པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜཾ

ཨི་དཱ་ནི ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་ས་སྶ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ནི་དཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ནི་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜེ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེཏི བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ. ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨཱུ་ནཱ་ཏི་རེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱཏི ས་ཛཱ་ཏི་ནཱ་མཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མཾ. ཨུ་དྡི་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡེ་སོ. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏ’’ནྟི.

༡. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཡོ པ་ནཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥ བྷི་ཀྑུ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ པ་ནཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཡོཏི ཨ་ཏྠ་པ་དཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན པུ་གྒ་ལཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཀོ་ཙཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡོ ཡོ་ཀོ་ཙི ནཱ་མ, སོ ཨ་ཝ་སྶཾ ལི་ངྒ་ཡུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་སཱི་ལ་ཝི་ཧཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ཝ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏ་ཐཱ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ར་སྶ་དཱི་གྷཱ་དི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ན་ཝ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ལི་ངྒཱ་དི་བྷེ་དེ་ནཱཏི ལི་ངྒཱི་ཡ་ཏི་ཉཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ལི་ངྒཾ, ཏཾ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི ལི་ངྒཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ བྷེ་དོ ལི་ངྒཱ་དི་བྷེ་དོ, ཏེ་ན ལི་ངྒཱ་དི་བྷེ་དེ་ན. ཨེ་ཏྠཱ་དི་ས་དྡེ་ན པ་ན ཡུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཡཱ་དི་སོ ཝཱ ཏཱ་དི་སོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, དཱི་གྷོ ཝཱ ར་སྶོ ཝཱ ཀཱ་ལོ༹ ཝཱ ཨོ་དཱ་ཏོ ཝཱ མ་ངྒུ་ར་ཙྪ་ཝི ཝཱ ཀི་སོ ཝཱ ཐཱུ་ལོ ཝཱ. ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏུ, ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཡཾ་ཛ་ཙྩོ ཝཱ ཏཾ་ཛ་ཙྩོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཁ་ཏྟི་ཡོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ ཝེ་སྶོ ཝཱ སུ་དྡྷོ ཝཱ. ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནཱ་མོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་ནཱ་མོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏོ ཝཱ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཝཱ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏོ ཝཱ. གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་གོ་ཏྟོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་གོ་ཏྟོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ ཝཱ ཝཱ་སི་ཊྛོ ཝཱ ཀོ་སི་ཡོ ཝཱ. སཱི་ལེ་སུ ཡ་ཐཱ་སཱི་ལོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་སཱི་ལོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ན་ཝ་ཀ་མྨ་སཱི་ལོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་སཱི་ལོ ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་སཱི་ལོ ཝཱ. ཝི་ཧཱ་རེ་སུཔི ཡ་ཐཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཧོ་ཏུ, ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་ཝི་ཧཱ་རཱི ཝཱ. གོ་ཙ་རེ་སུཔི ཡ་ཐཱ་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ན་ཝ་ཀ་མྨ་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཨུ་དྡེ་ས་གོ་ཙ་རོ ཝཱ ཝཱ་ས་དྷུ་ར་གོ་ཙ་རོ ཝཱ. ཝ་ཡེ་སུཔི ཡོ ཝཱ སོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཐེ་རོ ཝཱ ན་ཝོ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦོ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི པ་དཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ‘‘བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥) ན་ཡེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ཨོ་ཝཱ་ད་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥) ནཱ་མ –

‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘ཏི་བྦཾ མེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཐེ་རེ་སུ ན་ཝེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་སཱུ’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ ཀ་སྶ་པ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘ཡཾ ཀི་ཉྩི དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶཱ་མི ཀུ་ས་ལཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, ཀ་སྶ་པ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘སཱ་ཏ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ མེ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི ན ཝི་ཛ་ཧི་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ, ཀ་སྶ་པ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) –

ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་ད་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.

པ་ཉྷཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ སོ་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར པུ་བྦཱ་རཱ་མེ ཨ་ནུ་ཙ་ངྐ་མ་ནྟཾ སོ་པཱ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་རཾ ‘‘‘ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ’ཏི ཝཱ སོ་པཱ་ཀ ‘རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ’ཏི ཝཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ནཱ་ན་ཏྠཱ ནཱ་ནཱ་བྱ་ཉྫ་ནཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ན’’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥) ད་ས ཨ་སུ་བྷ་ནི་སྶི་ཏེ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི. སོ ཏེ བྱཱ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏི་ཝ་སྶོ ཏྭཾ, སོ་པཱ་ཀཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. ས་ཏྟ་ཝ་སྶོ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི. ‘‘སོ་པཱ་ཀ, ཏྭཾ མ་མ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཉྷེ བྱཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི, ཨ་ཡཾ པ་ཉྷཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ.

ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.

དཱུ་ཏེ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ཨ་ཌྜྷ་ཀཱ་སི་ཡཱ ག་ཎི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.

ཨ་ཊྛ་ཝཱ་ཙི་ཀཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་ཏོ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏོ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཀ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ.

ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ. ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱཏི ཏཱི་ཧི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ཧི, ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙ ཉ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཉ་ཏྟི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏི་སྶ་ནྣཾ པ་ན ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་བྷི་ནྣཾ ཉ་ཏྟིཾ ཏཱ་སཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཀུ་པྤེ་ནཱཏི ཨ་ཀོ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ, ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦ་ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན. ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ར་ཧེ་ན ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཱ་ར་ཧེ་ན. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཧི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཉྩེ་ས ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་མཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ, ནཱ་ཉྙེ་ཧཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ན་མེ་ཝ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཨོ་ཝཱ་ད་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཉྷཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་སོ་པཱ་ཀཱ་ནཾ, ན ཙ ཏེ བྷ་བྦཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ, ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྨཱ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ, ནཱ་ཉྙེ་ཧཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫེ་སུ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་ཉྙེ་པི ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥ བྷི་ཀྑུ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫེ་སུ པ་ན ཨ་ཉྙེ་པི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ. ཝ་ས་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ཏྠུ, ཨཱ་དྷཱ་རོ པ་ཏི་ཊྛཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ཨཱུ་ནཱ་ནི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ. ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨུ་པ་རི ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་ཝ་གྒེ ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མ. ཏེ་སཱུཏི པ་ཎྜ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨ་བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལེ་སུ. པ་ཎྜ་ཀོ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༩) པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཨཱ་སི་ཏྟ་པ་ཎྜ་ཀོ, ཨུ་སཱུ་ཡ་པ་ཎྜ་ཀོ, ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་པ་ཎྜ་ཀོ, ན་པུཾ་ས་ཀ་པ་ཎྜ་ཀོ, པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ་ཏི. ཏེ་སུ ཨཱ་སི་ཏྟ་པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཙ ཨུ་སཱུ་ཡ་པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ ན ཝཱ་རི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ་རི་ཏཱ. ཏེ་སུ་པི པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཡ་སྨིཾ པ་ཀྑེ པ་ཎྜ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ་སྶ པ་ཀྑེ པ་བྦ་ཛྫཱ ཝཱ་རི་ཏཱ་ཏི. ཏ་ཡོ ཙེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཨ་བྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠཱུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སི་ཏྟ་པ་ཎྜ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ པ་རེ་སཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ མུ་ཁེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་སུ་ཙི་ནཱ ཨཱ་སི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨཱ་སི་ཏྟ་པ་ཎྜ་ཀོ. ཡ་སྶ པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ པ་སྶ་ཏོ ཨུ་སཱུ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་སཱུ་ཡ་པ་ཎྜ་ཀོ. ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན བཱི་ཛཱ་ནི ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནི, ཨ་ཡཾ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་པ་ཎྜ་ཀོ (ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༥; ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༡༠༩). ཡོ པ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ཡཾ ན་པུཾ་ས་ཀ་པ་ཎྜ་ཀོ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ པ་ཎྜ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑེ པ་ན་སྶ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཐེ་ཡྻེ་ན སཾ་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ. སོ ཙ ན སཾ་ཝཱ་ས་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཐེ་ན་ཀོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ལི་ངྒ་སྶ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཙ ཐེ་ན་ཀོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ པ་ན ཏི་ཝི་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན བྷི་ཀྑུ་ཝ་སྶཱ་ནི ག་ཎེ་ཏཱིཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༠) ‘‘ཨ་ཧཾ ད་ས་ཝ་སྶོ ཝཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱ’’ཏི མུ་སཱ ཝ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ཝ་སྶཱ་ནི ན ག་ཎེ་ཏི. ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཝཱ ཝ་ནྡ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏ་ཝ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ཝ་ནྡ་ནཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ན ཨཱ་ས་ནེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་པེ་ཧི, མེ ཨེ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ས་ནེ་ན ན་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. ན ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དཱི་སུ ས་ནྡི་སྶ་ཏཱིཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ན ས་ནྡི་སྶ་ཏི. ལི་ངྒ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝཱཏི ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན སཾ་ཝཱ་སཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ས་མཱ་ནོཏི ས་ནྟོ. ལི་ངྒཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ སཾ་ཝཱ་ས་སྶཱཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་ལི་ངྒཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ སཱ་མ་ཎེ་ར་སཾ་ཝཱ་ས་སྶ. ས་ཙེ པ་ན ཀཱ་སཱ་ཡེ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ན་གྒོ ཝཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠོ ཝཱ མེ་ཐུ་ན་སེ་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་སྶ་མ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ལི་ངྒ་ཏྠེ་ན་ཀོ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་སཱ་ཡཾ ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན གི་ཧི་ནི་ཝཱ་ས་ནེ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏི ‘‘སོ་བྷ་ཏི ནུ ཁོ མེ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ, ན སོ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ, ར་ཀྑ་ཏི ཏཱ་ཝ, ‘‘སོ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ན ལི་ངྒཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ལི་ངྒ་ཏྠེ་ན་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨོ་དཱ་ཏཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཙེ་པི ནི་ཝ་ཏྠ་ཀཱ་སཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་རི ཨོ་དཱ་ཏཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཝཱི་མཾ་ས་ཏི ཝཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི ཝཱ, ར་ཀྑ་ཏི ཨེ་ཝ.

ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཀེ བྷི་ཀྑུ་མྷི་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙེ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཀཱ་སཱ་ཡེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ་ཝ ཨོ་དཱ་ཏཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏྭཱ པུ་ན ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ས་བྦཾ ཝི་དྷིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི དི་ནྣ་ལི་ངྒ་སྶ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ལི་ངྒ་ཏྠེ་ན་ཀོ, ལི་ངྒཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ སཾ་ཝཱ་ས་སྶ སཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ནཱ་པི སཾ་ཝཱ་ས་ཏྠེ་ན་ཀོ་ཏི. ཝི་དེ་སནྟི པ་ར་དེ་སཾ. ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཉྩེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན ས་དེ་སེ་པི ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ་པི སཾ་ཝཱ་ས་ཏྠེ་ན་ཀོ་ཝ. ‘‘སཾ་ཝཱ་ས་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལི་ངྒཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་ཙེ ཀོ་ཙི ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༠) བྷི་ཀྑུ་ཝ་སྶཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པེ་ལཱ༹་དཱི་སུ དི་ཡྻ་མཱ་ན་བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ་པི ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི. ས་ཡཾ སཱ་མ་ཎེ་རོ་ཝ སཱ་མ་ཎེ་ར་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཀཱུ་ཊ་ཝ་སྶཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ན ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑུ པ་ན བྷི་ཀྑུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཀཱུ་ཊ་ཝ་སྶཱ་ནི ག་ཎེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ བྷ་ཎྜ་གྒྷེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ.

ན་ནུ སཾ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་དི་ཀོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་ཀོ་ཝ ཀི་རི་ཡ་བྷེ་དོ སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ད་ཉྙོ བྷི་ཀྑུ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་དི་ཀོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀཱ་དྷི་ཀཱ་རེ. སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱཏི སི་ཀྑཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙེ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ལི་ངྒཾ ཨ་ན་པ་ནེ་ཏྭཱ དུ་སྶཱི་ལ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ‘‘ན མཾ ཀོ་ཙི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པུ་ན ས་བྦཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཝི་དྷིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, སོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ས་ཙེ པ་ན ཀ་སྶ་ཙི རཱ་ཛཱ ཀུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སོ་ཏྠི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. རཱ་ཛཱ ‘‘ས་ཙེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ན ཏཾ ལ་བྦྷཱ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཏ་སྨིཾ ཀོ་དྷཾ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏི. སོ ‘‘ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ མེ རཱ་ཛ་བྷ་ཡ’’ནྟི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནོ་ས་རི་ཏྭཱ་ཝ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐཱ་པི ‘‘སཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་དྡྷཾ, ཧ་ནྡ དཱ་ནི ཨ་ཧཾ པ་བྦ་ཛཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ཝེ་གོ ཏེ་ནེ་ཝ ལི་ངྒེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པུ་ཊྛོ ཝཱ ཨ་པུ་ཊྛོ ཝཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙ་ཏི, ལི་ངྒཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ཝ་ཏྟཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ལ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་བྦཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ན ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ.

ཨི་དྷ པ་ནེ་ཀ་ཙྩོ དུ་བྦྷི་ཀྑེ ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ས་ཡ་མེ་ཝ ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦ་པཱ་ས་ཎྜི་ཡ་བྷ་ཏྟཱ་ནི བྷུ་ཉྫ་ནྟོ དུ་བྦྷི་ཀྑེ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནོ་ས་རི་ཏྭཱ་ཝ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

ཨ་པ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་ནྟཱ་རཾ ནི་ཏྠ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མཾ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ནྟཱ་རཾ ནི་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཁེ་མ་ནྟཾ པ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནོ་ས་རི་ཏྭཱ་ཝ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

ཨ་པ་རོ རོ་ག་བྷ་ཡེ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༠; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨) ཨུ་པྤ་ནྣེ ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ས་ཡ་མེ་ཝ ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦ་པཱ་ས་ཎྜི་ཡ་བྷ་ཏྟཱ་ནི བྷུ་ཉྫ་ནྟོ རོ་ག་བྷ་ཡེ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནོ་ས་རི་ཏྭཱ་ཝ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

ཨ་པ་ར་སྶ ཨེ་ཀོ ཝེ་རི་ཀོ ཀུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, གྷཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ནཾ ཝི་ཙ་ར་ཏི. སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སོ་ཏྠི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ཏི. ཝེ་རི་ཀོ ‘‘ཀུ་ཧིཾ སོ’’ཏི པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཏོ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ན ཏཾ ལ་བྦྷཱ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཏ་སྨིཾ ཀོ་དྷཾ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏི. སོ ‘‘ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ མེ ཝེ་རི་བྷ་ཡ’’ནྟི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནོ་ས་རི་ཏྭཱ་ཝ གི་ཧི་ལི་ངྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

ཨ་པ་རོ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ གི་ཧཱི ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨི་དྷ ཝི་ན་སྶི་སྶ་ནྟི, ས་ཙེ་པི ཨི་མཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ མཾ ‘ཙོ་རོ’ཏི ག་ཧེ་སྶ་ནྟི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ཙ ད་ཧ་རཱ ཙ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ནྟི, ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟི. སོ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི. ས་ཙེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ན དཱ་ནི མ་ཡཾ ཏཾ མུ་ཉྩི་སྶཱ་མཱ’’ཏི བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ན ཨི་མེ མ་མ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་བྦཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཝི་དྷིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ན པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛ་དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་ར-རོ་ག་ཝེ་རཱི་བྷ་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཡས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘རཱ་ཛ་བྷ་ཡེ་ན, དུ་བྦྷི་ཀྑ་བྷ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ལི་ངྒཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཝེ་སཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. སཾ་ཝཱ་སཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཡཱ་ཝ སོ སུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཉྩེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡོ སུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོ ཡཱ་ཝ སཾ་ཝཱ་སཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨེ་ས ‘‘གི་ཧཱི མཾ ‘ས་མ་ཎོ’ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཝ་ཉྩ་ན་ཙི་ཏྟེ ས་ཏི་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཉྩེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དོ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏི་ཏྠི་ཡེ་སུ པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ པ་ཝི་ཊྛོ་ཏི ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ. སོ ཙ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཏྠ པ་ཝི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཀུ་རུ་ནྡི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ནཱ་མ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏོ, ཏ་སྨཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ས་ལི་ངྒེ་ན ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ག་ཏོ་པི པུ་ན པ་བྦ་ཛྫ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༠). ཀུ་ས་ཙཱི་རཱ་དི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཕ་ལ་ཀ་ཀྑ་ཎྜ་ཛ་ཊཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་ཙེ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ སེ་ཊྛཱ’’ཏི སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ན མུ་ཙྩ་ཏི, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏཱ་ནཱིཏི ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏཱ་ནི. ས་ཙེ པ་ན ‘‘སོ་བྷ་ཏི ནུ ཁོ མེ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་བྦ་ཛྫཱ, ན་ནུ ཁོ སོ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ ཀུ་ས་ཙཱི་རཱ་དཱི་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཛ་ཊཾ ཝཱ བ་ནྡྷ་ཏི, ཁཱ་རི་ཀཱ་ཛཾ ཝཱ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ཡཱ་ཝ ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི ཏཾ ལ་དྡྷིཾ, ཏཱ་ཝ ར་ཀྑ་ཏི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟེ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རོ པ་ན ཀུ་ས་ཙཱི་རཱ་དཱི་ནི ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ, རཱ་ཛ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་ལི་ངྒཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ནེ་ཝ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཝ་སེ་སོ ས་བྦོ་པཱིཏི ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞ་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དི་ཀོ. ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

ཡ་ཐཱ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༡༡༢) ཝི་ཀོ་པ་ནེ ཀ་མྨཾ ག་རུ་ཏ་རཾ, ན ཏ་ཐཱ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི. པུ་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ, ད་ཏྟ་ཀི་ཏྟི་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི པུ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ ལོ་ཀེ དི་སྶ་ཏི, སོ ཙ ཁོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛ་ནེ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ནེ་ཏྟཱིཏི ཛ་ནི་ཀཱ, མཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཏི་ཎྞ་མྤི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏྟ་ཡ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཉྩི་ཙྩཱཏི ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ནཱ་མཱཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་ན མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ནཱ་མ. ཡེ་ན པ་ན མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཨ་ཛ་ནི་ཀཱ པོ་སཱ་ཝ་ནི་ཀ་མཱ་ཏཱ ཝཱ མ་ཧཱ་མཱ་ཏཱ ཝཱ ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ཏཱ ཝཱ ཛ་ནི་ཀཱ་པི ཝཱ ཨ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་བྷཱུ་ཏཱ མཱ་ཏཱ གྷཱ་ཏི་ཏཱ, ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ ན ཝཱ་རི་ཏཱ, ན ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཡེ་ན ས་ཡཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་བྷཱུ་ཏཱ མཱ་ཏཱ གྷཱ་ཏི་ཏཱ, སོ་པི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, ཀ་མྨཾ པ་ན་སྶ བྷཱ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི.

ཡེ་ན མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱ ས་ཡ་མྤི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ནེ་ཝ ས་ཏཱ ས་ཉྩི་ཙྩ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པི་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་ན པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ནྟོ ‘‘པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཙེ་པི ཧི ཝེ་སི་ཡཱ པུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ མེ པི་ཏཱ’’ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་སྶ ས་མྦྷ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ, སོ ཙ ཏེ་ན གྷཱ་ཏི་ཏོ, ‘‘པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ’’ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཉྩ ཕུ་ས་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༤).

ཨེ་ལ༹་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༢༨; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༧༥; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༠༩; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༡༡༢), ས་ངྒཱ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཙོ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཉྩེ་ཏྠ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ལ༹་ཀཾ མཱ་རེ་མཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི་ནཱ་པི ཧི ཨེ་ལ༹་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཾ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཾ མཱ་ཏ་རཾ ཝཱ པི་ཏ་རཾ ཝཱ མཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ཕུ་ས་ཏི མཱ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཝི་ཀོ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ལ༹་ཀཱ་བྷི་ས་ནྡྷི་ནཱ, པ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏི་ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི་ནཱ ཝཱ ཨེ་ལ༹་ཀཾ མཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཾ ན ཕུ་ས་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏི་ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི་ནཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ མཱ་རེ་ནྟོ ཕུ་ས་ཏེ་ཝ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་སྨི་མྤི ཙ་ཏུ་ཀྐ་དྭ་ཡེ. ས་བྦ་ཏྠ ཧི པུ་རི་མཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ, པ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ པ་མཱ་ཎཾ.

ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏ་ཀོ་པི མ་ནུ་སྶ་ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ གི་ཧི་ལི་ངྒེ ཋི་ཏོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ, མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཾ གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀོ ན ཧོ་ཏི, པ་བྦ་ཛྫཱ་པི་སྶ ན ཝཱ་རི་ཏཱ, ཀ་མྨཾ པ་ན བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ནོ མ་ནུ་སྶ་ཨ་ར་ཧ་ནྟ་མྤི གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀོ ན ཧོ་ཏི, ཀ་མྨཾ པ་ན བྷཱ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཡ་ཐཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་པི ཨེ་ལ༹་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་དཱི་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

པ་ཀ་ཏ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུ་ནིནྟི པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ. ཡོ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༥) པ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ་ན སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ ན ཝཱ་རི་ཏཱ. བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དཱུ་སེ་ནྟོ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ་ཡེ་ཝ, བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན པ་ན ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཙྪ་མཱ་ནཾ དཱུ་སེ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ སཱ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཧོ་ཏི. ས་ཀིཾ སཱི་ལ་ཝི་པ་ནྣཾ པ་ན པ་ཙྪཱ དཱུ་སེ་ནྟོ སི་ཀྑ་མཱ་ན་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་སུ ཙ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ནེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི.

དྷ་མྨ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏཾ ཨ་པ་ག་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་མྨཾ. ཨུ་བྦི་ན་ཡནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཉ་ཏྟི་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ. ཨི་མེ་ས་ཉྷི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ས་ངྒྷོ བྷི་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི.

‘‘དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཧི དཱུ་སི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨི་དྷ དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ. ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱིཏི ཨ་ནྟོ་ས་རཱི་རེ་ཡེ་ཝ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ས་ཉྩི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་བྷེ་ཛྫ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན དྷ་མྨཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ལོ་ཧི་ཏཾ པ་གྒྷ་ར་ཏི, ས་རཱི་ར་སྶ པ་ན ཨ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ལོ་ཧི་ཏཾ ས་མོ་ས་ར་ཏི, ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ན པ་ཀུ་པྤ་མཱ་ནཾ ས་ཉྩི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན རོ་ག་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཾ ཛཱི་ཝ་ཀོ ཝི་ཡ ས་ཏྠེ་ན ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ པཱུ་ཏི་མཾ་ས་ཉྩ ལོ་ཧི་ཏ་ཉྩ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཕཱ་སུ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀོ ན ཧོ་ཏི, བ་ཧུཾ པ་ན སོ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༥).

དུ་ཝི་དྷ་མྤི བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་དྭ་ཡ་ཏོ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ, པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་མྤི བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཝི་གྒ་ཧེ་ན ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ’’ཏི ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡོ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཡཾ, པུ་རི་མ་པ་དེ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སོ དུ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏྠི་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ, པུ་རི་ས་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་སྶ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ. པུ་རི་ས་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊཾ, ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ. ཨི་ཏྠི་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་སྶ ཨི་ཏྠཱི་སུ པུ་རི་ས་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི. པུ་རི་ས་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་སྶ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏྠི་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ ས་ཡ་ཉྩ ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, པ་ར་ཉྩ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏི. པུ་རི་ས་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ པ་ན ས་ཡཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, པ་རཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ.

ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནི ཨ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ’’ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཀི་ཏྟ་ནནྟི ཡ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཀི་ཏྟ་ནཾ, ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ’’ཏི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༨༤) ཨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑོ’’ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀི་ཏྟ་ནནྟི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཙྩཱ་ར་ཎནྟི ཉ་ཏྟིཾ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ. ས་མྤ་ནྣནྟི ཨུ་པེ་ཏཾ.

ཧཱ་པ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ. ཡོ་པི ཨེ་ཀཾ ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི སཱ་ཝ་ནཾ ཧཱ་པེ་ཏི་ཡེ་ཝ. དུ་རུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་ཀྑ་རེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཡྭཱ་ཡཾ –

‘‘སི་ཐི་ལཾ དྷ་ནི་ཏ་ཉྩ དཱི་གྷ་ར་སྶཾ;

ག་རུ་ཀཾ ལ་ཧུ་ཀ་ཉྩེ་ཝ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏཾ;

ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ;

ད་ས་དྷཱ བྱ་ཉྫ་ན་བུ་དྡྷི་ཡཱ པ་བྷེ་དོ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༩༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༩༡; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣.༦༤, པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༨༥; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༢) –

ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཡཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཧི སི་ཐི་ལཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ་སུ ཝ་གྒེ་སུ པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡཾ. དྷ་ནི་ཏཾ ནཱ་མ ཏེ་སྭེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ. དཱི་གྷནྟི དཱི་གྷེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨཱ-ཀཱ་རཱ་དི. ར་སྶནྟི ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ-ཀཱ་རཱ་དི. ག་རུ་ཀནྟི དཱི་གྷ་མེ་ཝ, ཡཾ ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སཾ་ཡོ་ག་པ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ལ་ཧུ་ཀནྟི ར་སྶ་མེ་ཝ, ཡཾ ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཡ་སྶ ན ཁ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་སཾ་ཡོ་ག་པ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་གྒ་ཧཱི་ཏནྟི ཡཾ ཀ་ར་ཎཱ་ནི ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཝ་ཊེ་ན མུ་ཁེ་ན སཱ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་མྦ་ནྡྷནྟི ཡཾ པ་ར་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཎྷི་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཏུ་ཎྷ་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏནྟི ཡཾ པ་ར་པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཎྷཱི ཨ་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཏུ་ཎྷ ཨ་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཡཾ ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཨ་ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝི་ཝ་ཊེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཐ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཎཱ་ཐུ མེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཐི་ལ་སྶ དྷ་ནི་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘པ་ཏྠ་ཀ་ལླཾ ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ. ‘‘བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ བྷ-ཀཱ་ར གྷ-ཀཱ་རཱ་ནཾ བ-ཀཱ་ར ག-ཀཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ ‘‘བ་ནྟེ སཾ་གོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་ནི་ཏ་སྶ སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ’’ཏི ཝི་ཝ་ཊེ་ན མུ་ཁེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘སུ་ཎཾ་ཏུ མེ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨེ་སཾ ཉ་ཏྟཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཝ་ཊེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘པ་ཏྟ་ཀ་ལླ’’ནྟི ཨ་ཝི་ཝ་ཊེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘པ་ཏྟ་ཀ་ལླཱ’’ཏི ཝི་ཝ་ཊེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ. ཨི་ཏི སི་ཐི་ལེ ཀ་ཏྟ་བྦེ དྷ་ནི་ཏཾ, དྷ་ནི་ཏེ ཀ་ཏྟ་བྦེ སི་ཐི་ལཾ, ཝི་མུ་ཏྟེ ཀ་ཏྟ་བྦེ ནི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ནི་གྒ་ཧི་ཏེ ཀ་ཏྟ་བྦེ ཝི་མུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་མྨཾ དཱུ་སེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཧི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་ཀྑ་རེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ད་ཏི, དུ་རུ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ན དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དཱི་སུ ཚ་སུ བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ དཱི་གྷ་ཊྛཱ་ནེ དཱི་གྷ་མེ་ཝ. ར་སྶ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ར་སྶ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཀྑ་རཾ བྷཱ་ས་ནྟེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མཱ་ག་ཏཾ པ་ཝེ་ཎིཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ནྟེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ དཱི་གྷེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ར་སྶཾ, ར་སྶེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ དཱི་གྷཾ ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཐཱ ག་རུ་ཀེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ལ་ཧུ་ཀཾ, ལ་ཧུ་ཀེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ག་རུ་ཀཾ ཝ་ད་ཏི, ས་མྦ་ནྡྷེ ཝཱ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ, ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་མྦ་ནྡྷཾ ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ན ཀུ་པྤ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི ཧི ཚ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཀ་མྨཾ ན ཀོ་པེ་ནྟི.

ཡཾ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་ཏྠེ་རཱ ‘‘ད-ཀཱ་རོ ཏ-ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ-ཀཱ་རོ ད-ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཙ-ཀཱ་རོ ཛ-ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཛ-ཀཱ་རོ ཙ-ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ-ཀཱ་རོ ཀ-ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཀ-ཀཱ་རོ ཡ-ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ད-ཀཱ་རཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦེ་སུ ཏ-ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ པ་ཏྭཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན ནེ་ཝ ད-ཀཱ་རོ ཏ-ཀཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ…པེ… ན ཀ-ཀཱ་རོ ཡ-ཀཱ་རོ. ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ནི་རུ་ཏྟིཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ད་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ བྱ་ཉྫ་ན་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་དོ་སེ པ་རི་ཧ་ར་ནྟེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི སཱ་ཝ་ནཾ ཧཱ་པེ་ཏི ནཱ་མ. ཉ་ཏྟིཾ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ. ཏེ ཙ ཁོ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སཱི་མ་ཊྛཱ པ་ཉྩ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ. ན ཧི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཏེ་སཾ ཚ་ནྡོ ཨེ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ན ས་ཙེ་པི ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ས་ཙེ ཨེ་ཀ་སཱི་མ་ཊྛཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀཱ, ས་བྦེ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཀ་མྨཾ ན ཀུ་པྤ་ཏི. པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ནནྟི ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ པ་ན ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ཏཾ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་སི་ཊྛཾ, ཏ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཋཱ་ནཱ་ར་ཧཾ ནཱ་མ. ཀེ་ཙི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) པ་ན ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཧ་ཏྠ་ཙྪི་ནྣོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡༩) ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཋཱ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དྷཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་དྷ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙེ་པཱིཏི ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི. ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་ཉྙེ་པི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི? ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘དྭེ པུ་གྒ་ལཱ ཨ་བྷ་བྦཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བུ་དྡྷཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཙ, དྭེ པུ་གྒ་ལཱ བྷ་བྦཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བྷི་ཀྑཱུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙཱ’’ཏི (པ་རི. ༣༢༢) སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༥) ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣཾ.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི ཨི་མཾ པ་དཾ ཝི་སེ་ས་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སུཾ ཨ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ་ཝ ཡཾ སི་ཀྑ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ས་མཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི སི་ཀྑཱ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ, ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝཾ, མཱ་ཏི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཱ པ་ཎྞ་ཏྟི, སི་ཀྑཱ ཙ སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སི་ཀྑཱ’’ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ སཱི་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ, ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལ’’ནྟི ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ.

ཀ་ཏ་མཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱི་ལཾ, ཀ་ཏ་མཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – པ་ཉྩ་ངྒ་ད་ས་ངྒ་སཱི་ལཾ ཏཱ་ཝ སཱི་ལ་མེ་ཝ, ན ཏཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ པ་ན ཨ་དྷི་སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཉྷི སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ པ་ཛྫོ་ཏཱ་ནཾ, སི་ནེ་རུ ཝི་ཡ ཙ པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་ཉྩ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ཡེ་ཝ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཝི་ནཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ. ན ཧི ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙོ ས་ཏྟོ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, བུ་དྡྷཱ་ཡེ་ཝ པ་ན་སྶ ས་བྦ་སོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་སོ་ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཏཾ ཏཾ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་ཏོ་པི ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ, ཏཾ པ་ན ཨི་དྷ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ན ཧི ཏཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི.

ཨེ་ཏེཏི ནཱ་ནཱ་དེ་ས་ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ བྷི་ཀྑཱུ. ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཀུ་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ ས་བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ནོ’’ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏནྟི པ་ཎྞ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ. སཱ་པི ཧི ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ དཱི་པ་ན་ཏོ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི ཡོ ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ པ་ད་ཀཱ་ཡོ ནི་རུ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ. སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོཏི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་རི་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་ཝི་དྷཾ སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་ར་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཾ, ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་ར་ཏི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྩ ཨ་མ་དྡ་ནྟོ, སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ཎཾ, སཱ་ཛཱི་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ དྭ་ཡཾ ཨི་དྷ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ སཱ་ཛཱི་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་སྶཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཧི ཡཱ་ཝ མ་གྒཱ སི་ཀྑཱ པ་རི་པཱུ་ར་ཏི. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ‘‘སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ལོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ‘‘ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ལོ་པི. སི་ཀྑ་ཉྷི པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་པི ནི་དྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ སི་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༥ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ), ཡ་སྨཱ ན ས་བྦཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠཾ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ཏཾ ན, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟེ་ན. ད་ཝཱཏི ས་ཧ་སཱ. ཡོ ཧི ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་ཏུ་ཀཱ་མོ ས་ཧ་སཱ ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ཡཾ ད་ཝཱ ཝ་ད་ཏི ནཱ་མ. ར་ཝཱཏི ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. ཡོ ཧི ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ཡཾ ར་ཝཱ བྷ་ཎ་ཏི ནཱ་མ. པུ་རི་མེ་ན ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཙེ? པུ་རི་མཾ པ་ཎྜི་ཏ་སྶཱ་པི ས་ཧ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་བྷ་ཎ་ནཾ, ཨི་དཾ པ་ན མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ པ་ཀྑ་ལ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་བྷ་ཎ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་ས་མ་ཡཱ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་མ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ར་ཝཱ བྷ་ཎ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༤) ཨེ་ཀེ.

ཝ་ཛྫཱ་ཝ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ, ཏཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཀོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨ་ནྟེ ས་མཱི་པེ ཝ་ས་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སཱི, ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ནེ་ཀ་སེ་རུ་ཀཱ’’ཏི. ས་མཱ་ནོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་མཱ་ནུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀོ. ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ. ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རིནྟི བྷི་ཀྑུཾ. སོ ཧི ‘‘ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ, ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ, ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མཾ བྲ་ཧྨཾ ས་མཱ་ནཾ ཙ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀེ ས་སྶཱ་ནཾ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ‘‘ཁེ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་མཱ་ནི་པི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏྠཱ ‘‘ཁེ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སཾ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཁེ་ཏྟ་པ་དཱ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི་པི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནཱ་མཾ, ས་ཧ ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧཱི་ཏི ས་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ ས་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཎྞ་པ་ཊྛཱ་ནེ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༢; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༣; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ༥༣) ཨཱ་ག་ཏཾ ནཱ་མ་ས་ཧ་སྶཾ, ཨུ་པཱ་ལི་གཱ་ཐཱ་སུ (མ. ནི. ༢.༧༦) ནཱ་མ་ས་ཏཾ, ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ གུ་ཎ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི ‘‘བུ་དྡྷ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་བྦཱ་ནི་པི དྷ་མྨ་སྶ ནཱ་མཱ་ནི ‘‘དྷ་མྨ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ.

ཏེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ད་ཏོ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་སུ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཁེ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ད་མྤི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏོ ཁེ་ཏྟ་པ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙེ པ་ནཱ་ཡཾ ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ པ་ད་པ་ཙྩཱ་བྷ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མི བུ་དྡྷ’’ནྟི ཝཱ ཝ་དེ་ཡྻ, མི་ལ་ཀྑ་བྷཱ་སཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་སཱ་ཡ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་དེ་ཡྻ, ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ‘‘དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རིཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་དེ་ཡྻ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ས་ཙེ ‘‘ཡ་སྶ ཝ་ད་ཏི, སོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཙ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྟ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཝི་ར་དྡྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཁེ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨོ་ཏི་ཎྞཾ, པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ. ས་ཀྐ་ཏྟཱ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཏྟཱ ཝཱ ཙུ་ཏ་ས་ཏྟོ ཝི་ཡ ཙུ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི སཱ་ས་ནཱ་ཏི.

ཨ་ལནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༢) ཧོ་ཏུ, པ་རི་ཡ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ནུ མེཏི ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ཙྩཾ, ཀིཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཀིཾ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན མ་མ་ཏྠོཏི ན་ཏྠི མ་མ ཨ་ཏྠོ. སུ་མུ་ཏྟཱ་ཧནྟི སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟོ ཨ་ཧཾ. པུ་རི་མེ་ཧི ཙུ་དྡ་ས་ཧི པ་དེ་ཧཱིཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ཧི པུ་རི་མེ་ཧི ཙུ་དྡ་ས་ཧི པ་དེ་ཧི. ཡ་ནྣཱུ་ནཱ་ཧཾ པ་ཙྩ་ཀྑེ་ཡྻནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་ནྣཱུ་ནཱ’’ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ད་སྶ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑེ་ཡྻཾ, སཱ་དྷུ ཝ་ཏ མེ སི་ཡཱ’’ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑི’’ནྟི ཝཱ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཧོ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཛཱ་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་མྷཱི’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘གི་ཧཱི’ཏི མཾ དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ཨ་རི་ཡ་ཀེ་ན ཝཱ ཝ་ད་ཏི, མི་ལ་ཀྑ་ཀེ་ན ཝཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝུ་ཏྟེ ཡ་སྶ ཝ་ད་ཏི, ས་ཙེ སོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ པ་དེ་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་རི་ཡ་ཀཾ ནཱ་མ མཱ་ག་དྷ་ཝོ་ཧཱ་རོ. མི་ལ་ཀྑ་ཀཾ ནཱ་མ ཨ་ན་རི་ཡ་ཀོ ཨ་ནྡྷ་ད་མི་ལཱ༹་དི.

ཨ་ཀྑ་ར་ལི་ཁ་ནནྟི ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཀྑ་ར་ལི་ཁ་ནཾ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀོ ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ངྐོ་ཙ་ནཱ་དི་ཀོ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རོ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ, ཧ་ཏྠས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ ཨ་ངྒུ་ལཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ན བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠཾ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༦༡༨) ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀ་སྶ ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ངྐོ་ཙ་ནཱ་དི་ནོ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ད་སྶ་ནཾ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་དི་ད་སྶ་ནནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༡) ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སཱི་ས་ཀ་མྤ་ན་ད་སྶ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོཏི པི་ཏྟུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ. ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོཏི ཡ་ཀྑེ་ཧི ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པོ, ཡ་ཀྑུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚོཏི བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཕུ་ཊྛོ མུ་ཙྪཱ་པ་རེ་ཏོ, ཏེ་ན ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་པི ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྷཱ་གོ ཝཱ ཝི་ས་བྷཱ་གོ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ཝི་ཉྙཱུ ཡོ་ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶོ ཧོ་ཏི. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏྲ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཏི་ཁི་པྤཾ ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. དེ་ཝ་ཏཱ ནཱ་མ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ ཨ་ཏི་ཁི་པྤཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ཙི་ཏྟ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙི་ཏྟ་ལ་ཧུ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ མཱ ཨ་ཏི་ཁི་པྤཾ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀེ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཙ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ’’ཏི. དཱུ་ཏེ་ན ཝཱཏི ‘‘མ་མ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི མུ་ཁ་སཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན དཱུ་ཏེ་ན ཝཱ. པ་ཎྞེ་ན ཝཱཏི པ་ཎྞེ ལི་ཁི་ཏྭཱ པ་ཧི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཎྞེ་ན ཝཱ.

ས་ཙེ ཏེ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཡེཏི ཨ་ཏྠཱ་བྷོ་ག་ས་མ་ཡེ. ཨི་མི་ནཱ ཏཾ ཁ་ཎཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ དུ་ཛྫཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པ་ན ཙི་རེ་ན ཛཱ་ན་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཀི་ཙྪ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཛྫ ཡཱ་མི, སྭེ ཡཱ་མི, ཨི་ཏོ ཡཱ་མི, ཨེ་ཏྠ ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཎྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་མཱ་ནོ ཝི་ཀྑི་ཏྟོ, ཨ་ནེ་ཀ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ སཱ་མ་ཉྙཱ ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (པཱ་རཱ. ༤༥) ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི…པེ… ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ས་ཙེ ཏེ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ’’ཏི ཝཱ ‘‘གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ར་ཏོ’’ཏི ཝཱ ‘‘སཱ་མ་ཉྙཱ ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི. ཨི་ད་ཉྷི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་རི ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་དུ་ཊྛ་དོ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཙ ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ནི, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཡེ ཉཱ་ཏེ ཨེ་ཝ སཱི་སཾ ཨེ་ནྟི. ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡཾ བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ངྑ་ཏཱ ཙི་རེ་ན ཉཱ་ཏེ སཱི་སཾ ན ཨེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ དྭི་ནྣཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ དྭི་ནྣ་མྤི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཛཱ་ན་ནྟེ་པི དྭཱི་སུ ཛཱ་ན་ནྟེ་སུ་པི པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མྦ་ཧུ་ལེ་སུ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཡོ ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཡོ ཀོ་ཙི མ་ནུ་སྶོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ –

‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ས་བྷཱ་གེ བྷི་ཀྑཱུ པ་རི་ས་ངྐ་མཱ་ནོ ‘ཡོ ཀོ་ཙི ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’ཏི ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏོ ན་ཝ་ཀ་མྨི་ཀོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ས་མ་ཡ་ཉྙཱུ པུ་རི་སོ སུ་ཏྭཱ ‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠེ་ཏི, སཱ་ས་ན་ཏོ ཙུ་ཏོ’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༡).

ས་ཙེ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཉ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ’’ཏི ཝཱ ‘‘གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ. ས་ཙེ པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ’’ཏི ཝཱ ‘‘གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠེ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ. ད་ཝཱ་ཡ་པཱིཏི ཀཱི་ལཱ༹་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན་པི. ཙི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཝ་སེ་ནཱཏི ཙི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཚ་ལ༹་ངྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཙི་ཏྟཾ ཁེ་ཏྟ་ཉྩ ཀཱ་ལོ ཙ, པ་ཡོ་གོ པུ་གྒ་ལོ ཏ་ཐཱ;

ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནྟི སི་ཀྑཱ་ཡ, པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཚ་ལ༹་ངྒི་ཀ’’ནྟི.

ས་བྦ་སོ ཝཱ པ་ན ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ནཱཏི ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ་པི པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ‘‘ཨི་དཾ པ་དཾ སཱ་ཝེ་སྶཱ་མི, སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་སྶ ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ན་ཏྠི, སོ ས་བྦ་སོ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶཱཏི ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ. ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ དུ་བྦ་ལྱནྟི ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨ་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི, སི་ཀྑཱ ཙ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༣) ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཡེ་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨ་ཉྩ, ཏཾ ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ. ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ན ཝུ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་པི ག་མྱ་མཱ་ན་ཏྟཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ ཨི་དཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡ་ནྣཱུ་ནཱ་ཧཾ བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡེ་ན ཧི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཧོ་ཏི དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨ་ཉྩ, ཏ་དེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ. ཡེ་ན པ་ན དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ, ན ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི.

རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མི་ཐུ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནྟི ‘‘མེ་ཐུ་ནོ’’ཏི དྷ་མྨོ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི རཱ་ག་སྶ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནེ་ན, མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ. ‘‘པ་ལ་མྦ་ཏེ ཝི་ལ་མྦ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཛྫེ་ཡྻ. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ནཱཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི…པེ… ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ནཱ་ག་ག་རུ་ལ༹་མཱ་ཎ་ཝི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦཱ་སཾ ཨ་ནྟི་མེ་ན. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན ས་བྦཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ –

‘‘ཨ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཧི་མ་ཙྪཱ, དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི;

ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ མ་ཛྫཱ་རཱི, ཝ་ཏྠུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶི་མཱ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༥)

ཏ་ཏྠ ཨ་ཧིགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦཱ་པི ཨ་ཛ་ག་ར་གོ་ན་སཱ་དི་བྷེ་དཱ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ས་ཀྐཱ ཏི་ལ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི པ་ཝེ་སེ་ཏུཾ, སཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མ་ཙྪགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦཱ་པི མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་མ་ཎྜཱུ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨོ་ད་ཀ་ཛཱ་ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྲཱ་པི དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – པ་ཏ་ངྒ་མུ་ཁ་མ་ཎྜཱུ་ཀཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ མུ་ཁ་ས་ཎྛཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟཾ, ཚི་དྡཾ ཨ་པྤ་ཀཾ, ཏ་ཏྠ པ་ཝེ་ས་ནཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, མུ་ཁ་ས་ཎྛཱ་ནཾ པ་ན ཝ་ཎ་ས་ངྑེ་པཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀུ་ཀྐུ་ཊིགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦཱ་པི ཀཱ་ཀ་ཀ་པོ་ཏཱ་དི་བྷེ་དཱ པ་ཀྑི་ཛཱ་ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ཛྫཱ་རིགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦཱ་པི རུ་ཀྑ་སུ་ན་ཁ་མ་ངྒུ་ས་གོ་དྷཱ་དི་བྷེ་དཱ ཙ་ཏུ་པྤ་ད་ཛཱ་ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༥) པ་རཱ་ཛི་ཏོ ཧོ་ཏི པ་རཱ་ཛ་ཡཾ ཨ་པ་ནྣོ. ཨ་ཡ་ཉྷི པཱ་རཱ་ཛི་ཀས་དྡོ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་པ་ཏྟི་པུ་གྒ་ལེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝ་ཛྫཱི་ནཾ ཝཱ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་མཱུ་ཧ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༣) ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ནྣོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༧) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ན མ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ, ཡོ ཨ་ཝ་ཧ་ཊོ, སོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༥༥) ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༣༨༤) པ་ན དྷ་མྨེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨཱ་པ་ཏྟི, ཀ་ཏྠ་ཙི སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ སོ ཝི་སུཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཡོ ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཏཾ པ་རཱ་ཛེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ན ཡོ ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ པ་རཱ་ཛེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པུ་གྒ་ལོ ཡ་སྨཱ པ་རཱ་ཛི་ཏོ པ་རཱ་ཛ་ཡ་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ་པི ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི – ‘‘པ་རཱ་ཛི་ཏ་ས་དྡེ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཝུ་དྡྷིཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཀ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ’’ཏི.

ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཱ་དི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་ཧི པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨེ་ཀུ་དྡེ་ས་ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ ནཱ་མ. ན་ཧཱ་པི་ཏ་པུ་བྦ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ས་བྦ་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་བྦེ་ཧི་པི ལ་ཛྫི་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་མཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ ནཱ་མ. ཡ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ལ་ཛྫི་ནོ ཨེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ ཝ་ས་ནྟི, ན ཨེ་ཀོ་པི ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་ནྡི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི་པི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་ཀོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི སཾ་ཝཱ་སོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཙ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ སཾ་ཝཱ་སོ ཏེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན སོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ‘ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༥).

ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི་ན་མྤི. ན ཙ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་པ་ཎྜ་ཀ་པུ་རི་སཱ་ན་མྤི, ཏ་སྨཱ ཏེ ས་ཏྟེ, ཏེ་ས་ཉྩ ཡཾ ཡཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ས་བྦཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཏེ་སཱུཏི ཡེ ཏིཾ་ས་མ་གྒཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱཏི ལ་མྦི་མུ་དུ་པི་ཊྛི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྠ་ཏ་སྶ ཝཱཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝ་ཏྠེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཀ་པ་ཊྚེ་ན ཝཱ ཙ་མྨེ་ན ཝཱ ཏི་པུ་སཱི་སཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊྚེ་ན ཝཱ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ, ཨ་ནྟོ ཝཱ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ. ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་སྶ ཝཱཏི སོ་ཎ་སི་ངྒཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྑཱ་དི་ཏ་སྶ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་སྶཱཏི ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀྑཱ་ཡི་ཏོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་སྶ. ཨ་ལློ་ཀཱ་སེཏི ཏི་ནྟོ་ཀཱ་སེ. ས་ནྠ་ཏནྟི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་ན ཚུ་པ་ཏི, མུ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ གྷ་ཊྚི་ཡ་ཏུ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་ན ཝཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེ་ན ཝཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཾ. ས་ཙེ ཡ་ཏྟ་ཀེ པ་ཝི་ཊྛེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཝེ་སེ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠཱ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཏཾ པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ, པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་སྶ, ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་རེ་ནཱཏི བྷི་ཀྑུ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་དི་ནཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཉྙེ་ན. པ་ཝེ་ས་ན་པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛི་ཏ་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཏོ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༨) ཡཱ་ཝ མཱུ་ལཱ པ་ཝེ་ས་ནཾ པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཝེ་ས་ནཱ་ར་ཧཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཝི་ཊྛཾ པ་ཝི་ཊྛཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ པ་ཝི་ཊྛ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ར་མྦྷ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལོ ཋི་ཏཾ ནཱ་མ. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛིཾ པ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཐཱ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཨོ་ར་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ས་མ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒཱ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ. སཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་བྦེ་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠནྟི པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠཾ. མཱ་ཏི་ཀཱཏི མཱ་ཏཱ, ཛ་ནེ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ད་དཱ་ཏི དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ. པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་སྶཱ པ་ཀཱ་རོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་དྷི ཨ་ངྒེ་ཏི ག་མེ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ངྒཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཝི་དྷི ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷི. ཝ་ཛྫ་ཀ་མྨ་པྤ་བྷེ་ད་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་བྷེ་དས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཝ་ཛྫ་པྤ་བྷེ་དཾ, ཀ་མྨ་པྤ་བྷེ་ད་ཉྩཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ.

པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ, སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་དེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་གྒ་ལོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ཡཾ ཡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི, སོ སོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –

‘‘སུ་དི་ནྣོ དྷ་ནི་ཡོ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཝ་གྒུ་མུ་ད་ནྟི་ཀཱ;

སེ་ཡྻ་ས་ཀོ ཨུ་དཱ་ཡི ཙཱ-ལ༹་ཝ་ཀཱ ཚ་ནྣ་མེ་ཏྟི་ཡཱ.

‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ་ཛི་པུ་ན་བྦ་སུ-ཚ་བྦ་གྒི་ཡོ་པ་ན་ནྡ་ཉྙ་ཏ་རོ་པི ཙ;

ཧ་ཏྠ་ཀོ ཙཱ་ནུ་རུ་དྡྷོ ཙ, ས་ཏྟ་ར་ས ཙཱུ་ལ༹་པ་ནྠ་ཀོ.

‘‘བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་སོ ཙཱ་ན་ནྡོ, སཱ་ག་ཏོ་རི་ཊྛ་ནཱ་མ་ཀོ;

ན་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཏེ་ཝཱི་ས, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ.

‘‘སུ་ནྡ་རཱི་ན་ནྡཱ ཐུ་ལླ་ན་ནྡཱ, ཚ་བྦ་གྒི་ཡ་ཉྙ་ཏ་རཱ་པི ཙ;

ཙ་ཎྜ་ཀཱ་ལཱི༹ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ, དྭེ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ པ་རཱ;

བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཏུ ས་ཏྟེ་ཝ, ཧོ་ནྟི ཏཱ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ’’ཏི.

ཏ་སྶ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི ཡཾ ཡཾ སུ་དི་ནྣཱ་དི་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི. པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪཱ ཋ་པི་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ དོ་སེ ཋ་པི་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ས་བྦ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ ཙེ་ཝ པ་ཙྩ་ནྟི་མེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་སུ པ་དེ་སེ་སུ ཋ་པི་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ ཋ་པི་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི. བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི. སུ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཱུ་ན་མེ་ཝ, སུ་དྡྷ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པ་ཉྙ་ཏྟི ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ཀཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ཉྩ་མེ་ན. གུ་ཎ་ངྒུ་ཎཱུ་པཱ་ཧ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་པྤ་ཊ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཏཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ, ན ཨེ་ཀ་དྭི་ཏི་པ་ཊ་ལཱ. ཙ་མྨ་ཏྠ་ར་ཎནྟི ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ ཙ་མྨཾ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ན པ་ཙྩ་ནྟི་མ་ཛ་ན་པ་དེ, ཏ་སྨཱ པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷུ་ཝ་ནྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟནྟི ནི་ཙྩ་ན་ཧཱ་ན་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ན་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ མ་ཏྟས་དྡེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི ཏཱི་ཎི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏཱ་ནི ཧི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་པ་ཙྩ་ནྟི་མེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ན ག་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ས་བྦཱ་ནཱིཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཡ་སྨཱ ཙ དྷུ་ཝ་ནྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ས་བྦཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་དུ་ཀ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ་པ་ཉྙ་ཏྟི་དུ་ཀ་ཉྩ བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟཾ ནཱ་ནཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཧེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ’’ཏི. སཱི་ལ་ཨཱ་ཙཱ་ར་དི་ཊྛི་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མཱ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི ནཱ་མ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ཉྩ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི ནཱ་མ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཙ ཨ་ནྟ་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་དི་ཊྛི ཙ དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི ནཱ་མ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཚ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི ནཱ་མ, ཨི་ཏི ཨི་མཱ་སཾ སཱི་ལ་ཨཱ་ཙཱ་ར་དི་ཊྛི་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ, ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཁ་ཏྠཾ པ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཚ་སུ ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཏེ་སཱུཏི ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་སུ. ཨེ་ཀཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ. ‘‘དྭི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སཱི་ས་ཝ་སེ་ན. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི.

ས་ཡཾ པ་ཐ་ཝི་ཁ་ཎ་ནེ ཀཱ་ཡེ་ན, པ་རེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཁ་ཎཱ་པ་ནེ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཁ་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧོ. པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི, ནོ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་པ་ཏྟི ཏ་སྶཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ, པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་དེ་ནྟ་སྶ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ‘‘སི་ཡཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སི་ཡཱཏི ‘‘སི་ཡཱ ཁོ པ་ན ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཀ་དཱ་ཙཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠོ ནི་པཱ་ཏོ. རཱུ་པི་ཡ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ ཀི་རི་ཡཱ ག་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ, སི་ཡཱ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པི་ཡ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཀུ་ཊི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཝ་ཏྠུཾ དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀ་ར་ཎེ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ སི་ཡཱ, ཨ་དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ན པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀ་ར་ཎེ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཙ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཊི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡཱ’’ཏི.

ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་མོ་ཀྑོ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑོཏི མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པ་ས་མཱ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏ་རཱ ནཱ་མ ཡ་ཏོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན མུ་ཙྩ་ཏི, སཱ ཨི་ཏ་ར་ས་དྡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཡོ་གི་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཡཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་མི་སྶ་ཀེ་ན ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ན ཝཱ ཀ་དཱ་ཙི ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་མི་སྶ་ཀེ་ན ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཉྙཱ་དུ་ཀཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་དུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཡ་སྶཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྶཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཡ་སྶཱ ཙ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ. ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘སུ་རཱ་པཱ་ན་སྨི་ཉྷི ‘སུ་རཱ’ཏི ཝཱ ‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶཱ་པི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཡ་སྶཱ པ་ན ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠི, སཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་སཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནྟི ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱཏི ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ, ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏཱ པ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་ད་ཡོ. ‘‘མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡ་དུ་ཊྛ་དོ་ས་ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་པྤ་ཧཱ་ར་དཱ་ན་ཏ་ལ་ས་ཏྟི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ པ་ད་སོ་དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ, མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ་ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དིཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡཾ ཨ་ར་ཧཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་བྦཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི.

དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི ཝཱཏི དུ་ཊྛ་དོ་སཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ་ཡེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་དྭ་ཡ་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ’’ཏི. ཨི་ད་མྤི ཙ ཏི་ཀ་དྭ་ཡཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཝེ་ད་ནོ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་སེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི་ཏི ཧི ཝི་སེ་སཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཱ་བྷྱཱུ་པ་ག་མེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ས་བྦེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ཙི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ད་སོ་དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཏཱི་ཎི ཙི་ཏྟཱ་ནི.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་དཱ་ནཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ར་ས་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཝེ་སཱ་ལི་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ ན་ག་རེ. ཏ་ཉྷི ན་ག་རཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ན ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝེ་སཱ་ལཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ད་མྤི ཙ ན་ག་རཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ ས་མྤ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཝེ་པུ་ལླ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི ཙ དྭེ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོཏི མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨི་མཱ དྭེ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཙ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཙ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ‘‘ཝི་ཧེ་ས་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (པཱ་ཙི. ༩༨) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀཱ་དི་ཏོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧེ་ས་ཀཱ་དཱི་སུ་པི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘རོ་པི་ཏེ ཝི་ཧེ་ས་ཀེ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ན་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནོ ཏཾ ན་ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཾ ན་ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྒྷཾ ཝི་ཧེ་སེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༡༠༠). སུ་པི་ན་ནྟེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཐི་ན་མི་དྡྷེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ སུ་པི་ནེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ ཨོ་པ་ཀྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྠེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙེ་ཏ་ནཱ, སཱ ཙ ཁོ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༥), ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཛཱ་ཏཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་དྷི་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (པཱ་རཱ. ༡༩༧) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱཏི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (པཱ་རཱ. ༩༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ གཱ་མེ, ནོ ཨ་ར་ཉྙེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༩༠) ན་ཡེ་ན ལེ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ནྟཱ་ནཾ ལེ་ས་པི་ད་ཧ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་རཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ན་ནུ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཏ་ཐེ་ཝེ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༠) བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ མ་གྒེཏི ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ ཏིཾ་ས་མ་གྒེ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ‘‘ཚི་ནྣེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཙཱ་དཱི་ནི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ནི་མི་ཏྟ་པྤ་དེ་སེ བ་ཧི ཋི་ཏཱ་ནི ཚ་ཝི་ཙ་མྨཱ་ནི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ. ནི་མི་ཏྟ་ས་ཎྛཱ་ན་མ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ནི་མི་ཏྟ་མཾ་ས་སྶ པ་ན ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཚ་ཝི་ཙ་མྨ་སྶ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་མྨ་ཁི་ལནྟི ཙ་མྨ་ཀྑ་ཎྜཾ. ‘‘ཨུ་ཎྞི་ག་ཎྜོ’’ཏི་པི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༥; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༥༥) ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཉྷི ནི་མི་ཏྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི. སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེཏི མེ་ཐུ་ན་སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ པ་ན ས་ཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཝ. ན་ཊྛོ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ན་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དཾ, སུ་ཀྑ་པཱི་ལ༹་ཀཾ ཝཱ མ་ཏ་ཙ་མྨཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཏེ ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏེ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཡི་ཏེ ཙ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པཱ་རཱ. ༦༡) པ་ན ན་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དེ་པི ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟེ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ནི་མི་ཏྟ་ས་ཎྛཱ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟ་མཾ་སཱ་དི་མྤི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ. ཝ་ཎ་ས་ངྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཎ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཝ་ཎེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཨ་མ་གྒེ་ན ཨ་མ་གྒཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༦) ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨི་ཉྷི སུ་ཏྟེ དྭཱི་སུ ས་མྦྷི་ནྣ་ཝ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཝ་ཎེ་ན པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡེ་ན ནཱི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཝ་ཎ་ས་ངྑེ་པེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༦). མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཀྑི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ཝ་ཎ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་སཾ ཝ་ཎ་ས་ངྒ་ཧོ ‘‘ན་ཝ་དྭཱ་རོ མ་ཧཱ་ཝ་ཎོ’’ཏི (མི. པ. ༢.༦.༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་སུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་པ་ཎྜ་ཀ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ཝ་ཏྠི་ཀོ་སེ་སཱུཏི ཝ་ཏྠི་པུ་ཊེ་སུ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་སེ་སུ. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནནྟི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་གོ་ཎ་ག་དྲ་བྷ་ཨོ་ཊྛ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ པ་ནཱཏི ས་བྦེ་ས་མྤི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ. ས་བྦེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦེ་སཾ.

ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཏ་ས་རཱི་རེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཏ་ས་རཱི་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒ་མུ་ཁ་མ་གྒཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡ་དཱ ཨ་པ་རེ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཁཱ་དི་ཏཱ, ཏ་དཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀྑཱ་ཡི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ན ཀུ་ཐི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཀུ་ཐི་ཏཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ལླ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དཱ པ་ན ས་རཱི་རཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ ཧོ་ཏི ཀུ་ཐི་ཏཾ ནཱི་ལ་མ་ཀྑི་ཀ་ས་མཱ་ཀི་ཎྞཾ ཀི་མི་ཀུ་ལ་ས་མཱ་ཀུ་ལཾ ན་ཝ་ཧི ཝ་ཎ་མུ་ཁེ་ཧི པ་གྒ་ལི༹་ཏ་པུ་བྦ་ཀུ་ཎ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༩-༦༠), ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཐི་ཏེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི. ཀུ་ཐི་ཏེཏི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ. ཨཱི་དི་སེ ཧི ས་རཱི་རེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏ་ཐཱ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཏེ མུ་ཁེ ཨ་ཙྪུ་པ་ནྟཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༣) ཝི་ཝ་ཊྚེ མུ་ཁེ ཙ་ཏྟཱ་རི པ་སྶཱ་ནི, ཏཱ་ལུ་ཀ་ཉྩ ཨ་པྥུ་ས་ནྟཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ ཨུ་པ་རི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་སྶེ་ཧི ཝཱ ཚུ་པ་ནྟཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་སྶེ་ཧི ཨ་ཙྪུ་པ་ནྟཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཏཱ་ལུ་ཀཾ ཚུ་པ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཝཱ ད་ནྟེ་སུ ཝཱ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ་པི བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ. ཡ་དི པ་ན བ་ཧི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་མུ་ཁཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཡ་དི པ་ན ད་ནྟཱ སུ་ཕུ་སི་ཏཱ, ཨ་ནྟོ་མུ་ཁེ ཨོ་ཀཱ་སོ ན་ཏྠི, ད་ནྟཱ ཙ བ་ཧི ཨོ་ཊྛ་མཾ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཝཱ་ཏེ་ན ཨ་ས་མྥུ་ཊྛཾ ཨ་ལློ་ཀཱ་སཾ ཏི་ལ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ. ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏེ པ་ན ཨོ་ཊྛ་མཾ་སེ ད་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཡོ་པི ད་ནྟོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན ས་ཀྐཱ ཨོ་ཊྛེ་ཧི པི་ད་ཧི་ཏུཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཊྚོ པཱི་ལི༹་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚོ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོཏི ཙེ་ཏྠ པི་ཏྟུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི བ་དྡྷ་པི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྨི་ཉྷི བ་དྡྷ་པི་ཏྟེ པི་ཏྟ་ཀོ་ས་ཏོ ཙ་ལི་ཏྭཱ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ ས་ཏྟཱ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ས་ཉྙཱ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ནྟི, ལ་ཧུ་ཀ་ག་རུ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི མ་དྡ་ནྟཱ་པི ན ཛཱ་ན་ནྟི, བྷེ་ས་ཛྫ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་བ་དྡྷ་པི་ཏྟཾ པ་ན ལོ་ཧི་ཏཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ངྒ་ག་ཏཾ, ཏ་མྷི ཀུ་པི་ཏེ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཎྜུ་ཀ་ཙྪུ་ས་རཱི་ར་ཀ་མྤཱ་དཱི་ནི ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝཱུ་པ་ས་མ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་དྡྷ་པི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ནཱ་མ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཡ་ཀྑུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཀྑེ་ཧི ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི. ཡ་ཀྑཱ ཀི་ར བྷེ་ར་ཝཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ མུ་ཁེ་ན ཧ་ཏྠཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ, ཧ་ད་ཡ་རཱུ་པཾ ཝཱ མ་དྡ་ནྟཱ ས་ཏྟེ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ས་ཉྙེ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་སཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – པི་ཏྟུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཧོ་ཏི, པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྙཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡ་ཀྑུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན པི་ཏྟུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཡ་ཀྑུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝཱ, ཡོ ས་བྦ་སོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི ཀི་ཉྩི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་གྒི་མྤི སུ་ཝ་ཎྞ་མྤི གཱུ་ཐ་མྤི ཙ་ནྡ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ས་དི་སཾ མ་དྡ་ནྟོ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཉ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣ་མྤི ཙ ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ. ཨཱ་དི་ཀ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ, ཡོ ཙ ཨཱ་དི་ཀ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟོ, སོ ཏ་སྨིཾ ཀ་མྨེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ པ་ན སུ་དི་ནྣ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ མ་ཀྐ་ཊི་ས་མ་ཎ་ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ ས་མྤཱ་ད་ནཾ. ཀ་རོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀི་རི་ཡཾ. ཨི་དཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༦༦) པ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ ས་ཏི སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མེ་ཐུ་ན་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ཧི ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ, ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༦) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. མེ་ཐུ་ན་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཝི་ནཱ ཙི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ. རཱ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ. ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཙི་ཏྟཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ངྒ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི. ལོ་བྷ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. སུ་ཁ་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དྭིཝེ་ད་ནཾ. ན་ནུ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཧོ་ནྟི.

མུ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནུ་མུ་ན་ན་ཏོ མུ་ཏི, ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མུ་ཏི་མཱ, ཉཱ་ཎ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ དྭཱི་སུ. ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་བྷེ་དོ ས་བྦོ་པི གཱ་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་བྷེ་དོཏི ཡ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨེ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཀུ་ཊི ཨེ་ཀཾ གེ་ཧཾ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མ་ལ་ཡ་ཛ་ན་པ་དེ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀོ གཱ་མོ ནཱ་མ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘དྭི་ཀུ་ཊི་ཀོ་པི གཱ་མོ, ཏི་ཀུ་ཊི་ཀོ་པི གཱ་མོ, ཙ་ཏུ་ཀྐུ་ཊི་ཀོ་པི གཱ་མོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་བྷི་ན་ཝ་ནི་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་གཱ་མོ པ་ན ཡཱ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱ་སཾ ན ཀ་པྤེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ གཱ་མ་ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཀིཾ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ནཱ་མ ཨི་ཊྛ་ཀ་པཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་ཁཱ་ཧི་པི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ. ཨ་མ་ནུ་སྶོ ནཱ་མ ཡོ ས་བྦ་སོ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏོ, ཡ་ཏོ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཀེ་ན་ཙི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན པུ་ན་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟཱ, ཡ་ཏོ པ་ན ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟི, སོ གཱ་མ་ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་བྷེ་དོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཏྠོ་པཱིཏི ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠ་ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཏྠོ་པི. ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ནི་ག་མ་ན་ག་རཱ་ནི ཝི་ཡ གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ན ཙ བུ་དྡྷཱ སཱ་ཝ་སེ་སཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ. དྭཱ་རེཏི ནི་བྦ་ཀོ་ས་སྶ ཨུ་ད་ཀ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེཏི པ་མུ་ཁ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཀ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པོཏི པཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པོ. སུ་པྤ་པ་ཏ་ནཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གྷ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ གྷ་ར་སྶ པུ་ར་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཏ་ཏྟ་ཀོ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘པུ་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཐཱ་མ་སྶ, ནེ་ཝ ཨ་པྤ་ཐཱ་མ་སྶ, ན མ་ཧཱ་ཐཱ་མ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ་རུ་ཎ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཀཱ་ཀེ ཨུ་ཌྜཱ་པེ་ནྟོ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ལེ་ཌྜུཾ ཁི་པ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པེ ཨུ་ད་ཀཾ ཁི་པ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཁི་ཏྟ་སྶ ལེ་ཌྜུ་སྶ པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི ལུ་ཋི་ཏྭཱ, པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ས་ཙེ དྭེ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ཧོ་ནྟཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢) ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ས་ཙེ ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་ར་སྶེ་ཝ དྭེ ཨུ་མྨཱ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་སྶ པ་ན ཨེ་ཀོ, ཏ་སྶ གཱ་མ་དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་བྦྷ་ནྟ་རཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ. ཡ་ཏྲ པ་ན ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྲ གཱ་མ་དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ. ཡ་ཏྲ དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་པི ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཝ་ཏི་ཡཱ ཝཱ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝཱ ཀོ་ཊི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ་ཝ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན གཱ་མོ པུ་བྦེ མ་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀུ་ལེ་སུ ན་ཊྛེ་སུ ཨ་པྤ་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. པུ་རི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ན་སྶ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ་ན ཝི་རུ་དྡྷ་མི་ཝ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ གཱ་མ་ས་ངྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ་པི ཧི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.

ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨི་དྷ གཱ་མོ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢). ཏ་ཏྲ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཝི་སུཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་ན གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཙ ད་སྶི་ཏེ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུ་ནྟི པུ་ན ‘‘ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཡོ པ་ན གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ ‘‘གཱ་མོ’’ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ གྷ་རཾ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ, གཱ་མོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨེ་ས ཝི་བྷཱ་གོ ས་ངྐ་རཱི་ཡ་ཏི. ཨ་སཾ་ཀ་ར་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ གཱ་མོ, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ. ཡྭཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་སཾ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ (པཱ་ཙི. ༡༢༢༥) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡོ པ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཨུ་པ་ཡོ་གཾ ག་ཏོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨ་པ་རོ ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཧི ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཙེ གཱ་མ་སྶ ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི ས་མཱ་ནོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, པ་གེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨེ་ཀོ’’ཏི. ཨི་མེ་སཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨི་མེ་སཾ གཱ་མཱ་ར་ཉྙཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུནྟི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ. ཨ་ཝ་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ.

ཨ་དི་ནྣནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༩༢) ད་ནྟ་པོ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་མྤི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་སཱ་མི་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཏེ་ཧི སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ན དི་ནྣ་ནྟི ཨ་དི་ནྣཾ. ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་མེ་ཝ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑཱ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཏ-ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་ངྑཱ ས་ངྑཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀནྟི པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ, ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ བྷཱ་ག་ཏོ ས་ངྑཱ་ཡ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཙི་རཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ, ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ, ཡ་སྶ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏཾ ‘‘ར་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘མ་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ནི་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཝཱ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི བྱ་ཉྫེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ, ས་ངྑཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་སོ, པ་པ་ཉྩཱ་ཝ ས་ངྑཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ, པ་པ་ཉྩ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོཏི ‘‘ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི ཀ་ཐི་ཏོ. ཨེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོཏི ཝི་སྶཱ་ས་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཐེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི བྱ་ཉྫ་ནེ ཨཱ་ད་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ས་དྡ་ཏྠ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི བྷཱ་ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ.

ཏེ པ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱཏི ཏེ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ. ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷོ བྷ་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཀ་སྶཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜཾ, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ པ་ཉྩ་ཀཾ, པ་ཉྩ་པ་རི་མཱ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཝཱ པ་ཉྩ་ཀཾ, ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་ཀཾ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ བྷ་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ་ཝ པ་ཉྩ་ཀཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨཱ་དི་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ནཱ་མཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཏྟི་ཀ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ པ་ཉྩ་ཀ་དྭ་ཡེ་སུ. ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་སྶ. ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཨ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟ་སྶ ག་ཙྪ་ཏོ ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན, པ་ཉྩ་མཾ ཐ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ པ་ཉྩ་ཀེ་སུ. ཨི་ཏ་རནྟི ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨཱ་རཱ་མནྟི པུ་པྥཱ་རཱ་མ་ཕ་ལཱ་རཱ་མཾ. ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༢) པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀོ་ཝ ཨ་ཡ’’ནྟི མུ་སཱ བྷ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི, ཨ་ཊྚཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་པི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱིཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ, བ་ལ་ཝ་ནི་སྶི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨཱ་རཱ་མ་སཱ་མི་ཀ་སྶ སཾ་ས་ཡཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཏ་ཉྷི ཏ་ཐཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་སུ་ཏཾ དི་སྭཱ སཱ་མི་ཀོ ཙི་ནྟེ་ཏི ‘‘ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཨཱ་རཱ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཏུཾ, ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཝི་མ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི. དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ པ་ན སཱ་མི་ཀོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཐ་དྡྷོ ཀ་ཀྑ་ལོ༹ ཛཱི་ཝི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡ་མྤི མེ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨ་ལཾ དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་རཱ་མེ་ནཱ’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ས་ཙེ ས་ཡ་མྤི ཀ་ཏ་དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ པ་ན སཱ་མི་ཀེ་ན དྷུ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟེ་པི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཀོ དྷུ་རཾ ཨ་ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཨི་མཾ སུ་ཊྛུ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ མ་མ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀི་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་སྶཱ་ཝི་བྷཱ་ཝེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ར་ཀྑ་ཏི ཏཱ་ཝ. ཨ་ཐཱ་པི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཀོ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ན དཱ་ནི ཨི་མཾ ཨི་མ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, སཱ་མི་ཀོ པ་ན དྷུ་རཾ ན ནི་ཀྑི་པ་ཏི, པ་ཀྑཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི, ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏི, ‘‘ལ་ཛྫི་པ་རི་སཾ ཏཱ་ཝ ལ་བྷཱ་མི, པ་ཙྪཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཧ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཧོ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡ་དཱ པ་ན ‘‘སོ་པི ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ‘‘སཱ་མི་ཀོ་པི ན ལ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷོ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟི, ཏ་དཱ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཀ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.

ཨ་ཉྙ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟོཏི ཝེ་ཏ་ནེ་ན ཝཱ མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟོ. སཱི་སེ བྷཱ་རནྟི སཱི་སེ ཋི་ཏ་བྷཱ་རཾ. སཱི་ས་སྶ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མ་ག་ལེ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀོ, པི་ཊྛི་ག་ལེ ཀེ་ས་ཉྩི ཀེ་ས་ནྟེ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཧོ་ཏི, ག་ལ་སྶེ་ཝ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཀེ་ས་ཉྩི ཀེ་སཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཡེ ‘‘ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་དྷོ་བྷཱ་གོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི སཱི་སཾ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཁ་ནྡྷཾ ཨོ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱ་ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ, ཀ་པྤ་རེ་ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི, པི་ཊྛི་ག་ལཱ་ཝ་ཊྚ་ཏོ ཙ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཏོ ཙ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ, པི་ཊྛི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ཊྚ་ཏོ ཙ ཨུ་ར་པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཛ྄ཛྷེ, ཧ་ད་ཡཱ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཏོ ཙ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཁ་ནྡྷོ, ཏཾ ཨོ་རོ་པེ་ཏི.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཡོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠ ཡཱ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༡) སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟོ ས་ཡ་མེ་ཝ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དཾ ནཱ་མ དེ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཝོ བྷ་ཎྜཾ ཝ་ཧཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་སཾ བྷ་ཎྜཾ སཱི་སེ་ན ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་མ་ས་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ་ཝ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ གྷཾ་ས་ནྟོ སཱ་རེ་ཏི་པི པ་ཙྩཱ་སཱ་རེ་ཏི་པི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཁ་ནྡྷཾ ཨོ་རོ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ ཀི་ཉྩཱ་པི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཝ་ཧ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཁ་ནྡྷཾ པ་ན ཨ་ནོ་རོ་པེ་ཏྭཱ་པི སཱི་ས་ཏོ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཙཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ར་སྶ པ་ན ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ སཱི་སེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཀོ པི་ཊྛི་ཡཾ, ཏ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ཋཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན སུ་དྡྷ་སཱི་ས་བྷཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཡོ ཙཱ་ཡཾ སཱི་ས་བྷཱ་རེ ཝུ་ཏྟོ, ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་རཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ བྷ་ཎྜནྟི ས་ངྒོ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ པ་རེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་བྷ་ཎྜཾ. ཨ་ཧཾ ན ག་ཎྷཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ནཱ་ཧཾ ག་ཧེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྐ་ཊཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༡) ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་པི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ. ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷེ བྷ་ཎ་ཐ, ནེ་ཝི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ན ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱིཏི ‘‘ར་ཧོ མ་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ད་སྶ་ཏི ནུ ཁོ མེ, ནོ’’ཏི སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཕ་རུ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཋ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྲ ས་ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་ནེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ར་ཀྑ་ཏི ཏཱ་ཝ. ས་ཙེ སོ དཱ་ནེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ, བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀོ པ་ན ག་ཧ་ཎེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ར་ཀྑ་ཏེ་ཝ. ཡ་དི པ་ན སོ ཏ་སྨིཾ དཱ་ནེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ, བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀོ་པི ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཡ་དི་པི མུ་ཁེ་ན ‘‘ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨེ་ཝ་མྤི སཱ་མི་ཀ་སྶ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.

ས་ཧ་བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ ནེ་སྶཱ་མཱིཏི ‘‘ས་ཧ་བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ. པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏཱིཏི བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ག་མ་ན་པ་ཐཾ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ རུ་ཙི་ཏ་མ་གྒཾ ཨེ་ཀ་པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི. ཐ་ལ་ཊྛནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༥) ཐ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, བྷཱུ་མི་ཏ་ལེ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་པ་བྦ་ཏ་ཏ་ལཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡནྟི ཡོ ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨཱ་མ་ས་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཕ་ནྡཱ་པ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་མ་ས་ན་ཕ་ནྡཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གེ ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་པ་ཡོ་གེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ, ན དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཋཱ་ནཱཏི ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ས་ཙེ ཏཾ ཐ་ལ་ཊྛཾ རཱ་སི་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ཀུ་མྦྷི་ཡཾ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏ་ཀ་ར་ཎ་མུ་ཊྛི་ཙྪེ་ད་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ སི་ལེ་ས་ནི་ཡྻཱ་སཱ་དི, པ་ཀྐ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ག་རུ་ཀཾ ཧོ་ཏི བྷཱ་ར་བ་དྡྷཾ ལོ་ཧ་པི་ཎྜི་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་གྷ་ཊཱ་དི ཝཱ, ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་བ་དྡྷ་སྶ ཙ ཋཱ་ན་བྷེ་དོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦོ. པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ པ་ན པཱ་ཝཱ་ར་ཏྠ་ར་ཎ་ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀཱ་དིཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི, པཱ་རི་མ་ནྟེ ཨོ་རི་མ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཏ་ཐེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ པེ་ལླ་ཏི, པཱ་རི་མ་ནྟེ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ཨོ་རི་མ་ནྟེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝཱ་མ་ཏོ ཝཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ ཝཱ ཨ་པ་ནཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་མ་ནྟེ་ན ཝཱ ད་ཀྑི་ཎ་ནྟེ་ན ཝཱ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ད་ཀྑི་ཎ་ནྟེ ཝཱ ཝཱ་མ་ནྟེ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.

ས་ཀོ ཧ་ཏྠོ ས་ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ, ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ. ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒོ, སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ, པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སེ ཙ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་སྶ བ་ཧི ནི་པཱ་ཏ་ནཾ, ནི་སྶ་གྒོ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ. ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ. དྷུ་ར་སྶ ཨཱ་ལ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་ར་སྶ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ. ཨི་དཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནེ ཨཱ་ད་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཧ་ཏྠཱཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ན. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ, ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ཙ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཏཾ ཁ་ཎཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ནི་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གོ, ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ནི་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༩༢; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༩༢) ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཡ་དཱ ས་ཀྐོ་སི, ཏ་དཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི.

སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སཱ་ནནྟི སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་ཉྩ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སོ ཙ སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སཱ, ཏེ་སཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༣) རུ་ཀྑ་པ་བྦ་ཏཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏ་སྶ སུ་ངྐ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ཏ་ཏོ རཱ་ཛ་དེ་ཡྻ་བྷཱ་གཾ སུ་ངྐཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ནྟཱ ར་ཉྙོ སུ་ངྐཾ ཧ་ན་ནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀོ་ཙི པ་ར་པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཝི་ཊྛོ ཀི་ཉྩི ལོ་བྷ་ནེ་ཡྻ་བྷ་ཎྜཾ དི་སྭཱ དྭཱ་ར་པྤ་མུ་ཁཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཋཱ་ནཾ ‘‘ས་ཙེ མཾ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ད་སྶཱ་མི, ནོ ཙེ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སོ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢༡) ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ་པི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན་པི ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཧཱི་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་སྶ་མ་ཎོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཧཱི་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་ཏེ་ལནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༤) ཨེ་ཏྠ པཱ་དོ ནཱ་མ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷཱ་གོ, ཏཾ ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ, པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་ཉྩ ཏཾ ཏེ་ལ་ཉྩཱ་ཏི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་ཏེ་ལཾ. ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན དུ་ཀཱུ་ལ་སཱ་ཊ་ཀ་ཙ་མྨ་ཀྑ་ཎྜཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. པ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཀྑི་པ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ཨ་ཉྙོ ས་པྤིཾ ཝཱ ཏེ་ལཾ ཝཱ ཨཱ་ཀི་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཙཱ་ཡཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཏེ་ལ་པི་ཝ་ན་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.

ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ པ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ པ་ཡོ་གོ, ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ བྷ་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པུ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦོ, ཨི་ཏི པུ་བྦོ ཙ སོ པ་ཡོ་གོ ཙཱ་ཏི པུ་བྦ་པ་ཡོ་གོ. པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ. ས་མཾ ཨེ་ཀཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཝ་ཧཱ་རོ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཉྙུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཱ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ས་ངྐེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ. ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ, ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཀ་སྶ་ཙི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ. ཁི་ལཱ་དཱི་ནི ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཁི་ལཾ, ར་ཛྫུཾ, ཝ་ཏིཾ, མ་རི་ཡཱ་དཾ ཝཱ པཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཁི་ལཾ, ར་ཛྫུཾ, ཝ་ཏིཾ, མ་རི་ཡཱ་དཾ ཝཱ པཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་ཙེ པ་ན དྭཱི་ཧི ཁི་ལེ་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མེ ཁི་ལེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༤). ས་ཙེ ཏཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་ཏི་ཡེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ཀེ་སུ་པི ཨ་ཝ་སཱ་ནེ དྭེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་རི་མེ་ཧི དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ཝ་སཱ་ནེ དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ར་ཛྫུ་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡཾ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༤) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༡༠༤) -ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཾ་མ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཎི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རེ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀ་མྨནྟི པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༩) ཨ་ཛྫ ཝཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏུ, སྭེ ཝཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ, ན་ཏྠི ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སྭེ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི. ‘‘ཨ་ཛྫཱ’’ཏི ནི་ཡ་མི་ཏཾ ས་ངྐེ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ‘‘སྭེ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཛྫ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ‘‘སྭེ’’ཏི ནི་ཡ་མི་ཏཾ ཏཾ ས་ངྐེ་ཏཾ ཨ་པ་ཏྭཱ པུ་རེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘སྭེ་ཝ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཝཱ, སྭེ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ནྟོ་པི ཏཾ་ས་ངྐེ་ཏ་ཏོ པུ་རེ ཙ པ་ཙྪཱ ཙ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི. ཡོ པ་ན ཨེ་ཝཾ་ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་ངྐེ་ཏ་ཏོ ཨ་པུ་རེ ཨ་པ་ཙྪཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ར་ཏྟི་ནྡི་ཝེ་སུ་པི, པུ་རི་མ་ཡཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ཀཱ་ལ༹་ཛུ་ཎྷ་མཱ་ས་ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨེ་ཏྠ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ར་བྷ་ཎྜཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་སྶ ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎཱ་དཱི་ནེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བྷ་མུ་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་ས་ཀ་མྤ་ན་ཧ་ཏྠ་ལ་ངྒྷ་ན་པཱ་ཎི་པྤ་ཧཱ་ར་ཨ་ངྒུ་ལི་ཕོ་ཊ་ན་གཱི་ཝུ་ནྣཱ་མ་ན་ཨུ་ཀྐཱ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཐེ་ནོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙོ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཐེ་ཡྻཾ, ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. པ་ས་ཡ྄ཧ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཀཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཀ་པྤ་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤོ, ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཀུ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱུ་ཊ་མཱ་ནཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༩༣; པུ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡༧༩) ནཱ་མ ཧ་ད་ཡ་བྷེ་ད་སི་ཁཱ་བྷེ་ད་ར་ཛྫུ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ མཱ་ན་ཀཱུ་ཊཾ. ཏ་ཏྠ ཧ་ད་ཡནྟི ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་མཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ, ཏ་སྶ བྷེ་དོ ཚི་དྡ་ཀ་ར་ཎཾ ཧ་ད་ཡ་བྷེ་དོ, སོ ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དི་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཱ་ནི ཧི ག་ཎྷ་ནྟོ ཧེ་ཊྛཱ་ཚི་དྡེ་ན མཱ་ནེ་ན ‘‘ས་ཎི་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཛ་ནེ བ་ཧུཾ པ་གྒྷ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཙ ཚི་དྡཾ པི་དྷཱ་ཡ སཱི་གྷཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཏི.

སི་ཁཱ་བྷེ་དོ པ་ན ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཱ་ནི ཧི ག་ཎྷ་ནྟོ ས་ཎི་ཀཾ སི་ཁཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཝེ་གེ་ན པཱུ་རེ་ཏྭཱ སི་ཁཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ དེ་ཏི.

ར་ཛྫུ་བྷེ་དོ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཁེ་ཏྟཱ་དིཾ མི་ན་ནྟཱ ཧི ཨ་མ་ཧ་ནྟ་མྤི མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ མི་ན་ནྟི, མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཨ་མ་ཧ་ནྟཾ.

ཏ་མྦ་ཀཾ་སཱ་དི་མ་ཡོ ཀཱུ་ཊོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊ་ཀཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཝ་ཉྩ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཾ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊཾ, ཨ་ངྒ་ཀཱུ་ཊཾ, ག་ཧ་ཎ་ཀཱུ་ཊཾ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ དྭེ ཏུ་ལཱ ས་མ་རཱུ་པཱ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཁུ་དྡི་ཀཱ་ཡ དེ་ཏི. ཨ་ངྒ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ ག་ཎྷ་ནྟོ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ཧ་ཏྠེ་ན ཏུ་ལཾ ཨ་ཀྐ་མ་ཏི, ད་ད་ནྟོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ཀྐ་མ་ཏི. ག་ཧ་ཎ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ ག་ཎྷ་ནྟོ མཱུ་ལེ ར་ཛྫུཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཨ་གྒེ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ ཏུ་ལཾ སུ་སི་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ཡ་ཙུ་ཎྞཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཏཾ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ཀ་རོ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཨ་གྒ་བྷཱ་གེ.

ཀཾ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཝ་ཉྩ་ནཾ ཀཾ་ས་ཀཱུ་ཊཾ. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ དྭེ ཏི་སྶོ ལོ་ཧ་པཱ་ཏི་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཛ་ན་པ་དཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨ་ཌྜྷཾ ཀུ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ཀི་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་གྒྷེ པུ་ཙྪི་ཏེ ས་མ་གྒྷ་ཏ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཏེ་ཧི ‘‘ཀ་ཐཾ ཨི་མེ་སཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ པཱ་སཱ་ཎེ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ས་བྦཱ པཱ་ཏི་ཡོ ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི.

ཝ་ཉྩ་ནཾ ནཱ་མ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི པ་རེ་སཾ ཝ་ཉྩ་ནཾ. ཏ་ཏྲི་ད་མེ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར ལུ་དྡ་ཀོ མི་ག་ཉྩ མི་ག་པོ་ཏ་ཀ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་མེ་ཀོ དྷུ་ཏྟོ ‘‘ཀིཾ བྷོ མི་གོ ཨ་གྒྷ་ཏི, ཀིཾ མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མི་གོ དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ, མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ད་ཏྭཱ མི་ག་པོ་ཏ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ན མེ བྷོ མི་ག་པོ་ཏ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠོ, མི་གཾ མེ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏེ་ན ཧི དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ བྷོ མ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ དི་ནྣོ’’ཏི. ཨཱ་མ དི་ནྣོ, ཨི་མཾ མི་ག་པོ་ཏ་ཀཾ ག་ཎྷ, ཨེ་ཝཾ སོ ཙ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གྒྷ་ན་ཀོ མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ་ཏི དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི. སོ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ མི་ག་པོ་ཏ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མི་གཾ ཨ་དཱ་སཱི་ཏི.

པ་ས་ཡ྄ཧཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༨) པ་རེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ. གཱ་མཾ གྷཱ་ཏེ་ནྟཱི་ཏི གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ, གཱ་མཾ པ་ཧ་ར་ནྟཱ ཙོ་རཱ, ཏེ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་ནྠ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ‘‘ས་ཙེ སཱ་ཊ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, སཱ་ཊ་ཀ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ད་ཝཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཝ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻནྟི ཡཾ པ་ར་སྶ ན་ཊྛཾ, ཏ་སྶ མཱུ་ལཾ ཝཱ ཏ་དེ་ཝ ཝཱ བྷ་ཎྜཾ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་སྶཱཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ. ཨི་མ་སྶ ‘‘ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.

པ་རེ་སནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ་ནཾ, པ་ཝི་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ པ་རེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཙྪཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཾ་སུ་ནཱ ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱིཏི ‘‘ས་ཙེ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨོ་ན་མི་ཏྭཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མི, ‘ཀིཾ ས་མ་ཎོ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’ཏི མཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཡྻུཾ པ་ཙྪཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཾ་སུ་ནཱ ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ཨུ་དྡྷཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མི་ཀཱཏི ཨ་ནྟཱ་གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ. ཨུ་དྡྷཱ་རེཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ, ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཝེ་སེ་ཏཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་པ་རི་མ་ནྟེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་མ་གྒྷ་ཏ་རནྟི ཨ་པྤ་གྒྷ་ཏ་རཾ. ཨུ་དྡྷ་ཊ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོཏི ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་དྡྷཱ་རེ ར་ཀྑ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ པཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པཱ་ཏ་ནེ་པི ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ‘‘ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པཱ་ཏ་ནེ ན ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ སི་དྡྷེ་པི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ པ་ན དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཏི་ཏ་ད་ཎྜ་ཀེ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་མེ་ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༨), ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་སུ ག་ཏེ་སུ ཨི་ཏ་རོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ད་ཎྜ་ཀོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཀ་ཏ་མོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཝི་ཝ་དི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཝི་ཝ་དི་ཏྭཱ ཝཱ ཏཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ག་ཏེ ཨི་ཏ་རོ ཏ་སྶ བྷཱ་གཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ་པི ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ བྷཱ་གཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན དེ་མི, ཏྭཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གཾ ཉ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཏ་སྶེ་ཝ བྷཱ་གཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ, ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ་ཏི ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ པ་ཏྟོ ཧོ་ཏུ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ, ཡོ ཝ་ར་བྷཱ་གོ, ཏཾ ཏུ་མྷེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, དི་ནྣ་ཀཾ ནཱ་མ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ས་ཙེ སོ ཝི་ཝཱ་ད་བྷཱི་རུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟཾ ཝ་ར་བྷཱ་གཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ལཱ་མ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཝི་ཙི་ནི་ཏཱ་ཝ་སེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མི་མཱ་ནི པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་ཊྛི་ཏོ ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ…པེ… ཡ་སྶ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

རཱ་ཛཱ་ནོཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་པ་རཱ་དྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ན ཚེ་ཛྫ་བྷེ་ཛྫཱ་ནུ་སཱ་ས་ཀོ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛཱ་ནོ་ཏི ཨི་དཾ བི་མྦི་སཱ་རཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. སོ ཧི དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ་ཝ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཉྙེ པ་ན ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟ་སྶ་པི སཱི་སཾ ཚི་ནྡེ་ཡྻུཾ, བ་ཧུ་ཀ་སྶཱ་པི ན ཝཱ ཀི་ཉྩི ཀ་རེ་ཡྻུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧ་ན་ནཾ ནཱ་མ པོ་ཐ་ན་ཉྩེ་ཝ ཚེ་ད་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པཱ་ད་ཀ་སཱ་ཝེ་ཏྟ་ཨ་ཌྜྷ་ད་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་བ་ནྡྷ་ན་གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ན་ན་ག་ར་བ་ནྡྷ་ན་པུ་རི་ས་གུ་ཏྟཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ནཱི་ཧ་རེ་ཡྻུནྟི ར་ཊྛ་ཏོ ནི་ཀྑཱ་མེ་ཡྻུཾ. ཙོ་རོ་སི…པེ… ཐེ་ནོ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་བྷཱ་སེ་ཡྻུ’’ནྟི པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ ཨཱུ་ན་ཏྟཱ པ་ད་པྤ་ཡོ་ག་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི པ་རི་བྷཱ་སེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཾ པ་ན ཡ་སྨཱ པཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་ད་སྶ ཝཱ པཱ་དཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པོ་རཱ་ཎ་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷཱ་གོ པཱ་དོ, པཱ་དཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི པཱ་དཱ་ར་ཧོ, ཏ་སྶ པཱ་ད་སྶ ཝཱ པཱ་དཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་དེ་ན ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, པཱ་དཱ་ར་ཧེ་ན པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཝ་ཏྠུ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པོ་རཱ་ཎ་ཀ་སྶཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༨༨; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༨༨) པོ་རཱ་ཎ་ས་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་དི་ས་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ. ཨེ་ཏེ་ན རུ་དྲ་དཱ་མ་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ར་ཉྙོཏི བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ. མཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཝཱི་ས་ཏི་མོ བྷཱ་གོ. ཡོ ལོ་ཀེ ‘‘མ་ཉྫེ་ཊྛཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨཱུ་ན་མཱ་ས་ཀཱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ས་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀེ་སུ. པ་རི་ཧཱི་ནཱ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་གྒྷ་སྶ པ་རི་ཧཱི་ནཱ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཨི་ད་ཉྷི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཧ་སཱ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཡཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ པོ་རཱ་ཎཱ ཨཱ་ཧུ –

‘‘ཝ་ཏྠུཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ དེ་ས་ཉྩ, ཨ་གྒྷཾ པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཉྩ་མཾ;

ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཋཱ་ནཱ་ནི, དྷཱ་རེ་ཡྻ་ཏྠཾ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢);

ཏ་ཏྠ ཙ ཝ་ཏྠཱུཏི བྷ་ཎྜཾ. ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀེ་ན ཧི ‘‘མ་ཡཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨ་ཝ་ཧ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ས་སཱ་མི་ཀཾ ཝཱ ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ས་སཱ་མི་ཀེ་པི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ནི་རཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ ཏེ་སཾ སཱ་ལ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, བྷ་ཎྜཾ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ནི་རཱ་ལ་ཡ་ཀཱ་ལེ, ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀེ་སུ པ་ན བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ་སུ བྷ་ཎྜཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ.

ཀཱ་ལོཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལོ. ཏ་དེ་ཝ ཧི བྷ་ཎྜཾ ཀ་དཱ་ཙི ས་མ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི མ་ཧ་གྒྷཾ. ཏ་སྨཱ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཡོ ཏ་སྶ ཨ་གྒྷོ, ཏེ་ན ཨ་གྒྷེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.

དེ་སོཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་དེ་སོ. ཏ་ཉྷི བྷ་ཎྜཾ ཡ་སྨིཾ དེ་སེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དེ་སེ ཡོ ཏ་སྶ ཨ་གྒྷོ, ཏེ་ན ཨ་གྒྷེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. བྷ་ཎྜུ་ཊྛཱ་ན་དེ་སེ ཧི བྷ་ཎྜཾ ས་མ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ མ་ཧ་གྒྷཾ. ཨེ་ཝཾ དེ་སོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.

ཨ་གྒྷོཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢) བྷ་ཎྜ་གྒྷོ. ན་ཝ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཧི ཡོ ཨ་གྒྷོ, སོ པ་ཙྪཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ན་ཝ་དྷོ་ཏོ པ་ཏྟོ ཨ་ཊྛ ཝཱ ད་ས ཝཱ ཨ་གྒྷ་ཏི, སོ པ་ཙྪཱ བྷི་ནྣོ ཝཱ ཚི་དྡོ ཝཱ ཨཱ་ཎི་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོ ཝཱ ཨ་པྤ་གྒྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ས་བྦ་དཱ བྷ་ཎྜཾ པ་ཀ་ཏི་ཨ་གྒྷེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒྷོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.

པ་རི་བྷོ་གོཏི བྷ་ཎྜ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ. པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ་པི ཧི ཝཱ་སི་ཨཱ་དི་བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་གྒྷོ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ས་ཙེ ཀོ་ཙི ཀ་སྶ་ཙི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཝཱ་སིཾ ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཝཱ་སི་སཱ་མི་ཀོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ‘‘ཏ་ཡཱ ཨ་ཡཾ ཝཱ་སི ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘པཱ་དེ་ན, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏེ ཀི་ཎི་ཏྭཱ་ཝ ཋ་པི་ཏཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏཾ ཝ་ལ་ཉྫེ་སཱི’’ཏི? ས་ཙེ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མེ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ར་ཛ་ན་ཚ་ལླི ཝཱ པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་དཱ་རུ ཝཱ ཚི་ནྣཾ, གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཝཱ ནི་སི་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ པོ་རཱ་ཎོ ཨ་གྒྷོ བྷ་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝཱ་སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྫ་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཉྫ་ནི་ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ ཝཱ པ་ལཱ་ལེ་ན ཝཱ ཐུ་སེ་ཧི ཝཱ ཨི་ཊྛ་ཀ་ཙུ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ གྷཾ་སི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི ཨ་གྒྷོ བྷ་སྶ་ཏི. ཏི་པུ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ མ་ཀ་ར་ད་ནྟ་ཙྪེ་ད་ནེ་ནཱ་པི པ་རི་མ་དྡ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི, ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡ ས་ཀིཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནེ་ནཱ་པི, པ་རི་བྷོ་ག་སཱི་སེ་ན ཨཾ་སེ ཝཱ སཱི་སེ ཝཱ ཋ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི, ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་པྥོ་ཊ་ནེ་ནཱ་པི ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན་པི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨེ་ཀཾ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི, ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་ནྟ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན་པི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏ་ཏོ མ་ཀྑི་ཀཾ ཝཱ ཀི་པི་ལླི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན་པི, གུ་ལ༹་པི་ཎྜ་ཀ་སྶ མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ན་ཁེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་གྒྷོ བྷ་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སཱ་མི་ཀེ་ན པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཨཱུ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ བྷི་ཀྑུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་བྷོ་གོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ནི ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཡྻ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ག་རུ་ཀཾ ཝཱ ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཡྻཱ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཀ་ས་ཉྙི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ས་ཉྙི་སྶཱཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨི་དཾ བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ཀ་ས་ཉྙི་སྶ པ་ར་བྷ་ཎྜ་མྤི ག་ཎྷ་ཏོ ག་ཧ་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ག་ཧི་ཏཾ པ་ན པུ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ སཱ་མི་ཀེ་ཧི ‘‘དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ན དེ་ཏི, ཏེ་སཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧེཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༡) ཝི་སྶཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ན ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ –

‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་སྶཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ, ས་ནྡི་ཊྛོ ཙ ཧོ་ཏི, ས་མྦྷ་ཏྟོ ཙ ཨཱ་ལ་པི་ཏོ ཙ ཛཱི་ཝ་ཏི ཙ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ ‘ག་ཧི་ཏེ མེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ’’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༦).

ཏ་ཏྠ ས་ནྡི་ཊྛོཏི དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ཀ་མི་ཏྟོ. ས་མྦྷ་ཏྟོཏི ད་ལ༹ྷ་མི་ཏྟོ. ཨཱ་ལ་པི་ཏོཏི ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཡཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་སི, ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཛཱི་ཝ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་སེ་ཡྻཱ་ཡ ས་ཡི་ཏོ་པི ཡཱ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ག་ཧི་ཏེ ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ནོཏི ག་ཧི་ཏེ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ‘‘ག་ཧི་ཏེ མེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧོ པ་ན ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི རུ་ཧ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ས་ནྡི་ཊྛོ, ཛཱི་ཝ་ཏི, ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ, ས་མྦྷ་ཏྟོ, ཛཱི་ཝ་ཏི, ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ, ཨཱ་ལ་པི་ཏོ, ཛཱི་ཝ་ཏི, ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ་ཏི ཨེ་ཝཾ.

ཡོ པ་ན ཛཱི་ཝ་ཏི, ན ཙ ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་མྤི པུ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ད་ད་ནྟེ་ན ཙ མ་ཏ་ཀ་དྷ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཡེ ཏ་སྶ དྷ་ནེ ཨི་སྶ་རཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཏ་སྶེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ‘‘སུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ ཏ་ཡཱ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་པི་ཏོ, སོ པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡོ ཙ ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ན ཀི་ཉྩི ཝ་ད་ཏི, སོ་པི པུ་ན པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡོ པ་ན ‘‘མ་ཡཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ‘‘པ་རི་བྷུ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟོ ག་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ ཝཱ, ‘‘མ་ཡཱ པ་ན ཏཾ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཋ་པི་ཏཾ, པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.

ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀེཏི ‘‘པ་ཊི་ད་སྶཱ་མི པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀེ་པི ག་ཧ་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ག་ཧི་ཏཾ པ་ན ས་ཙེ བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ག་ཎོ ཝཱ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧེ་ཝེ་ཏཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀཾ པ་ན པ་ཊི་དཱ་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི.

པེ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་པི, ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པི, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ད་ཡོ དེ་ཝཱ་པི ས་བྦེ ‘‘པེ་ཏཱ’’ཏྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་གྒ་ཧེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨུ་དྡི་སྶ བ་ལི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ལ་གྒི་ཏ་སཱ་ཊ་ཀེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀེ་ཧི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ, པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༣༡).

ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེཏི ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧེ. ས་ཙེ་པི ཧི དེ་ཝོ ཝཱ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞོ ཝཱ མ་ནུ་སྶ་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་པ་ཎཾ པ་སཱ་རེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཙ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཀོ་ཙི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི.

པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙི་སྶཱཏི ‘‘ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཨི་དཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝ་ས་ཉྙི་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན ཏཾ ས་སཱ་མི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ནི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནེ་ཝ. ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ པ་ནེ་ཏྠ དྷ་ནི་ཡོ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ པ་ན ར་ཛ་ཀ་བྷ་ཎྜི་ཀཱ་དི་ཙོ་རཱ་ནཾ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.

ས་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཨི་དཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. སཱ་ཧ་ཏྟི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡ་མི་དཾ, ཏྭཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶཾ ག་ཎྷ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ’’ནྟི སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ པ་ཡོ་གེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡཱ་ཡ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏོ པ་ཡོ་གོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ ཝཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨི་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ཀཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏུ་ཊྛོ ཝཱ བྷཱི་ཏོ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཝཱ ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏི་ཝེ་ད་ནཾ. སེ་སཾ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སནྟི ས་ཧ་ཏྠེ ཨུ་པ་ས་གྒོ. ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༢) ནཱ་མ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀེ་སུ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ནི་རུ་ཏྟི་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ས་དྡྷིཾ ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ས་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ, ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ས་ཉྙུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ དི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༢) ‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ‘པཱ་ཎོ’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ‘ཝ་དྷཱ་མི ན’ནྟི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝཾ ན ཀ་ཐེ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘མ་ནུ་སྶོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ གྷཱ་ཏེ་ནྟ་སྶཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏེ་ཏྭཱཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ. པ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི མ་ནུ་སྶ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་ལ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏིཾ་ས རཱུ་པཱ་ནི, ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝཱི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པཾ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ན ཨཾ་སུ་ནཱ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏེ་ལ་བི་ནྡུ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཙྪཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ –

‘‘ཏི་ལ་ཏེ་ལ་སྶ ཡ་ཐཱ བི་ནྡུ, ས་པྤི་མ་ཎྜོ ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ;

ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ, ‘ཀ་ལ་ལ’ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༣༥; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༢);

ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལཱ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་སཾ་སེ་ད་ཛཱ་པི ཧི མ་ནུ་སྶཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝ. ཀ་ལ་ལ་ཀཱ་ལེ་པཱིཏི པ་ཋ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧེ་པི. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀ་ལ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ན པ་ན ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ཏིཾ་ས ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་སུ པ་ན ཋི་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ སོ་ལ༹་ས བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ དཱ་ར་ཀ་སྶ ཝཱ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཝཱ པ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན་ཏྠི. ཨ་ཡ་ཉྷི མ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ ནཱ་མ. བྷེ་ས་ཛྫ་ས་མྤ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ག་བྦྷ་པཱ་ཏ་ན་བྷེ་ས་ཛྫ་དཱ་ནེ་ན. ཏ་ཏོ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་མྤཱིཏི ཨ་བྦུ་ད་པེ་སི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ་པི. ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝི་ཡོ་ཛེ་ཡྻཱཏི ས་ནྟ་ཏི་ཝི་ཀོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཡྻ.

ཨི་མ་སྶ པ་ན་ཏྠ་སྶཱཏི ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༧༡) ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ. ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠནྟི པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ. པཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, པཱ་ཎ་ཝ་དྷོ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏྟོཏི ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡནྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ ཧི ཝི་ཀོ་པི་ཏེ ཨི་ཏ་ར་མྤི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཱཏི ཏ་སྨིཾ པཱ་ཎེ པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ. མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི. སཱ ཙེ་ཏ་ནཱཏི སཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཏཾ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༢), སཱ ཏཱ་དི་ས་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀྐ་མཱ་ནི ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨི་ཏ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ན ཝི་ས་དཱ་ནཱི་ཏི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི. སཾ་ས་གྒེ ཨ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ས་ཀོ ཧ་ཏྠོ ས་ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ པ་ཡོ་གོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ. ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒོ, སོ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ. ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོ མ་ནྟ་པ་རི་ཛ་པྤ་ན་ཡོ་གོ. ཨི་དྡྷི་མ་ཡོ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་དྡྷི་མ་ཡོ.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཚ པ་ཡོ་གེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཚ་སུ པ་ཡོ་གེ་སུ. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠོ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ པཱ་དེ་ན ཝཱ མུ་ཊྛི་ནཱ ཝཱ ཛཱ་ཎུ་ནཱ ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ན. ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་སོ ཧེ་ཏྠ ཧ་ཏྠཱ་དི་ཀཱ་ཡོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ ས་མུ་དཱ་ཡོ་པ་ཙཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་མོ ད་ཌྜྷོ’’ཏི. ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་མོ་ཙི་ཏེ་ན ཨ་སི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཧ་ར་ཎེ་ན. པ་ཧ་ར་ཎནྟི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ས་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ ཨུ་སུ་ཡ་ནྟ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་སུ. ཨུ་དྡི་སྶཱ་ནུ་དྡི་སྶ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཙ ཨ་ནུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན. ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡི་སོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་དྡི་ས་ཀོ, པ་ཡོ་གོ, ཏ་སྨིཾ. བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བ་དྡྷོ, ཀ་མྨ་མེ་ཝ བ་དྡྷོ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ བ་ནྡྷ་ནཾ བ་དྡྷོ, ཀ་མྨུ་ནཱ བ་དྡྷོ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ, སོ ཨ་སྶ ཧོ་ཏི, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་མ་སྶ སི་དྡྷ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པཱིཏི ཨུ་དྡི་ས་ཀེ, ཨ་ནུ་དྡི་ས་ཀེ ཙཱ་ཏི དྭཱི་སུ་པི. པ་ཙྪཱ ཝཱ ཏེ་ནེ་ཝ རོ་གེ་ན མ་ར་ཏཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཧ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི མ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཧོ་ན་ཀ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ ལ་དྡྷ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་དི ཨ་ཝ་སྶཾ ཏེ་ན མ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཙེ པ་ན མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཧཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་མ་ཏ་སྶ པུ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ པ་ཙྪཱ་པི པ་ཋ་མ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མ་ར་ཏི, ཏ་དཱ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཧཱ་རེ་ན མ་ར་ཏི, ན་ཏྠི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི མ་ཏེ་པི པ་ཋ་མ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི་པི ཨ་མ་ཏེ ནེ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ བ་ཧཱུ་ཧི་པི ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ཡ་སྶ པ་ཧཱ་རེ་ན མ་ར་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ་ཏི. ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གེ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཚ་བྦི་དྷཾ ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གེ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་ཀཱཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་ག་སཱ་དྷི་ཀཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི.