༡. མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་སྶཱུ་སཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨེ་ན ཛཱི་ཝ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨེ་ཀཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཾ སྭཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ནཱ་ལ་ཀ་གཱ་མེ རཱུ་པ་སཱ་རི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པུ་ཏྟོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཙུ་ནྡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༡.༣༩-༥༠) –
‘‘ན་ག་རེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཱ, ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞ་མ་ནཱ་ས་ཝཾ.
‘‘སུ་ཀ་ཏཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ་དཱ་ས་ཧཾ;
པ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ.
‘‘བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཧཾ, སོ་ཎྞ་ཐཱ་ལེ ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ;
རཱུ་པི་མ་ཡེ ཙ སོ་ཝ་ཎྞེ, ཏ་ཊྚི་ཀེ ཙ མ་ཎཱི་མ་ཡེ.
‘‘པཱ་ཏི་ཡོ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱ་མི, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ;
ཡ་སཱ་ན་ཉྩ དྷ་ནཱ་ན་ཉྩ, ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཧོ་མ་ཧཾ.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་དྡ་ཀེ ཁེ་ཏྟེ, བཱི་ཛཾ ཨ་པྤ་མྤི རོ་པི་ཏཾ;
ས་མྨཱ་དྷཱ་རཾ པ་ཝེ་ཙྪ་ནྟེ, ཕ་ལཾ ཏོ་སེ་ཏི ཀ་སྶ་ཀཾ.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝི་དཾ པ་ཏྟ་དཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་མྷི རོ་པི་ཏཾ;
པཱི་ཏི་དྷཱ་རེ པ་ཝ་སྶ་ནྟེ, ཕ་ལཾ མཾ ཏོ་ས་ཡི་སྶ་ཏི.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཁེ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ས་ངྒྷཱ་པི ཙ ག་ཎཱ་པི ཙ;
བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་ས་མོ ན་ཏྠི, སུ་ཁ་དོ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནཾ.
‘‘ན་མོ ཏེ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙ, ན་མོ ཏེ པུ་རི་སུ་ཏྟ་མ;
ཨེ་ཀ་པ་ཏྟཾ ད་དི་ཏྭཱ་ན, པ་ཏྟོ་མྷི ཨ་ཙ་ལཾ པ་དཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པ་ཏྟ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པ་ཏྟ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ག་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་ས་ཉྩ ཀི་ཏྟེ་ནྟོ –
༡༤༡. ‘‘སུ་སྶཱུ་སཱ སུ་ཏ་ཝ་དྡྷ་ནཱི, སུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་དྡྷ་ནཾ;
པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཉཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ.
༡༤༢. ‘‘སེ་ཝེ་ཐ པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི, ཙ་རེ་ཡྻ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑཾ;
ས་ཙེ ར་ཏིཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ ཏ་ཏྠ, ས་ངྒྷེ ཝ་སེ ར་ཀྑི་ཏ་ཏྟོ ས་ཏཱི་མཱ’’ཏི. –
གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་སྶཱུ་སཱཏི སོ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་སུ་ཏ་སྶ སོ་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ག་རུ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ་པི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཉྷི ཨ་ཏྠཾ སོ་ཏུ་མི་ཙྪ་ནྟེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཡ་དཱ ཏེ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཀ་ཉྩི ཨུ་པ་ནི་སཱི་དི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ནེ ཨུ་པ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ཡ སོ་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏེ་ན སོ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་རུ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ་པི སུ་སྶཱུ་སཱ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ‘‘སུ་སྶཱུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ སུ་སྶཱུ་སཱ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཏཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་ཝ་དྡྷ་ནཱི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་དྡྷ་ནནྟི ཡཾ ཏཾ ‘‘སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༣༩; ཨ. ནི. ༤.༢༢) ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩ་སྶ བ་ཧུ་ཀཾ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༤.༦) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀུ་ས་ལཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྙཾ ཝ་དྡྷེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་དྡྷ་ནཾ, ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘སུ་ཏཱ་ཝུ་དྷོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༧).
པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ སུ་ཏཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་ཡ དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ དུ་ཀྑཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ, ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘སུ་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༦).
‘‘དྷ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོ དྷ་མྨཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟི, དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ས་ཏི ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི, ཨུ་སྶ་ཧི་ཏྭཱ ཏུ་ལེ་ཏི, ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ པ་ད་ཧ་ཏི, པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ པ་ར་མ་ས་ཙྩཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༣༢) ཙ.
ཉཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཙེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཾ སུ་ཁཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཋི་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཏ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སེ་ཝེ་ཐ…པེ…ཝི་པྤ་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་ཝེ་ཐ པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཙ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་ཝེ་ཀཱ་ར་ཧ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སོ་ཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་རེ་ཡྻ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑནྟི ཡ་ཐཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པྤ་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩ ཙ་རེ་ཡྻ པ་ཊི་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ར་ཏིཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་སུ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ར་ཏིཾ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏིཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻ, ས་ངྒྷེ བྷི་ཀྑུ་ས་མཱུ་ཧེ ར་ཀྑི་ཏ་ཏྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ག་ཎྷ་ན་ཏོ ར་ཀྑི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛ་པ་ནེ་ན ས་ཏི་མཱ ཝ་སེ་ཡྻ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་པི ནཱ་མ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.