༡. ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏོ
༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. སུ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཚ་ནྣཱ མེ ཀུ་ཊི་ཀཱཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡ་སྨཱ ཏཱ་སཾ ཏཱ་སཾ གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཙ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཚ་ནྣཱ མེ ཀུ་ཊི་ཀཱཏི་གཱ་ཐཱ་ཡ ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨི་ཏོ ཀི་ར ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ཡེ་ཝ པ་དུ་མུ་ཏྟ་རེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལ་སྶ ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏ་སྶ ‘‘ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཨུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ སཱ་རཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ ཨི་སི་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ པ་ཉྩ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ན་མྤི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཏེ་པི ན ཙི་རེ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ ཨ་ཧེ་སུཾ.
ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ན་ནྡ་ཏཱ་པ་ས་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཛ་ཊི་ལཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ན་ནྡ་ཏཱ་པ་ས་སྶ ཙ དྭཱི་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་སྶ པ་ཏྠ་ནཾ དི་སྭཱ པཱ་ཏོ་ཝ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཀ་ཉྩི ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཙ་རོ ན་ནྡ་ཏཱ་པ་ས་སྶ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཕ་ལཱ་ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཏེ་སུ ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ མེ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ ན་ནྡ་ཏཱ་པ་ས་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཉྩ དི་སྭཱ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ནྟེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟོ རཱ་ཛཱ ཧོ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, པ་བྦ་ཛ་ནྟོ ལོ་ཀེ ཝི་ཝ་ཊ་ཙྪ་དོ ས་བྦ་ཉྙཱུ བུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པུ་རི་སཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ བུ་དྡྷོ་ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་དཱ་སི. ནི་སཱི་དི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ. ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཨཱ་ས་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི.
ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ས་ཧ་སྶ་ཛ་ཊི་ལཱ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནི ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟཱ་ནི ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ས་མྤ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙ ནི་སི་ནྣཱ་ས་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ, མ་ཡཾ ‘ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཏུ་མྷེ་ཧི མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རོ ན་ཏྠཱི’ཏི ཝི་ཙ་རཱ་མ, ཨ་ཡཾ པ་ན པུ་རི་སོ ཏུ་མྷེ་ཧི མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རོ མ་ཉྙེ’’ཏི. ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ, ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ཀིཾ ཝ་དེ་ཐ, སཱ་ས་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ནུ་བྦེ་དྷཾ སི་ནེ་རུཾ ཨུ་པ་མེ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ཐ, ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷེ་ན ས་དྡྷིཾ མཱ མཾ ཨུ་པ་མི་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཏེ ཏཱ་པ་སཱ ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཡཾ ཨོ་ར་ཀོ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻ, ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ ཝ་ཏཱ་ཡཾ པུ་རི་སཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ’’ཏི པཱ་དེ་སུ ནི་པ་ཏི་ཏྭཱ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡིཾ་སུ. ཨ་ཐ ཏེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཏཱ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ ན་ཏྠི, བྷ་ག་ཝཱ ཙ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨི་དྷཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ད་སྶཱ་མ, ཏུ་མྷེ ཡཾ ཡཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ, ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སི. ས་ཏྠཱ་རཱ ཕ་ལཱ་ཕ་ལེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟེ དེ་ཝ་ཏཱ དི་བྦོ་ཛཾ པ་ཀྑི་པིཾ་སུ. ཏཱ་པ་སོ ཨུ་ད་ཀ་མྤི ས་ཡ་མེ་ཝ པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཏ་ཏོ བྷོ་ཛ་ན་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ ས་ཏྠ་རི ས་བྦེ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ པ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ནི་སཱི་དི. ས་ཏྠཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ཙི་ཏྟཾ ཉ་ཏྭཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ.
ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཏཱ་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་མྤི ནཱི་ཙཾ, ས་མ་ཎ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་སྶ་པི ཨཱ་ས་ནཾ ན་ཏྠི, ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་ཛྫ ཨུ་ལཱ༹་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ས་ཀྐཱ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་ཏོ ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡ་སྶ མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ པུ་པྥཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སུཾ. ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏཾ, སེ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ, ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་སྶ ཨུ་ས་བྷ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ས་ནེ་སུ ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཋི་ཏོ, ‘‘བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཨི་མཾ པུ་པྥཱ་ས་ནཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་སཱི་དི བྷ་ག་ཝཱ པུ་པྥཱ་ས་ནེ. ཨེ་ཝཾ ནི་སི་ནྣེ ས་ཏྠ་རི ས་ཏྠུ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ མ་ཧ་ནྟཾ པུ་པྥ་ཚ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ དྷཱ་རེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ས་ཀྐཱ་རོ མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི. ས་ཏྠུ ས་མཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་པི ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ་སུ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཀཱ་ལེ ས་མྤ་ཏྟེ ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ས་ཀཱ་ལེ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ པ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མྤི ཨ་ག་ནྟྭཱ པུ་པྥ་ཚ་ཏྟཾ དྷཱ་རེ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི.
ས་ཏྠཱ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རི་ཨ་ངྒེ་ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ངྒེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨེ་ཀཾ སཱ་ཝ་ཀཾ ‘‘ཨི་སི་ག་ཎ་སྶ པུ་པྥཱ་ས་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི. སོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ ས་ནྟི་ཀཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཧཱ་ལཱ་བྷོ མ་ཧཱ་ཡོ་དྷོ ཝི་ཡ ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ས་ཏྠཱ ས་ཡཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ས་བྦེ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ས་ཧ་སྶ་ཏཱ་པ་སཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་སི. ཏེ་སཾ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཀེ་ས་མ་སྶུ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. ཨ་ཊྛ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ ཀཱ་ཡེ པ་ཊི་མུ་ཀྐཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ཏྠེ་རཱ ཝི་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཡིཾ་སུ. ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ པ་ན ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪི. ཏ་སྶ ཀི་ར ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏྠེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སོ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧ་མྤི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཨི་མི་ནཱ སཱ་ཝ་ཀེ་ན ལ་དྡྷ་དྷུ་རཾ ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ད་པཱ་དི. སོ ཏེ་ན པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཀཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁེ ཋ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨི་སི་ག་ཎ་སྶ པུ་པྥཱ་ས་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཀོ ནཱ་མཱ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་ས་ནེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རི་ཨ་ངྒེ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཨ་ངྒེ ཙ ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ པ་ཏྟོ ཨེ་སོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡྭཱ་ཡཾ མ་ཡཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ པུ་པྥ་ཚ་ཏྟཾ དྷཱ་རེ་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ་རོ ཀ་ཏོ, ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ་ན ན ཨ་ཉྙཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཏྠེ་མི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ན ཨེ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཝི་ཡ དྭཱི་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སཱ་ཝ་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ན་མ་ཀཱ་སི.
ས་ཏྠཱ ‘‘ས་མི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ, ཁོ ཨི་མ་སྶ ཏཱ་པ་ས་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘ན ཏེ ཨ་ཡཾ པ་ཏྠ་ནཱ མོ་གྷཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ བུ་དྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ས་མི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡི. ན་ནྡ་ཏཱ་པ་སོ ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ ས་ཏྠཱ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི. ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཝ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་ནི་པི པ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ས་ཏཱ་ནི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀོ ཨ་ཧོ་སི. ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་སི. ཨེ་ཏཾ ཀི་ར ཝ་ཏྟཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པ་ན ཨཱ་ག་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏྭཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༣.༡༥༡) –
‘‘ཧི་མ་ཝ་ནྟ་སྶཱ་ཝི་དཱུ་རེ, ནི་ས་བྷོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏོ;
ཨ་སྶ་མོ སུ་ཀ་ཏོ མ་ཡ྄ཧཾ, པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ སུ་མཱ་པི་ཏཱ.
‘‘ཀོ་སི་ཡོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཛ་ཊི་ལོ ཨུ་གྒ་ཏཱ་པ་ནོ;
ཨེ་ཀཱ་ཀི་ཡོ ཨ་དུ་ཏི་ཡོ, ཝ་སཱ་མི ནི་ས་བྷེ ཏ་དཱ.
‘‘ཕ་ལཾ མཱུ་ལ་ཉྩ པ་ཎྞ་ཉྩ, ན བྷུ་ཉྫཱ་མི ཨ་ཧཾ ཏ་དཱ;
པ་ཝ་ཏྟཾ་ཝ སུ་པཱ་ཏཱ་ཧཾ, ཨུ་པ་ཛཱི་ཝཱ་མི ཏཱ་ཝ་དེ.
‘‘ནཱ་ཧཾ ཀོ་པེ་མི ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ, ཙ་ཛ་མཱ་ནོ་པི ཛཱི་ཝི་ཏཾ;
ཨཱ་རཱ་དྷེ་མི ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, ཝི་ཝ་ཛྫེ་མི ཨ་ནེ་ས་ནཾ.
‘‘རཱ་གཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, ཡ་དཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ མ་མ;
ས་ཡཾ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑཱ་མི, ཨེ་ཀ་གྒོ ཏཾ ད་མེ་མ་ཧཾ.
‘‘ར་ཛྫ་སེ ར་ཛྫ་ནཱི་ཡེ ཙ, དུ་སྶ་ནཱི་ཡེ ཙ དུ་སྶ་སེ;
མུ་ཡ྄ཧ་སེ མོ་ཧ་ནཱི་ཡེ ཙ, ནི་ཀྑ་མ་སྶུ ཝ་ནཱ ཏུ་ཝཾ.
‘‘ཝི་སུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཝཱ་སོ, ནི་མྨ་ལཱ་ནཾ ཏ་པ་སྶི་ནཾ;
མཱ ཁོ ཝི་སུ་དྡྷཾ དཱུ་སེ་སི, ནི་ཀྑ་མ་སྶུ ཝ་ནཱ ཏུ་ཝཾ.
‘‘ཨ་གཱ་རི་ཀོ བྷ་ཝི་ཏྭཱ་ན, ཡ་དཱ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་སྶ་སི;
ཨུ་བྷོ་པི མཱ ཝི་རཱ་དྷེ་སི, ནི་ཀྑ་མ་སྶུ ཝ་ནཱ ཏུ་ཝཾ.
‘‘ཚ་ཝཱ་ལཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ཀ་ཊྛཾ, ན ཀྭ་ཙི ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀཾ;
ནེ་ཝ གཱ་མེ ཨ་ར་ཉྙེ ཝཱ, ན ཧི ཏཾ ཀ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏཾ.
‘‘ཚ་ཝཱ་ལཱ་ཏཱུ་པ་མོ ཏྭཾ སི, ན གི་ཧཱི ནཱ་པི ས་ཉྙ་ཏོ;
ཨུ་བྷ་ཏོ མུ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཛྫ, ནི་ཀྑ་མ་སྶུ ཝ་ནཱ ཏུ་ཝཾ.
‘‘སི་ཡཱ ནུ ཁོ ཏ་ཝ ཨེ་ཏཾ, ཀོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཏེ ཨི་དཾ;
ས་དྡྷཱ་དྷུ་རཾ ཝ་ཧི་སི མེ, ཀོ་ས་ཛྫ་བ་ཧུ་ལཱ་ཡ ཙ.
‘‘ཛི་གུ་ཙྪི་སྶ་ནྟི ཏཾ ཝི་ཉྙཱུ, ཨ་སུ་ཙིཾ ནཱ་ག་རི་ཀོ ཡ་ཐཱ;
ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ་ན ཨི་ས་ཡོ, ཙོ་ད་ཡི་སྶ་ནྟི ཏཾ ས་དཱ.
‘‘ཏཾ ཝི་ཉྙཱུ པ་ཝ་དི་སྶ་ནྟི, ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སཱ་ས་ནཾ;
སཾ་ཝཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཧི, ཀ་ཐཾ ཛཱི་ཝི་ཧི་སི ཏུ་ཝཾ.
‘‘ཏི་དྷཱ་པ་བྷི་ནྣཾ མཱ་ཏ་ངྒཾ, ཀུ་ཉྫ་རཾ ས་ཊྛི་ཧཱ་ཡ་ནཾ;
བ་ལཱི ནཱ་གོ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ, ཡཱུ་ཐཱ ནཱི་ཧ་ར་ཏེ ག་ཛཾ.
‘‘ཡཱུ་ཐཱ ཝི་ནི་སྶ་ཊོ ས་ནྟོ, སུ་ཁཾ སཱ་ཏཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི;
དུ་ཀྑི་ཏོ ཝི་མ་ནོ ཧོ་ཏི, པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ པ་ཝེ་དྷ་ཏི.
‘‘ཏ་ཐེ་ཝ ཛ་ཊི་ལཱ ཏ་མྤི, ནཱི་ཧ་རི་སྶ་ནྟི དུ་མྨ་ཏིཾ;
ཏེ་ཧི ཏྭཾ ནི་སྶ་ཊོ ས་ནྟོ, སུ་ཁཾ སཱ་ཏཾ ན ལ་ཙྪ་སི.
‘‘དི་ཝཱ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ར་ཏྟིཾ, སོ་ཀ་ས་ལླ་ས་མ་པྤི་ཏོ;
ད་ཡ྄ཧ་ཏི པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན, ག་ཛོ ཡཱུ་ཐཱ་ཝ ནི་སྶ་ཊོ.
‘‘ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ ཀཱུ་ཊཾ, ནེ་ཝ ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི;
ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ཝཱི་ཧི་ནོ ཏྭཾ, ན ཛྷཱ་ཡི་སྶ་སི ཀ་ཏྠ་ཙི.
‘‘ཨ་གཱ་རཾ ཝ་ས་མཱ་ནོ་པི, ཀ་ཐཾ ཛཱི་ཝི་ཧི་སི ཏུ་ཝཾ;
མ་ཏྟི་ཀཾ པེ་ཏྟི་ཀ་ཉྩཱ་པི, ན་ཏྠི ཏེ ནི་ཧི་ཏཾ དྷ་ནཾ.
‘‘ས་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ན, ག་ཏྟེ སེ་དཾ པ་མོ་ཙ་ཡཾ;
ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ཝི་ཧི་སི གེ་ཧེ, སཱ་དྷུ ཏེ ཏཾ ན རུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ཝཱ་རེ་མི, སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཏཾ མ་ནཾ;
ནཱ་ནཱ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ, པཱ་པཱ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝཱ་ར་ཡིཾ.
‘‘ཨེ་ཝཾ མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ, ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ;
ཏིཾ་ས་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཝི་པི་ནེ མེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མུཾ.
‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ད་ར་ཏཾ དི་སྭཱ, ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ག་ཝེ་ས་ཀཾ;
པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨཱ་ག་ཙྪི མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ.
‘‘ཏི་མྦ་རཱུ་ས་ཀ་ཝ་ཎྞཱ་བྷོ, ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ ཨ་ནཱུ་པ་མོ;
རཱུ་པེ་ནཱ་ས་དི་སོ བུ་དྡྷོ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མཱི ཏ་དཱ.
‘‘སུ་ཕུ་ལློ སཱ་ལ་རཱ་ཛཱ་ཝ, ཝི་ཛྫཱུ་ཝ་བྦྷ་གྷ་ན་ནྟ་རེ;
ཉཱ་ཎེ་ནཱ་ས་དི་སོ བུ་དྡྷོ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མཱི ཏ་དཱ.
‘‘སཱི་ཧ་རཱ་ཛཱ་ཝ་ས་མྦྷཱི་ཏོ, ག་ཛ་རཱ་ཛཱ་ཝ ད་པྤི་ཏོ;
ལཱ་སཱི་ཏོ བྱ་གྒྷ་རཱ་ཛཱ་ཝ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མཱི ཏ་དཱ.
‘‘སི་ངྒྷཱི་ནི་ཀྑ་ས་ཝ་ཎྞཱ་བྷོ, ཁ་དི་ར་ངྒཱ་ར་ས་ནྣི་བྷོ;
མ་ཎི ཡ་ཐཱ ཛོ་ཏི་ར་སོ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མཱི ཏ་དཱ.
‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་ཀེ་ལཱ་ས་ནི་བྷོ, པུ་ཎྞ་མཱ་ཡེ་ཝ ཙ་ནྡི་མཱ;
མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ་ཝ སཱུ་རི་ཡོ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མཱི ཏ་དཱ.
‘‘དི་སྭཱ ན་བྷེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ས་ཧཾ ཏ་དཱ;
དེ་ཝོ ནུ ཁོ ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ, ཨུ་དཱ་ཧུ མ་ནུ་ཛོ ཨ་ཡཾ.
‘‘ན མེ སུ་ཏོ ཝཱ དི་ཊྛོ ཝཱ, མ་ཧི་ཡཱ ཨེ་དི་སོ ན་རོ;
ཨ་པི མ་ནྟ་པ་དཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཡཾ ས་ཏྠཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ་ན, ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་ད་ཡིཾ;
ནཱ་ནཱ་པུ་པྥ་ཉྩ ག་ནྡྷ་ཉྩ, ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ས་ཧཾ ཏ་དཱ.
‘‘པུ་པྥཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ, སཱ་དྷུ་ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ་ར་མཾ;
ན་ར་སཱ་ར་ཐི་ནཾ ཨ་གྒཾ, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་བྲ་ཝིཾ.
‘‘ཨི་དཾ མེ ཨཱ་ས་ནཾ ཝཱི་ར, པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཏ་ཝ་ནུ་ཙྪ་ཝཾ;
ཧཱ་ས་ཡ་ནྟོ མ་མཾ ཙི་ཏྟཾ, ནི་སཱི་ད ཀུ་སུ་མཱ་ས་ནེ.
‘‘ནི་སཱི་དི ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ, ཨ་ས་མྦྷཱི་ཏོ་ཝ ཀེ་ས་རཱི;
ས་ཏྟ་ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ བུ་དྡྷོ, པ་ཝ་རེ ཀུ་སུ་མཱ་ས་ནེ.
‘‘ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སིཾ, ས་ཏྟ་ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཨ་ཧཾ;
ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ;
མ་མ ཀ་མྨཾ པ་ཀི་ཏྟེ་ནྟོ, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་བྲ་ཝི.
‘‘བྷཱ་ཝེ་ཧི བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་མ་ནུ་ཏྟ་རཾ;
ཨི་མཾ ས་ཏིཾ བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱ, པཱུ་ར་ཡི་སྶ་སི མཱ་ན་སཾ.
‘‘ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ར་མི་སྶ་སི;
ཨ་སཱི་ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝི་ནྡོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫཾ ཀ་རི་སྶ་སི;
ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, རཱ་ཛཱ ར་ཊྛེ བྷ་ཝི་སྶ་སི.
‘‘པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཝི་པུ་ལཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཾ;
ཨ་ནུ་བྷོ་སྶ་སི ཏཾ ས་བྦཾ, བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཕ་ལཾ.
‘‘བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝེ སཾ་ས་ར་ནྟོ, མ་ཧཱ་བྷོ་གཾ ལ་བྷི་སྶ་སི;
བྷོ་གེ ཏེ ཨཱུ་ན་ཏཱ ན་ཏྠི, བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཊིཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ, དཱ་སེ ཀ་མྨ་ཀ་རེ བ་ཧཱུ;
གོ་ཏ་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་སྶ་སི.
‘‘ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡི་ཏྭཱ ས་མྦུ་དྡྷཾ, གོ་ཏ་མཾ ས་ཀྱ་པུ་ངྒ་ཝཾ;
སུ་བྷཱུ་ཏི ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཧེ་སྶ་སི ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀོ.
‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་གུ་ཎ་མྷི ཏཾ;
ཏ་ཐཱ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རེ ཙ, དྭཱི་སུ ཨ་གྒེ ཋ་པེ་སྶ་སི.
‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཏྭཱ་ན ས་མྦུ་དྡྷོ, ཛ་ལ་ཛུ་ཏྟ་མ་ནཱ་མ་ཀོ;
ན་བྷཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་མཱི ཝཱི་རོ, ཧཾ་ས་རཱ་ཛཱ་ཝ ཨ་མྦ་རེ.
‘‘སཱ་སི་ཏོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན, ན་མ་སྶི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ;
ས་དཱ བྷཱ་ཝེ་མི མུ་དི་ཏོ, བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་མུ་ཏྟ་མཾ.
‘‘ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན སུ་ཀ་ཏེ་ན, ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཎི་དྷཱི་ཧི ཙ;
ཛ་ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཾ ཨ་ག་ཙྪ་ཧཾ.
‘‘ཨ་སཱི་ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝི་ནྡོ, དེ་ཝ་ར་ཛྫ་མ་ཀཱ་ར་ཡིཾ;
ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ རཱ་ཛཱ ཙ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨ་ཧོ་ས་ཧཾ.
‘‘པ་དེ་ས་ར་ཛྫཾ ཝི་པུ་ལཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཨ་ས་ངྑི་ཡཾ;
ཨ་ནུ་བྷོ་མི སུ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཕ་ལཾ.
‘‘བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝེ སཾ་ས་ར་ནྟོ, མ་ཧཱ་བྷོ་གཾ ལ་བྷཱ་མ་ཧཾ;
བྷོ་གེ མེ ཨཱུ་ན་ཏཱ ན་ཏྠི, བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཕ་ལཾ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཱ ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཙ་ཏ་སྶོ, ཝི་མོ་ཀྑཱ་པི ཙ ཨ་ཊྛི་མེ;
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི. –
ཨི་ཏྠཾ སུ་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སུ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་རོ ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཨ་བྷཱ་སི་ཏྠཱ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན སོ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ ཙ པ་དེ་ས་རཱ་ཛཱ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་ལཱ༹་རཾ མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཐ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ སུ་མ་ན་སེ་ཊྛི་སྶ གེ་ཧེ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཀ་ནི་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི ‘‘སུ་བྷཱུ་ཏཱི’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི.
ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ར་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀཱ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་དཱ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ སེ་ཊྛི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡ་སྶ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛི་ནོ གྷ་རཾ ག་ཏོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ སཱི་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྠཱ་རཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཉྩ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཡོ་ཛ་ནེ མ་གྒེ ཡོ་ཛ་ནེ ཡོ་ཛ་ནེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ རཱ་ཛ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་རཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ ཛེ་ཏ་སྶ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཨུ་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་མིཾ ཀོ་ཊི་ས་ནྠཱ་རེ་ན ཀི་ཎི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཡཾ སུ་བྷཱུ་ཏི་ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སེ་ཊྛི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟོ ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི. སོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ དྭེ མཱ་ཏི་ཀཱ པ་གུ་ཎཱ ཀ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཡ་སྨཱ ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱི་ནཾ ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ གྷ་རེ གྷ་རེ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ར་ཎ་ཝི་ཧཱ་རཱི་ནཾ ཡ་དི་དཾ སུ་བྷཱུ་ཏི, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ སུ་བྷཱུ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༩༨, ༢༠༡). ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མཱི་ནཾ ཕ་ལ་སྶ མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྭཱ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏོ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨ་ག་མཱ་སི.
རཱ་ཛཱ བི་མྦི་སཱ་རོ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཀྐ་ནྟོ ཝི་སྶ་རི. ཐེ་རོ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི. ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ཝོ ན ཝ་སྶ་ཏི. མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ན་དྭཱ་རེ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛི་མ་ཀཾ་སུ. རཱ་ཛཱ ‘‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎེ་ན དེ་ཝོ ན ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ‘‘ཐེ་ར་སྶ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་སེ་ན མ་ཉྙེ ན ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཎྞ་ཀུ་ཊིཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ, བྷ་ནྟེ, པ་ཎྞ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཐེ་རོ ཀུ་ཊི་ཀཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་ར་ཀེ པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི. ཏ་དཱ པ་ན དེ་ཝོ ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ ཕུ་སཱ་ཡ་ཏི, ན ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ ཐེ་རོ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཀ་བྷ་ཡཾ ཝི་ས་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སྶ པ་རི་སྶ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ –
༡. ‘‘ཚ་ནྣཱ མེ ཀུ་ཊི་ཀཱ སུ་ཁཱ ནི་ཝཱ་ཏཱ, ཝ་སྶ དེ་ཝ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ;
ཙི་ཏྟཾ མེ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཏཱ་པཱི ཝི་ཧ་རཱ་མི ཝ་སྶ དེ་ཝཱ’’ཏི. –
གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཚ་ནྣ-ས་དྡོ ཏཱ་ཝ ‘‘ཚ་ནྣཱ སཱ ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ ཨི་མ་སྶ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ’’ (པཱ་རཱ. ༢༩༦) ‘‘ན་ཙྪ་ནྣཾ ན་པྤ་ཏི་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༣༨༣) པ་ཏི་རཱུ་པེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཚ་ནྣཾ ཏྭེ་ཝ, ཕ་གྒུ་ཎ, ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཙ་ན་ཝི་སི་ཊྛེ ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སེ. ‘‘ཚ་ནྣ་མ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏི, ཝི་ཝ་ཊཾ ནཱ་ཏི་ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༥) ག་ཧ་ཎེ. ‘‘ཀྱཱ་ཧཾ ཏེ ན་ཙྪ་ནྣོ་པི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནེ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཚ་ནྣོ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ ཨཱ་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༢༤) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཾ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ (པཱ་ཙི. ༥༢, ༥༤), ཚ་ནྣཱ ཀུ་ཊི ཨཱ་ཧི་ཏོ གི་ནཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༡༨) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི ཚཱ་ད་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི ཚཱ་ད་ནེ་ཡེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཏི་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཚ་ནྣཱ ཡ་ཐཱ ན ཝ་སྶ་ཏི ཝ་སྶོ་ད་ཀ་པ་ཏ་ནཾ ན ཧོ་ཏི ན ཨོ་ཝ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཚཱ་དི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
མེ-ས་དྡོ ‘‘ཀི་ཙྪེ་ན མེ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཧ་ལཾ དཱ་ནི པ་ཀཱ་སི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༨; དཱི. ནི. ༢.༦༥; མ. ནི. ༡.༢༨༡; ༢.༣༣༧; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢) ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ག་ཏོ, མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་སྶ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༡༨༢; ཨ. ནི. ༤.༢༥༧) ས་མྤ་དཱ་ནེ, མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པུ་བྦེ་ཝ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྦོ་དྷཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ’’ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༦; སཾ. ནི. ༤.༡༤) སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨཱ་ག་ཏོ. ཨི་དྷཱ་པི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ, མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ མ་མཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཏེ་ས་མྤི ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༩).
ཀུ་ཊི་ཀཱཏི པ་ན མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ་པི ཏི་ཎཱ་དི་ཙྪ་ད་ནོ པ་ཏི་སྶ་ཡོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི –
‘‘མཱ་ཏ་རཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ བྲཱུ་སི, བྷ་རི་ཡཾ བྲཱུ་སི ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ;
པུ་ཏྟེ ས་ནྟཱ་ན་ཀེ བྲཱུ་སི, ཏ་ཎྷཱ མེ བྲཱུ་སི བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༡༩) –
ཨཱ་དཱི་སུ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི ‘‘ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.
‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལ་ཀུ་ཊི་ཀེ, མཾ་ས་ནྷཱ་རུ་པ་སི་བྦི་ཏེ;
དྷི་ར་ཏྠུ པཱུ་རེ དུ་གྒ་ནྡྷེ, པ་ར་ག་ཏྟེ མ་མཱ་ཡ་སཱི’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༡༡༥༣) –
ཨཱ་དཱི་སུ ཀེ་སཱ་དི་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ. ‘‘ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷ་གི་ནི ཀུ་ཊི ཨོ་ཝ་སྶ་ཏི’’ (མ. ནི. ༢.༢༩༡) ‘‘ཀུ་ཊི ནཱ་མ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༣༤༩) ཏི་ཎ་ཚ་ད་ན་པ་ཏི་སྶ་ཡོ. ཨི་དྷཱ་པི སོ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཀུ་ཊི ཨེ་ཝ ཧི ཀུ་ཊི་ཀཱ, ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཀུ་ཊི ‘‘ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.
སུ་ཁ-ས་དྡོ པ་ན ‘‘ཝི་པི་ཊྛི་ཀ་ཏྭཱ་ན སུ་ཁཾ དུ་ཁ་ཉྩ, པུ་བྦེ་ཝ ཙ སོ་མ་ན་སྶ་དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༦༧) སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘སུ་ཁོ བུ་དྡྷཱ་ན་མུ་པྤཱ་དོ, སུ་ཁཱ ས་དྡྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༩༤) སུ་ཁ་མཱུ་ལེ. ‘‘སུ་ཁ་སྶེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་དི་དཾ པུ་ཉྙཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༧.༦༢; ཨི་ཏི་ཝུ. ༢༢) སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་མྷི. ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ, ཁོ, མ་ཧཱ་ལི, རཱུ་པཾ སུ་ཁཾ སུ་ཁཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༦༠) སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎེ, ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཨེ་ཏེ, ཙུ་ནྡ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༨༢) ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༢༡༥; དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤) ནི་བྦཱ་ནེ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན སུ་ཀ་རཾ ཨ་ཀྑཱ་ནེ་ན པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཡཱ་ཝ སུ་ཁཱ ས་གྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༢༥) སུ་ཁ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. ‘‘སོ་ཝ་གྒི་ཀཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༦༣; སཾ. ནི. ༡.༡༣༠) ཨི་ཊྛེ, པི་ཡ་མ་ནཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨི་ཊྛེ སུ་ཁ་པྤ་ཙྩ་ཡེ ཝཱ ད་ཊྛ་བྦོ. སཱ ཧི ཀུ་ཊི ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤཱ་དི་ཏཱ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཕཱ་སུ་ཏཱ་ཡ ‘‘སུ་ཁཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ནཱ་ཏི་སཱི་ཏ་ནཱ་ཏི་ཨུ་ཎྷ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏུ་སུ་ཁ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ་གེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ནི་ཝཱ་ཏཱཏི ཨ་ཝཱ་ཏཱ, ཕུ་སི་ཏ་གྒ་ལ༹་པི་ཧི་ཏ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཏྟཱ ཝཱ་ཏ་པ་རི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཊི་ཀཱ སུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. ས་ཝཱ་ཏེ ཧི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨུ་ཏུ་ས་པྤཱ་ཡོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཝ་སྶཱཏི པ་ཝ་སྶ ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪ. དེ་ཝཱཏི ཨ་ཡཾ དེ་ཝ-ས་དྡོ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཏེ, དེ་ཝ, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀུ་ས་ཝ་ཏཱི་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་པྤ་མུ་ཁཱ་ནི, ཨེ་ཏྠ, དེ་ཝ, ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཧི ཛཱི་ཝི་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༦༦) ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ ཁ་ཏྟི་ཡེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དེ་ཝཱ ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༣༧) ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝེ་སུ. ‘‘ཏ་སྶ དེ་ཝཱ་ཏི་དེ་ཝ་སྶ, སཱ་ས་ནཾ ས་བྦ་ད་སྶི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝེ་སུ. ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་ན་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་དེ་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཝུ་ཏྟེ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཝི་དྡྷེ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ དེ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༨༦; སཾ. ནི. ༡.༡༡༠; ཨི་ཏི་ཝུ. ༢༧) ཨཱ་ཀཱ་སེ. ‘‘དེ་ཝོ ཙ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ན ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༧༠) མེ་གྷེ པ་ཛྫུ་ནྣེ ཝཱ. ཨི་དྷཱ་པི མེ་གྷེ པ་ཛྫུ་ནྣེ ཝཱ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝ་སྶཱ་ཏི ཧི ཏེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟོ ཐེ་རོ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཡ་ཐཱ་སུ་ཁནྟི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙིཾ. ཏ་ཝ ཝ་སྶ་ནེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ བཱ་ཧི་རོ པ་རི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ ཝ་སྶཱ་ཏི ཝ་སྶཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ས་ཏྟེ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ མེ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏནྟི མ་མ ཙི་ཏྟཾ སུ་ཊྛུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མྨཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཋ་པི་ཏཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན; ཨ་པི ཙ ཁོ ཝི་མུ་ཏྟཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཨུ་དྡྷཾ་བྷཱ་གི་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨ་ཏོ ཙ ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་མུ་ཏྟཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏེ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠ་ཉྩ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རཱ་མི, དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་མི, ན པ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ན བཱ་ཧི་ར་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, དེ་ཝ, མ་ཡཱ ཏྭཾ ཝ་སྶ་ནེ ནི་ཡོ་ཛི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན་པཱི’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ པུ་ན་པི ‘‘ཝ་སྶ, དེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ ཚ་ནྣཱཏི ཚཱ་དི་ཏཱ པི་ཧི་ཏཱ. ཀུ་ཊི་ཀཱཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. སོ ཧི ‘‘ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡོ ས་མུ་དཱ་ག་ཏོ, བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༩) ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘སི་ཉྩ, བྷི་ཀྑུ, ཨི་མཾ ནཱ་ཝཾ, སི་ཏྟཱ ཏེ ལ་ཧུ་མེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༦༦) ནཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ག་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ དི་ཊྛོ་སི, ག་ཧ་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི (དྷ. པ. ༡༥༤) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ག་ཧ་ནྟི ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ས་ཏྟོ གུ་ཧཱ་ཡཾ བ་ཧུ་ནཱ་བྷི་ཚ་ནྣོ, ཏི་ཊྛཾ ན་རོ མོ་ཧ་ན་སྨིཾ པ་གཱ་ལ༹ྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༧༧༨) གུ་ཧཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ནེ་ལ་ངྒོ སེ་ཏ་པ་ཙྪཱ་དོ, ཨེ་ཀཱ་རོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི ར་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༦༥) ར་ཐོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘པུ་ན གེ་ཧཾ ན ཀཱ་ཧ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༥༤) གེ་ཧ་ནྟི ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཝི་ཝ་ཊཱ ཀུ་ཊི ནི་བྦུ་ཏོ གི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༩) ཀུ་ཊཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི སོ ‘‘ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཧི ཀ་ཊྛཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་ཙྩ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ གེ་ཧ་ནཱ་མི་ཀཱ ཀུ་ཊི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀེ ཕ་སྶཱ་དི་ཀེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ‘‘ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཙི་ཏྟ་མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལ་ཀུ་ཊི་ཝེ་སཱ, མ་ཀྐ་ཊཱ་ཝ་ས་ཐོ ཨི་ཏི;
མ་ཀྐ་ཊོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཡ, ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡ པ་ས་ཀྐི་ཡ;
དྭཱ་རེ་ནཱ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཏི, གྷ་ཊྚ་ཡ་ནྟོ པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི ཙ.
སཱ པ་ནེ་སཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀུ་ཊི་ཀཱ ཐེ་ར་སྶ ཏི་ཎྞཾ ཚ་ནྣཾ ཨ་ཊྛ་ནྣ་ཉྩ ཨ་སཾ་ཝ་ར་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ རཱ་གཱ་དི་ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་ཝུ་ཏ་ཏྟཱ ས་མྨ་དེ་ཝ པི་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཚ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མི, པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༡). ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཚ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ སུ་ཁཱ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ནི་ཝཱ་ཏཱ ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ན་མ་ད་ཐ་མྦྷ་སཱ་ར་མྦྷ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན སི་དྡྷོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟཾ མེ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ ཀ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི ན ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ ཧོ་མི, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི ཝི་ཧ་རཱ་མི, ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཀཱ་ལེ་པི ཨ་ནུ་གྷ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝི་ཧ་རཱ་མི. ཏ་སྨཱ ཏྭ་མྤི, དེ་ཝ, པ་ཛྫུ་ནྣ མ་ཡ྄ཧཾ པི་ཡཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ་པི ཝ་སྶཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ་པི ཝ་སྶ ས་མྨཱ དྷཱ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ཙྪཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཐེ་རོ ‘‘ཚ་ནྣཱ མེ ཀུ་ཊི་ཀཱ སུ་ཁཱ ནི་ཝཱ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཙི་ཏྟཾ མེ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཾ. ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཾ. ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཚ་ནྣཱ མེ ཀུ་ཊི་ཀཱ སུ་ཁཱ ནི་ཝཱ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སྶ་པི་དྷཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ནི་ཙྩཱ་དི་ནི་མི་ཏྟུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ མེ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཾ. ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཾ. ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡཾ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ དོ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན མོ་ཧ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡེ་ཧི ཝཱ དྷ་མྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཏ་ནྡི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏེ་སུ ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་སུ ནཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏྠཾ སུ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ ཧི ཐེ་རཱ ནཱ་མ་མ་ཏྟེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ, ཏེ ནཱ་མེ་ན, ཡེ གོ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ, ཏེ གོ་ཏྟེ་ན, ཡེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ པཱ་ཀ་ཊཱ, ཏེ ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ད་སྶི་སྶ’’ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཐེ་རོ ནཱ་མེ་ན ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏོ, ན ཏ་ཐཱ གོ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ‘‘ཨི་ཏྠཾ སུ་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སུ་བྷཱུ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠནྟི ཨི་དཾ པ་ཀཱ་རཾ, ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་དནྟི སུ ཨི་དཾ, ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨི་ཀཱ་ར་ལོ་པོ. སཱུཏི ཙ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ གཱ་ཐ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ཡ་སྨཱཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. སུ་བྷཱུ་ཏཱིཏི ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. སོ ཧི ས་རཱི་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི ད་སྶ་ནཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ, གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི. ཨི་ཏི སུ་ནྡ་རཱ་ཡ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་བྷཱུ་ཏི་ཡཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱུ་ཏི་ཡཱ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་བྷཱུ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ སཱི་ལ་སཱ་རཱ་དི་ཐི་ར་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཐེ་རོ. ཨ་བྷཱ་སི་ཏྠཱཏི ཀ་ཐེ་སི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏེ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི? ཨི་མི་ནཱ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་པུ་བྦཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ནྟཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ར་མ་པྤི་ཙྪཱ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝི་སཱ་ར་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
སུ་བྷཱུ་ཏི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པ་ས་ནྟོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཏ་སྶ ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི ཐེ་རོ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ མ་ཧཱ་བྷོ་ག་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀུ་ཊུ་མྦཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ཀེ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དི་ཧ་ཏྠེ ཡེ་ན བུ་དྡྷོ ཡེ་ན དྷ་མྨོ ཡེ་ན ས་ངྒྷོ, ཏ་ནྣི་ནྣེ ཏ་པྤོ་ཎེ ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རེ ག་ཙྪ་ནྟེ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ, ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧ་མྤི ཨེ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཡཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, སྭེ མ་ཡ྄ཧཾ བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ནི་མ་ནྟེ་སི. ས་ཏྠཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི. སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ནི་ས་ཛྫ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྡྷ་དཱ་མ་མཱ་ལཱ་དཱ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཀེ ནི་ཝེ་ས་ནེ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝི་ཝི་དྷ་ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རཾ ནཱ་ནཱ་ར་ས་སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ག་ནྡྷ་སཱ་ལི་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ, ཁོ, ཨ་ཧཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་མི ན ཁོ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཡུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྠེ་ཏུཾ, ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ དི་ཝ་སེ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་ཏྠེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. སོ ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན ས་ཏྟ དི་ཝ་སེ མ་ཧཱ་དཱ་ནཱ་ནི ད་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དུ་སྶ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠཾ བུ་དྡྷ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་སྶ ཙ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡོ སོ བྷི་ཀྑུ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨི་ཏོ ས་ཏྟ་མ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏོ, ཨ་ཧ་མྤི སོ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཏྠཱ ཏ་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྠ་ཀེ གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ བུ་དྡྷོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ་ས་ནེ ཏ་ཝ པ་ཏྠ་ནཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀཱ་སི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༢.༥༤.༢༢༡-༢༥༠) –
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་མ ཛི་ནོ, ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ མུ་ནི;
ཨི་ཏོ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཙ་ཀྑུ་མཱ.
‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀོ, ཏཱ་ར་ཀོ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནཾ;
དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ བུ་དྡྷོ, ཏཱ་རེ་སི ཛ་ན་ཏཾ བ་ཧུཾ.
‘‘ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ, ཧི་ཏེ་སཱི ས་བྦ་པཱ་ཎི་ནཾ;
ས་མྤ་ཏྟེ ཏི་ཏྠི་ཡེ ས་བྦེ, པ་ཉྩ་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་པི.