༣. ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སནྟི ས་ཧ་ཏྠེ ཨུ་པ་ས་གྒོ. ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༢) ནཱ་མ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་མཱ་ན་ཀ་ཏྟུ་ཀེ་སུ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ནི་རུ་ཏྟི་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ས་དྡྷིཾ ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ས་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ, ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ས་ཉྙུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ དི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༢) ‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ‘པཱ་ཎོ’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ‘ཝ་དྷཱ་མི ན’ནྟི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝཾ ན ཀ་ཐེ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཎོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘མ་ནུ་སྶོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ གྷཱ་ཏེ་ནྟ་སྶཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏེ་ཏྭཱཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ. པ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི མ་ནུ་སྶ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་ལ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏིཾ་ས རཱུ་པཱ་ནི, ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝཱི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པཾ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ན ཨཾ་སུ་ནཱ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏེ་ལ་བི་ནྡུ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཙྪཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ –
‘‘ཏི་ལ་ཏེ་ལ་སྶ ཡ་ཐཱ བི་ནྡུ, ས་པྤི་མ་ཎྜོ ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ;
ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ, ‘ཀ་ལ་ལ’ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༣༥; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༢);
ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལཱ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་སཾ་སེ་ད་ཛཱ་པི ཧི མ་ནུ་སྶཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝ. ཀ་ལ་ལ་ཀཱ་ལེ་པཱིཏི པ་ཋ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧེ་པི. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀ་ལ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ན པ་ན ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ཏིཾ་ས ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་སུ པ་ན ཋི་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ སོ་ལ༹་ས བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ དཱ་ར་ཀ་སྶ ཝཱ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཝཱ པ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན་ཏྠི. ཨ་ཡ་ཉྷི མ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ ནཱ་མ. བྷེ་ས་ཛྫ་ས་མྤ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ག་བྦྷ་པཱ་ཏ་ན་བྷེ་ས་ཛྫ་དཱ་ནེ་ན. ཏ་ཏོ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་མྤཱིཏི ཨ་བྦུ་ད་པེ་སི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ་པི. ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝི་ཡོ་ཛེ་ཡྻཱཏི ས་ནྟ་ཏི་ཝི་ཀོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཡྻ.
ཨི་མ་སྶ པ་ན་ཏྠ་སྶཱཏི ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༧༡) ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ. ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠནྟི པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ. པཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, པཱ་ཎ་ཝ་དྷོ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་ཏྟོཏི ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡནྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ ཧི ཝི་ཀོ་པི་ཏེ ཨི་ཏ་ར་མྤི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཱཏི ཏ་སྨིཾ པཱ་ཎེ པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ. མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི. སཱ ཙེ་ཏ་ནཱཏི སཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཏཾ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༢), སཱ ཏཱ་དི་ས་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀྐ་མཱ་ནི ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨི་ཏ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ན ཝི་ས་དཱ་ནཱི་ཏི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི. སཾ་ས་གྒེ ཨ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ས་ཀོ ཧ་ཏྠོ ས་ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ པ་ཡོ་གོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ. ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒོ, སོ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ. ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོ མ་ནྟ་པ་རི་ཛ་པྤ་ན་ཡོ་གོ. ཨི་དྡྷི་མ་ཡོ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་དྡྷི་མ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཚ པ་ཡོ་གེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཚ་སུ པ་ཡོ་གེ་སུ. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠོ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ པཱ་དེ་ན ཝཱ མུ་ཊྛི་ནཱ ཝཱ ཛཱ་ཎུ་ནཱ ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ན. ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་སོ ཧེ་ཏྠ ཧ་ཏྠཱ་དི་ཀཱ་ཡོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ ས་མུ་དཱ་ཡོ་པ་ཙཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་མོ ད་ཌྜྷོ’’ཏི. ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་མོ་ཙི་ཏེ་ན ཨ་སི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཧ་ར་ཎེ་ན. པ་ཧ་ར་ཎནྟི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ས་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ ཨུ་སུ་ཡ་ནྟ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་སུ. ཨུ་དྡི་སྶཱ་ནུ་དྡི་སྶ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཙ ཨ་ནུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན. ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡི་སོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་དྡི་ས་ཀོ, པ་ཡོ་གོ, ཏ་སྨིཾ. བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བ་དྡྷོ, ཀ་མྨ་མེ་ཝ བ་དྡྷོ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ བ་ནྡྷ་ནཾ བ་དྡྷོ, ཀ་མྨུ་ནཱ བ་དྡྷོ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ, སོ ཨ་སྶ ཧོ་ཏི, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་མ་སྶ སི་དྡྷ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པཱིཏི ཨུ་དྡི་ས་ཀེ, ཨ་ནུ་དྡི་ས་ཀེ ཙཱ་ཏི དྭཱི་སུ་པི. པ་ཙྪཱ ཝཱ ཏེ་ནེ་ཝ རོ་གེ་ན མ་ར་ཏཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཧ་རི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི མ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཧོ་ན་ཀ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ ལ་དྡྷ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་དི ཨ་ཝ་སྶཾ ཏེ་ན མ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཙེ པ་ན མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཧཱ་རཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་མ་ཏ་སྶ པུ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ པ་ཙྪཱ་པི པ་ཋ་མ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མ་ར་ཏི, ཏ་དཱ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཧཱ་རེ་ན མ་ར་ཏི, ན་ཏྠི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི མ་ཏེ་པི པ་ཋ་མ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ, ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧི་པི ཨ་མ་ཏེ ནེ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ བ་ཧཱུ་ཧི་པི ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ཡ་སྶ པ་ཧཱ་རེ་ན མ་ར་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ་ཏི. ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གེ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཚ་བྦི་དྷཾ ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གེ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་ཀཱཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་ག་སཱ་དྷི་ཀཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི.
པུ་གྒ་ལོཏི མཱ་རེ་ཏ་བྦོ པུ་གྒ་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ མཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ, ཝ་ཏྠུ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཝི་སེ་སོ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ མཱ་རེ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཛྫ སྭེ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཡ་དཱ ཀ་དཱ་ཙི པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ མཱ་རེ་ཏི. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ པུ་བྦ་ཎྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷེ ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷེ ཝཱ སྭེ ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷེ མཱ་རེ་ཏི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. པུ་བྦ་ཎྷེ མཱ་རེ་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷེ ཛཱ་ཏེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ལེ་སུ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨོ་ཀཱ་སཱ་དཱི་སུ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་སོཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༤) གཱ་མོ ཝཱ ཝ་ནཾ ཝཱ གེ་ཧ་དྭཱ་རཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ. ཨཱ་ཝུ་དྷནྟི ཨ་སི ཝཱ ཨུ་སུ ཝཱ ས་ཏྟི ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོཏི མཱ་རེ་ཏ་བྦ་སྶ ག་མ་ནཾ ཝཱ ནི་ས་ཛྫཱ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོཏི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝཱ ཚེ་ད་ནཾ ཝཱ བྷེ་ད་ནཾ ཝཱ ས་ངྑ་མུ་ཎྜ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཨི་མེ་སུ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝ་དྷ་ཀོ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏེ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ཏེ ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨོ་ཀཱ་སཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ཡ་ཐཱ་ཎ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ཨཱ་ཎ་ཏྟེ་ན ཀ་ཏེ ས་ཏི;
ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ཏེ’’ཏི.
ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ, ཨེ་ཝཾ པ་ཧ་ར, ཨེ་ཝཾ གྷཱ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༧༤) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦོ.
ཨོ་པ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨོ་པཱ་ཏོ, ཨཱ་ཝཱ་ཊོ, ཏ་སྶ ཁ་ཎ་ནཾ ཨོ་པཱ་ཏ་ཀྑ་ཎ་ནཾ. ཨ་པ་སྶེ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༧) ཨ་པ་སྶེ་ན་སྶ སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ནི་ཙྩ་པ་རི་བྷོ་གོ མ་ཉྩོ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཨ་པ་སྶེ་ན་ཕ་ལ་ཀཾ ཝཱ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་ད་ནྟ་སྶ ཨ་པ་སྶེ་ན་ཀ་ཏྠ་མྦྷོ ཝཱ ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀ་རུ་ཀྑོ ཝཱ ཙ་ངྐ་མེ ཨ་པ་སྶཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ནྟ་སྶ ཨཱ་ལ་མྦ་ན་རུ་ཀྑོ ཝཱ ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཕ་ལ་ཀཾ ཝཱ, ས་བྦ་མྤེ་ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨ་པ་སྶེ་ནཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་སྶེ་ནེ ཡ་ཐཱ ཨ་པ་སྶ་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝཱ ཚི་ནྡ་ཏི ཝཱ, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་སི་ཕ་ར་སུ་ས་ཏྟི་ཨཱ་ར་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ས་ཏྠ་སྶ ཋ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནཾ ནཱ་མ ས་མཱི་པེ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ. མ་ནཱ་པ་སྶ ཝཱ ཨ་མ་ནཱ་པ་སྶ ཝཱ རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་ཧ་ར་ཎཾ ས་མཱི་པེ ཋ་པ་ནཾ རཱུ་པཱུ་པ་ཧཱ་རོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ ཡ་ཀྑ་པེ་ཏཱ་དི་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་དྡཱུ་པ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏྠཱ་པཱིཏི ཐཱ་ཝ་ར་པ་ཡོ་གེ་པི. ཨུ་དྡི་སྶཱ་ནུ་དྡི་སྶ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཨོ་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ པ་རེ་སཾ མཱུ་ལེ་ན ཝཱ མུ་དྷཱ ཝཱ དི་ནྣེ་སུ་པི ཡ་དི ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏི, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་དི་པི ཏེ་ན, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཏ་ཏྲ ཨོ་པཱ་ཏེ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ས་མེ ཀ་ཏེ་པི པཾ་སུ་ཧཱ་ར་ཀཱ ཝཱ པཾ་སུཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ, མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ཀཱ ཝཱ མཱུ་ལཱ་ནི ཁ་ཎ་ནྟཱ ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟི, དེ་ཝེ ཝཱ ཝ་སྶ་ནྟེ ཀ་དྡ་མོ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ ཀོ་ཙི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ལ་གྒི་ཏྭཱ ཝཱ མ་ར་ཏི, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་དི པ་ན ཡེ་ན ལ་དྡྷཾ, སོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཝི་ཏྠ་ཏ་ཏ་རཾ ཝཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་རཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ ཏུ མཱུ་ལཱ་ནི མཱུ་ལེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ཐ་ལེ ཀ་ཏེ མུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་སྶེ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཡཱ་ཝ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཛ་པྤ་ནནྟི ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎི་ཀེ་ཧི, ཝི་ཛྫཱ་དྷ་རེ་ཧི ཙ མ་ནྟ་པ་རི་ཛ་པྤ་ནཾ. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ, ཀ་མྨ་སྶ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ. པ་ཡོ་ཛ་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, དཱ་ཋཱ་ཝུ་དྷཱ་དཱི་ནཾ དཱ་ཋཱ་ཀོ་ཊ་ནཱ་དཱི་ན་མི་ཝ མཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་དྡྷི་ཝི་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ཝཱ་ཡཾ ཧཱ་ར་ཀ་ས་དྡོ བ་ཧུ་ལཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཎྭུཔ་ཙྩ་ཡ་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧ་ར་ཎ་ཀཾ, ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ ཝཱ ས་ཏྠ་མེ་ཝ ཧཱ་ར་ཀ་ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༢) ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠ་ཉྩ ཏཾ ཧཱ་ར་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀ’’ནྟི. ‘‘ཧཱ་ར་ཀ་ས་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ པ་ར་ནི་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་རི་ཡེ་སེ་ཡྻཱཏི ག་ཝེ་སེ་ཡྻ. ‘‘ཡ་ཐཱ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠ་མཱ་ཧ, ‘‘ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ‘‘པ་རི་ཡེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ‘‘ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ན སི་ཡཱ. པ་རི་ཡི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀཾ ཝཱ་སྶ པ་རི་ཡེ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་སིཾ ཝཱ ས་ཏྟིཾ ཝཱ བྷེ་ཎྜིཾ ཝཱ ལ་གུ་ལ༹ཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎཾ ཝཱ ས་ཏྠཾ ཝཱ ཝི་སཾ ཝཱ ར་ཛྫུཾ ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༧༢) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀཾ ཝཱ་སྶ པ་རི་ཡེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ས་ཏི ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྠཾ, ས་ས་ནྟི ཧིཾ་ས་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ས་ཏྠཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ས་ཏྟིཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་སེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ལ་གུ་ལ༹ནྟི མུ་གྒ་རོ. ས་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ཁཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡོ ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཏཱིཏི ཡོ ས་ཏྠཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ཝི་སཾ ཝཱ ཁཱ་དི་ཏྭཱ, ར་ཛྫུ་ཡཱ ཝཱ ཨུ་བྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ, སོ་བྦྷཱ་དཱི་སུ ཝཱ པ་ཏི་ཏྭཱ, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཨ་གྒི་པ་ཝེ་ས་ན་ཨུ་ད་ཀ་པ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི མ་ར་ཏི. ‘‘སོ དྷ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི སོ དྷ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏི, ཡ་སཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏི, ས་གྒཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི, དྷ་མྨོ ཝཱ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན. ཀི་མ་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ན་ཡི་དྷ ཨེ་ཝནྟི ཨི་དྷ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ན ཨེ་ཝཾ, ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘ས་ཏྠཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཝི་སཾ ཝཱ ཁཱ་ད, ར་ཛྫུ་ཡཱ ཝཱ ཨུ་བྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཧི, སོ་བྦྷེ ཝཱ ན་ར་ཀེ ཝཱ པ་པཱ་ཏེ ཝཱ པ་པ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ (པཱ་རཱ. ༡༧༢) ས་བྦཾ མ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ན་ར་ཀོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༢) ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཕ་ལ་ནྟི་ཡཱ བྷཱུ་མི་ཡཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ད་རཱི, ཡ་ཏྠ ཧ་ཏྠཱི་པི པ་ཏ་ནྟི, ཙོ་རཱ་པི ནི་ལཱི་ཡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. པ་པཱ་ཏོཏི པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ ཝཱ ཐ་ལ་ནྟ་རེ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཚི་ནྣོ. པཱ་པ་ཀེ་ནཱཏི ལཱ་མ་ཀེ་ན. དུ་ཛྫཱི་ཝི་ཏེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏྟཱ དུ་ཀྑེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན. མ་ཏཾ ཏེ ཛཱི་ཝི་ཏཱ སེ་ཡྻཱཏི ཏ་ཝ མ་ར་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རཾ. ཙི་ཏྟ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙི་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ མ་ནོ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ས་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠) ཝི་ཡ ནི་ད་སྶ་ནེ ད་ཊྛ་བྦོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་ཏཾ ཏེ ཛཱི་ཝི་ཏཱ སེ་ཡྻོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ‘‘མ་ནོ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟནྟི ནཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ས་དྡོ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༧༡) ཝི་ཡ ཝི་ཙི་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ པུ་ན་རུ་ཏྟི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟོ ནཱ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀོ ས་ངྐ་པྤོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤོ. ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ས་དྡོ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ་པི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. ཨི་ད་ཉྷི ‘‘ཨི་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྐ་པྤོཏི ཙེ་ཏྠ ‘‘ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༧) ཝི་ཡ ན ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྐ་པྤོ་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་མ་ཏྟ་སྶཱཏི ས་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་བྦ་སྶ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་སྶ. སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ མ་ཏྟ་ས་དྡོ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཏྟཾ བྷོ་ཛེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྩ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏྠ ན ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ནཱ་མ ཝི་ཏ་ཀྐོ.
ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༢) མ་ཧ་ནྟཱ་མ་ཧ་ནྟེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནེ ཏཱ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཙཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ, མ་ར་ཎེ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མཱ་ད་པ་ནེ པ་ན མུ་ཊྛི་ཛཱ་ཎུ་ནི་པྤོ་ཐ་ནཱ་དཱི་ཧི མ་ར་ཎ་ས་མཱ་ད་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ན་ཁེ ཝི་སཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མ་ར་ཎཱ་དི་ས་མཱ་ད་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཙཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝེ་སཱ་ལི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨོ་པཱ་ཏ་ཀྑ་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ་པི ཛཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝིཾ ཁ་ཎ་ཏི, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དི་ས་དི་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ, ཡ་ཀྑོ ཙ པེ་ཏོ ཙ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ ཡ་ཀྑ་པེ་ཏ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཱ, ཏེ་སཾ. ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པ་སྶེ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨ་པ་སྶེ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ པ་ཡོ་གེ་སུ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༧༩) ཨི་དཾ མ་ར་ཎ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན མ་ར་ཎ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ‘‘ན་མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཙེ་ཏེ་ཏྭཱཏི ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ, ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
མུ་ས་ལུ་སྶཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཡཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ཏྟ་གྒེ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ མུ་ས་ལེ ཨུ་སྶི་ཏེ ཨེ་ཀཾ མུ་ས་ལཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. དུ་ཏི་ཡོ མུ་ས་ལོ པ་རི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ དཱ་ར་ཀ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སི. སོ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨ་ཧོ་སི…པེ… ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑུ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༨༠) ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཡ.
ཝི་ས་ག་ཏ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཡཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཝི་ས་ག་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ ཧ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་ཀཱ་རི་ཀཾ ཨ་དཱ་སི. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཀཱ་ལ་མ་ཀཾ་སུ. ཏ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨ་ཧོ་སི…པེ… ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི. ནཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑུ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༨༡) ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཡ.
བྷེ་ས་ཛྫ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཡཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ཝ་ཉྫྷཱ ཨི་ཏྠཱི ཀུ་ལཱུ་པ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘‘ཨི་ངྒྷཱ་ཡྻ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཛཱ་ནཱ་ཧི, ཡེ་ནཱ་ཧཾ ཝི་ཛཱ་ཡེ་ཡྻ’ནྟི. ‘སུ་ཊྛུ བྷ་གི་ནཱི’ཏི ཏ་སྶཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཨ་དཱ་སི. སཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨ་ཧོ་སི…པེ… ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༨༧) ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཡ. ཨི་དྷ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ, ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
ཨ་ཐ ཀ་ཐཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ན་ནྟི, ན་ནུ རཱ་ཛཱ་ནོ ཙོ་རཾ དི་སྭཱ ཧ་ས་མཱ་ནཱ་པི ‘‘ག་ཙྪ་ཐ, ནཾ གྷཱ་ཏེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཧ་ས་མཱ་ནཱ ཝ་ད་ནྟི, སོ པ་ན ཧཱ་སོ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡོ, ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ དུ་ཀྑ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧི སི་རི་ས་ཡ་ནཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ར་ཛྫ་ས་མྤ་ཏྟི་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ རཱ་ཛཱ ‘ཙོ་རོ དེ་ཝ ཨཱ་ནཱི་ཏོ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘ག་ཙྪ་ཐ ནཾ མཱ་རེ་ཐཱ’ཏི ཧ་ས་མཱ་ནོ བྷ་ཎ་ཏི, དོ་མ་ན་སྶ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷ་ཎ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་ཁ་ཝོ་ཀི་ཎྞ་ཏྟཱ, པ་ན ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ དུ་ཛྫཱ་ན་མེ་ཏཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༩).
ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.