༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ས་མྦ་ཧུ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༧. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཛ་ཊ་ཎྜུ་ཝེ་ནཱཏི ཛ་ཊཱ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀེ་ན. ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པ་ནི་ཝ་ཏྠོཏི ས་ཁུ་རཾ ཨ་ཛི་ན་ཙ་མྨཾ ཨེ་ཀཾ ནི་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཀཾ པཱ་རུ་ཏོ. ཨུ་དུ་མྦ་ར་ད་ཎྜནྟི ཨ་པྤི་ཙྪ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ཨཱི་ས་ཀཾ ཝ་ངྐཾ ཨུ་དུ་མྦ་ར་ད་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི ལོ་ཀེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི, བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ, པ་བྦ་ཛི་ཏེ་སུ་པི མ་ཧ་ལླ་ཀ་སྶཱ་ཏི མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ད་ཧ་རཱ བྷ་ཝ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨོ་ཀ་མྤེ་ཏྭཱཏི ཧ་ནུ་ཀེ་ན ཨུ་རཾ པ་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་དྷོ་ན་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཛི་ཝ྄ཧཾ ནི་ལླཱ་ལེ་ཏྭཱཏི ཀ་བ་ར་མ་ཧཱ་ཛི་ཝ྄ཧཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་མ་དྷོ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་སྶེ་སུ ཙ ལཱ་ལེ་ཏྭཱ. ཏི་ཝི་སཱ་ཁནྟི ཏི་སཱ་ཁཾ. ན་ལཱ་ཊི་ཀནྟི བྷ་ཀུ་ཊིཾ, ན་ལཱ་ཊེ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ ཝ་ལི་ཏྟ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀྐཱ་མཱིཏི ཏུ་མྷེ ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ ཏེ་ལེ པ་ཙྩི་སྶ་ཐཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏོ. པ་ཋ་མཾ.
༢. ས་མི་དྡྷི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༨. དུ་ཏི་ཡེ ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྠུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཙ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ན་ཉྩ ལ་དྡྷ་ཏྟཱ མ་ཡ྄ཧཾ ལཱ་བྷཱ མ་ཡ྄ཧཾ སུ་ལ་དྡྷ་ནྟི. སོ ཀི་རཱ་ཡ་སྨཱ པ་ཙྪཱ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་ཀ་ལླ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ ཧཱ་སེ་ཏྭཱ ཏོ་སེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ. ཏེ་ན་སྶ ཨེ་ཝ་མ་ཧོ་སི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མི་དྡྷི བྷི་ཀྑུ པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ས་དི་སོ, ཡཱ་ཝ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ག་ཙྪ ཏྭནྟི ས་ཏྠཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྡ་ས, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ས་ཏི་པ་ཉྙཱ ཙ མེ བུ་དྡྷཱཏི མ་ཡཱ ས་ཏི ཙ པ་ཉྙཱ ཙ ཉཱ་ཏཱ. ཀ་ར་སྶུ རཱུ་པཱ་ནཱིཏི བ་ཧཱུ་ནི་པི ཝི་བྷིཾ་ས་ཀཱ་ར་ཧཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ཀ་ར་སྶུ. ནེ་ཝ མཾ བྱཱ་དྷ་ཡི་སྶ་སཱིཏི མཾ ནེ་ཝ ཝེ་དྷ་ཡི་སྶ་སི ན ཀ་མྤ་སྶེ་སི. དུ་ཏི་ཡཾ.
༣. གོ་དྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༩. ཏ་ཏི་ཡེ ཨི་སི་གི་ལི་པ་སྶེཏི ཨི་སི་གི་ལི་སྶ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏ་སྶ པ་སྶེ. ཀཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ཡནྟི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ་ཡ སི་ལཱ་ཡཾ. སཱ་མ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི སཱ་མ་ཡི་ཀཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ. ཕུ་སཱིཏི པ་ཊི་ལ་བྷི. པ་རི་ཧཱ་ཡཱིཏི ཀ་སྨཱ ཡཱ་ཝ ཚ་ཊྛཾ པ་རི་ཧཱ་ཡི? སཱ་བཱ་དྷ་ཏྟཱ. ཐེ་ར་སྶ ཀི་ར ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ཡི་ཀོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་པྤཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨེ པཱུ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི.
ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻནྟི སོ ཀི་ར ཙི་ནྟེ་སི, ཡ་སྨཱ པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ལ་ངྐ་རོ་ཏོ ཨ་ནི་བ་དྡྷཱ ག་ཏི ཧོ་ཏི, ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ནི་བ་དྡྷཱ ག་ཏི ཧོ་ཏི, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི – ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ས་ཏྠཱ་ཧ་ར་ཎ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑ་སྶ ཧོ་ཏི. ཡོ ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏི, སོ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མྤི ག་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, མ་ཡཱ པ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ་པི ཨེ་ས ན ཨོ་ར་མི་སྶ་ཏི, ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཨོ་ར་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི.
ཛ་ལཱཏི ཛ་ལ་མཱ་ནཱ. པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི ཙ་ཀྑུ་མཱཏི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཙ་ཀྑུ་མཱ ཏ་ཝ པཱ་དེ ཝ་ནྡཱ་མི. ཛུ་ཏི་ནྡྷ་རཱཏི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དྷ་རཱ. ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟོ. སེ་ཁོཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ནི སི་ཀྑ་མཱ་ནོ ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ. ཛ་ནེ སུ་ཏཱཏི ཛ་ནེ ཝི་སྶུ་ཏཱ. ས་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ‘‘ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ནཱ’’ཏི? ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཏྠེ་ན ག་ལ་ནཱ་ལི༹ཾ ཚི་ནྡི, དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ད་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི. ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི, རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི, ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡོ ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ – ‘‘ཨི་མཾ ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀོ་པ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཙ་ཀྑུ་རོ་གཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ས་ཏི – ‘‘ཨི་ཏོ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏོ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཙ རོ་ག་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ རོ་ག་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཀེ་ཙི པ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཏ་སྨི་ཉྩ རོ་གེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ས་མ་སཱི་སི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི. ཡ་སྶ པ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡོ ཙ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ས་མ་སཱི་སཱི’’ཏི (པུ. པ. ༡༦).
ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་སཾ ཀི་ལེ་ས་སཱི་ས་ནྟི དྭེ སཱི་སཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་སཾ ནཱ་མ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, ཀི་ལེ་ས་སཱི་སཾ ནཱ་མ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཏེ་སུ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཁེ་པེ་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ. དྭི་ནྣཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དོ ན་ཏྠི. མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ན ཕ་ལཾ, ཕ་ལཱ་ན་ནྟ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ, བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ, ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཝཱ. ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཨ་སི་ནཱ སཱི་སེ ཚི་ཛྫ་ནྟེ་པི ཧི ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ས་མཱུ་ལཾ ཏ་ཎྷ་མ་བྦུ་ཡ྄ཧཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལེ་ན ས་མཱུ་ལ་ཀཾ ཏ་ཎྷཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ.
ཝི་ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷནྟི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷཾ. སེ་མཱ་ནནྟི ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཡི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཐེ་རོ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཀོ ས་ཡི་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི་སྶ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པ་སྶེ་ན པ་རི་ཙི་ཏ་ས་ཡ་ན་ཏྟཱ སཱི་སཾ ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཏ་སྨིཾ ཧི ཁ་ཎེ དྷཱུ་མ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཝི་ཡ ཏི་མི་ར་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ ཝི་ཡ ཙ ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མ་ནྭེ་ས་ཏཱིཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ནཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན, ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎནྟི བེ་ལུ་ཝ་པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ པ་ཎྜུ་ཝ་ཎྞཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཧཱ་ཝཱི་ཎཾ. ཨཱ་དཱ་ཡཱཏི ཀ་ཙྪེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ‘‘གོ་དྷི་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ནི་ཀྐ་ངྑོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་དཱ་ར་ཀ་ཝ་ཎྞཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ནཱ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མཱིཏི ན པ་སྶཱ་མི. སོ་ཀ་པ་རེ་ཏ་སྶཱཏི སོ་ཀེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ. ཨ་བྷ་སྶ་ཐཱཏི པཱ་ད་པི་ཊྛི་ཡཾ པ་ཏི་ཏཱ. ཏ་ཏི་ཡཾ.
༤. ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༠. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནཱིཏི པུ་རེ བོ་དྷི་ཡཱ ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི, བོ་དྷི་ཏོ པ་ཙྪཱ ཨེ་ཀཾ ཝ་སྶཾ. ཨོ་ཏཱ་རཱ་པེ་ཀྑོཏི ‘‘ས་ཙེ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨ་ན་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ པ་སྶཱ་མི, ཙོ་དེ་སྶཱ་མི ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝ་རཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ. ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོཏི ར་ཐ་རེ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཝ་ཀྑ་ལི་ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ, ཨ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ པ་དཱ་པ་དཾ;
ཨོ་ཏཱ་རཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪི་སྶཾ, ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཏཱི་མ་ཏོ’’ཏི. (སུ. ནི. ༤༤༨);
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ‘‘ཨ་ཛྫ ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ ཨ་ཏི་ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
ཛྷཱ་ཡ་སཱིཏི ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ཨ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ནི་སི་ནྣོ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཝི་ཏྟཾ ནུ ཛཱི་ནོཏི ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ཛི་ཏོ་སི ནུ. ཨཱ་གུཾ ནུ གཱ་མ་སྨིནྟི, ཀིཾ ནུ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཡེ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཙ་ར་སི? ས་ཀྑིནྟི མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ.
པ་ལི་ཁཱ་ཡཱཏི ཁ་ཎི་ཏྭཱ. བྷ་ཝ་ལོ་བྷ་ཛ་པྤནྟི བྷ་ཝ་ལོ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ཎྷཾ. ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཛྷཱ་ཡཱ་མཱིཏི ནི་ཏྟ་ཎྷོ ཧུ་ཏྭཱ དྭཱི་ཧི ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཛྷཱ་ཡཱ་མི. པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷཱུཏི མཱ་རཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. སོ ཧི ཡེ་ཀེ་ཙི ལོ་ཀེ པ་མ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ བ་ནྡྷུ.
ས་ཙེ མ་གྒཾ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷནྟི ཡ་དི ཏ་ཡཱ མ་གྒོ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷོ. ཨ་པེ་ཧཱིཏི ཨ་པ་ཡཱ་ཧི. ཨ་མ་ཙྩུ་དྷེ་ཡྻནྟི མ་ཙྩུ་ནོ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. པཱ་ར་གཱ་མི་ནོཏི ཡེ་པི པཱ་རཾ ག་ཏཱ, ཏེ་པི པཱ་ར་གཱ་མི་ནོ. ཡེ་པི པཱ་རཾ ག་ཙྪི་སྶ་ནྟི, ཡེ་པི པཱ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ, ཏེ་པི པཱ་ར་གཱ་མི་ནོ.
ཝི་སཱུ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཱིཏི མཱ་ར་ཝི་སཱུ་ཀཱ་ནི. ཝི་སེ་ཝི་ཏཱ་ནཱིཏི ཝི་རུ་དྡྷ་སེ་ཝི་ཏཱ་ནི, ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཡུ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཨ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ. ‘‘དཱི་གྷ་མཱ་ཡུ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ནཱ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ལོ་མ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནཱིཏི, ཏ་མྷི ཏ་མྷི ཀཱ་ལེ ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞ་ས་པྤ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ད་སྶ་ནཱ་ནི. ནི་བྦེ་ཛ་ནཱི་ཡཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནཱི་ཡཱ.
ཨ་ནུ་པ་རི་ཡ་གཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ མེ་ད་ཝ་ཎྞཾ པཱ་སཱ་ཎཾ ཝཱ་ཡ་སོ དི་སྭཱ – ‘‘ཨ་པི ནཱ་མེ་ཏྠ མུ་དུཾ ཝི་ནྡེ་ཡྻཱ་མ, ཨ་པི ཨ་སྶཱ་དོ སི་ཡཱ’’ཏི ཨ་ནུ་པ་རི་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་ཐ སོ ཏ་ཏྠ ཨ་སྶཱ་དཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ ཝཱ་ཡ་སོ ཨེ་ཏྟོ ཨ་པ་ཀྐ་མེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ པཱ་སཱ་ཎཱ ཨ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ མ་ཡ་མྤི སོ ཀཱ་ཀོ ཝི་ཡ སེ་ལཾ གོ་ཏ་མཾ ཨཱ་ས་ཛྫ ཨ་སྶཱ་དཾ ཝཱ ས་ནྠ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ གོ་ཏ་མཱ ནི་བྦི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་ག་ཙྪཱ་མ. ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༥. མཱ་ར་དྷཱི་ཏུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༡. པ་ཉྩ་མེ ཨ་བྷཱ་སི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, བྷཱ་སི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷཱ་ས་ཡི་ཏྭཱ་ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སཱུཏི ‘‘གོ་པཱ་ལ་ཀ་དཱ་ར་ཀཾ ཝི་ཡ ད་ཎྜ་ཀེ་ན བྷཱུ་མིཾ ལེ་ཁཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་མྨ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ. ‘ཀི་ནྣུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎ’ནྟི? པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ.
སོ་ཙ་སཱིཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཨཱ་ར་ཉྙ་མི་ཝ ཀུ་ཉྫ་རནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ པེ་སི་ཏ་ག་ཎི་ཀཱ་ར་ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཾ ཀུ་ཉྫ་རཾ ཨི་ཏྠི་ཀུ་ཏྟ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ལོ་བྷེ་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ན་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ན་ཡི་སྶཱ་མ. མཱ་ར་དྷེ་ཡྻནྟི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སཱུཏི – ‘‘ཏུ་མྷེ ཐོ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཐ, མ་ཡཾ ཏཾ ཨཱ་ནེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི པི་ཏ་རཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ་སུ. ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ. ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ཏནྟི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ས་ཏཾ ས་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀུ་མཱ་རི་ཝ་ཎྞ་ས་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀུ་མཱ་རི་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ས་ཏཾ.
ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཏྟིཾ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟིནྟི, དྭཱི་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་སི. སེ་ནནྟི ཀི་ལེ་ས་སེ་ནཾ. སཱ ཧི པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཛྷཱ་ཡནྟི ཨེ་ཀོ ཨ་ཧཾ ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ. སུ་ཁ་མ་ནུ་བོ་དྷིནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷིཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ སེ་ནཾ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཧཾ ཨེ་ཀོ ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཏྟིཾ ཧ་ད་ཡ་སྶ ས་ནྟི’’ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷིཾ. ཏ་སྨཱ ཛ་ནེ་ན མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝཾ ན ཀ་རོ་མི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ མེ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ས་ཀྑཱི ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.
ཀ་ཐཾ་ཝི་ཧཱ་རཱི་བ་ཧུ་ལོཏི ཀ་ཏ་མེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ་ན བ་ཧུ་ལཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ. ཨ་ལ་དྡྷཱཏི ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཡོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཀ་ཏ་མེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན བ་ཧུ་ལཾ ཛྷཱ་ཡ་ནྟཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་བཱ་ཧི་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ. སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ས་ངྑ་རཱ་ནོཏི ཏ་ཡོ ཀ་མྨཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟོ. ཨ་ནོ་ཀོཏི ཨ་ནཱ་ལ་ཡོ. ཨ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཛྷཱ་ཡཱིཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ. ན ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དོ་སེ་ན ན ཀུ་པྤ་ཏི, རཱ་གེ་ན ན ས་ར་ཏི, མོ་ཧེ་ན ན ཐཱི་ནོ. ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ མཱུ་ལ་ཀི་ལེ་སེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ཝཱ བྱཱ་པཱ་ད་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཐི་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ སེ་ས་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི. ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
པ་ཉྩོ་གྷ་ཏི་ཎྞོཏི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཾ ཀི་ལེ་སོ་གྷཾ ཏི་ཎྞོ. ཚ་ཊྛནྟི མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་མྤི ཚ་ཊྛཾ ཀི་ལེ་སོ་གྷཾ ཨ་ཏ་རི. པ་ཉྩོ་གྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ཚ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྩུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ག་ཎ་ས་ངྒྷ་ཙཱ་རཱིཏི ག་ཎེ ཙ ས་ངྒྷེ ཙ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏྠཱ ག་ཎ་ས་ངྒྷ་ཙཱ་རཱི ནཱ་མ. ཨ་དྡྷཱ ཙ་རི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཉྙེ་པི ས་དྡྷཱ བ་ཧུ་ཛ་ནཱ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཙ་རི་སྶ་ནྟི. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ས་ཏྠཱ. ཨ་ནོ་ཀོཏི ཨ་ནཱ་ལ་ཡོ.
ཨ་ཙྪེ་ཛྫ ནེ་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ན་ཡི་སྶ་ཏི, མ་ཙྩུ་རཱ་ཛ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་པཱ་རཾ ན་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན་ཡ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ན་ཡ་མཱ་ནེ་སུ.
སེ་ལཾ་ཝ སི་ར་སཱུ་ཧ་ཙྩ, པཱ་ཏཱ་ལེ གཱ་དྷ་མེ་ས་ཐཱཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ སི་ལཾ སཱི་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཏཱ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ག་ཝེ་ས་ནཾ ཝི་ཡ. ཁཱ་ཎུཾ་ཝ ཨུ་ར་སཱ་ས་ཛྫཱཏི ཨུ་ར་སི ཁཱ་ཎུཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཡ. ཨ་པེ་ཐཱཏི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ཐ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རཱ ‘‘ཨི་ད་མ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ད་དྡ་ལླ་མཱ་ནཱཏི གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ད་དྡ་ལླ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ སོ་བྷ་མཱ་ནཱ. ཨཱ་ག་ཉྪུནྟི ཨཱ་ག་ཏཱ. པ་ནུ་དཱིཏི ནཱི་ཧ་རི. ཏཱུ་ལཾ བྷ་ཊྛཾ་ཝ མཱ་ལུ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཕ་ལ་ཏོ བྷ་ཊྛཾ སི་མྦ་ལི་ཏཱུ་ལཾ ཝཱ པོ་ཊ་ཀི་ཏཱུ་ལཾ ཝཱ ཝཱ་ཏོ པ་ནུ་ད་ཏི ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ནུ་དཱི་ཏི. པ་ཉྩ་མཾ.
ཏ་ཏི་ཡོ ཝ་གྒོ.
ཨི་ཏི སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ
སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
མཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.