༢. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ དྭཱི་སུ. ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་བྷེ་དོ ས་བྦོ་པི གཱ་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་བྷེ་དོཏི ཡ་སྨིཾ གཱ་མེ ཨེ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཀུ་ཊི ཨེ་ཀཾ གེ་ཧཾ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མ་ལ་ཡ་ཛ་ན་པ་དེ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀོ གཱ་མོ ནཱ་མ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘དྭི་ཀུ་ཊི་ཀོ་པི གཱ་མོ, ཏི་ཀུ་ཊི་ཀོ་པི གཱ་མོ, ཙ་ཏུ་ཀྐུ་ཊི་ཀོ་པི གཱ་མོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་བྷི་ན་ཝ་ནི་ཝི་ཊྛོ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་གཱ་མོ པ་ན ཡཱ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝཱ་སཾ ན ཀ་པྤེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ གཱ་མ་ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཀིཾ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ནཱ་མ ཨི་ཊྛ་ཀ་པཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་ཁཱ་ཧི་པི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ. ཨ་མ་ནུ་སྶོ ནཱ་མ ཡོ ས་བྦ་སོ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏོ, ཡ་ཏོ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཀེ་ན་ཙི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན པུ་ན་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟཱ, ཡ་ཏོ པ་ན ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟི, སོ གཱ་མ་ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དི་བྷེ་དོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཏྠོ་པཱིཏི ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠ་ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཏྠོ་པི. ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ནི་ག་མ་ན་ག་རཱ་ནི ཝི་ཡ གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ན ཙ བུ་དྡྷཱ སཱ་ཝ་སེ་སཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ. དྭཱ་རེཏི ནི་བྦ་ཀོ་ས་སྶ ཨུ་ད་ཀ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེཏི པ་མུ་ཁ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཀ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པོཏི པཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པོ. སུ་པྤ་པ་ཏ་ནཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གྷ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ གྷ་ར་སྶ པུ་ར་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཏ་ཏྟ་ཀོ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘པུ་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཐཱ་མ་སྶ, ནེ་ཝ ཨ་པྤ་ཐཱ་མ་སྶ, ན མ་ཧཱ་ཐཱ་མ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ་རུ་ཎ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཀཱ་ཀེ ཨུ་ཌྜཱ་པེ་ནྟོ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ལེ་ཌྜུཾ ཁི་པ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པེ ཨུ་ད་ཀཾ ཁི་པ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཁི་ཏྟ་སྶ ལེ་ཌྜུ་སྶ པ་ཏི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི ལུ་ཋི་ཏྭཱ, པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ས་ཙེ དྭེ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ཧོ་ནྟཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢) ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ས་ཙེ ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་ར་སྶེ་ཝ དྭེ ཨུ་མྨཱ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་སྶ པ་ན ཨེ་ཀོ, ཏ་སྶ གཱ་མ་དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་བྦྷ་ནྟ་རཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ. ཡ་ཏྲ པ་ན ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྲ གཱ་མ་དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ. ཡ་ཏྲ དྭཱ་ར་བཱ་ཧཱ་པི ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཝ་ཏི་ཡཱ ཝཱ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝཱ ཀོ་ཊི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ་ཝ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན གཱ་མོ པུ་བྦེ མ་ཧཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀུ་ལེ་སུ ན་ཊྛེ་སུ ཨ་པྤ་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. པུ་རི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ན་སྶ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ་ན ཝི་རུ་དྡྷ་མི་ཝ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ གཱ་མ་ས་ངྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ་པི ཧི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨི་དྷ གཱ་མོ ནཱ་མ དུ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢). ཏ་ཏྲ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཝི་སུཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་ན གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟཾ. གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཙ ད་སྶི་ཏེ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུ་ནྟི པུ་ན ‘‘ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཡོ པ་ན གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ ‘‘གཱ་མོ’’ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ གྷ་རཾ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ, གཱ་མོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨེ་ས ཝི་བྷཱ་གོ ས་ངྐ་རཱི་ཡ་ཏི. ཨ་སཾ་ཀ་ར་ཏོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ གཱ་མོ, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ. ཡྭཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་སཾ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ (པཱ་ཙི. ༡༢༢༥) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡོ པ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཨུ་པ་ཡོ་གཾ ག་ཏོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨ་པ་རོ ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཧི ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ་པི ཙེ གཱ་མ་སྶ ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི ས་མཱ་ནོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, པ་གེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨེ་ཀོ’’ཏི. ཨི་མེ་སཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨི་མེ་སཾ གཱ་མཱ་ར་ཉྙཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུནྟི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ. ཨ་ཝ་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ.
ཨ་དི་ནྣནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༩༢) ད་ནྟ་པོ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་མྤི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་སཱ་མི་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཏེ་ཧི སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ན དི་ནྣ་ནྟི ཨ་དི་ནྣཾ. ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་མེ་ཝ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑཱ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཏ-ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་ངྑཱ ས་ངྑཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀནྟི པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ, ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ བྷཱ་ག་ཏོ ས་ངྑཱ་ཡ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཙི་རཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ, ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ, ཡ་སྶ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏཾ ‘‘ར་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘མ་ཏྟོ’’ཏི ཝཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ནི་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཝཱ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི བྱ་ཉྫེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ, ས་ངྑཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་སོ, པ་པ་ཉྩཱ་ཝ ས་ངྑཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ, པ་པ་ཉྩ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོཏི ‘‘ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི ཀ་ཐི་ཏོ. ཨེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོཏི ཝི་སྶཱ་ས་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ. ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཐེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི བྱ་ཉྫ་ནེ ཨཱ་ད་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ས་དྡ་ཏྠ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི བྷཱ་ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཏེ པ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱཏི ཏེ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ. ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷོ བྷ་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཀ་སྶཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜཾ, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ པ་ཉྩ་ཀཾ, པ་ཉྩ་པ་རི་མཱ་ཎ་མ་སྶཱ་ཏི ཝཱ པ་ཉྩ་ཀཾ, ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་ཀཾ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ བྷ་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ་ཝ པ་ཉྩ་ཀཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨཱ་དི་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ནཱ་མཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཏྟི་ཀ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ པ་ཉྩ་ཀ་དྭ་ཡེ་སུ. ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་སྶ. ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་མེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཨ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟ་སྶ ག་ཙྪ་ཏོ ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་སེ་ན, པ་ཉྩ་མཾ ཐ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ པ་ཉྩ་ཀེ་སུ. ཨི་ཏ་རནྟི ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨཱ་རཱ་མནྟི པུ་པྥཱ་རཱ་མ་ཕ་ལཱ་རཱ་མཾ. ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༢) པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀོ་ཝ ཨ་ཡ’’ནྟི མུ་སཱ བྷ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི, ཨ་ཊྚཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་པི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱིཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ, བ་ལ་ཝ་ནི་སྶི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨཱ་རཱ་མ་སཱ་མི་ཀ་སྶ སཾ་ས་ཡཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཏ་ཉྷི ཏ་ཐཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པྤ་སུ་ཏཾ དི་སྭཱ སཱ་མི་ཀོ ཙི་ནྟེ་ཏི ‘‘ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཨཱ་རཱ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཏུཾ, ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཝི་མ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི. དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཡ་དཱ པ་ན སཱ་མི་ཀོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཐ་དྡྷོ ཀ་ཀྑ་ལོ༹ ཛཱི་ཝི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡ་མྤི མེ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨ་ལཾ དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་རཱ་མེ་ནཱ’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ས་ཙེ ས་ཡ་མྤི ཀ་ཏ་དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ པ་ན སཱ་མི་ཀེ་ན དྷུ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟེ་པི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཀོ དྷུ་རཾ ཨ་ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཨི་མཾ སུ་ཊྛུ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ མ་མ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀི་ངྐཱ་ར་པྤ་ཊི་སྶཱ་ཝི་བྷཱ་ཝེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ར་ཀྑ་ཏི ཏཱ་ཝ. ཨ་ཐཱ་པི ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཀོ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ན དཱ་ནི ཨི་མཾ ཨི་མ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, སཱ་མི་ཀོ པ་ན དྷུ་རཾ ན ནི་ཀྑི་པ་ཏི, པ་ཀྑཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི, ཀཱ་ལཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏི, ‘‘ལ་ཛྫི་པ་རི་སཾ ཏཱ་ཝ ལ་བྷཱ་མི, པ་ཙྪཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཧ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཧོ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡ་དཱ པ་ན ‘‘སོ་པི ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ‘‘སཱ་མི་ཀོ་པི ན ལ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷོ དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟི, ཏ་དཱ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཀ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.
ཨ་ཉྙ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟོཏི ཝེ་ཏ་ནེ་ན ཝཱ མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟོ. སཱི་སེ བྷཱ་རནྟི སཱི་སེ ཋི་ཏ་བྷཱ་རཾ. སཱི་ས་སྶ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མ་ག་ལེ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀོ, པི་ཊྛི་ག་ལེ ཀེ་ས་ཉྩི ཀེ་ས་ནྟེ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ཧོ་ཏི, ག་ལ་སྶེ་ཝ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཀེ་ས་ཉྩི ཀེ་སཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཡེ ‘‘ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་དྷོ་བྷཱ་གོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི སཱི་སཾ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཁ་ནྡྷཾ ཨོ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཀ་ཎྞ་ཙཱུ་ལི༹་ཀཱ་ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ, ཀ་པྤ་རེ་ཧི པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི, པི་ཊྛི་ག་ལཱ་ཝ་ཊྚ་ཏོ ཙ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཏོ ཙ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ, པི་ཊྛི་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ཊྚ་ཏོ ཙ ཨུ་ར་པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཛ྄ཛྷེ, ཧ་ད་ཡཱ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཏོ ཙ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ཁ་ནྡྷོ, ཏཾ ཨོ་རོ་པེ་ཏི.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཡོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨི་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠ ཡཱ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༡) སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟོ ས་ཡ་མེ་ཝ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དཾ ནཱ་མ དེ་ཐ, ཨ་ཧཾ ཝོ བྷ་ཎྜཾ ཝ་ཧཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་སཾ བྷ་ཎྜཾ སཱི་སེ་ན ཨཱ་དཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟོ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་མ་ས་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ་ཝ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ གྷཾ་ས་ནྟོ སཱ་རེ་ཏི་པི པ་ཙྩཱ་སཱ་རེ་ཏི་པི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཁ་ནྡྷཾ ཨོ་རོ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ ཀི་ཉྩཱ་པི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཝ་ཧ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཁ་ནྡྷཾ པ་ན ཨ་ནོ་རོ་པེ་ཏྭཱ་པི སཱི་ས་ཏོ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཙཱ་ཝེ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ར་སྶ པ་ན ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ སཱི་སེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཀོ པི་ཊྛི་ཡཾ, ཏ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ཋཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན སུ་དྡྷ་སཱི་ས་བྷཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཡོ ཙཱ་ཡཾ སཱི་ས་བྷཱ་རེ ཝུ་ཏྟོ, ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་རཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ བྷ་ཎྜནྟི ས་ངྒོ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ པ་རེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་བྷ་ཎྜཾ. ཨ་ཧཾ ན ག་ཎྷཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ནཱ་ཧཾ ག་ཧེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྐ་ཊཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༡) ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་པི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ. ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷེ བྷ་ཎ་ཐ, ནེ་ཝི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ན ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱིཏི ‘‘ར་ཧོ མ་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པི་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ད་སྶ་ཏི ནུ ཁོ མེ, ནོ’’ཏི སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཕ་རུ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཋ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྲ ས་ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི དཱ་ནེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ར་ཀྑ་ཏི ཏཱ་ཝ. ས་ཙེ སོ དཱ་ནེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ, བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀོ པ་ན ག་ཧ་ཎེ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ར་ཀྑ་ཏེ་ཝ. ཡ་དི པ་ན སོ ཏ་སྨིཾ དཱ་ནེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧོ, བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀོ་པི ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཡ་དི་པི མུ་ཁེ་ན ‘‘ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨེ་ཝ་མྤི སཱ་མི་ཀ་སྶ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.
ས་ཧ་བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ ནེ་སྶཱ་མཱིཏི ‘‘ས་ཧ་བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ. པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏཱིཏི བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ ཏ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ག་མ་ན་པ་ཐཾ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ རུ་ཙི་ཏ་མ་གྒཾ ཨེ་ཀ་པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི. ཐ་ལ་ཊྛནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༥) ཐ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, བྷཱུ་མི་ཏ་ལེ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་པ་བྦ་ཏ་ཏ་ལཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡནྟི ཡོ ཕ་ནྡཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨཱ་མ་ས་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཕ་ནྡཱ་པ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་མ་ས་ན་ཕ་ནྡཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གེ ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་པ་ཡོ་གེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ, ན དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཋཱ་ནཱཏི ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ས་ཙེ ཏཾ ཐ་ལ་ཊྛཾ རཱ་སི་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ཀུ་མྦྷི་ཡཾ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏ་ཀ་ར་ཎ་མུ་ཊྛི་ཙྪེ་ད་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ སི་ལེ་ས་ནི་ཡྻཱ་སཱ་དི, པ་ཀྐ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ག་རུ་ཀཾ ཧོ་ཏི བྷཱ་ར་བ་དྡྷཾ ལོ་ཧ་པི་ཎྜི་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་གྷ་ཊཱ་དི ཝཱ, ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་བ་དྡྷ་སྶ ཙ ཋཱ་ན་བྷེ་དོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦོ. པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ པ་ན པཱ་ཝཱ་ར་ཏྠ་ར་ཎ་ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀཱ་དིཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི, པཱ་རི་མ་ནྟེ ཨོ་རི་མ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཏ་ཐེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ པེ་ལླ་ཏི, པཱ་རི་མ་ནྟེ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ཨོ་རི་མ་ནྟེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝཱ་མ་ཏོ ཝཱ ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ ཝཱ ཨ་པ་ནཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་མ་ནྟེ་ན ཝཱ ད་ཀྑི་ཎ་ནྟེ་ན ཝཱ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ད་ཀྑི་ཎ་ནྟེ ཝཱ ཝཱ་མ་ནྟེ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.
ས་ཀོ ཧ་ཏྠོ ས་ཧ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ, ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ. ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒོ, སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ, པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སེ ཙ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ཎྜ་སྶ བ་ཧི ནི་པཱ་ཏ་ནཾ, ནི་སྶ་གྒོ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ. ཀི་རི་ཡཱ་སི་དྡྷི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ. དྷུ་ར་སྶ ཨཱ་ལ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ བྷཱ་ར་སྶ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཛྫ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ. ཨི་དཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནེ ཨཱ་ད་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཧ་ཏྠཱཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ན. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ, ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ཙ ཀོ ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཏཾ ཁ་ཎཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ནི་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པ་ཡོ་གོ, ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ནི་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༩༢; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༩༢) ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཡ་དཱ ས་ཀྐོ་སི, ཏ་དཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི.
སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སཱ་ནནྟི སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་ཉྩ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སོ ཙ སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སཱ, ཏེ་སཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༣) རུ་ཀྑ་པ་བྦ་ཏཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏ་སྶ སུ་ངྐ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཡ་སྨཱ ཏ་ཏོ རཱ་ཛ་དེ་ཡྻ་བྷཱ་གཾ སུ་ངྐཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ནྟཱ ར་ཉྙོ སུ་ངྐཾ ཧ་ན་ནྟི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀོ་ཙི པ་ར་པ་རི་ཝེ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཝི་ཊྛོ ཀི་ཉྩི ལོ་བྷ་ནེ་ཡྻ་བྷ་ཎྜཾ དི་སྭཱ དྭཱ་ར་པྤ་མུ་ཁཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཋཱ་ནཾ ‘‘ས་ཙེ མཾ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ད་སྶཱ་མི, ནོ ཙེ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སོ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢༡) ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ་པི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན་པི ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, ཧཱི་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་སྶ་མ་ཎོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཧཱི་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་ཏེ་ལནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༤) ཨེ་ཏྠ པཱ་དོ ནཱ་མ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷཱ་གོ, ཏཾ ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ, པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་ཉྩ ཏཾ ཏེ་ལ་ཉྩཱ་ཏི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་ཏེ་ལཾ. ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན དུ་ཀཱུ་ལ་སཱ་ཊ་ཀ་ཙ་མྨ་ཀྑ་ཎྜཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. པ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཀྑི་པ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་པི ཀུ་མྦྷི་ཡཾ ཨ་ཉྙོ ས་པྤིཾ ཝཱ ཏེ་ལཾ ཝཱ ཨཱ་ཀི་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཙཱ་ཡཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཏེ་ལ་པི་ཝ་ན་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ པ་ཀྑི་པ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.
ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ པ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ པ་ཡོ་གོ, ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ བྷ་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པུ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦོ, ཨི་ཏི པུ་བྦོ ཙ སོ པ་ཡོ་གོ ཙཱ་ཏི པུ་བྦ་པ་ཡོ་གོ. པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ས་ཧ་པ་ཡོ་གོ. ས་མཾ ཨེ་ཀཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཝ་ཧཱ་རོ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཉྙུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཏཱ་ཝ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ས་ངྐེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ. ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ, ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཀ་སྶ་ཙི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ. ཁི་ལཱ་དཱི་ནི ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཁི་ལཾ, ར་ཛྫུཾ, ཝ་ཏིཾ, མ་རི་ཡཱ་དཾ ཝཱ པཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཁི་ལཾ, ར་ཛྫུཾ, ཝ་ཏིཾ, མ་རི་ཡཱ་དཾ ཝཱ པཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་ཙེ པ་ན དྭཱི་ཧི ཁི་ལེ་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མེ ཁི་ལེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༤). ས་ཙེ ཏཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་ཏི་ཡེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ཀེ་སུ་པི ཨ་ཝ་སཱ་ནེ དྭེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་རི་མེ་ཧི དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ཝ་སཱ་ནེ དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ར་ཛྫུ་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡཾ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༤) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༡༠༤) -ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཾ་མ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཎི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རེ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀ་མྨནྟི པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༩) ཨ་ཛྫ ཝཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏུ, སྭེ ཝཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ, ན་ཏྠི ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སྭེ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི. ‘‘ཨ་ཛྫཱ’’ཏི ནི་ཡ་མི་ཏཾ ས་ངྐེ་ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ‘‘སྭེ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཛྫ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ‘‘སྭེ’’ཏི ནི་ཡ་མི་ཏཾ ཏཾ ས་ངྐེ་ཏཾ ཨ་པ་ཏྭཱ པུ་རེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, མཱུ་ལ་ཊྛ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘སྭེ་ཝ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཝཱ, སྭེ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ནྟོ་པི ཏཾ་ས་ངྐེ་ཏ་ཏོ པུ་རེ ཙ པ་ཙྪཱ ཙ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི. ཡོ པ་ན ཨེ་ཝཾ་ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་ངྐེ་ཏ་ཏོ ཨ་པུ་རེ ཨ་པ་ཙྪཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ར་ཏྟི་ནྡི་ཝེ་སུ་པི, པུ་རི་མ་ཡཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མ་པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མ་ཀཱ་ལ༹་ཛུ་ཎྷ་མཱ་ས་ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨེ་ཏྠ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ར་བྷ་ཎྜཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་སྶ ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎཱ་དཱི་ནེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བྷ་མུ་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་ས་ཀ་མྤ་ན་ཧ་ཏྠ་ལ་ངྒྷ་ན་པཱ་ཎི་པྤ་ཧཱ་ར་ཨ་ངྒུ་ལི་ཕོ་ཊ་ན་གཱི་ཝུ་ནྣཱ་མ་ན་ཨུ་ཀྐཱ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཐེ་ནོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙོ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཐེ་ཡྻཾ, ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. པ་ས་ཡ྄ཧ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཀཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཀ་པྤ་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤོ, ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཀུ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱུ་ཊ་མཱ་ནཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༩༣; པུ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡༧༩) ནཱ་མ ཧ་ད་ཡ་བྷེ་ད་སི་ཁཱ་བྷེ་ད་ར་ཛྫུ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ མཱ་ན་ཀཱུ་ཊཾ. ཏ་ཏྠ ཧ་ད་ཡནྟི ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་མཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ, ཏ་སྶ བྷེ་དོ ཚི་དྡ་ཀ་ར་ཎཾ ཧ་ད་ཡ་བྷེ་དོ, སོ ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དི་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཱ་ནི ཧི ག་ཎྷ་ནྟོ ཧེ་ཊྛཱ་ཚི་དྡེ་ན མཱ་ནེ་ན ‘‘ས་ཎི་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཛ་ནེ བ་ཧུཾ པ་གྒྷ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཙ ཚི་དྡཾ པི་དྷཱ་ཡ སཱི་གྷཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཏི.
སི་ཁཱ་བྷེ་དོ པ་ན ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཱ་ནི ཧི ག་ཎྷ་ནྟོ ས་ཎི་ཀཾ སི་ཁཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཝེ་གེ་ན པཱུ་རེ་ཏྭཱ སི་ཁཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ དེ་ཏི.
ར་ཛྫུ་བྷེ་དོ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཁེ་ཏྟཱ་དིཾ མི་ན་ནྟཱ ཧི ཨ་མ་ཧ་ནྟ་མྤི མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ མི་ན་ནྟི, མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཨ་མ་ཧ་ནྟཾ.
ཏ་མྦ་ཀཾ་སཱ་དི་མ་ཡོ ཀཱུ་ཊོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊ་ཀཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཝ་ཉྩ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཾ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊཾ, ཨ་ངྒ་ཀཱུ་ཊཾ, ག་ཧ་ཎ་ཀཱུ་ཊཾ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ དྭེ ཏུ་ལཱ ས་མ་རཱུ་པཱ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཁུ་དྡི་ཀཱ་ཡ དེ་ཏི. ཨ་ངྒ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ ག་ཎྷ་ནྟོ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ཧ་ཏྠེ་ན ཏུ་ལཾ ཨ་ཀྐ་མ་ཏི, ད་ད་ནྟོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ཀྐ་མ་ཏི. ག་ཧ་ཎ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ ག་ཎྷ་ནྟོ མཱུ་ལེ ར་ཛྫུཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཨ་གྒེ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊཾ ནཱ་མ ཏུ་ལཾ སུ་སི་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ཡ་ཙུ་ཎྞཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཏཾ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ ཀ་རོ་ཏི, ད་ད་ནྟོ ཨ་གྒ་བྷཱ་གེ.
ཀཾ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི, ཏཱ་ཡ ཝ་ཉྩ་ནཾ ཀཾ་ས་ཀཱུ་ཊཾ. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ དྭེ ཏི་སྶོ ལོ་ཧ་པཱ་ཏི་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཛ་ན་པ་དཾ ག་ནྟྭཱ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨ་ཌྜྷཾ ཀུ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི ཀི་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་གྒྷེ པུ་ཙྪི་ཏེ ས་མ་གྒྷ་ཏ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཏེ་ཧི ‘‘ཀ་ཐཾ ཨི་མེ་སཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏིཾ པཱ་སཱ་ཎེ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ས་བྦཱ པཱ་ཏི་ཡོ ད་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི.
ཝ་ཉྩ་ནཾ ནཱ་མ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཨུ་པཱ་ཡེ་ཧི པ་རེ་སཾ ཝ་ཉྩ་ནཾ. ཏ་ཏྲི་ད་མེ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར ལུ་དྡ་ཀོ མི་ག་ཉྩ མི་ག་པོ་ཏ་ཀ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་མེ་ཀོ དྷུ་ཏྟོ ‘‘ཀིཾ བྷོ མི་གོ ཨ་གྒྷ་ཏི, ཀིཾ མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མི་གོ དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ, མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ད་ཏྭཱ མི་ག་པོ་ཏ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ན མེ བྷོ མི་ག་པོ་ཏ་ཀེ་ན ཨ་ཏྠོ, མི་གཾ མེ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཏེ་ན ཧི དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ བྷོ མ་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ དི་ནྣོ’’ཏི. ཨཱ་མ དི་ནྣོ, ཨི་མཾ མི་ག་པོ་ཏ་ཀཾ ག་ཎྷ, ཨེ་ཝཾ སོ ཙ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་གྒྷ་ན་ཀོ མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ་ཏི དྭེ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི. སོ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ མི་ག་པོ་ཏ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མི་གཾ ཨ་དཱ་སཱི་ཏི.
པ་ས་ཡ྄ཧཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༨) པ་རེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ. གཱ་མཾ གྷཱ་ཏེ་ནྟཱི་ཏི གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ, གཱ་མཾ པ་ཧ་ར་ནྟཱ ཙོ་རཱ, ཏེ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏེ གཱ་མ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་ནྠ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ‘‘ས་ཙེ སཱ་ཊ་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, སཱ་ཊ་ཀ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ད་ཝཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཝ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻནྟི ཡཾ པ་ར་སྶ ན་ཊྛཾ, ཏ་སྶ མཱུ་ལཾ ཝཱ ཏ་དེ་ཝ ཝཱ བྷ་ཎྜཾ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྶཱཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྶ. ཨི་མ་སྶ ‘‘ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.
པ་རེ་སནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ་ནཾ, པ་ཝི་ས་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ པ་རེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཙྪཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཾ་སུ་ནཱ ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱིཏི ‘‘ས་ཙེ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨོ་ན་མི་ཏྭཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མི, ‘ཀིཾ ས་མ་ཎོ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’ཏི མཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཡྻུཾ པ་ཙྪཱ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཾ་སུ་ནཱ ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ཨུ་དྡྷཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མི་ཀཱཏི ཨ་ནྟཱ་གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ. ཨུ་དྡྷཱ་རེཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ, ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཝེ་སེ་ཏཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སཾ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་པ་རི་མ་ནྟེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་མ་གྒྷ་ཏ་རནྟི ཨ་པྤ་གྒྷ་ཏ་རཾ. ཨུ་དྡྷ་ཊ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོཏི ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་དྡྷཱ་རེ ར་ཀྑ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ པཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པཱ་ཏ་ནེ་པི ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ‘‘ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པཱ་ཏ་ནེ ན ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ སི་དྡྷེ་པི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ པ་ན དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་ཏི་ཏ་ད་ཎྜ་ཀེ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ག་མེ་ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༨), ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་སུ ག་ཏེ་སུ ཨི་ཏ་རོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ད་ཎྜ་ཀོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘མ་ཡ྄ཧ་མྤི, ཨཱ་ཝུ་སོ, ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཀ་ཏ་མོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཝི་ཝ་དི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཝི་ཝ་དི་ཏྭཱ ཝཱ ཏཾ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ག་ཏེ ཨི་ཏ་རོ ཏ་སྶ བྷཱ་གཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ་པི ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ བྷཱ་གཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན དེ་མི, ཏྭཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གཾ ཉ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཏ་སྶེ་ཝ བྷཱ་གཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ, ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་གོ་ཏི ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ པ་ཏྟོ ཧོ་ཏུ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ, ཡོ ཝ་ར་བྷཱ་གོ, ཏཾ ཏུ་མྷེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, དི་ནྣ་ཀཾ ནཱ་མ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ. ས་ཙེ སོ ཝི་ཝཱ་ད་བྷཱི་རུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཡཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ རུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟཾ ཝ་ར་བྷཱ་གཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ལཱ་མ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཝི་ཙི་ནི་ཏཱ་ཝ་སེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མི་མཱ་ནི པ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་ཊྛི་ཏོ ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ…པེ… ཡ་སྶ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
རཱ་ཛཱ་ནོཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་པ་རཱ་དྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ན ཚེ་ཛྫ་བྷེ་ཛྫཱ་ནུ་སཱ་ས་ཀོ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛཱ་ནོ་ཏི ཨི་དཾ བི་མྦི་སཱ་རཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. སོ ཧི དྷ་མྨི་ཀ་རཱ་ཛ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ་ཝ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཉྙེ པ་ན ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟ་སྶ་པི སཱི་སཾ ཚི་ནྡེ་ཡྻུཾ, བ་ཧུ་ཀ་སྶཱ་པི ན ཝཱ ཀི་ཉྩི ཀ་རེ་ཡྻུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧ་ན་ནཾ ནཱ་མ པོ་ཐ་ན་ཉྩེ་ཝ ཚེ་ད་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པཱ་ད་ཀ་སཱ་ཝེ་ཏྟ་ཨ་ཌྜྷ་ད་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་བ་ནྡྷ་ན་གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ན་ན་ག་ར་བ་ནྡྷ་ན་པུ་རི་ས་གུ་ཏྟཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ནཱི་ཧ་རེ་ཡྻུནྟི ར་ཊྛ་ཏོ ནི་ཀྑཱ་མེ་ཡྻུཾ. ཙོ་རོ་སི…པེ… ཐེ་ནོ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་རི་བྷཱ་སེ་ཡྻུ’’ནྟི པ་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ ཨཱུ་ན་ཏྟཱ པ་ད་པྤ་ཡོ་ག་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི པ་རི་བྷཱ་སེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་རཱུ་པཾ པ་ན ཡ་སྨཱ པཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་ད་སྶ ཝཱ པཱ་དཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པོ་རཱ་ཎ་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷཱ་གོ པཱ་དོ, པཱ་དཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི པཱ་དཱ་ར་ཧོ, ཏ་སྶ པཱ་ད་སྶ ཝཱ པཱ་དཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་དེ་ན ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, པཱ་དཱ་ར་ཧེ་ན པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཝ་ཏྠུ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པོ་རཱ་ཎ་ཀ་སྶཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༨༨; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.༨༨) པོ་རཱ་ཎ་ས་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ནཱི་ལ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་དི་ས་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ. ཨེ་ཏེ་ན རུ་དྲ་དཱ་མ་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ར་ཉྙོཏི བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ. མཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་སྶ ཝཱི་ས་ཏི་མོ བྷཱ་གོ. ཡོ ལོ་ཀེ ‘‘མ་ཉྫེ་ཊྛཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨཱུ་ན་མཱ་ས་ཀཱ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ས་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀེ་སུ. པ་རི་ཧཱི་ནཱ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་གྒྷ་སྶ པ་རི་ཧཱི་ནཱ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཨི་ད་ཉྷི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཧ་སཱ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ནི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཡཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ པོ་རཱ་ཎཱ ཨཱ་ཧུ –
‘‘ཝ་ཏྠུཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ དེ་ས་ཉྩ, ཨ་གྒྷཾ པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཉྩ་མཾ;
ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཋཱ་ནཱ་ནི, དྷཱ་རེ་ཡྻ་ཏྠཾ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢);
ཏ་ཏྠ ཙ ཝ་ཏྠཱུཏི བྷ་ཎྜཾ. ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀེ་ན ཧི ‘‘མ་ཡཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨ་ཝ་ཧ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ས་སཱ་མི་ཀཾ ཝཱ ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ས་སཱ་མི་ཀེ་པི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ནི་རཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ ཏེ་སཾ སཱ་ལ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, བྷ་ཎྜཾ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ནི་རཱ་ལ་ཡ་ཀཱ་ལེ, ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀེ་སུ པ་ན བྷ་ཎྜཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ་སུ བྷ་ཎྜཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ.
ཀཱ་ལོཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལོ. ཏ་དེ་ཝ ཧི བྷ་ཎྜཾ ཀ་དཱ་ཙི ས་མ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི མ་ཧ་གྒྷཾ. ཏ་སྨཱ ཏཾ བྷ་ཎྜཾ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཡོ ཏ་སྶ ཨ་གྒྷོ, ཏེ་ན ཨ་གྒྷེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.
དེ་སོཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་དེ་སོ. ཏ་ཉྷི བྷ་ཎྜཾ ཡ་སྨིཾ དེ་སེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དེ་སེ ཡོ ཏ་སྶ ཨ་གྒྷོ, ཏེ་ན ཨ་གྒྷེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. བྷ་ཎྜུ་ཊྛཱ་ན་དེ་སེ ཧི བྷ་ཎྜཾ ས་མ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ མ་ཧ་གྒྷཾ. ཨེ་ཝཾ དེ་སོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.
ཨ་གྒྷོཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༩༢) བྷ་ཎྜ་གྒྷོ. ན་ཝ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཧི ཡོ ཨ་གྒྷོ, སོ པ་ཙྪཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ན་ཝ་དྷོ་ཏོ པ་ཏྟོ ཨ་ཊྛ ཝཱ ད་ས ཝཱ ཨ་གྒྷ་ཏི, སོ པ་ཙྪཱ བྷི་ནྣོ ཝཱ ཚི་དྡོ ཝཱ ཨཱ་ཎི་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོ ཝཱ ཨ་པྤ་གྒྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ས་བྦ་དཱ བྷ་ཎྜཾ པ་ཀ་ཏི་ཨ་གྒྷེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨ་གྒྷོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.
པ་རི་བྷོ་གོཏི བྷ་ཎྜ་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ. པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ་པི ཧི ཝཱ་སི་ཨཱ་དི་བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་གྒྷོ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ – ས་ཙེ ཀོ་ཙི ཀ་སྶ་ཙི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཝཱ་སིཾ ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏྲ ཝཱ་སི་སཱ་མི་ཀོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ‘‘ཏ་ཡཱ ཨ་ཡཾ ཝཱ་སི ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘པཱ་དེ་ན, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏེ ཀི་ཎི་ཏྭཱ་ཝ ཋ་པི་ཏཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏཾ ཝ་ལ་ཉྫེ་སཱི’’ཏི? ས་ཙེ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མེ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ར་ཛ་ན་ཚ་ལླི ཝཱ པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་དཱ་རུ ཝཱ ཚི་ནྣཾ, གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཝཱ ནི་སི་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཐ་སྶ པོ་རཱ་ཎོ ཨ་གྒྷོ བྷ་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝཱ་སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྫ་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཉྫ་ནི་ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ ཝཱ པ་ལཱ་ལེ་ན ཝཱ ཐུ་སེ་ཧི ཝཱ ཨི་ཊྛ་ཀ་ཙུ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ གྷཾ་སི་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི ཨ་གྒྷོ བྷ་སྶ་ཏི. ཏི་པུ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ མ་ཀ་ར་ད་ནྟ་ཙྪེ་ད་ནེ་ནཱ་པི པ་རི་མ་དྡ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི, ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཡ ས་ཀིཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནེ་ནཱ་པི, པ་རི་བྷོ་ག་སཱི་སེ་ན ཨཾ་སེ ཝཱ སཱི་སེ ཝཱ ཋ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི, ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་པྥོ་ཊ་ནེ་ནཱ་པི ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན་པི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨེ་ཀཾ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི, ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་ནྟ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན་པི, ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏ་ཏོ མ་ཀྑི་ཀཾ ཝཱ ཀི་པི་ལླི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན་པི, གུ་ལ༹་པི་ཎྜ་ཀ་སྶ མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ན་ཁེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཎུ་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་གྒྷོ བྷ་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སཱ་མི་ཀེ་ན པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཨཱུ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ བྷི་ཀྑུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་བྷོ་གོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ནི ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཡྻ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ག་རུ་ཀཾ ཝཱ ལ་ཧུ་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཡྻཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཀ་ས་ཉྙི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ས་ཉྙི་སྶཱཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨི་དཾ བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་ཀ་ས་ཉྙི་སྶ པ་ར་བྷ་ཎྜ་མྤི ག་ཎྷ་ཏོ ག་ཧ་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ག་ཧི་ཏཾ པ་ན པུ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ སཱ་མི་ཀེ་ཧི ‘‘དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ན དེ་ཏི, ཏེ་སཾ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧེཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༡) ཝི་སྶཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ན ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ –
‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་སྶཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ, ས་ནྡི་ཊྛོ ཙ ཧོ་ཏི, ས་མྦྷ་ཏྟོ ཙ ཨཱ་ལ་པི་ཏོ ཙ ཛཱི་ཝ་ཏི ཙ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ ‘ག་ཧི་ཏེ མེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ’’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༦).
ཏ་ཏྠ ས་ནྡི་ཊྛོཏི དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ཀ་མི་ཏྟོ. ས་མྦྷ་ཏྟོཏི ད་ལ༹ྷ་མི་ཏྟོ. ཨཱ་ལ་པི་ཏོཏི ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཡཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་སི, ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཛཱི་ཝ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་སེ་ཡྻཱ་ཡ ས་ཡི་ཏོ་པི ཡཱ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ག་ཧི་ཏེ ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ནོཏི ག་ཧི་ཏེ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ‘‘ག་ཧི་ཏེ མེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ་ངྒཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧོ པ་ན ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི རུ་ཧ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ས་ནྡི་ཊྛོ, ཛཱི་ཝ་ཏི, ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ, ས་མྦྷ་ཏྟོ, ཛཱི་ཝ་ཏི, ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ, ཨཱ་ལ་པི་ཏོ, ཛཱི་ཝ་ཏི, ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ་ཏི ཨེ་ཝཾ.
ཡོ པ་ན ཛཱི་ཝ་ཏི, ན ཙ ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་མྤི པུ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ད་ད་ནྟེ་ན ཙ མ་ཏ་ཀ་དྷ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཡེ ཏ་སྶ དྷ་ནེ ཨི་སྶ་རཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཏ་སྶེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ‘‘སུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ ཏ་ཡཱ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་པི་ཏོ, སོ པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡོ ཙ ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ན ཀི་ཉྩི ཝ་ད་ཏི, སོ་པི པུ་ན པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡོ པ་ན ‘‘མ་ཡཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ‘‘པ་རི་བྷུ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟོ ག་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ ཝཱ, ‘‘མ་ཡཱ པ་ན ཏཾ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཋ་པི་ཏཾ, པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.
ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀེཏི ‘‘པ་ཊི་ད་སྶཱ་མི པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀེ་པི ག་ཧ་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ག་ཧི་ཏཾ པ་ན ས་ཙེ བྷ་ཎྜ་སཱ་མི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ག་ཎོ ཝཱ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧེ་ཝེ་ཏཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ དཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀཾ པ་ན པ་ཊི་དཱ་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི.
པེ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་པི, ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པི, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ད་ཡོ དེ་ཝཱ་པི ས་བྦེ ‘‘པེ་ཏཱ’’ཏྭེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ག་ཏཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་གྒ་ཧེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨུ་དྡི་སྶ བ་ལི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ལ་གྒི་ཏ་སཱ་ཊ་ཀེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀེ་ཧི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ, པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༡༣༡).
ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེཏི ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧེ. ས་ཙེ་པི ཧི དེ་ཝོ ཝཱ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞོ ཝཱ མ་ནུ་སྶ་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་པ་ཎཾ པ་སཱ་རེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཙ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཀོ་ཙི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི.
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙི་སྶཱཏི ‘‘ཨ་སཱ་མི་ཀཾ ཨི་དཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝ་ས་ཉྙི་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན ཏཾ ས་སཱ་མི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ནི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནེ་ཝ. ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀོ པ་ནེ་ཏྠ དྷ་ནི་ཡོ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ པ་ན ར་ཛ་ཀ་བྷ་ཎྜི་ཀཱ་དི་ཙོ་རཱ་ནཾ ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
ས་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཨི་དཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. སཱ་ཧ་ཏྟི་ཀཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ‘‘བྷཱ་རི་ཡ་མི་དཾ, ཏྭཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶཾ ག་ཎྷ, ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་སྶ’’ནྟི སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ པ་ཡོ་གེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡཱ་ཡ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏོ པ་ཡོ་གོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ ཝཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨི་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ཀཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏུ་ཊྛོ ཝཱ བྷཱི་ཏོ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ ཝཱ ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏི་ཝེ་ད་ནཾ. སེ་སཾ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.