༡༠. སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏེ མེ ཨི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ ས་ངྐ་པྤཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡཱ་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ད་ས་བ་ལཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ས་ཏྠུ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཧཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཉྙཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ན པ་ཏྠེ་མི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ན ཨེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཧ་མྤི ཏུ་མྷེ་ཧི སོ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏ་བྷི་ཀྑུ ཝི་ཡ ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཨ་གྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡཾ དི་སྭཱ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ གོ་ཏ་མ་བུ་དྡྷ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་མི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སོ་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཝི་པ་སྶཱི་བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་ར་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ སཱ་ཀ་ཙྪི་ཏྭཱ ད་ས་བ་ལ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ནྟི. ཏེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་བྦེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ དཱ་ན་མུ་ཁེ ན་ཏྠཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༠༧) མ་དྷུ་ཉྩ གུ་ལ༹་ད་དྷི་ཉྩ ན ཨ་དྡ་སཾ་སུ. ཏེ ‘‘ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཛ་ན་པ་ད་ཏོ ན་ག་ར་པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒེ པུ་རི་སཾ ཋ་པེ་སུཾ. ཏ་དཱ ཨེ་ས ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་མ་ཏོ གུ་ལ༹་ད་དྷི་ཝཱ་ར་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ‘‘ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ན་ག་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ, ‘‘མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ དྷོ་ཏ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དོ པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ན་ངྒ་ལ་སཱི་ས་མ་ཏྟཾ ནི་མྨ་ཀྑི་ཀཾ ད་ཎྜ་ཀ་མ་དྷུཾ དི་སྭཱ ‘‘པུ་ཉྙེ་ན མེ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ན་ག་རཾ པཱ་ཝི་སི. ནཱ་ག་རེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་པུ་རི་སོ ཏཾ དི་སྭཱ, ‘‘བྷོ པུ་རི་ས, ཀ་སྶི་མཾ ཨཱ་ཧ་ར་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ན ཀ་སྶ་ཙི, སཱ་མི, ཝི་ཀྐི་ཎི་ཏུཾ པ་ན མེ ཨི་དཾ ཨཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཏེ་ན ཧི, བྷོ, ཨི་དཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ མ་དྷུ་ཉྩ གུ་ལ༹་ད་དྷི་ཉྩ དེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་དཾ ན བ་ཧུ་མཱུ་ལཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ བ་ཧུཾ དེ་ཏི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ནཾ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཀེ་ན ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ་ན དེ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ དྭེ ག་ཧེ་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘དྭཱི་ཧི་པི ན དེ་མཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ས་ཧ་སྶཾ པཱ་པུ་ཎི.
སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཏི་ཝ་ཌྜྷི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཧོ་ཏུ ཏཱ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ནཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཾ ན བ་ཧུཾ ཨ་གྒྷ་ན་ཀཾ, ཏྭ་ཉྩ བ་ཧུཾ དེ་སི, ཀེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨི་དཾ ག་ཎྷཱ་སཱི’’ཏི. ‘‘ཨི་དྷ, བྷོ, ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ར་ཉྙཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶཱི་ད་ས་བ་ལ་སྶ དཱ་ནཾ དེ་ནྟཱ ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ དཱ་ན་མུ་ཁེ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟི, ས་ཙེ ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ན ལ་བྷི་སྶ་ནྟི, ནཱ་ག་རཱ་ནཾ པ་རཱ་ཛ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཧ་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏཾ ནཱ་ག་རཱ་ན་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་སཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དཱ་ཏུཾ ཨ་ཝཱ་རི་ཏ་མེ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ན ཀོ་ཙི ནཱ་ག་རཱ་ནཾ དཱ་ནེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཧ་སྶཾ དཱ་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ན་ཏྠི, ས་མྨཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་མེ་སཾ པ་ན དྭི་ནྣཾ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི’’ཏི? ‘‘ཨཱ་མ, ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ, ནཱ་ག་རཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ ‘ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཨི་མཱ་ནི དྭེ མཱུ་ལེ་ན ན དེ་ཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ནེ་ཝ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏུ་མྷེ ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ནི་བྦི་ཏ་ཀྐཱ ཧོ་ཐཱ’ཏི, ཏྭཾ པ་ན མེ ཨི་མ་སྨིཾ དཱ་ན་མུ་ཁེ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི ཧོ་ཧཱི’’ཏི. སོ པ་རི་བྦ་ཡ་ཏྠཾ ག་ཧི་ཏ་མཱ་ས་ཀེ་ན པ་ཉྩ་ཀ་ཊུ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་དྷི་ཏོ ཀ་ཉྫི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཙུ་ཎྞེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དུ་མི་ནི་པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་དཱ་ཡ ད་ས་བ་ལ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་ར་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ས་ཀྐཱ་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་ཝཱ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ, སོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཉ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་གྒ་ཏ་པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རོ, ཨི་མཾ མེ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཐཱ་ཏི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ད་ཏྟི་ཡེ་ན སེ་ལ་མ་ཡ་པ་ཏྟེ་ན ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་སྶ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ ན ཁཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་སི. སོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ནི་ཊྛི་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཨཱ་ཧ – ‘‘དི་ཊྛོ མེ, བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ཛྫ བ་ནྡྷུ་མ་ཏཱི་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཀྐཱ་རོ ཨཱ་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནོ, ཨ་ཧ་མྤི ཨི་མ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ནི་སྶ་ནྡེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཏྟ་བྷ་ཝེ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༠༧). ས་ཏྠཱ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙ ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྩ བྷ་ཏྟཱ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི.
སོ་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཱ་ཡཾ པཱ་ཏ་ཉྩ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་ས་ཏཱ་ནི ས་ཀ་ཊེ་ནཱ་དཱ་ཡ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི. ཨ་ཐ ནཾ པུ་ཉྙ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཾ ཧ་ཏྠེ་ན བཱི་ཛ་པ་ཙྪིཾ ཕུ་སཱ་པེ་ནྟི. ཨེ་ཀེ་ཀ་བཱི་ཛ་ཏོ ས་ལཱ་ཀ་ས་ཏ་མྤི ས་ལཱ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་མྤི ནི་གྒ་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀ་རཱི་ས་ཁེ་ཏྟེ པ་ཎྞཱ་ས་མྤི ས་ཊྛི་པི ས་ཀ་ཊ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཀོ་ཊྛེ པཱུ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་པི ཀོ་ཊྛ་དྭཱ་རཾ ཧ་ཏྠེ་ན ཕུ་སཱ་པེ་ནྟི. རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙེ་ན ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ན པཱུ་ར་ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ་པི ‘‘རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དེ་ནྟཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ ན ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟི, ན ཏཱ་ཝ བྷ་ཏྟཾ ཁཱི་ཡ་ཏི, དཱ་ར་ཀེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་མིཾ་སུ.
ག་བྦྷེ པ་ན པ་རི་པ་ཀྐེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་བྷོ་སི. སཱ སཱ་མི་ཀཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ, ‘‘པུ་རེ མ་ར་ཎཱ ཛཱི་ཝ་མཱ་ནཱ་ཝ དཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ པེ་སེ་སི – ‘‘ག་ཙྪ, ཨི་མཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ནི་མ་ནྟེ་ཧི, ཡ་ཉྩ ས་ཏྠཱ ཝ་དེ་ཏི, ཏཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི. སོ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ སཱ་ས་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ས་ཏྠཱ, ‘‘སུ་ཁི་ནཱི ཧོ་ཏུ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ ཀོ་ལི་ཡ་དྷཱི་ཏཱ ཨ་རོ་གཱ, ཨ་རོ་གཾ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏཱུ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༨) ཨཱ་ཧ. རཱ་ཛཱ ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གཱ་མཱ་བྷི་མུ་ཁོ པཱ་ཡཱ་སི. ཏ་སྶ པུ་རེ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་ཡེ་ཝ སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏོ དྷ་མ་ཀ་ར་ཎཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ག་བྦྷོ ནི་ཀྑ་མི, པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཛ་ནོ ཨ་སྶུ་མུ་ཁོ་ཝ ཧ་སི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ ཏུ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛོ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ར་ཉྙོ སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
རཱ་ཛཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ དི་སྭཱ་ཝ, ‘‘ད་ས་བ་ལེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཀ་ཐཱ ནི་པྥ་ནྣཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི མ་ཉྙེ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. སོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཾ རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛ་དྷཱི་ཏཱ ཏ་ཡཱ ནི་མ་ནྟི་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ མ་ངྒ་ལ་བྷ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཙྪ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ད་ས་བ་ལཾ ནི་མ་ནྟེ་ཧཱི་ཏི. རཱ་ཛཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྟཱ་ཧཾ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡིཾ་སུ. དཱ་ར་ཀོ ས་བྦེ་སཾ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་པེ་ནྟོ ཛཱ་ཏོ་ཏི སཱི་ཝ་ལི་དཱ་ར་ཀོཏྭེ་ཝ་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ས་ཏྟ་ཝ་སྶཱ་ནི ག་བྦྷེ ཝ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཀྑ་མོ ཨ་ཧོ་སི. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ་པི དྷ་མྨ་པ་དེ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི –
‘‘ཡོ་མཾ པ་ལི་པ་ཐཾ དུ་གྒཾ, སཾ་སཱ་རཾ མོ་ཧ་མ་ཙྩ་གཱ;
ཏི་ཎྞོ པཱ་ར་ངྒ་ཏོ ཛྷཱ་ཡཱི, ཨ་ནེ་ཛོ ཨ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི;
ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་བྦུ་ཏོ, ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༤༡༤);
ཨ་ཐ ནཾ ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏ་ཡཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དུ་ཀྑ་རཱ་སིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ལ་བྷ་མཱ་ནོ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. སུ་པྤ་ཝཱ་སཱ ནཾ དཱ་ར་ཀཾ ཐེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ མེ པུ་ཏྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི – ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟོ ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀིཾ ཀ་ཐེ་ཏི, བྷ་ནྟེ’’ཏི? ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ ག་བྦྷ་ཝཱ་ས་དུ་ཀྑཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ, ‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, པ་བྦཱ་ཛེ་ཐ ན’’ནྟི. ཐེ་རོ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཙ་པ་ཉྩ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ནྟོ ‘‘སཱི་ཝ་ལི, ན ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨོ་ཝཱ་དེ་ན ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཡཱ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་དུ་ཀྑ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑཱ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, པ་བྦཱ་ཛ་ན་མེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བྷཱ་རོ, ཡཾ པ་ན མ་ཡཱ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ པ་ན པ་ཋ་མ་ཀེ་ས་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཨོ་ཧཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི, དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨོ་ཧཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ, ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀེ་སཱ་ནཾ ཨོ་རོ་པ་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ཨ་པ་ཙྪཱ ཨ་པུ་རི་མཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཡཱ་ཝ་ཏི་ཙྪ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཐེ་རོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཉྙཾ ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མི, པ་ཉྩ མེ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི དེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ག་ཎྷ སཱི་ཝ་ལཱི’’ཏི. སོ པ་ཉྩ་ས་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཊ་ཝི་མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཋ་མཾ དི་ཊྛ་ནི་གྲོ་དྷེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ཏྟ་དི་ཝ་སཱ་ནི དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཨི་ཏི སོ –
‘‘ནི་གྲོ་དྷཾ པ་ཋ་མཾ པ་སྶི, དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཎྜ་ཝ་པ་བྦ་ཏཾ;
ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཝ་ར་སཱ་ག་རཾ.
‘‘པ་ཉྩ་མཾ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ སོ, ཚ་ཊྛཾ ཚ་དྡ་ནྟུ་པཱ་ག་མི;
ས་ཏྟ་མཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ནཾ, ཨ་ཊྛ་མཾ ཨ་ཐ རེ་ཝ་ཏ’’ནྟི.
ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ས་ཏྟ ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནེ་ཝ དཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སུ. ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཏེ པ་ན ནཱ་ག་ད་ཏྟ་དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ནཱ་མ ས་ཏྟ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ ཁཱི་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨ་དཱ་སི, ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ ས་པྤི་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མ་སྶ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ ནེ་ཝ དྷེ་ནུ་ཡོ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ན ད་དྷི་ནི་མྨ་ཐ་ནཾ, ཀུ་ཏོ ཏེ དེ་ཝ་རཱ་ཛ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ ཀ་སྶ་པ་ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ལེ ཁཱི་ར་ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་དཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཕ་ལ’’ནྟི དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཨཱ་ཧ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་ཏྠཱ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ས་ནེ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི.
ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ན ཨི་མ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ དི་ནྣེ ཡཾ མ་ཡཱ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་མ་ཧཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ དི་ཝ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ དི་སྭཱ ཏཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ ཏ་སྶ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཨཱ་དི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཏ་ཡོ བྷ་ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་རི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་བྦེ་པི ཨཱ་ས་ཝེ ཁེ་པེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཐེ་ར་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཐེ་རོ པ་ན པ་བྷི་ནྣ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༢.༣༡-༣༩) –
‘‘ཝ་རུ་ཎོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ ཨ་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་སིཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, ས་ཡོ་གྒ་བ་ལ་ཝཱ་ཧ་ནོ.
‘‘ནི་བྦུ་ཏེ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་མྷི, ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི་ན་རུ་ཏྟ་མེ;
ཏཱུ་རི་ཡཾ ས་བྦ་མཱ་དཱ་ཡ, ཨ་ག་མཾ བོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཾ.
‘‘ཝཱ་དི་ཏེ་ན ཙ ན་ཙྩེ་ན, ས་མྨ་ཏཱ་ལ༹་ས་མཱ་ཧི་ཏོ;
ས་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཡ ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཨུ་པ་ཊྛིཾ བོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཾ.
‘‘ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏཾ བོ་དྷིཾ, དྷ་ར་ཎཱི་རུ་ཧ་པཱ་ད་པཾ;
པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ་ན, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏོ ཨ་ཧཾ.
‘‘ས་ཀ་ཀ་མྨཱ་བྷི་ར་དྡྷོ་ཧཾ, པ་ས་ནྣོ བོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མེ;
ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, ནི་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ.
‘‘ས་ཊྛི་ཏཱུ་རི་ཡ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟི མཾ ས་དཱ;
མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ དེ་ཝེ་སུ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝེ.
‘‘ཏི་ཝི་དྷ་གྒཱི ནི་བྦུ་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ཝཱ ས་བྦེ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ;
དྷཱ་རེ་མི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ.
‘‘སུ་བཱ་ཧཱུ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་སཱ་སུ ཁ་ཏྟི་ཡཱ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ, པ་ཉྩ་ཀ་པྤ་ས་ཏེ ཨི་ཏོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནེ་ན པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘ཏེ མེ ཨི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ ས་ངྐ་པྤཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༦༠. ཏ་ཏྠ ཏེ མེ ཨི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ ས་ངྐ་པྤཱ, ཡ་ད་ཏྠོ པཱ་ཝི་སིཾ ཀུ་ཊིཾ, ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཙྩེ་སནྟི ཡེ པུ་བྦེ མ་ཡཱ ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀ་རཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁྭཱ་ཧཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མི, ཡ་ད་རི་ཡཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི, ཝི་མུ་ཏྟཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཨུ་དྡི་སྶ ས་ངྐ་པྤཱ མ་ནོ་ར་ཐཱ ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཡ་ད་ཏྠོ ཡཾ་པ་ཡོ་ཛ་ནོ ཡེ་སཾ ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཀུ་ཊིཾ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཾ ཝི་པ་སྶི་ཏུཾ པཱ་ཝི་སིཾ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཉྩ པ་ཙྩེ་ས་ནྟོ, ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཏེ མེ ཨི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ ཏེ ས་བྦེ་ཝ ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ ས་མི་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ, ནི་པྥ་ནྣ་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤོ པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་ནོ་ར་ཐོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སཾ ས་མི་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་མུ་ཛྫ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་མུ་ཛྫ་ཧཾ པ་ཛ་ཧིཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡིཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ མེ ས་ངྐ་པྤཱ ཨི་ཛ྄ཛྷིཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡེ ཧི པ་ཧཱི་ནེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ན་ཏྠི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤ་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
སཱི་ཝ་ལི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཚ་ཊྛ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.