༡. ཨུ་སྶ་ཡ་ཝཱ་དི་ཀཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མཱ་ནུ་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀོ་དྷཱུ་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི བཱ་ཧུ་ལླ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི. ཨ་ཌྜ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཌྜོཏི ཝོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ, ན ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ས་ངྒྷ་ཏོ ནི་སྶཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨཱ་པ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་མྷཱ ནི་སྶཱ་རེ་ཏི. ཧེ་ཏུ་མྷི ཙཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཝོ་ཧཱ་རོ ‘‘ནི་སྶཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨོ ‘ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡོ’ཏི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཡ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་སྶ་ཡ་བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒཱ་དཱི་སུ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱཏི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ. དུ་ཏི་ཡེཏི དུ་ཏི་ཡཱ་རོ་ཙ་ནེ. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ‘‘མ་མ ཙ ཏ་ཝ ཙ ཀ་ཐཾ ཏྭཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ. ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཐཱ་པེ་ཏཱིཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ཀ་ཐཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཧི ཨཱ་རོ་ཙི་ཡ་མཱ་ནེཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀ་ཐཾ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུ, ཨི་ཏ་རོ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཐཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༧༩). ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀ་ཐཾ, ཨི་ཏ་རོ ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀ་ཐཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཡ་མཱ་ནེ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པ་ན ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ.
ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནཱ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨི་མ་སྶ ‘‘ཏ་སྶཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ར་ཀྑཾ ཡཱ་ཙ་ཏཱིཏི དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཾ ཡཱ་ཙ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཡཱ་ཙི་ཏཱ ར་ཀྑཱ དྷ་མྨི་ཀཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པ་སྶ་ཡེ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཨ་ནོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་ཏྠི ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༧༩), ཨ་ཏྠི ཨ་ནོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་པི ཨ་ཏྠི ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ, ཨ་ཏྠི ཨ་ནོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ.
ཀ་ཐཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ ཧོ་ཏི? བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀཱ, དྷུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཡེ ཀེ་ཙི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ཙ་ར་ནྟི, རུ་ཀྑཾ ཝཱ ཚི་ནྡ་ནྟི, ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ཝཱ ཧ་ར་ནྟི, པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝོ་ཧཱ་རི་ཀེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་སྶ་ཡེ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ན ཙ ཨ་སུ་ཀེ་ན ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ ཧོ་ཏི, སཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཉྩེ སུ་ཏྭཱ ཏེ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཏེ་སཾ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟི, ས་བྦཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱི་ཝཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ད་ཎྜཾ ག་ཎྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་པི ས་ཏི གཱི་ཝཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཏ་སྶ ‘‘ད་ཎྜཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀ་མ་ཏྟེ ག་ཧི་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཧོ་ཏི.
ཏེ་ཧི ‘‘ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ནཱ’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏུ་མྷེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནི་སྶ་ཐ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི མ་ཡཾ ར་ཀྑཾ ཡཱ་ཙཱ་མ, ཏཾ ནོ དེ་ཐ, ཨ་ཝ་ཧ་ཊ་བྷ་ཎྜ་མྤི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ ཧོ་ཏི, སཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ས་ཙེ་པི ཏེ ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཏེ ཀཱ་ར་ཀེ ག་ཝེ་སི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟི, ས་བྦཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻ་མྤི ག་ཧི་ཏཾ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ནེ་ཝ གཱི་ཝཱ, ན ཨཱ་པ་ཏྟི.
པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཧ་ར་ནྟེ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཙོ་རོ ཙོ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྟུ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པི ཧི ཡཾ ཏེ་སཾ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟི, ས་བྦཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱི་ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀ་རཾ པ་ན ‘‘ཨི་མི་ནཱ མེ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ, ཏཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཧི, མཱ ཙ་སྶ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. དཱ་ས་དཱ་སི་ཝཱ་པི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཨ་ཌྜོ ནཱ་མ, ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ ཧོ་ཏི? ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏེ་སུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝོ་ཧཱ་རི་ཀེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་སྶ་ཡེ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟི, ར་ཀྑཾ ནོ དེ་ཐ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ་ན ཙ ཨ་སུ་ཀེ་ན ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ ཧོ་ཏི, སཱ་པི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ས་ཉྷི ད་ཎྜེ ཀ་ཏེ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་བྦཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱི་ཝཱ. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.
ས་ཙེ པ་ན ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ‘‘ཨི་མཾ ནཱ་མ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཊྛ་མཱ་ནེ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ནེ་ཝ གཱི་ཝཱ, ན ཨཱ་པ་ཏྟི.
ཡོ ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟོ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. བྷི་ཀྑུ་ནོ་པི ཧི ཨོ་དི་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཡཾ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏེ ཏེ་སཾ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ ས་བྦཾ གཱི་ཝཱ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ད་ཎྜཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཡོ པ་ན ‘‘ད་ཎྜཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨ་ནོ་དི་སྶ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏེ ཙ པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ན དོ་སོ. ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཚི་ནྡ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ་སི་ཕ་ར་སུ་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎེ ཀོ་ཊྚེ་ནྟི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ དྷཱ་རཱ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པ་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པ་རི་ཀྑཱ་རེ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏ་མྤི ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ, ཐེ་ཡྻ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ མཱུ་ལ་ཙྪེ་ཛྫ་མྤི ག་ཙྪེ་ཡྻ.
ཨུ་སྶ་ཡ་ཝཱ་དི་ཀཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.