༣. གོ་དྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༩. ཏ་ཏི་ཡེ ཨི་སི་གི་ལི་པ་སྶེཏི ཨི་སི་གི་ལི་སྶ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏ་སྶ པ་སྶེ. ཀཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ཡནྟི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ་ཡ སི་ལཱ་ཡཾ. སཱ་མ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི སཱ་མ་ཡི་ཀཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ. ཕུ་སཱིཏི པ་ཊི་ལ་བྷི. པ་རི་ཧཱ་ཡཱིཏི ཀ་སྨཱ ཡཱ་ཝ ཚ་ཊྛཾ པ་རི་ཧཱ་ཡི? སཱ་བཱ་དྷ་ཏྟཱ. ཐེ་ར་སྶ ཀི་ར ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ཡི་ཀོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་པྤཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨེ པཱུ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི.

ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻནྟི སོ ཀི་ར ཙི་ནྟེ་སི, ཡ་སྨཱ པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ལ་ངྐ་རོ་ཏོ ཨ་ནི་བ་དྡྷཱ ག་ཏི ཧོ་ཏི, ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ནི་བ་དྡྷཱ ག་ཏི ཧོ་ཏི, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ས་ཏྠཱ་ཧ་ར་ཎ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་སྶ ཧོ་ཏི. ཡོ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏི, སོ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མྤི ག་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, མ་ཡཱ པ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ་པི ཨེ་ས ན ཨོ་ར་མི་སྶ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཨོ་ར་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི.

ཛ་ལཱཏི ཛ་ལ་མཱ་ནཱ. པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི ཙ་ཀྑུ་མཱཏི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཙ་ཀྑུ་མཱ ཏ་ཝ པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི. ཛུ་ཏི་ནྡྷ་རཱཏི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དྷ་རཱ. ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟོ. སེ་ཁོཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ནི སི་ཀྑ་མཱ་ནོ ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ. ཛ་ནེ སུ་ཏཱཏི ཛ་ནེ ཝི་སྶུ་ཏཱ. ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ‘‘ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ནཱ’’ཏི? ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྠེ་ན ག་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཚི་ནྡི, དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ད་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི, རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི, ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཡོ ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ – ‘‘ཨི་མཾ ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀོ་པ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཙ་ཀྑུ་རོ་གཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ས་ཏི – ‘‘ཨི་ཏོ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏོ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཙ རོ་ག་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཀེ་ཙི པ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཏ་སྨི་ཉྩ རོ་གེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ས་མ་སཱི་སི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི. ཡ་སྶ པ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡོ ཙ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ས་མ་སཱི་སཱི’’ཏི (པུ. པ. ༡༦).

ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་སཾ ཀི་ལེ་ས་སཱི་ས་ནྟི དྭེ སཱི་སཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་སཾ ནཱ་མ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, ཀི་ལེ་ས་སཱི་སཾ ནཱ་མ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཏེ་སུ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཁེ་པེ་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ. དྭི་ནྣཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དོ ན་ཏྠི. མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ན ཕ་ལཾ, ཕ་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ, བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ, ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཝཱ. ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཨ་སི་ནཱ སཱི་སེ ཚི་ཛྫ་ནྟེ་པི ཧི ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལེ་ན ས་མཱུ་ལ་ཀཾ ཏ་ཎྷཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ.

ཝི་ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷཾ. སེ་མཱ་ནནྟི ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཡི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཐེ་རོ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཀོ ས་ཡི་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི་སྶ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན པ་རི་ཙི་ཏ་ས་ཡ་ན་ཏྟཱ སཱི་སཾ ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཏ་སྨིཾ ཧི ཁ་ཎེ དྷཱུ་མ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཝི་ཡ ཏི་མི་ར་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཝི་ཡ ཙ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མ་ནྭེ་ས་ཏཱིཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ནཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན, ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎནྟི བེ་ལུ་ཝ་པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ པ་ཎྜུ་ཝ་ཎྞཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཧཱ་ཝཱི་ཎཾ. ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི ཀ་ཙྪེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ‘‘གོ་དྷི་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ནི་ཀྐ་ངྑོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་དཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མཱིཏི ན པ་སྶཱ་མི. སོ་ཀ་པ་རེ་ཏ་སྶཱཏི སོ་ཀེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ. ཨ་བྷ་སྶ་ཐཱཏི པཱ་ད་པི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཏི་ཏཱ. ཏ་ཏི་ཡཾ.