༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡. ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཁ་ནྡྷཱ མ་ཡཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ སཱ་ས་ནེ ལ་དྡྷ་པྤ་སཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཝེ་དེ་སི. སོ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏ་ཀེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ བ་ཧུཾ པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཾ ས་མྦྷ་རི་ཏྭཱ དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཀེ་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རོཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ཏོ ཀ་ཎྜ་མྦ་མཱུ་ལེ ཀ་ཏཾ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ པུ་ན ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟདེ་ས་ནཱ་ཡ (ཨ. ནི. ༤.༢༤) ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ས་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༩.༡༠༦-༡༡༠) –
‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷི, སི་དྡྷ་ཏྠེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀེ;
མ་མ ཉཱ་ཏཱི ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ, དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ དྷཱ་ཏུ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, དྷཱ་ཏུ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་རི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཏོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཀི་ཙྩཾ ཏ་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པི་ཏ’’ནྟི པུ་ཊྛོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ –
༡༦༡. ‘‘ཁ་ནྡྷཱ མ་ཡཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ, ཏ་ཎྷཱ མེ སུ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
བྷཱ་ཝི་ཏཱ མ་མ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, པ་ཏྟོ མེ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ.
༡༦༢. ‘‘སོ་ཧཾ ཁ་ནྡྷེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་བྦ་ཧི་ཏྭཱ་ན ཛཱ་ལི་ནིཾ;
བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱ་ན བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ, ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཾ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི. – གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཉཱ་ཏཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ཏེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཎྷཱཏི ཏ་ས་ཏི པ་རི་ཏ་ས་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ. སུ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱཏི ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏཱ. ཨེ་ཏེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ཝ་ད་ཏི. བྷཱ་ཝི་ཏཱ མ་མ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི བོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝཱ བོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ. ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ མ་ཡཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་བྦེ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ, ས་བྦེ ཙ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ མ་གྒ་ས་ཙྩ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཏྟོ མེ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨོ མ་ཡཱ པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – སོ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཁ་ནྡྷེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ཏ་ཐཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ར་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སུ སཾ་སི་བྦ་ནཱ་ཀཱ་རཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཛཱ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ལི་ནཱིཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཏ་ཎྷཾ ཨ་བྦ་ཧི་ཏྭཱ་ན མ་མ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ, ཏ་ཐཱ ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱ་ན ཏེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཨི་དཱ་ནི ཙ་རི་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི.
ཨུ་ཏྟ་ར་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ནཱ་དོ ནཱ་མ སོ རཱ་ཛཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤེ་སུ པཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨ་སྶ་མཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨོ་ཏ་རི. ཨོ་ཏི་ཎྞ་སྶ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་དྷུ་ཉྩ བྷི་ས་མུ་ལཱ༹་ལ་ཉྩ ས་པྤི་ཉྩ ཁཱི་ར་ཉྩ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་སི, ཏ་སྶ ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཏུ་སི་ཏེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ སེ་ཊྛི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དེ་སི.
ཨེ་ཝཾ བ་ཧུཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙེ ལོ་ཀེ པ་ཉྩ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ས་ཏཱ་ནི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ར་ཛྫཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟོ པུ་ཏྟཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཱ་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ བྷ་དྡི་ཡ་ན་ག་རེ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝ་སྶ བྷ་དྡི་ཡ་སེ་ཊྛི་སྶ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, བྷ་དྡ་ཛཱིཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨི་སྶ་རི་ཡ་བྷོ་ག་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི.
ཏ་དཱ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་ཏྭཱ བྷ་དྡ་ཛི་ཀུ་མཱ་རཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷ་དྡི་ཡ་ན་ག་རཾ ག་ནྟྭཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཝ་ནེ ཝ་སི ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ. སོ་པི ཨུ་པ་རི པཱ་སཱ་དེ ནི་སི་ནྣོ སཱི་ཧ་པ་ཉྫ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སོ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི མ་ཧ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་བྦཱ་བྷ་ར་ཎ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༦.༩༨-༡༡༦) –
‘‘ཨོ་གྒ་ཡ྄ཧ ཡཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ཉྫ་ར་སེ་ཝི་ཏཾ;
ཨུ་དྡྷ་རཱ་མི བྷི་སཾ ཏ་ཏྠ, གྷཱ་ས་ཧེ་ཏུ ཨ་ཧཾ ཏ་དཱ.
‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མྷི ས་མ་ཡེ, པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ས་ཝ྄ཧ་ཡོ;
ར་ཏྟ་མྦ་ར་དྷ་རོ བུ་དྡྷོ, ག་ཙྪ་ཏེ ཨ་ནི་ལ་ཉྫ་སེ.
‘‘དྷུ་ན་ནྟོ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི, ས་དྡཾ ཨ་སྶོ་ས་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཨུ་དྡྷཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནོ་ཧཾ, ཨ་དྡ་སཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋི་ཏ་ཀོ ས་ནྟོ, ཨཱ་ཡཱ་ཙིཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ;
མ་དྷུཾ བྷི་སེ་ཧི ས་ཧི་ཏཾ, ཁཱི་རཾ ས་པྤིཾ མུ་ལཱ༹་ལི་ཀཾ.
‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ མེ བུ་དྡྷོ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ་མཱ;
ཏ་ཏོ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ ས་ཏྠཱ, ཨོ་རོ་ཧི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཡ་སོ.
‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷི མ་མཾ བྷི་ཀྑཾ, ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ་མཱ;
པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨ་ཀཱ མེ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ.
‘‘སུ་ཁཱི ཧོ་ཏུ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ, ག་ཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏུ;
ཨི་མི་ནཱ བྷི་ས་དཱ་ནེ་ན, ལ་བྷ་སྶུ ཝི་པུ་ལཾ སུ་ཁཾ.
‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན ས་མྦུ་དྡྷོ, ཛ་ལ་ཛུ་ཏྟ་མ་ནཱ་མ་ཀོ;
བྷི་ཀྑ་མཱ་དཱ་ཡ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱ་ག་མཱ ཛི་ནོ.
‘‘ཏ་ཏོ བྷི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཨཱ་ག་ཙྪིཾ མ་མ ཨ་སྶ་མཾ;
བྷི་སཾ རུ་ཀྑེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ་ན, མ་མ དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་རིཾ.
‘‘མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ, ས་ཉྩཱ་ལེ་སི ཝ་ནཾ ཏ་དཱ;
ཨཱ་ཀཱ་སོ ཨ་བྷི་ནཱ་དི་ཏྠ, ཨ་ས་ནཱི ཙ ཕ་ལཱི ཏ་དཱ.
‘‘ཏ་ཏོ མེ ཨ་ས་ནཱི་པཱ་ཏོ, མ་ཏྠ་ཀེ ནི་པ་ཏཱི ཏ་དཱ;
སོ་ཧཾ ནི་སི་ནྣ་ཀོ ས་ནྟོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཨ་ཧཾ.
‘‘པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ས་ཉྙུ་ཏྟོ, ཏུ་སི་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ;
ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ མེ པ་ཏི་ཏཾ, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ར་མཱ་མ་ཧཾ.
‘‘ཚ་ལ༹་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ནཱ་རི་ཡོ ས་མ་ལ་ངྐ་ཏཱ;
སཱ་ཡཾ པཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ནྟི, བྷི་ས་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘མ་ནུ་སྶ་ཡོ་ནི་མཱ་ག་ནྟྭཱ, སུ་ཁི་ཏོ ཧོ་མ་ཧཾ ཏ་དཱ;
བྷོ་གེ མེ ཨཱུ་ན་ཏཱ ན་ཏྠི, བྷི་ས་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏ་ཀོ ཏེ་ན, དེ་ཝ་དེ་ཝེ་ན ཏཱ་དི་ནཱ;
ས་བྦཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ བྷི་སཾ ཨ་ད་དིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ས་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ན ཏེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏེ ས་ཏྠཱ བྷ་དྡི་ཡ་སེ་ཊྛིཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཏ་ཝ པུ་ཏྟོ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི, ཏེ་ན་སྶ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ, ནོ ཙེ པ་བྦ་ཛ་ཏི, པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ཊྛི ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟ་སྶ ད་ཧ་ར་སྶེ་ཝ ས་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏཾ ས་ཏྠཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊི་གཱ་མཾ པཱ་པུ་ཎི, སོ ཙ གཱ་མོ ག་ངྒཱ་ཏཱི་རེ. ཀོ་ཊི་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སུཾ. བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་རོ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་མ་ཏྟཱ་ཡ བ་ཧི་གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ག་ངྒཱ་ཏཱི་རེ མ་གྒ་ས་མཱི་པེ ས་ཏྠུ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི. མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་སུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཊྛ་ཧི. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷི་ཀྑཱུ, ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་དྷུ་ནཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་སུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ མཱ་ན་ཏྠ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡིཾ་སུ. ཀོ་ཊི་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྠུ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ བ་ཧཱུ ནཱ་ཝཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊེ བ་ནྡྷིཾ་སུ, ས་ཏྠཱ ‘‘ཧ་ནྡ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་མཱི’’ཏི ནཱ་ཝཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊེ ཋ་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་ཧཾ, བྷ་དྡ་ཛཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་རོ ‘‘ཨེ་སོ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ, ‘‘ཨེ་ཧི, བྷ་དྡ་ཛི, ཨ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ནཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧཱ’’ཏི. སོ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ཋི་ཏ་ནཱ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ག་ངྒཱ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཏ་ཀཱ་ལེ, ‘‘བྷ་དྡ་ཛི, ཏ་ཡཱ མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཊྛ་ར་ཏ་ན་པཱ་སཱ་དོ ཀ་ཧ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་མུ་གྒོ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷ་དྡ་ཛི, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཀ་ངྑཾ ཚི་ནྡཱ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཐེ་རོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ན ག་ནྟྭཱ པཱ་སཱ་ད་ཐཱུ་པི་ཀཾ པཱ་ད་ངྒུ་ལ་ནྟ་རེ་ན ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ པཱ་སཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི, ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟོ ཙ པ་ཉྙཱ་ས ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པཱ་སཱ་དཾ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཨུ་ཀྑི་པི. ཨ་ཐ་སྶ པུ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཉཱ་ཏ་ཀཱ པཱ་སཱ་ད་ག་ཏེ་ན ལོ་བྷེ་ན མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་མ་ཎྜཱུ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ པཱ་སཱ་དེ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཏིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ཏེ པ་ཏ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཏེ, བྷ་དྡ་ཛི, ཀི་ལ་མ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནེ་ན པཱ་སཱ་དཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. པཱ་སཱ་དོ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཨེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ས་ཏྠཱ པཱ་ར་ངྒ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ‘‘ཀ་དཱ, བྷ་ནྟེ, བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་རེ་ན ཨ་ཡཾ པཱ་སཱ་དོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཊྛོ’’ཏི པུ་ཊྛོ མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་ཛཱ་ཏ་ཀཾ (ཛཱ. ༡.༣.༤༠-༤༡) ཀ་ཐེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ དྷ་མྨཱ་མ་ཏཾ པཱ་ཡེ་སི. ཐེ་རོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཊྛ་པུ་བྦཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་སཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ –
༡༦༣. ‘‘པ་ནཱ་དོ ནཱ་མ སོ རཱ་ཛཱ, ཡ་སྶ ཡཱུ་པོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཡོ;
ཏི་རི་ཡཾ སོ་ལ༹་སུ་བྦེ་དྷོ, ཨུ་བྦྷ་མཱ་ཧུ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ.
༡༦༤. ‘‘ས་ཧ་སྶ་ཀ་ཎྜོ ས་ཏ་གེ་ཎྜུ, དྷ་ཛཱ་ལུ ཧ་རི་ཏཱ་མ་ཡོ;
ཨ་ན་ཙྩུཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷ་བྦཱ, ཚ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ་དྷཱ’’ཏི. –
དྭཱི་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ཏ་ཏྠ པ་ནཱ་དོ ནཱ་མ སོ རཱ་ཛཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་ནཱ་དོ ནཱ་མ སོ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ནི་དྡི་ས་ཏི. སོ ཨེ་ཝ ཧི ར་ཛྫེ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་དཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧ་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཧ་ཏཱ ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘རཱ་ཛཱ མ་ཧཱ་པ་ནཱ་དོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཡ་སྶ ཡཱུ་པོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཡོཏི ཡ་སྶ ར་ཉྙོ ཨ་ཡཾ ཡཱུ་པོ པཱ་སཱ་དོ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ. ཏི་རི་ཡཾ སོ་ལ༹་སུ་བྦེ་དྷོཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ སོ་ལ༹་ས་ཀ་ཎྜ་པཱ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎོ. སོ པ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྦྷཱ་མཱ་ཧུ ས་ཧ་སྶ་དྷཱཏི ཨུ་བྦྷཾ ཨུ་ཙྩཾ ཨེ་ཝ་མ་སྶ པཱ་སཱ་ད་སྶ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ས་ཧ་སྶ་ཀ་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎ་མཱ་ཧུ. སོ པ་ན ཡོ་ཛ་ན་ཏོ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎོ ཧོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ‘‘ཨཱ་ཧཱུ’’ཏི དཱི་གྷཾ ཀ་ཏཾ. ཨཱ་ཧུ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི.
ས་ཧ་སྶ་ཀ་ཎྜོཏི ས་ཧ་སྶ་བྷཱུ་མི་ཀོ. ས་ཏ་གེ་ཎྜཱུཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ནི་ཡྻཱུ་ཧ་ཀོ. དྷ་ཛཱ་ལཱུཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་ཡྻཱུ་ཧ་སི་ཁ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏེ་ཧི ཡ་ཊྛི་དྷ་ཛ་པ་ཊཱ་ཀ་དྷ་ཛཱ་དི་དྷ་ཛེ་ཧི ས་མྤ་ནྣོ. ཧ་རི་ཏཱ་མ་ཡོཏི ཙཱ་མཱི་ཀ་ར་སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཧ་རི་ཏ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི་ས་རི་ཀྑ་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ནྡྷ་བྦཱཏི ན་ཊཱ. ཚ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ་དྷཱཏི ཚ་མ་ཏྟཱ་ནི ག་ནྡྷ་བྦ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ་དྷཱ ཏ་སྶ པཱ་སཱ་ད་སྶ ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ར་ཉྙོ ཨ་བྷི་ར་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ ན་ཙྩིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ ཨེ་ཝཾ ན་ཙྩ་ནྟཱ་པི རཱ་ཛཱ་ནཾ ཧཱ་སེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. ཨ་ཐ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ དེ་ཝ་ན་ཊེ པེ་སེ་ཏྭཱ ས་མ་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི, ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ཧ་སཱི་ཏི.
བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སོ་བྷི་ཏ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏི་མཱ པ་ཉྙ་ཝཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སོ་བྷི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ས་ཡ་མྤི ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ནྟྭཱ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶ ས་མཱི་པེ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨ་སྶ་མཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སེ་ནེ་ཝ བྷ་དྡ་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ‘‘ཏུ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ཙ ཀེ་ཏུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི, ས་ཏྠཱ ཙ་སྶ བྷཱ་ཝི་ནིཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. སོ་བྷི་ཏོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི ཙ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༩.༤༦-༧༤) –
‘‘ད་ཀྑི་ཎེ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶ, སུ་ཀ་ཏོ ཨ་སྶ་མོ མ་མ;
ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ, ཝ་སཱ་མི ཝི་པི་ནེ ཏ་དཱ.
‘‘ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛོ, མཱུ་ལེ་ན ཙ ཕ་ལེ་ན ཙ;
ཨ་ནྭེ་ས་ནྟོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ, ཝ་སཱ་མི ཨེ་ཀ་ཀོ ཨ་ཧཾ.
‘‘སུ་མེ་དྷོ ནཱ་མ ས་མྦུ་དྡྷོ, ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཏཱ་ཝ་དེ;
ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ.
‘‘ནཱ་ཧཾ སུ་ཎོ་མི ས་མྦུ་དྡྷཾ, ན་པི མེ ཀོ་ཙི སཾ་ས་ཏི;
ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ, ཨ་སྶོ་སིཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཨ་གྒི་དཱ་རུཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ, ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ་ན ཨ་སྶ་མཾ;
ཁཱ་རི་བྷཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ནི་ཀྑ་མིཾ ཝི་པི་ནཱ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝ་ས་ནྟོ་ཧཾ, གཱ་མེ་སུ ནི་ག་མེ་སུ ཙ;
ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཙ་ནྡ་ཝ་ཏིཾ, ཏ་དཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ.
‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མྷི ས་མ་ཡེ, སུ་མེ་དྷོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ བ་ཧཱུ ས་ཏྟེ, དེ་སེ་ཏི ཨ་མ་ཏཾ པ་དཾ.
‘‘ཛ་ན་ཀཱ་ཡ་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཛི་ན་སཱ་ག་རཾ;
ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨ་ཛི་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་ནྠ་ཝིཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཏུ་ཝཾ ས་ཏྠཱ ཙ ཀེ་ཏུ ཙ, དྷ་ཛོ ཡཱུ་པོ ཙ པཱ་ཎི་ནཾ;
པ་རཱ་ཡ་ནོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཙ, དཱི་པོ ཙ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ.
‘‘ནེ་པུ་ཉྙོ ད་སྶ་ནེ ཝཱི་རོ, ཏཱ་རེ་སི ཛ་ན་ཏཾ ཏུ་ཝཾ;
ན་ཏྠ་ཉྙོ ཏཱ་ར་ཀོ ལོ་ཀེ, ཏ་ཝུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ མུ་ནེ.
‘‘ས་ཀྐཱ ཐེ་ཝེ ཀུ་ས་གྒེ་ན, པ་མེ་ཏུཾ སཱ་ག་རུ་ཏྟ་མེ;
ན ཏྭེ་ཝ ཏ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ, ཉཱ་ཎཾ ས་ཀྐཱ པ་མེ་ཏ་ཝེ.
‘‘ཏུ་ལ་ད་ཎྜེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ན, མ་ཧིཾ ས་ཀྐཱ དྷ་རེ་ཏ་ཝེ;
ན་ཏྭེ་ཝ ཏ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ, པ་མཱ་ཎ་མ་ཏྠི ཙ་ཀྑུ་མ.
‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ མི་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ར་ཛྫུ་ཡཱ ཨ་ངྒུ་ལེ་ན ཝཱ;
ན་ཏྭེ་ཝ ཏ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ, སཱི་ལཾ ས་ཀྐཱ པ་མེ་ཏ་ཝེ.
‘‘མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཨུ་ད་ཀཾ, ཨཱ་ཀཱ་སོ ཙ ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ;
པ་རི་མེ་ཡྻཱ་ནི ཨེ་ཏཱ་ནི, ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ་སི ཙ་ཀྑུ་མ.
‘‘ཚ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི ས་བྦ་ཉྙུཾ, ཀི་ཏྟ་ཡི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཡ་སཾ;
ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ན, ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཊྛཱ་ས་ཧཾ ཏ་དཱ.
‘‘ཡཾ ཝ་ད་ནྟི སུ་མེ་དྷོ་ཏི, བྷཱུ་རི་པ་ཉྙཾ སུ་མེ་དྷ་སཾ;
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡོ མེ ཉཱ་ཎཾ པ་ཀི་ཏྟེ་སི, ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ;
ཏ་མ་ཧཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, སུ་ཎཱ་ཐ མ་མ བྷཱ་ས་ཏོ.
‘‘ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཀ་པྤཱ་ནི, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ར་མི་སྶ་ཏི;
ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝི་ནྡོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;
པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཝི་པུ་ལཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཾ.
‘‘དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ མ་ནུ་སྶོ ཝཱ, པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ;
ཨ་ནཱུ་ན་མ་ན་ས་ངྐ་པྤོ, ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་གཱ་རཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི་ཀི་ཉྩ་ནོ;
ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶེ་ན, ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཕུ་སི་སྶ་ཏི.
‘‘ཡ་ཏོ ས་རཱ་མི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཡ་ཏོ པ་ཏྟོ་སྨི སཱ་ས་ནཾ;
ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཙེ་ཏ་ནཾ ཨ་མ་ནོ་ར་མཾ.
‘‘སཾ་ས་རི་ཏྭཱ བྷ་ཝེ ས་བྦེ, ས་མྤ་ཏྟཱ་ནུ་བྷ་ཝིཾ ཨ་ཧཾ;
བྷོ་གེ མེ ཨཱུ་ན་ཏཱ ན་ཏྠི, ཕ་ལཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཐོ་མ་ནེ.
‘‘ཏི་ཡ་གྒཱི ནི་བྦུ་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
ས་བྦཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཡཾ ཉཱ་ཎ་མ་ཐ་ཝིཾ ཨ་ཧཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཕ་ལཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཐོ་མ་ནེ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
སོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཡཱ་ཝ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ཏཱ་ཝ ཨ་དྡ་ས. ཏ་ཏོ པ་ཉྩ ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནི ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཨ་དི་སྭཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ་ཝ དི་སྭཱ ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཊྛཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ ནཱ་མ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཱ དེ་ཝཱ, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ སོ་བྷི་ཏོ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ནྣོ, སོ ཨེ་ཏཾ བྷ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ་བྷི་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༢ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ). ཨེ་ཝཾ ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཀོ་ས་ལླཾ དི་སྭཱ ས་ཏྠཱ ཐེ་རཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙཱ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཾ ཏ་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ –
༡༦༥. ‘‘ས་ཏི་མཱ པ་ཉྙ་ཝཱ བྷི་ཀྑུ, ཨཱ་ར་དྡྷ་བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡོ;
པ་ཉྩ ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནཱ་ཧཾ, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་སྶ་རིཾ.
༡༦༦. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ, ས་ཏྟ ཨ་ཊྛ ཙ བྷཱ་ཝ་ཡཾ;
པ་ཉྩ ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནཱ་ཧཾ, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི’’ནྟི. – གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ས་ཏི་མཱཏི ས་ཡཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་ཏི་མཱ. པ་ཉྙ་ཝཱཏི ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་ཉྙ་ཝཱ. བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ. ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཙ སཾ་སི་དྡྷི་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡོ. ས་དྡྷཱ་དཱི་ན་ཉྷེ་ཏྠ བ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ས་ཏི་པི ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བ་ལ་བྷཱ་ཝེ, ཡ་ཐཱ ‘‘གོ་བ་ལི་བ་དྡྷཱ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ’’ཏི. པ་ཉྩ ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནཱ་ཧཾ, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་སྶ་རིནྟི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་སྶ་རིཾ. ཝི་ཡ-ས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨེ་ཏེ་ན པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏི་མ་ནྟཱ་དི་བྷཱ་ཝོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་ཉྩ སི་དྡྷཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡཾ གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀེ ས་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ. ས་ཏྟཱཏི ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ. ཨ་ཊྛཱཏི ཨ་ཊྛ མ་གྒ་ངྒཱ་ནི. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཧི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ. ཏེ་ནཱ་ཧ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི – ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི (དཱི. ནི. ༣.༡༤༣) ས་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀེ་སུ ས་ཏྟ་ཏིཾ་སཱ་ཡ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ཨི་ཏ་རེ ཨ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི. བྷཱ་ཝ་ཡནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧེ་ཏུ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
སོ་བྷི་ཏ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝ་ལླི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཾ ཀི་ཙྩཾ ད་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ལླི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སུ་མེ་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤེ་སུ ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏོ ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊི་ཝི་བྷ་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨེ་ཀི་སྶཱ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཨ་སྶ་མཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ས་ཏྠཱ་རཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཨ་ཛི་ན་ཙ་མྨཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཏ་ཏྠ ནི་སི་ནྣཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་པྥེ་ཧི ཙ ཙ་ནྡ་ནེ་ན ཙ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་མྦ་ཕ་ལཱ་ནི ད་ཏྭཱ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི. ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཎྷ་མི་ཏྟོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ས་ཏྠུ ཝེ་སཱ་ལི་ག་མ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི. སོ མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ད་ནྡྷ་པ་ར་ཀྐ་མོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཙི་རཾ ཀཱ་ལཾ ཝི་ཉྙུཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རིཾ ནི་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ས་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཝ་ལླི རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཀི་ཉྩི ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ཀ་ཉྩི པ་ཎྜི་ཏཾ ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ཌྜྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ལླི་ཡོཏྭེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙ་རིཾ་སུ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པ་ན ཝེ་ཎུ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མཾ ཐེ་རཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ –
༡༦༧. ‘‘ཡཾ ཀི་ཙྩཾ ད་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན, ཡཾ ཀི་ཙྩཾ བོ་དྡྷུ་མི་ཙྪ་ཏཱ;
ཀ་རི་སྶཾ ནཱ་ཝ་ར་ཛ྄ཛྷི་སྶཾ, པ་སྶ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ར་ཀྐ་མཾ.
༡༦༨. ‘‘ཏྭ་ཉྩ མེ མ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཧི, ཨ་ཉྫ་སཾ ཨ་མ་ཏོ་ག་དྷཾ;
ཨ་ཧཾ མོ་ནེ་ན མོ་ནི་སྶཾ, ག་ངྒཱ་སོ་ཏོ་ཝ སཱ་ག་ར’’ནྟི. – གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀི་ཙྩཾ ད་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ད་ལ༹ྷེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཐི་རེ་ན པ་ར་ཀྐ་མེ་ན, ད་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཝཱ པུ་རི་ས་དྷོ་ར་ཡ྄ཧེ་ན ཡཾ ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཡཾ ཀི་ཙྩཾ བོ་དྡྷུ་མི་ཙྪ་ཏཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ བོ་དྡྷུཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཡཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཀ་རི་སྶཾ ནཱ་ཝ་ར་ཛ྄ཛྷི་སྶནྟི ཏ་མ་ཧཾ དཱ་ནི ཀ་རི་སྶཾ ན ཝི་རཱ་དྷེ་སྶཾ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶཱ་མི. པ་སྶ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ར་ཀྐ་མནྟི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ དྷ་མྨེ ཝི་དྷི་ནཱ ཨཱི་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ’’, པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ‘‘པ་ར་ཀྐ་མོ’’ཏི ཙ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཾ པ་སྶ ན ས་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཏྭ་ཉྩཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་དཱ་ཡ་ཀཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. མེཏི མ་ཡ྄ཧཾ. མ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཧཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཀ་ཐེ་ཧི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྫ་སནྟི ཨུ་ཛུ་ཀཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཨ་མ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ས་མྤཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་མ་ཏོ་ག་དྷཾ. མོ་ནེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. མོ་ནི་སྶནྟི ཛཱ་ནི་སྶཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཾ. ག་ངྒཱ་སོ་ཏོ་ཝ སཱ་ག་རནྟི ཡ་ཐཱ ག་ངྒཱ་ཡ སོ་ཏོ སཱ་ག་རཾ ས་མུ་དྡཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨོ་གཱ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶཱ་མི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མེ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཐཱ’’ཏི ཐེ་རཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཡཱ་ཙི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཝེ་ཎུ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. སོ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༤༩.༧༥-༡༠༥) –
‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཧི་ཏྭཱ, པི་ཡ་རཱུ་པེ མ་ནོ་ར་མེ;
ཨ་སཱི་ཏི ཀོ་ཊི་ཡོ ཧི་ཏྭཱ, པ་བྦ་ཛིཾ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ.
‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ན ཀཱ་ཡེ་ན, པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཝི་ཝ་ཛྫ་ཡིཾ;
ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཧི་ཏྭཱ, ན་དཱི་ཀཱུ་ལེ ཝ་སཱ་མ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཀཾ མཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛོ ཨུ་པཱ་ག་མི;
ནཱ་ཧཾ ཛཱ་ནཱ་མི བུ་དྡྷོ་ཏི, ཨ་ཀཱ་སིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ.
‘‘ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ, ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་མ་པུ་ཙྪ་ཧཾ;
དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་སི ག་ནྡྷ་བྦོ, ཨ་དུ ས་ཀྐོ པུ་རི་ནྡ་དོ.
‘‘ཀོ ཝཱ ཏྭཾ ཀ་སྶ ཝཱ པུ་ཏྟོ, མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ ཨི་དྷཱ་ག་ཏོ;
ཝི་རོ་ཙེ་སི དི་སཱ ས་བྦཱ, ཨུ་ད་ཡཾ སཱུ་རི་ཡོ ཡ་ཐཱ.
‘‘ས་ཧ་སྶཱ་རཱ་ནི ཙ་ཀྐཱ་ནི, པཱ་དེ དི་སྶ་ནྟི མཱ་རི་ས;
ཀོ ཝཱ ཏྭཾ ཀ་སྶ ཝཱ པུ་ཏྟོ, ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནེ་མུ ཏཾ མ་ཡཾ.
‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ པ་ཝེ་དེ་ཧི, སཾ་ས་ཡཾ ཨ་པ་ནེ་ཧི མེ;
ན་མྷི དེ་ཝཱ ན ག་ནྡྷ་བྦོ, ན་མྷི ས་ཀྐོ པུ་རི་ནྡ་དོ.
‘‘བྲ་ཧྨ་བྷཱ་ཝོ ཙ མེ ན་ཏྠི, ཨེ་ཏེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་ཧཾ;
ཨ་ཏཱི་ཏོ ཝི་ས་ཡཾ ཏེ་སཾ, དཱ་ལ་ཡིཾ ཀཱ་མ་བ་ནྡྷ་ནཾ.