༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་སྶཱུ་སཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་ཀ་མྨེ་ན ཛཱི་ཝ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨེ་ཀཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཾ སྭཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ནཱ་ལ་ཀ་གཱ་མེ རཱུ་པ་སཱ་རི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པུ་ཏྟོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཙུ་ནྡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༡.༣༩-༥༠) –
‘‘ན་ག་རེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཱ, ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་རོ ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞ་མ་ནཱ་ས་ཝཾ.
‘‘སུ་ཀ་ཏཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ་དཱ་ས་ཧཾ;
པ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ.
‘‘བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཧཾ, སོ་ཎྞ་ཐཱ་ལེ ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ;
རཱུ་པི་མ་ཡེ ཙ སོ་ཝ་ཎྞེ, ཏ་ཊྚི་ཀེ ཙ མ་ཎཱི་མ་ཡེ.
‘‘པཱ་ཏི་ཡོ པ་རི་བྷུ་ཉྫཱ་མི, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ;
ཡ་སཱ་ན་ཉྩ དྷ་ནཱ་ན་ཉྩ, ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཧོ་མ་ཧཾ.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་དྡ་ཀེ ཁེ་ཏྟེ, བཱི་ཛཾ ཨ་པྤ་མྤི རོ་པི་ཏཾ;
ས་མྨཱ་དྷཱ་རཾ པ་ཝེ་ཙྪ་ནྟེ, ཕ་ལཾ ཏོ་སེ་ཏི ཀ་སྶ་ཀཾ.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝི་དཾ པ་ཏྟ་དཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་མྷི རོ་པི་ཏཾ;
པཱི་ཏི་དྷཱ་རེ པ་ཝ་སྶ་ནྟེ, ཕ་ལཾ མཾ ཏོ་ས་ཡི་སྶ་ཏི.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཁེ་ཏྟཱ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ས་ངྒྷཱ་པི ཙ ག་ཎཱ་པི ཙ;
བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་ས་མོ ན་ཏྠི, སུ་ཁ་དོ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནཾ.
‘‘ན་མོ ཏེ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙ, ན་མོ ཏེ པུ་རི་སུ་ཏྟ་མ;
ཨེ་ཀ་པ་ཏྟཾ ད་དི་ཏྭཱ་ན, པ་ཏྟོ་མྷི ཨ་ཙ་ལཾ པ་དཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པ་ཏྟ་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པ་ཏྟ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ག་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་ས་ཉྩ ཀི་ཏྟེ་ནྟོ –
༡༤༡. ‘‘སུ་སྶཱུ་སཱ སུ་ཏ་ཝ་དྡྷ་ནཱི, སུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་དྡྷ་ནཾ;
པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཉཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ.
༡༤༢. ‘‘སེ་ཝེ་ཐ པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི, ཙ་རེ་ཡྻ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑཾ;
ས་ཙེ ར་ཏིཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ ཏ་ཏྠ, ས་ངྒྷེ ཝ་སེ ར་ཀྑི་ཏ་ཏྟོ ས་ཏཱི་མཱ’’ཏི. –
གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ སུ་སྶཱུ་སཱཏི སོ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་སུ་ཏ་སྶ སོ་ཏུ་མི་ཙྪཱ, ག་རུ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ་པི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཉྷི ཨ་ཏྠཾ སོ་ཏུ་མི་ཙྪ་ནྟེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཡ་དཱ ཏེ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཀ་ཉྩི ཨུ་པ་ནི་སཱི་དི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ནེ ཨུ་པ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ཡ སོ་ཏུ་མི་ཙྪཱ་ཡ ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏེ་ན སོ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་རུ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ་པི སུ་སྶཱུ་སཱ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ‘‘སུ་སྶཱུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ སུ་སྶཱུ་སཱ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཏཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་ཝ་དྡྷ་ནཱི, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་དྡྷ་ནནྟི ཡཾ ཏཾ ‘‘སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༣༩; ཨ. ནི. ༤.༢༢) ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩ་སྶ བ་ཧུ་ཀཾ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༤.༦) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀུ་ས་ལཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྙཾ ཝ་དྡྷེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་དྡྷ་ནཾ, ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘སུ་ཏཱ་ཝུ་དྷོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སཱ་ཝ་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སུ་དྡྷཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༧).
པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ སུ་ཏཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་ཡ དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ དུ་ཀྑཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ, ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘སུ་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨ་མ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༦).
‘‘དྷ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོ དྷ་མྨཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟི, དྷ་མྨ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ས་ཏི ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི, ཨུ་སྶ་ཧི་ཏྭཱ ཏུ་ལེ་ཏི, ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱ པ་ད་ཧ་ཏི, པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ པ་ར་མ་ས་ཙྩཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༤༣༢) ཙ.
ཉཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཙེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཾ སུ་ཁཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཋི་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཏ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སེ་ཝེ་ཐ…པེ…ཝི་པྤ་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སེ་ཝེ་ཐ པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཙ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་ཝེ་ཀཱ་ར་ཧ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སོ་ཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་རེ་ཡྻ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑནྟི ཡ་ཐཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པྤ་མུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩ ཙ་རེ་ཡྻ པ་ཊི་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ར་ཏིཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪེ་ཡྻ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་སུ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ར་ཏིཾ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཨ་བྷི་ར་ཏིཾ ན ལ་བྷེ་ཡྻ, ས་ངྒྷེ བྷི་ཀྑུ་ས་མཱུ་ཧེ ར་ཀྑི་ཏ་ཏྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ག་ཎྷ་ན་ཏོ ར་ཀྑི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛ་པ་ནེ་ན ས་ཏི་མཱ ཝ་སེ་ཡྻ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་པི ནཱ་མ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཛོ་ཏི་དཱ་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡེ ཁོ ཏེཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཛོ་ཏི་དཱ་ས་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཀཱ་སུ་མཱ་རི་ཀ་ཕ་ལཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ པཱ་དི་ཡ་ཏྠ་ཛ་ན་པ་དེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཛོ་ཏི་དཱ་སོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ གྷ་ར་མཱ་ཝ་ས་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་མ་ས་མཱི་པེ པ་བྦ་ཏེ མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཏ་ཏྠ ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཐེ་ར་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སཾ་ཝེ་གོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༡.༥༡-༥༦) –
‘‘ཀ་ཎི་ཀཱ་རཾ་ཝ ཛོ་ཏ་ནྟཾ, ནི་སི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛཾ ན་རཱ་ས་བྷཾ.
‘‘པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, སི་རེ ཀ་ཏྭཱ་ན ཨ་ཉྫ་ལིཾ;
ཀཱ་སུ་མཱ་རི་ཀ་མཱ་དཱ་ཡ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཕ་ལཾ ཨ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ སུ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ ད་ས་ཝ་སྶི་ཀོ པ་རི་སུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་སྶ་མ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཨེ་ཀཾ པ་ཉྩ་ཏ་པཾ ཏ་པ་ནྟཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ དི་སྭཱ, ‘‘ཀིཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཏ་པ་ནཱི་ཡེ ཨ་ཉྙཾ ཏ་པ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཀུ་པི་ཏོ, ‘‘བྷོ, མུ་ཎྜ་ཀ, ཀིཾ ཨ་ཉྙཾ ཏ་པ་ནཱི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཏ་སྶ –
‘‘ཀོ་པོ ཙ ཨི་སྶཱ པ་ར་ཧེ་ཋ་ནཱ ཙ, མཱ་ནོ ཙ སཱ་ར་མྦྷ་མ་དོ པ་མཱ་དོ;
ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ བྷ་ཝ་ས་ངྒ་ཏཱི ཙ, ཏེ ཏ་པྤ་ནཱི་ཡཱ ན ཧི རཱུ་པ་ཁ་ནྡྷོ’’ཏི. –
གཱ་ཐཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་སྨིཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མེ ས་བྦེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཙ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཏོ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་སུ ཉཱ་ཏ་ཀེ་སུ ནཱ་ནཱ་ལ་དྡྷི་ཀེ ཡ་ཉྙ་སུ་དྡྷི་ཀེ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ –
༡༤༣. ‘‘ཡེ ཁོ ཏེ ཝེ་ཋ་མི་སྶེ་ན, ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཙ ཀ་མྨུ་ནཱ;
མ་ནུ་སྶེ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷ་ནྟི, ཕ་རུ་སཱུ་པ་ཀྐ་མཱ ཛ་ནཱ;
ཏེ་པི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀཱི་ར་ནྟི, ན ཧི ཀ་མྨཾ པ་ན་སྶ་ཏི.
༡༤༤. ‘‘ཡཾ ཀ་རོ་ཏི ན་རོ ཀ་མྨཾ, ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཡ་དི པཱ་པ་ཀཾ;
ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ དཱ་ཡཱ་དོ, ཡཾ ཡཾ ཀ་མྨཾ པ་ཀུ་བྦ་ཏཱི’’ཏི. – གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ཡེཏི ཨ་ནི་ཡ་མུ་དྡེ་སོ. ཏེཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ. པ་ད་དྭ་ཡ་སྶཱ་པི ‘‘ཛ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཁོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཝེ་ཋ་མི་སྶེ་ནཱཏི ཝ་ར་ཏྟ་ཁ་ཎྜཱ་དི་ནཱ སཱི་སཱ་དཱི་སུ ཝེ་ཋ་དཱ་ནེ་ན. ‘‘ཝེ་དྷ་མི་སྶེ་ནཱ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཙ ཀ་མྨུ་ནཱཏི ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ན་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཙྪེ་ད་ནེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་སེ་ལ༹་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཙ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་ན པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨེ་ན. མ་ནུ་སྶེཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཡེ ཀེ་ཙི ས་ཏྟེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པ་རུ་ནྡྷ་ནྟཱིཏི ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟི. ཕ་རུ་སཱུ་པ་ཀྐ་མཱཏི དཱ་རུ་ཎ་པ་ཡོ་གཱ, ཀུ་རཱུ་ར་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ནཱཏི ས་ཏྟཱ. ཏེ་པི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀཱི་ར་ནྟཱིཏི ཏེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ པུ་གྒ་ལཱ ཡཱ་ཧི ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཧི ཨ་ཉྙེ བཱ་དྷིཾ་སུ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏཱ་སུ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཱ་སུ ས་ཡ་མྤི ཀཱི་ར་ནྟི པ་ཀྑི་པཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ་ཡེ་ཝ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱི་ར་ནྟཱི’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ, ཡ་ཐཱ ས་ཡཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི, དུ་ཀྑཾ པཱ་པཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀ་སྨཱ? ན ཧི ཀ་མྨཾ པ་ན་སྶ་ཏི ཀ་མྨ་ཉྷི ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝི་པ་ཙྩ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ན ཧི ཀ་མྨཾ པ་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཀུ་ས་ལཾ, ཡ་དི ཝཱ པཱ་པ་ཀཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ས་ཏྟོ ཀ་རོ་ཏི, ཀ་རོ་ནྟོ ཙ ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཀུ་བྦ་ཏི ཨུ་པ་ཙི་ནོ་ཏི. ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ དཱ་ཡཱ་དོཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་སྶ ག་ཎྷ་ན་ཏོ ཏེ་ན ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན དཱ་ཏ་བྦ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ བྷཱ་གཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ, མཱ་ཎ་ཝ, ས་ཏྟཱ ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༢༨༩). ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ སུ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི.
ཛོ་ཏི་དཱ་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཧེ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཧེ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ པ་རེ་སཾ བྷ་ཏ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སུ་ཛཱ་ཏ་སྶ ནཱ་མ ས་ཏྠུ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་དུ་སྶཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀ་སྶ ཙོ་ར་ཝོ་སཱ་ས་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཧེ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཱིཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ པི་ཏུ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ར་ཉྙཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཏོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ དཱ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༣༡-༤༠) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སུ་ཛཱ་ཏོ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀོ;
པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, ས་ངྐཱ་རེ ཙ་ར་ཏེ ཏ་དཱ.
‘‘ན་ག་རེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏི་ཡཱ, པ་རེ་སཾ བྷ་ཏ་ཀོ ཨ་ཧཾ;
ཨུ་པ་ཌྜྷ་དུ་སྶཾ ད་ཏྭཱ་ན, སི་ར་སཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝི་ནྡོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ.
‘‘པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཝི་པུ་ལཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཾ;
ཨུ་པ་ཌྜྷ་དུ་སྶ་དཱ་ནེ་ན, མོ་དཱ་མི ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡོ.
‘‘ཨི་ཙྪ་མཱ་ནོ ཙ་ཧཾ ཨ་ཛྫ, ས་ཀཱ་ན་ནཾ ས་པ་བྦ་ཏཾ;
ཁོ་མ་དུ་སྶེ་ཧི ཚཱ་དེ་ཡྻཾ, ཨ་ཌྜྷ་དུ་སྶ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ དཱ་ན་མ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་ཌྜྷ་དུ་སྶ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏ་རཾ ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨེ ཨ་བྷི་ར་ཏཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཙོ་དེ་ནྟོ –
༡༤༥. ‘‘ཨ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱ, ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཨཱ་ཡུ ཁཱི་ཡ་ཏི མ་ཙྩཱ་ནཾ, ཀུ་ནྣ་དཱི་ནཾ་ཝ ཨོ་ད་ཀཾ.
༡༤༦. ‘‘ཨ་ཐ པཱ་པཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི, ཀ་རཾ བཱ་ལོ ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
པ་ཙྪཱ་སྶ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཝི་པཱ་ཀོ ཧི་སྶ པཱ་པ་ཀོ’’ཏི. –
གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི, ལ་ཧུཾ ལ་ཧུཾ ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཱཏི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཱ. ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་པ་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ, ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ, ཛཱ་ཡ་སི ཙ ཛི་ཡྻ་སི ཙ མི་ཡྻ་སི ཙ ཙ་ཝ་སི ཙ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་སི ཙཱ’’ཏི. ཨཱ་ཡུ ཁཱི་ཡ་ཏི མ་ཙྩཱ་ནནྟི མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ མ་ཙྩཱཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ནཾ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ ‘‘ཡོ ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ཏི, སོ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཨ་པྤཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༩༡; སཾ. ནི. ༢.༡༤༣; ཨ. ནི. ༧.༧༤) ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་པ་ར་མཱ་ཡུ ཁཱི་ཡ་ཏི ཁ་ཡ་ཉྩ ས་མྦྷེ་ད་ཉྩ ག་ཙྪ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ཀུ་ནྣ་དཱི་ནཾ་ཝ ཨོ་ད་ཀཾ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཀུ་ནྣ་དཱི་ནཾ པ་བྦ་ཏེ་ཡྻཱ་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ན་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཙི་རཾ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ལ་ཧུ་ཏ་རཾ ཁཱི་ཡ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ ལ་ཧུ་ཏ་རཾ ཁཱི་ཡ་ཏི ཁ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ‘‘ཨོ་ད་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ མ་ནོ་ཡེ་ཝ མཱ་ན་ས་ནྟི.
ཨ་ཐ པཱ་པཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི, ཀ་རཾ བཱ་ལོ ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་རེ ཨ་ནི་ཙྩེ་པི ས་མཱ་ནེ བཱ་ལོ ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱ་པཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཀ་རོ་ནྟོ་པི ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཙ ‘‘པཱ་པཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ དུ་ཀྑོ ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི པ་ན ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ‘‘ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྪཱ་སྶ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དི་པི པཱ་པ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ པ་ན ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཨ་སྶ བཱ་ལ་སྶ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝི་པཱ་ཀོ ཧི་སྶ པཱ་པ་ཀོ ཡ་སྨཱ ཨ་སྶ པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ ནཱ་མ ཝི་པཱ་ཀོ པཱ་པ་ཀོ ནི་ཧཱི་ནོ ཨ་ནི་ཊྛོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨི་མཾ པ་ན ཨོ་ཝཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ས་ད་ཏྠཾ ནི་པྥཱ་དེ་སི.
ཧེ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སོ་མ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་རི་ཏྟཾ དཱ་རུནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སོ་མ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སི་ཁི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ སུ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀིཾ་སུ་ཀ་རུ་ཀྑཾ པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ པུ་པྥཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཁི་པི་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ སོ་མ་མི་ཏྟོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ པཱ་ར་གཱུ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་མ་ལེ་ན ནཱ་མ ཐེ་རེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་ས་ནེ ལ་དྡྷ་པྤ་སཱ་དོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དོ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཝི་མ་ལ་ཏྠེ་རོ པ་ན ཀུ་སཱི་ཏོ མི་དྡྷ་བ་ཧུ་ལོ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི. སོ་མ་མི་ཏྟོ ‘‘ཀུ་སཱི་ཏཾ ནཱ་མ ནི་སྶཱ་ཡ ཀོ གུ་ཎོ’’ཏི ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༢༥-༣༠) –
‘‘ཀིཾ་སུ་ཀཾ པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ, པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ན ཨ་ཉྫ་ལིཾ;
བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛཾ ས་རི་ཏྭཱ་ན, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ནཱ་གོ་ཝ བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཨཱ་སི, མ་མ བུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ;
ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཝི་མ་ལ་ཏྠེ་རཾ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཏ་ཛྫེ་ནྟོ –
༡༤༧. ‘‘པ་རི་ཏྟཾ དཱ་རུ་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ཡ་ཐཱ སཱི་དེ མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ;
ཨེ་ཝཾ ཀུ་སཱི་ཏ་མཱ་ག་མྨ, སཱ་དྷུ་ཛཱི་ཝཱི་པི སཱི་ད་ཏི;
ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, ཀུ་སཱི་ཏཾ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ.
༡༤༨. ‘‘པ་ཝི་ཝི་ཏྟེ་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི, པ་ཧི་ཏ་ཏྟེ་ཧི ཛྷཱ་ཡི་བྷི;
ནི་ཙྩཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ཧི, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་ཧཱ་ཝ་སེ’’ཏི. – གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ པ་རི་ཏྟཾ དཱ་རུ་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ཡ་ཐཱ སཱི་དེ མ་ཧ་ཎྞ་ཝེཏི པེ་ས་ལོ་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཀུ་སཱི་ཏཾ ཨ་ལ་ས་པུ་གྒ་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ད་ཏི སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི, ན ཏ་སྶ པཱ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏ་དེ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན སཱི་སཾ ཨ་ནུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ སཱི་ད་ན་ཏོ ཀུ་སཱི་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ པུ་གྒ་ལཾ ས་བྦ་ཐཱ ཝ་ཛྫེ་ཡྻ, ན ཏ་སྶ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ཀོ་ས་ཛྫེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཝི་ཝི་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡེ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན པ་ཝི་ཝི་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ, ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི་པེ་སི་ཏ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཛྷཱ་ཡི་ནོ, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ, ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཎྜི་ཏཱ, ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ ས་ཧ ཨཱ་ཝ་སེ་ཡྻ ས་ད་ཏྠཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ སཾ་ཝ་སེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཝི་མ་ལ་ཏྠེ་རོ སཾ་ཝི་གྒ་མཱ་ན་སོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ད་ཏྠཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་སི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.
སོ་མ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་བྦ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཛ་ནོ ཛ་ན་མྷི ས་མྦ་དྡྷོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་བྦ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཏི་སྶ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ནེ་སཱ་ད་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ན་ཙཱ་རི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ནེ མི་གེ ཝ་དྷི་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ནྟོ ཛཱི་ཝ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ས་མཱི་པེ ཏཱི་ཎི པ་ད་ཙེ་ཏི་ཡཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཏྟཱ ཙ་ཀྐ་ངྐི་ཏཱ་ནི དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཀོ་ར་ཎྜ་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་རེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ས་བྦ་མི་ཏྟོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ མཱ་ག་ཝི་ཀེ་ཧི ཨོ་ཌྜི་ཏེ པཱ་སེ མི་ག་པོ་ཏ་ཀཾ བ་དྡྷཾ ཨ་དྡ་ས. མཱ་ཏཱ པ་ན་སྶ མི་གཱི པཱ་སཾ ཨ་པྤ་ཝི་ཊྛཱ་པི པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧེ་ན དཱུ་རཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, མ་ར་ཎ་བྷ་ཡེ་ན པཱ་ས་ས་མཱི་པ་མྤི ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ ཙ བྷཱི་ཏོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཀ་རུ་ཎཾ ཝི་ལ་པ་ཏི, ཏཾ དི་སྭཱ ཐེ་རོ, ‘‘ཨ་ཧོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སྣེ་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ག་ཙྪ་ནྟོ ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་མྦ་ཧུ་ལེ ཙོ་རེ ཨེ་ཀཾ པུ་རི་སཾ ཛཱི་ཝ་གཱ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ལ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ས་རཱི་རཾ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་པེ་ནྟེ, ཏ་ཉྩ མ་ཧཱ་ཝི་ར་ཝཾ ཝི་ར་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ ཏེ་སཾ ཙོ་རཱ་ནཾ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ –
༡༤༩. ‘‘ཛ་ནོ ཛ་ན་མྷི ས་མྦ་དྡྷོ, ཛ་ན་མེ་ཝ་སྶི་ཏོ ཛ་ནོ;
ཛ་ནོ ཛ་ནེ་ན ཧེ་ཋཱི་ཡ་ཏི, ཧེ་ཋེ་ཏི ཙ ཛ་ནོ ཛ་ནཾ.
༡༥༠. ‘‘ཀོ ཧི ཏ་སྶ ཛ་ནེ་ན་ཏྠོ, ཛ་ནེ་ན ཛ་ནི་ཏེ་ན ཝཱ;
ཛ་ནཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ ག་ཙྪཾ ཏཾ, ཧེ་ཋ་ཡི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཛ་ན’’ནྟི. – གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ཛ་ནོཏི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཛ་ནོ. ཛ་ན་མྷཱིཏི ཨ་ཉྙེ ཛ་ནེ. ས་མྦ་དྡྷོཏི ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་དྡྷོ. ‘‘ཨ་ཡཾ མེ པུ་ཏྟོ, མཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་བ་དྡྷོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ, ‘‘ཨི་མེ མཾ པོ་སེ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཨི་མེ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ན་མེ་ཝ་སྶི་ཏོ ཛ་ནོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ མེ པུ་ཏྟོ, དྷཱི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཛ་ནཾ ཨ་ཉྙོ ཛ་ནོ ཨ་སྶི་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ལླཱི་ནོ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ ཋི་ཏོ. ཛ་ནོ ཛ་ནེ་ན ཧེ་ཋཱི་ཡ་ཏི, ཧེ་ཋེ་ཏི ཙ ཛ་ནོ ཛ་ནནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཛ་ནོ ཛ་ནཾ ཨ་སྶི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཛ་ནོ ཛ་ནེ་ན ཧེ་ཋཱི་ཡ་ཏི ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཏ་ཡི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ་ཝ ཨུ་པ་རི ཧེ་ཋ་ན་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་རི་པ་ཏི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧེ་ཋེ་ཏི ཙ ཛ་ནོ ཛ་ནཾ.
ཀོ ཧི ཏ་སྶ ཛ་ནེ་ན་ཏྠོཏི ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ཛ་ནེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶི་ཏེ་ན དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཋི་ཏེ་ན ཝཱ ཀོ ཨ་ཏྠོ. ཛ་ནེ་ན ཛ་ནི་ཏེ་ན ཝཱཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཛ་ནེ་ན ཛ་ནི་ཏེ་ན ཝཱ ཀོ ཨ་ཏྠོ. ཛ་ནཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ ག་ཙྪཾ ཏཾ, ཧེ་ཋ་ཡི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཛ་ནནྟི ཡ་སྨཱ སཾ་སཱ་རེ ཙ་ར་ཏོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཡ་མེ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཛ་ནཾ, ཏ་སྶ ཙ བཱ་དྷི་ཀཱ ཡཱ སཱ ཏ་ཎྷཱ ཙ, ཡོ ཙ སོ དོ་སོ ཨེ་ཝ བ་ཧུཾ ཛ་ནཾ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, ཏ་ཉྩ ཨོ་ཧཱ་ཡ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱ་ཡ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཙྪཾ, ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཾ པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༡༥-༢༤) –
‘‘ཝ་ན་ཀ་མྨི་ཀོ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, པི་ཏུ་མཱ་ཏུ་མ་ཏེ་ན་ཧཾ;
པ་སུ་མཱ་རེ་ན ཛཱི་ཝཱ་མི, ཀུ་ས་ལཾ མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི.
‘‘མ་མ ཨཱ་ས་ཡ་སཱ་མ་ནྟཱ, ཏི་སྶོ ལོ་ཀ་གྒ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
པ་དཱ་ནི ཏཱི་ཎི ད་སྶེ་སི, ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ་མཱ.
‘‘ཨ་ཀྐ་ནྟེ ཙ པ་དེ དི་སྭཱ, ཏི་སྶ་ནཱ་མ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ;
ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, པ་དེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་ད་ཡིཾ.
‘‘ཀོ་ར་ཎྜཾ པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ, པཱ་ད་པཾ དྷ་ར་ཎཱི་རུ་ཧཾ;
ས་ཀོ་ས་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, པ་ད་སེ་ཊྛ་མ་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཡཾ ཡཾ ཡོ་ནུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི, དེ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སཾ;
ཀོ་ར་ཎྜ་ཀ་ཚ་ཝི ཧོ་མི, སུ་པྤ་བྷཱ་སོ བྷ་ཝཱ་མ་ཧཾ.
‘‘དྭེ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པ་ད་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཏེ པ་ན ཙོ་རཱ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫིཾ་སཱུ་ཏི.
ས་བྦ་མི་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ༹་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀཱ་ལཱི༹ ཨི་ཏྠཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ༹་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ ག་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ སཱ་ཁཱ་ཡ ཨོ་ལ་མྦ་མཱ་ནཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྡྷ་ཛོ ཨོ་ལ་མྦ་ཏཱི’’ཏི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཀི་ངྐ་ཎི་པུ་པྥཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ པཱུ་ཛེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སེ་ཏ་བྱ་ན་ག་རེ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་ལོ༹ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏེ་ཧི བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཎི་ཛྫ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ཏོ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠཾ ནི་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ནི་སི་ནྣོ སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་ཧ་ཏྠེ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟེ དི་སྭཱ ས་ཡ་མྤི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ སོ་སཱ་ནི་ཀ་ངྒཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ སུ་སཱ་ནེ ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཀཱ་ལཱི༹ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ ཨི་ཏྠཱི ཚ་ཝ་ཌཱ་ཧི་ཀཱ ཐེ་ར་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཙི་ར་མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ ཨུ་བྷོ ས་ཏྠཱི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ ཙ བཱ་ཧཱུ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ སཱི་ས་ཉྩ ད་དྷི་ཐཱ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ས་བྦཾ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཾ ས་མྦ་ནྡྷ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཡོ་གྱ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཐེ་རོ ཏཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ –
༡༥༡. ‘‘ཀཱ་ལཱི༹ ཨི་ཏྠཱི བྲ་ཧ་ཏཱི དྷ་ངྐ་རཱུ་པཱ, ས་ཏྠི་ཉྩ བྷེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་ཉྩ ས་ཏྠིཾ;
བཱ་ཧ་ཉྩ བྷེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་ཉྩ བཱ་ཧཾ, སཱི་ས་ཉྩ བྷེ་ཏྭཱ ད་དྷི་ཐཱ་ལ་ཀཾ་ཝ;
ཨེ་སཱ ནི་སི་ནྣཱ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧི་ཏྭཱ.
༡༥༢. ‘‘ཡོ ཝེ ཨ་ཝི་དྭཱ ཨུ་པ་དྷིཾ ཀ་རོ་ཏི, པུ་ན་པྤུ་ནཾ དུ་ཀྑ་མུ་པེ་ཏི མ་ནྡོ;
ཏ་སྨཱ པ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷིཾ ན ཀ་ཡི་རཱ, མཱ་ཧཾ པུ་ན བྷི་ནྣ་སི་རོ ས་ཡི་སྶ’’ནྟི. –
གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལཱི༹ཏི ཏ་སྶཱ ནཱ་མཾ, ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྲ་ཧ་ཏཱིཏི མ་ཧཱ་ས་རཱི་རཱ ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཝ་ཏཱི. དྷ་ངྐ་རཱུ་པཱཏི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཀ་ས་དི་ས་རཱུ་པཱ. ས་ཏྠི་ཉྩ བྷེ་ཏྭཱཏི མ་ཏ་ས་རཱི་ར་སྶ ས་ཏྠིཾ ཛ་ཎྞུ་བྷེ་ད་ནེ་ན བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ. ཨ་པ་ར་ཉྩ ས་ཏྠིནྟི ཨི་ཏ་ར་ཉྩ ས་ཏྠིཾ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ. བཱ་ཧ་ཉྩ བྷེ་ཏྭཱཏི བཱ་ཧ་ཊྛི་ཉྩ ཨ་གྒ་བཱ་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ. སཱི་ས་ཉྩ བྷེ་ཏྭཱ ད་དྷི་ཐཱ་ལ་ཀཾ་ཝཱཏི མ་ཏ་ས་རཱི་ར་སྶ སཱི་སཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ ད་དྷི་ཐཱ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ, པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་སཱ ནི་སི་ནྣཱ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧི་ཏྭཱཏི ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣཱ་ཝ་ཡ་ཝཾ མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ ཏེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋ་པ་ནེ་ན ས་ནྡ་ཧི་ཏྭཱ ས་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ མཾ་སཱ་པ་ཎཾ པ་སཱ་རེ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཨེ་སཱ ནི་སི་ནྣཱ.
ཡོ ཝེ ཨ་ཝི་དྭཱ ཨུ་པ་དྷིཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཡོ ཨི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ དི་སྭཱ་པི ཨ་ཝི་དྭཱ ཨ་ཀུ་ས་ལོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, སོ མ་ནྡོ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པེ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷིཾ ན ཀ་ཡི་རཱཏི ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏ་དེ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ. པ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷིནྟི ‘‘ཨི་དྷ ཡཾ དུ་ཀྑཾ ས་མྦྷོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷིཾ ན ཀ་ཡི་རཱ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ཀ་སྨཱ? མཱ་ཧཾ པུ་ན བྷི་ནྣ་སི་རོ ས་ཡི་སྶནྟི ཡ་ཐ་ཡི་དཾ མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ བྷི་ནྣ་ས་རཱི་རཾ ས་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷཱི་ཧི སཾ་སཱ་རེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཊ་སི་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ནྣ་སི་རོ ཨ་ཧཾ མཱ ས་ཡི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨེ་ཝ ཐེ་རོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༠.༨-༡༤) –
‘‘ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶཱ་ཝི་དཱུ་རེ, ཨུ་ད་ངྒ་ཎོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ;
ཏ་ཏྠ་དྡ་སཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, དུ་མ་གྒ་མྷི ཝི་ལ་མྦི་ཏཾ.
‘‘ཏཱི་ཎི ཀི་ངྐ་ཎི་པུ་པྥཱ་ནི, ཨོ་ཙི་ནི་ཏྭཱ་ན་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་མ་པཱུ་ཛ་ཡིཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, པཱུ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་དྡྷ་ཛཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ༹་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.