤) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཏ་པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨོ. ཡ་སྨི་ཉྩ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏཱིཏི གཱ་མ་ཏོ བ་ཧི་ཝི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ. ནེ་ཝ ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ…པེ… ཙ་རི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱིཏི ས་ཙེ་པི གཱ་མོ ཝཱ ནི་ག་མོ ཝཱ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མོ ཧོ་ཏི, ཏི་ཡོ་ཛ་ན་པ་ར་མོ ཙ ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, ནེ་ཝ ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཝཱ ནི་ག་མེ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏུཾ. ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟེ་ན སཱ་མ་ནྟ་གཱ་མེ་པི པི་ཎྜཱ་ཡ ན ཙ་རི་ཏ་བྦཾ, སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་པི ཝ་ས་ནྟེ་ན ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ན ཙ་རི་ཏ་བྦཾ. སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟེ་ན པ་ན སཱ་མ་ནྟ་གཱ་མེ ཙ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་དཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀ་དཱ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, པ་ས་ཡ྄ཧ དཱ་ནེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ཨི་མཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཀྐ་མ་ཏཱ ཡ་སྨཱ’’ཏི པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི་མྷི པ་ན པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ་ཀེཏི ཨ་སྶ་ཛི་ཉྩེ་ཝ པུ་ན་བྦ་སུ་ཀ་ཉྩ.

ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨ་ཧ་སྶ ཡ་ཏྟ་ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཡཱ་ཝ་ཏཱི་ཧཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨ་ཧཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཧཱ་ནཱིཏི ཙ དི་ཝ་སཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ཨ་སུ་ཙི་མོ་ཙ་ནཱ་དི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ. ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ནཱ ཝ་ཏྠུཾ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. མ་ཏྟས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ན ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཨཱ་རོ་ཙ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཏྠུ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ནྟ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཡོ་པི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཚཱ་དེ་མཱི’’ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱ་ཡ ཚཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ་པི ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ན དཱ་ནི ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཝ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱ་ཡ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱ་ཡ་པི ཚཱ་དེ་ནྟེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ ‘‘ག་རུ་ཀཱ’’ཏི ག་རུ་ཀཾ ཝཱ ‘‘ལ་ཧུ་ཀཱ’’ཏི ཚཱ་དེ་ཏི, ཨ་ལ་ཛྫི་པ་ཀྑེ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ན ཨ་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ག་རུ་ཀཾ ‘‘ལ་ཧུ་ཀཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ དེ་སེ་ཏི, ནེ་ཝ དེ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི ན་ཙྪ་ནྣཱ.

པ་ཀ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ, ན ཀ་མྨེ་ཧི ཝི་ཀ་ཏ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟོ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ན དཱ་ནི ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. ཨ་ཐ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨཾ ཀ་ཏ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢) ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ན པ་ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནཱ ཝཱ པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ན ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནཱ ཝཱ ཚཱ་དི་ཏཱ་པི ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ག་རུ་ཀཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ;

ཚཱ་དེ་ཏི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ;

ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ནོ ཙ ཕུ་སེ་ཡྻ ཝ་ཛྫཾ;

པ་ཉྷཱ་མེ་སཱ ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཙི་ནྟི་ཏཱ’’ཏི. (པ་རི. ༤༨༡);

ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ཉྷོ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ.

ད་ས་སུ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན ཡོ བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཙ་ཎྜ་མི་ག་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ་པི པ་བྦ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཀ་ནྡ་རཾ ཝཱ ན་དིཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཙ ཙ་ཎྜ་ཝཱ་ལ༹་ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་དི་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏྠི, མ་གྒེ ཨ་ཛ་ག་རཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟི, ན་དཱི པཱུ་རཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ཚཱ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ.

བྷི་ཀྑུ་ནོཏི ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ས་ཙ་སྶ མུ་ཁེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ ག་ཎྜོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཧ་ནུ་ཀ་ཝཱ་ཏོ ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ད་ནྟོ ཝཱ རུ་ཛྫ་ཏི, བྷི་ཀྑཱ ཝཱ མ་ནྡཱ ལ་དྡྷཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀེ་ན པ་ན ནེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ན ག་ནྟུཾ. ཨ་པི་ཙ ཁོ ‘‘ན ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཧུ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཧུ་ས་ཉྙཱི ནཱ་མ. ཨི་མི་ནཱ ཚཱ་དི་ཏཱ་པི ཨ་ཙྪཱ་དི་ཏཱ. ཨ་པྤ་ཧུ་ནཱ པ་ན ཝ་ཏྟུཾ ཝཱ ག་ནྟུཾ ཝཱ ཨ་ས་མ་ཏྠེ་ན པ་ཧུ་ས་ཉྙི་ནཱ ཝཱ ཨ་པྤ་ཧུ་ས་ཉྙི་ནཱ ཝཱ ཚཱ་དི་ཏཱ་པི ཨ་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་ཝ.

ཨི་དཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ངྒ་དྭ་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཚཱ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟེ ཝཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟེ ཝཱ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མཱ་དཱི་སུ ཝཱ ལ་ཛྫི་དྷ་མྨཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ན ཚཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ.

ཡ་སྶ པ་ན ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཋཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ག་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟ་སྶ ཝཱ, ས་བྷཱ་ག་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ་པི མཱ་སོ་པི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཚཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ. ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི.

ཡོ པ་ན ཨཱ་པ་ནྣ་མ་ཏྟོ་ཝ ཨ་གྒིཾ ཨ་ཀྐ་ནྟ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ས་ཧ་སཱ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ག་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཝ ན ཚཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ. ས་བྷཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎནྟི ཨ་ཝེ་རི་ས་བྷཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཨ་ཝེ་རི་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཧི ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན ཝི་ས་བྷཱ་གོ ཧོ་ཏི སུ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ་པི ས་ནྟི་ཀེ ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏུ, པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ དི་ཝཱ ཝཱ ར་ཏྟིཾ ཝཱ, ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎཾ ན ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་དྡྷ་སྟེ ཨ་རུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཏོཏི ས་མཱ་ས་ཏོ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་ཀཱ་མཱ པ་རི་ཝ་ཏྠ་བྦནྟི ཨ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟེ་ནཱ་པི པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀཱ་མེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཝཱ་སཾ ས་མཱ་དཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཝཱ་ས་ཝ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. ཡ་དི་པི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ པ་རི་ཝཱ་སོ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སོ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སོ, སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ, ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སོ ཨི་དྷ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ…པེ… ཏི་ཝི་དྷོ པ་རི་ཝཱ་སོ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི དཱ་ཏ་བྦོ པ་རི་ཝཱ་སོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སོ. སུ་དྡྷ་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦོ པ་རི་ཝཱ་སོ སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ. ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦོ པ་རི་ཝཱ་སོ ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏེ ཏི་ཝི་དྷེ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་སེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧཱིཏི ཡ་སྨཱ. ཨེ་ཀཱ་ཧཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏིས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ, ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༣, ༡༩༧) ཝི་ཡ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘སོ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཡཱ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཡཱ་ཙཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མཾ པཱ་ལི༹་སེ་སཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༠༢) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝཱ་སཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ. ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནཱཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༩༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. ཏ་ཏོཏི པ་ཀྑ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏི་རེ་ཀོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཀྑོ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི ཏིཾ་ས་ཏི་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. མཱ་ས་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུཾ མི་ན་ནྟོ ཝི་ཡ སི་ཡ་ཏི ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི མཱ་སོ, ཏིཾ་ས་ར་ཏྟི་ནྡི་ཝོ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ པུ་ཎྞེཏི ཏཾ ཏཾ ས་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཉྩ ས་ངྒ་མྨ ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཝ་ཙྪ་རོ, དྭཱ་ད་ས མཱ་སཱ, ཏ་སྨིཾ པ་རི་པུ་ཎྞེ.

ཝ་ཏྠུ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱཏི ནཱ་མེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྠུ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་རི ‘‘ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི མ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་མ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ དུ་ཝི་དྷེ ནཱ་མེ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛཱིཏི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ནཱ་མཱ་ཡཾ. ཨི་ཏིས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛཱི’’ཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཝ གོ་ཏྟ་ཉྩཱཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཏྟཱ ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ གོ་ཏྟ་ཉྩ. གཾ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟཾ, ས་ཛཱ་ཏི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དཱི་སུ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ བུ་དྡྷིཾ, ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ནཱ་མཱ་ཡཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨི་ཏིས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙཱ’’ཏི, ས་ཛཱ་ཏི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མ་ཏྟཱ ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙཱཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མྤི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཨི་མ་སྶཱ་པི ནཱ་མཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨི་ཏིས་དྡོ ཝཱ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་མྤི ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཡི་དཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མ་ཏྟཱ, ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཙ ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་པཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ པ་རི་ཝཱ་སཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན, གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ. ཨེ་ཏེ་སཱུཏི ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་སུ, སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝཱ. ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ པ་དེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན་པི ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ. དྭཱི་ཧི པ་ན སུ་ས་མཱ་དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་མཱ་དཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ).

ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱཏི –

‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛིཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ, སོ་ཧཾ ས་ངྒྷཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཡཱ་ཙིཾ, ཏ་སྶ མེ ས་ངྒྷོ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཨ་དཱ་སི, སོ་ཧཾ པ་རི་ཝ་སཱ་མི, ཝེ་ད་ཡཱ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ‘ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’ཏི མཾ ས་ངྒྷོ དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཏཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ. ཨི་མ་ཉྩ པ་ན་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢). ‘‘པུ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ‘‘ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི མཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷཱ་རེ་ཏུ’’, དྭི་ནྣཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ དྷཱ་རེ་ནྟུ’’, ཏི་ཎྞཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ དྷཱ་རེ་ནྟཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་ཉྩ ར་ཏྟི་ཙྪེ་ད་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ སཱ་དི་ཏ་བྦཾ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༥) པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཡཱ་ནི ཙ་ཏུ་ན་ཝུ་ཏི ཝ་ཏྟཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་སཾ བྷེ་ད་ཉྩ, ཡོ ཙ ‘‘ཏ་ཡོ ཁོ, ཨུ་པཱ་ལི, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཱ ས་ཧ་ཝཱ་སོ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༣) ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ.

ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ས་ཙེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༧༦) ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཏ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡེ་པི ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་པྤ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ ནེ་སཾ ཚ་ཏྟ་ས་དྡཾ ཝཱ ཨུ་ཀྐཱ་སི་ཏ་ས་དྡཾ ཝཱ ཁི་པི་ཏ་ས་དྡཾ ཝཱ སུ་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱ་པི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡོ་པི ར་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ར་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, སོ་པི་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊཾ ན་ཏྠི. ས་ཙེ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཝ ཨ་བྦྷཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༧༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་ཀཱ ར་ཏྟི་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པྤ་ཊི་པ་དཱ.

ན་དི་ཨཱ་དཱི་སུ ནཱ་ཝཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟ་མྤི པ་ར་ཏཱི་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཨཱ་ཀཱ་སེ ག་ཙྪ་ནྟ་མྤི པ་བྦ་ཏ་ཏ་ལ་ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་སུ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ ས་ཙེ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ནཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ག་ནྟྭཱ, མ་ཧཱ་ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཝེ་གེ་ན ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཙེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊ་ཉྩ. ས་ཙེ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ་པི ས་མྤཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཝཱ སཱ་ཝེ་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊཾ.

ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཉྩི ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཏེ་ན་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༧༦). ས་ཙེ ས་བྦེ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏེ པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཋི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཙ ཧོ་ཏི, ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཐ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ན པ་སྶ་ཏི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ པ་ན ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ.

ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མཱ་ལ༹་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ. མཱ་ལ༹་ཀ་ཏོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་སུ ནི་ཀྑ་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ་པི ས་ནྟི་ཀེ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༧). མཱ་ལ༹་ཀ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ས་ཧ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི. ས་ཙེ སོ་པི པ་ཀྐ་ནྟོ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཡ་སྶ མཱ་ལ༹་ཀེ ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེཏི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ. དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༩༧) བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ས་དྡ་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་མ་གྒ་ཏོ ཨོ་ཀྐ་མྨཱཏི མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. གུ་མྦེ་ན ཝཱ ཝ་ཏི་ཡཱ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེཏི ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་སོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ཙ ས་ཙེ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ, ‘‘བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཙེ ཨེ་ས ནཾ པ་སྶ་ཏི, ས་དྡཾ ཝཱ ཏ་སྶ སུ་ཎཱ་ཏི, ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཙེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་མྤི ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཐ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ པ་ན ན་ཏྠི. ཨུ་ཊྛི་ཏེཏི ཨུ་གྒ་ཏེ. ཡཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུནྟི ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟཾ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ ཝཱ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཡཾ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶ་ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ སི་ཡཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏུ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཡཱ་ཝ ར་ཏྟི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ར་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཱ ར་ཏྟི་ཡོ ཡཱ་ཝ པཱུ་རེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི དི་ཝ་སཱ་ནི ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཱ་ནི ཝཱ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཝ་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཏྠཱ་རོཏི པ་པ་ཉྩོ.

ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ན དྭཱི་སཱུཏི སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ, ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སོ་ཏི དྭི་ནྣཾ མ་ཛ྄ཛྷེ. ཁ་ནྡྷ་ཀེཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༥༦ ཨཱ་ད་ཡོ). ཙཱུ་ལ༹་སུ་དྡྷ་ནྟོ མ་ཧཱ་སུ་དྡྷ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏོ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༢) པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ཝཱ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་ཉྩ ཨ་སུ་ཀ་ཉྩ དི་ཝ་སཾ ཝཱ པ་ཀྑཾ ཝཱ མཱ་སཾ ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཝཱ ཏ་ཝ སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, ཛཱ་ནཱ་མི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཧཾ སུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ དི་ནྣོ སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་སུ་དྡྷ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ས་ནྟེ་ན ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ མཱ་སཾ ཝཱ དྭེ་མཱ་སཾ ཝཱ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ‘‘མཱ་ས་མ་ཏྟཾ ཨ་སུ་དྡྷོ་མྷཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་སཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, པ་རི་ཝ་ས་ནྟོ ཙ པུ་ན ཨ་ཉྙཾ མཱ་སཾ ས་ར་ཏི, ཏ་མྤི མཱ་སཾ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, པུ་ན པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཐ ‘‘དྭེ་མཱ་སཾ ཨ་སུ་དྡྷོ་མྷཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, པ་རི་ཝ་ས་ནྟོ ཙ ‘‘མཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཨ་སུ་དྡྷོ་མྷཱི’’ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, མཱ་ས་མེ་ཝ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, པུ་ན པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཡ་ཉྷི སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ ཨུ་དྡྷ་མྤི ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ་པི ཨོ་རོ་ཧ་ཏི, ཨི་ད་མ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ.

ཡོ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ར་ཏྟི་པ་རི་ཡ་ནྟཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢) ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན་སྶ་ར་ཏི, ར་ཏྟི་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ དི་ནྣོ སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ ‘‘མ་ཧཱ་སུ་དྡྷ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝ ར་ཏྟི་ཡོ ག་ཎེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཨུ་དྡྷཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ པ་ན ཨོ་རོ་ཧ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་ཙེ པ་རི་ཝ་ས་ནྟོ ར་ཏྟི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ‘‘མཱ་སོ ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རོ ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི, མཱ་སཾ ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཝཱ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཧཾ སུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཙཱུ་ལ༹་སུ་དྡྷ་ནྟོ དཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ན་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘དུ་ཝི་དྷོ་པི ཙེ་ས…པེ… དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ དཱ་ན་ཝི་དྷི ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏོཏི ཏ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི སུ་དྡྷ་ནྟ་སྶ དཱ་ན་ཝི་དྷི ‘‘ཏེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ…པེ… ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༥༦) ཨཱ་ག་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ པ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི.

ཨོ་དྷུ་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་དྷུ་ཡ པ་ཧཱ་ཡ ས་མོ་དྷཱ་ནོ ཨོ་དྷཱ་ན་ས་མོ་དྷཱ་ནོ. ཙི་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་གྒྷེ་ན ས་མོ་དྷཱ་ནོ ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ. མི་སྶ་ཀཱ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནོ མི་སྶ་ཀ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟ་སྶཱཏི ཡོ པ་རི་ཝཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ས་ནྟོ ཨ་པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏེ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་སེ ཨ་ནྟ་རཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ. པ་རི་ཝུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཏེ་ན ‘‘མཱ་ན་ཏྟ་ཙི་ཎྞ་དི་ཝ་སེ ཙཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. མ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ. ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱཏི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝཱ་སོཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨེ་ན དཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝཱ་སོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ས་ནྟོ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༣) ཝཱ མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧོ ཝཱ མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་ར་ནྟོ ཝཱ ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧོ ཝཱ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ ཝཱ ཨཱུ་ན་ཏ་རཱ ཝཱ ར་ཏྟི་ཡོ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནེ་ན ཏེ པ་རི་ཝུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ ཙ མཱ་ན་ཏྟ་ཙི་ཎྞ་དི་ཝ་སེ ཙ ས་བྦེ ཨོ་དྷུ་ནི་ཏྭཱ ཨ་དི་ཝ་སེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟིཾ མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ས་མོ་དྷཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢), ཏཾ མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨི་ཏ་རཾ ས་མོ་དྷཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་པ་རི་ཝཱ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ.

ཡཱ ཨེ་ཀཱ ཝཱ…པེ… ས་བྦ་ཙི་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡོཏི ཡཱ ཨེ་ཀཱ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ས་བྦ་ཙི་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཡཱ དྭེ ཝཱ ཏི་སྶོ ཝཱ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་བྦ་ཙི་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་སནྟི ས་བྦ་ཙི་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ. དཱ་ན་ཝི་དྷི པ་ན་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཡ་སྶ པ་ན ས་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ད་སཱ་ཧ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཨ་པ་ར་མྤི ས་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ད་སཱ་ཧ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཨ་པ་ར་མྤི ས་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ད་སཱ་ཧ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཧ་སྶཾ དི་ཝ་ས་ས་ཏ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི? ས་བྦཾ ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ད་ས དི་ཝ་སེ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ད་སཱ་ཧེ་ན དི་ཝ་ས་ས་ཏ་མྤི པ་རི་ཝ་སི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ད་ས་ས་ཏཾ ར་ཏྟི་ས་ཏཾ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཚཱ་ད་ཡི་ཏྭཱ་ན;

ད་ས ར་ཏྟི་ཡོ ཝ་སི་ཏྭཱ་ན, མུ་ཙྩེ་ཡྻ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀོ’’ཏི. (པ་རི. ༤༧༧);

ཨ་ཡཾ ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ནཱ་མ.

ཨི་དཱ་ནི མི་སྶ་ཀ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘མི་སྶ་ཀ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོ –

‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ ཨེ་ཀཾ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛིཾ, ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ, ཨེ་ཀཾ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཾ, ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཾ, ཨེ་ཀཾ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་ཀཾ, ཨེ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་ཀཾ, ཨེ་ཀཾ དུ་ཊྛ་དོ་སཾ, ཨེ་ཀཾ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ, ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཾ, ཨེ་ཀཾ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ, ཨེ་ཀཾ དུ་བྦ་ཙཾ, ཨེ་ཀཾ ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀཾ, སོ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ ཏཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སཾ ཡཱ་ཙཱ་མཱི’’ཏི –

ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡོ’’ཏི་པི ‘‘ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་པི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན་པི གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན་པི ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ མི་སྶ་ཀ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ. ས་བྦ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སཱ་ནེ པ་ན ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏི་ཝི་དྷེ་པི ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སེ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷེ་པི ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སེ ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ས་མོ་དྷཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ སཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ ཀུ་ཏོ ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཚཱ་ར་ཏྟནྟི རཱ ས་དྡོ ཏཱི་ཡ་ཏི ཚི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ར་ཏྟི, ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་དྡ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཀཱ་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཚ ར་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་ཧ་ཊཱ, ཚ་ནྣཾ ར་ཏྟཱི་ནཾ ཝཱ ས་མཱ་ཧཱ་རོ ཚ་ར་ཏྟཾ, ཚ་ར་ཏྟ་མེ་ཝ ཚཱ་ར་ཏྟཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚ ར་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.

པ་རི་ཝཱ་སཾ ཨ་ད་ཏྭཱ མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦནྟི ཡ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཡ་སྨཱ ཙ ཨཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་རི་ཝཱ་སཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཡཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝུ་ཏྠ་པ་རི་ཝཱ་ས་སྶ དཱི་ཡ་ཏི, ཨི་དཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དནྟི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མཱ་ན་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ མཱ་ན་ཏྟཱ་ནཾ དཱ་ན་ཝི་དྷི ཙ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཡནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་རི་ཝཱ་སེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་དེ་སནྟི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མ་གྒ་ཏོ ཨོ་ཀྐ་མྨ གུ་མྦེ་ན ཝཱ ཝ་ཏི་ཡཱ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱཏི –

‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ, སོ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟཾ ཡཱ་ཙིཾ, ཏ་སྶ མེ ས་ངྒྷོ ཨེ་ཀི་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཚཱ་ར་ཏྟཾ མཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་དཱ་སི, སོ་ཧཾ མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་རཱ་མི, ཝེ་ད་ཡཱ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’ཏི མཾ ས་ངྒྷོ དྷཱ་རེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༧) –

ཨཱ་པ་ཏྟི་དི་ཝ་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ. ཨི་མ་ཉྩ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༧) ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སེ་ཧི ས་ཏི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ག་ནྟུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ སོ་པི ཀེ་ན་ཙི ཀ་མྨེ་ན པུ་རེ ཨ་རུ་ཎེ་ཡེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ ཝཱ ཡཾ པ་ཋ་མཾ པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཡ་སྨཱ ག་ཎ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝ ཝ་སི, ཏེ་ན་སྶ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་སོ ཝཱ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཝཱ ན ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཀ་ཉྩི ན པ་སྶ་ཏི, ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཡཾ པ་ཋ་མཾ པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ ཏེ་སུ ག་ཏེ་སུ ཝཱ ཨ་ག་ཏེ་སུ ཝཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ཡ་ཏྠ སི་ཡཱཏི ཡ་སྶཾ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཝཱི་ས་ཏི་ག་ཎོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཏ་བྦོཏི ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦོ. ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༠༡) པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟེ་ཧི ཙ པ་ཋ་མཾ ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ, པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་བྦྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏ་བྦོ. ཝ་ཏྟེ ས་མཱ་དི་ནྣེ ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་པི ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷཱ་ནཾ ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ན ཝ་ཏྟ་ས་མཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. སོ ཧི ཚཱ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༧) ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ས་བྦཾ པ་རི་ཝཱ་སཱ་དི་ཀ་མྨཾ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༥) ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༧༥, ༩༧) ཙ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི པ་ན ཏ་ཏོ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཀ་མྨ་སྶ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨཱུ་ན་ཏ་རེ་ན ཀ་ཏཾ ཀུ་པྤ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ཙེ…པེ… ཨ་ན་བྦྷི་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ. སཱ་མཱི་ཙཱིཏི ཝ་ཏྟཾ.

ཨི་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ

ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ

ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.