༧. ས་ཏྟ་མ་ཝ་གྒོ
༡. ཝ་པྤ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་སྶ་ཏི པ་སྶོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་པྤ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སུ་ཀོ ཙ ཨ་སུ་ཀོ ཙ ཐེ་རོ ས་ཏྠུ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཐོ་མ་ནཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་སི – ‘‘ཨ་ཧ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཏཱ་དི་ས་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི, ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ པ་ཝེ་དེ་སི. སོ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝཱ་སེ་ཊྛ་སྶ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཝ་པྤོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཨ་སི་ཏེ་ན ཨི་སི་ནཱ ‘‘སི་དྡྷ་ཏྠ་ཀུ་མཱ་རོ ས་བྦ་ཉྙཱུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་ཏོ ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་པྤ་མུ་ཁེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པུ་ཏྟེ་ཧི ས་དྡྷིཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨིཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟེ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ནི་བྦི་ཛྫི་ཏྭཱ ཨི་སི་པ་ཏ་ནཾ ག་ཏོ. ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཱ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཨི་སི་པ་ཏ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ པ་ཉྩ་མི་ཡཾ པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༢.༢༠-༣༠) –
‘‘ཨུ་བྷི་ནྣཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, ས་ངྒཱ་མོ ས་མུ་པ་ཊྛི་ཏོ;
ཨ་ཧོ་སི ས་མུ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོ, མ་ཧཱ་གྷོ་སོ ཨ་ཝ་ཏྟ་ཐ.
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧོ;
ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑེ ཋི་ཏོ ས་ཏྠཱ, སཾ་ཝེ་ཛེ་སི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ.
‘‘ས་བྦེ དེ་ཝཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ, ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཙཱ་ཝུ་དྷཱ;
ས་མྦུ་དྡྷཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་གྒཱ་སིཾ་སུ ཏཱ་ཝ་དེ.
‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ས་ངྐ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡ, ཝཱ་ཙཱ་ས་བྷི་མུ་དཱི་ར་ཡི;
ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ, ནི་བྦཱ་པེ་སི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ.
‘‘པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ མ་ནུ་ཛོ, ཨེ་ཀ་པཱ་ཎཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡཾ;
ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་དོ་སེ་ན, ཨ་པཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི.
‘‘ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སེ ནཱ་གོ་ཝ, བ་ཧཱུ པཱ་ཎེ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡཾ;
ནི་བྦཱ་པེ་ཐ ས་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, མཱ ཧ་ཉྙི་ཏྠོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ.
‘‘དྭི་ནྣ་མྤི ཡ་ཀྑ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, སེ་ནཱ སཱ ཝི་མྷི་ཏཱ ཨ་ཧུ;
ས་ར་ཎ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ག་ཙྪུཾ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛཾ སུ་ཏཱ་དི་ནཾ.
‘‘ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ་ན ཛ་ན་ཏཾ, པ་ད་མུ་དྡྷ་རི ཙ་ཀྑུ་མཱ;
པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ་ཝ དེ་ཝེ་ཧི, པ་ཀྐཱ་མི ཨུ་ཏྟ་རཱ་མུ་ཁོ.
‘‘པ་ཋ་མཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪིཾ, དྭི་པ་དི་ནྡ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ, དུ་གྒ་ཏིཾ ནུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ.
‘‘མ་ཧཱ་དུ་ནྡུ་བྷི་ནཱ་མཱ ཙ, སོ་ལ༹་སཱ་སུཾ ར་ཐེ་ས་བྷཱ;
ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, རཱ་ཛཱ་ནོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ས་ཏྠུ གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཨཱི་དི་སཾ ནཱ་མ ས་ཏྠཱ་རཾ བཱ་ཧུ་ལི་ཀཱ་དི་ཝཱ་དེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་རི་མྷ. ཨ་ཧོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎོ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎོ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎོ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་སྶ་ཏི པ་སྶོ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༦༡. ཏ་ཏྠ པ་སྶ་ཏི པ་སྶོཏི པ་སྶ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི པ་སྶོ, ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་རི་ཡོ, སོ པ་སྶ་ནྟཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶཱ་ཝིཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི པ་སྶ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དྷ་མྨཱ་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་སྶ་ནྟ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པ་སྶ་ནྟ་ཉྩ པ་སྶ་ཏི, ཡོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན པ་སྶ་ཏི, ཏ་མྤི ཨ་པ་སྶ་ནྟཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཾ ‘‘ཨ་ནྡྷོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ བྷ་ཝཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏི. ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨ་པ་སྶ་ནྟཾ, པ་སྶ་ནྟ་ཉྩ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་པ་སྶ་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ར་ཧི་ཏོ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལོ ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཾ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨཱ་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟཾ ན པ་སྶ་ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དྷ་མྨཱ་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶ་ནྟ་ཉྩ པ་ཎྜི་ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ’’ཏི ན པ་སྶ་ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཧ་མྤི པུ་བྦེ ད་སྶ་ན་ར་ཧི་ཏོ ས་ཀ་ལཾ ཉེ་ཡྻཾ ཧ་ཏྠཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟ་མྤི པཱུ་ར་ཎཱ་དིཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན པ་སྶིཾ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ནྣོ ཨུ་བྷ་ཡེ་པི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶཱ་མཱི་ཏི སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཝ་པྤ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀ་ཀཱ མ་ཡཾ ཨ་ར་ཉྙེཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ནཱ་ག་པུ་པྥ་ཀེ་ས་རེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨ་མ་ཙྩ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་སཱ་ལི་ག་མ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན ཙ ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཨུ་སྶ་ཝོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཨུ་སྶ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏི, ཏཾ སུ་ཏྭཱ སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟོ ཝི་ཝེ་ཀཾ ཝ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ –
‘‘ཨེ་ཀ་ཀཱ མ་ཡཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཨ་པ་ཝི་དྡྷཾ་ཝ ཝ་ན་སྨིཾ དཱ་རུ་ཀཾ;
ཨེ་ཏཱ་དི་སི་ཀཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ, ཀོ སུ ནཱ་མ ཨ་མྷེ་ཧི པཱ་པི་ཡོ’’ཏི. – གཱ་ཐ་མཱ་ཧ;
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནཱ ‘‘ཡ་དི་པི, ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ, ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཾ ཧཱི་ལེ༹་ནྟོ ཝ་ད་སི, ཝི་ཝེ་ཀ་ཀཱ་མཱ པ་ན ཝི་དྡ་སུ་ནོ ཏཾ བ་ཧུ མ་ཉྙ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟཱི –
‘‘ཨེ་ཀ་ཀོ ཏྭཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་སི, ཨ་པ་ཝི་དྡྷཾ་ཝ ཝ་ན་སྨིཾ དཱ་རུ་ཀཾ;
ཏ་སྶ ཏེ བ་ཧུ་ཀཱ པི་ཧ་ཡ་ནྟི, ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཝི་ཡ ས་གྒ་གཱ་མི་ན’’ནྟི. –
གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ, ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ཏྭཾ, བྷི་ཀྑུ, ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀེ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་སྶ་སཱི’’ཏི ས་ནྟ་ཛྫེ་ནྟཱི སཾ་ཝེ་ཛེ་སི. ཨེ་ཝཾ སོ བྷི་ཀྑུ ཏཱ་ཡ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝེ་ཛི་ཏོ ཀ་སཱ་བྷི་ཧ་ཏོ ཝི་ཡ བྷ་དྲོ ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༡.༦༢-༦༦) –
‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཾ ས་མྦུ་དྡྷཾ, ས་ཏ་རཾ་སིཾ་ཝ བྷཱ་ཎུ་མཾ;
ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟཾ དི་སཱ ས་བྦཱ, ཨུ་ལུ༹་རཱ་ཛཾ་ཝ པཱུ་རི་ཏཾ.
‘‘པུ་ར་ཀྑ་ཏཾ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི, སཱ་ག་རེ་ཧེ་ཝ མེ་ད་ནིཾ;
ནཱ་གཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ རེ་ཎཱུ་ཧི, ཝི་པ་སྶི་སྶཱ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ རེ་ཎུ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ཎྞ་ཏཱ་ལཱི་སི་ཏོ ཀ་པྤེ, རེ་ཎུ ནཱ་མཱ་སི ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྐུ་སོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ སཾ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ –
༦༢. ‘‘ཨེ་ཀ་ཀཱ མ་ཡཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཨ་པ་ཝི་དྡྷཾ་ཝ ཝ་ན་སྨིཾ དཱ་རུ་ཀཾ;
ཏ་སྶ མེ བ་ཧུ་ཀཱ པི་ཧ་ཡ་ནྟི, ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཝི་ཡ ས་གྒ་གཱ་མི་ན’’ནྟི. –
གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་ན་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ནེ ཚ་ཌྜི་ཏ་དཱ་རུ་ཀྑ་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཡ་དི་པི མ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཀཱ ཨེ་ཀཱ་ཀི་ནོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧ་ར་ཏོ པ་ན ཏ་སྶ མེ བ་ཧུ་ཀཱ པི་ཧ་ཡ་ནྟི མཾ བ་ཧཱུ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་པ་ཏྠེ་ནྟི, ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ་སྶ མ་ཡ་མྤི ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཝི་ཡ ས་གྒ་གཱ་མི་ནཾ, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ན ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ ས་གྒ་གཱ་མཱི་ནཾ ས་གྒཱུ་པ་གཱ་མཱི་ནཾ པི་ཧ་ཡ་ནྟི – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་ཡ་མྤི ནི་ར་ཡ་དུ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་གྒ་སུ་ཁཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྟ་ནི ག་རུ་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀཱ མ་ཡཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱ’’ཏི པུ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་སྶ མེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་གོ ཀ་ཏོ. ‘‘ཏ་སྶ མེ’’, ‘‘ས་གྒ་གཱ་མི་ན’’ནྟི ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ‘པི་ཧ་ཡ་ནྟཱི’ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ས་མྤ་དཱ་ན་ནི་དྡེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཾ ཨ་བྷི་པ་ཏྠེ་ནྟཱི་ཏི ཙ ཏཱ་དི་སེ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱ་དི་གུ་ཎེ ཨ་བྷི་པ་ཏྠེ་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ མེཏི ཝཱ ཏ་སྶ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ གུ་ཎེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཀྑ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙུ་ཏཱ པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པ་ཀྑ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཡ་ཀྑ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ དི་བྦ་ཝ་ཏྠེ་ན པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ས་ཀྐེ་སུ དེ་ཝ་ད་ཧ་ནི་ག་མེ སཱ་ཀི་ཡ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ‘‘ས་མྨོ་ད་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ་སྶ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཏ་རོ་གེ་ན པཱ་དཱ ན ཝ་ཧིཾ་སུ. སོ ཀ་ཏི་པ་ཡཾ ཀཱ་ལཾ པཱི་ཋ་ས་པྤཱི ཝི་ཡ ཝི་ཙ་རི. ཏེ་ན་སྶ པ་ཀྑོཏི ས་མ་ཉྙཱ ཛཱ་ཏཱ. པ་ཙྪཱ ཨ་རོ་ག་ཀཱ་ལེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི, སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཏི་ས་མཱ་ག་མེ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཀུ་ལ་ལོ མཾ་ས་པེ་སིཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ བ་ཧཱུ ཀུ་ལ་ལཱ ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་སུཾ. པཱ་ཏི་ཏཾ མཾ་ས་པེ་སིཾ ཨེ་ཀོ ཀུ་ལ་ལོ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. ཏཾ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷི, ཏཾ དི་སྭཱ ཐེ་རོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཡཾ མཾ་ས་པེ་སི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མཱ ནཱ་མ བ་ཧུ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’ཏི – ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༢.༡-༡༠) –
‘‘ཝི་པ་སྶཱི ནཱ་མ བྷ་ག་ཝཱ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
ཨ་ཊྛ་ས་ཊྛི་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, པཱ་ཝི་སི བ་ནྡྷུ་མཾ ཏ་དཱ.
‘‘ན་ག་རཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, ཨ་ག་མཾ དཱི་པ་ཙེ་ཏི་ཡཾ;
ཨ་དྡ་སཾ ཝི་ར་ཛཾ བུ་དྡྷཾ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧཾ.
‘‘ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཡ་ཀྑཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ནྟི་ཀེ;
ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི ས་ཀྐ་ཙྩཾ, ཨི་ནྡཾ་ཝ ཏི་ད་སཱ ག་ཎཱ.
‘‘བྷ་ཝ་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, དུ་སྶཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ་ཧཾ ཏ་དཱ;
སི་ར་སཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་སིཾ, ཏ་ཉྩཱ་དཱ་སིཾ མ་ཧེ་སི་ནོ.
‘‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷོ ཨ་ཧོ དྷ་མྨོ, ཨ་ཧོ ནོ ས་ཏྠུ ས་མྤ་དཱ;
བུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཝ་སུ་དྷཱ་ཡཾ པ་ཀ་མྤ་ཐ.
‘‘ཏ་ཉྩ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ དི་སྭཱ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ ལོ་མ་ཧཾ་ས་ནཾ;
བུ་དྡྷེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་མི, དྭི་པ་དི་ནྡ་མྷི ཏཱ་དི་ནེ.
‘‘སོ་ཧཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ, དུ་སྶཾ ད་ཏྭཱ་ན ས་ཏྠུ་ནོ;
ས་ར་ཎ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ག་ཙྪིཾ, སཱ་མ་ཙྩོ ས་པ་རི་ཛྫ་ནོ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཀ་མྨ་མ་ཀ་རིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨི་ཏོ པ་ནྣ་ར་སེ ཀ་པྤེ, སོ་ལ༹་སཱ་སུཾ སུ་ཝཱ་ཧ་ནཱ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཡ་དེ་ཝ སཾ་ཝེ་ག་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ, ཏ་སྶ སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཙུ་ཏཱ པ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༦༣. ཏ་ཏྠ ཙུ་ཏཱཏི བྷ་ཊྛཱ. པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི. པ་ཏི་ཏཱཏི ཙ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏཱ, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ ས་མྤ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཏཱ. གི་དྡྷཱཏི གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. པུ་ན་རཱ་ག་ཏཱཏི པུ་ན་དེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཙ-ས་དྡོ ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པ་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི ཙ ཨི་དྷ ཀུ་ལ་ལཱ, ཨི་ཏ་ར་སྶ མུ་ཁ་ཏོ ཙུ་ཏཱ ཙ མཾ་ས་པེ་སི, ཙུ་ཏཱ པ་ན སཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཏཱ ཙ, གི་དྡྷཱ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ ས་བྦེ་ཝ ཀུ་ལ་ལཱ པུ་ན་རཱ་ག་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཙི་མེ ཀུ་ལ་ལཱ, ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟཱ ས་ཏྟཱ ཡེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ཏོ ཙུ་ཏཱ, ཏེ པ་ཏ་ནྟི ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝཾ པ་ཏི་ཏཱ ཙ, ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཋི་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་སུ་ཁཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ ཙ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན གི་དྡྷཱ ཙ པུ་ན་རཱ་ག་ཏཱ བྷ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་རི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ན ཏེ་ན བྷ་ཝ་གཱ་མི་ནཱ ཀ་མྨེ་ན ཏཾ ཏཾ བྷ་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ. མ་ཡཱ པ་ན ཀ་ཏཾ ཀི་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙཱ་དི་བྷེ་དཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་མྤི ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏཾ, ན དཱ་ནི ཏཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠི. ར་ཏཾ ར་མྨཾ ར་མི་ཏ་བྦཾ ཨ་རི་ཡེ་ཧི ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ནི་སྶ་ཊཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ར་ཏཾ ཨ་བྷི་ར་ཏཾ ར་མྨཾ. ཏེ་ན ཙ སུ་ཁེ་ན་ནྭཱ་ག་ཏཾ སུ་ཁཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ཨ་ནུ་ཨཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁཾ ནི་བྦཱ་ནཾ, སུ་ཁེ་ན ཝཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁེ་ན མ་གྒ་སུ་ཁེ་ན ཙ ཨ་ནྭཱ་ག་ཏཾ ཕ་ལ་སུ་ཁཾ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་ཀྑ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོཏི ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣེ ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཙ་ཏཱུ་ཧི སུ་ཝ་ཎྞ་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་སི, ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷཱ ས་ཀ་ལཾ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨོ་ཏྠ་ར་ཏི. ཏཾ དི་སྭཱ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧཾ ག་ནྟྭཱ བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཀེ་ན་ཙི རོ་གེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏུ་སི་ཏེ་སུ ཨུ་པ་པ་ནྣོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛཱ་ནཾ བི་མྦི་སཱ་རཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. རཱ་ཛཱ ཧི བི་མྦི་སཱ་རོ ཏ་རུ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏཱ་བྷི་ལཱ་སོ ཀ་ཏི་པ་ཡ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་ཝཱ་རོ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཝེ་སཱ་ལིཾ ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ཏཱ་ཡ སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི. ཏ་དཱ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི. སཱ ཙ ག་བྦྷ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. རཱ་ཛཱ་པི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་ཀཾ ད་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. སཱ ག་བྦྷ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀ་མ་ནྭཱ་ཡ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི, ‘‘ཝི་མ་ལོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི, པ་ཙྪཱ ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་སཱ་ལི་ག་མ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༢.༤༠-༤༨) –
‘‘ཝི་པ་སྶཱི ནཱ་མ བྷ་ག་ཝཱ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
ནི་སི་ནྣོ ཛ་ན་ཀཱ་ཡ་སྶ, དེ་སེ་སི ཨ་མ་ཏཾ པ་དཾ.
‘‘ཏ་སྶཱ་ཧཾ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ་ན, དྭི་པ་དི་ནྣ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ;
སོ་ཎྞ་པུ་པྥཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི, བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ.
‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཙྪ་ད་ནཾ ཨཱ་སི, ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་སཱ ཏ་དཱ;
བུ་དྡྷཱ་བྷཱ ཙ སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷཱ, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཝི་པུ་ལོ ཨ་ཧུ.
‘‘ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, ཝེ་ད་ཛཱ་ཏོ ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི;
ཝི་ཏྟི་ས་ཉྫ་ན་ནོ ཏེ་སཾ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ.
‘‘ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་ན ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཝ་ནྡི་ཏྭཱ་ན ཙ སུ་བྦ་ཏཾ;
པཱ་མོ་ཛྫཾ ཛ་ན་ཡི་ཏྭཱ་ན, ས་ཀཾ བྷ་ཝ་ནུ་པཱ་ག་མིཾ.
‘‘བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པ་ཝི་ཊྛོ་ཧཾ, བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛཾ ཨ་ནུ་སྶ་རིཾ;
ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, ཏུ་སི་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘སོ་ལ༹་སཱ་སིཾ་སུ རཱ་ཛཱ་ནོ, ནེ་མི་ས་མྨ་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ;
ཏེ་ཏཱ་ལཱི་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༦༤. ཏ་ཏྠ དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡཱཏི དུ་མེ་ན ཨ་མྦེ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཡ, ཨ་མྦ་པཱ་ལི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དྷཱ་རེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པྤ་ནྣོཏི ཏ་སྶཱ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཙ. ཛཱ་ཏོ པ་ཎྜ་ར་ཀེ་ཏུ་ནཱཏི དྷ་ཝ་ལ་ཝ་ཏྠ་དྷ་ཛ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཎྜ་ར་ཀེ་ཏཱུ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཏེ་ན བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཛཱ་ཏོ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ནྣོཏི ཝཱ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏོ ཧི ཛཱ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ད་སྶ་ནཾ. ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘དུ་མ་ཝ྄ཧ་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཨ་ནེ་ཀ་པ་ཏི་པུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྦྷ་ཝ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཛཱ་ཏོ པ་ཎྜ་ར་ཀེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་པི་ཏི་ཀ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ར་ཝ་མྦྷ་ནཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི. ཀེ་ཏུ་ཧཱཏི མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ཡཱི. མཱ་ནོ ཧི ཨུ་ཎྞ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཀེ་ཏུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཀེ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཀེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ཏུ་ནཱ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ. པ་ཉྙཱ ཧི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན མཱ་ར་སེ་ན་པྤ་མ་དྡ་ནེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཊྛེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་ཛཱ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨོ ཧི ཨི་སི་ནཾ དྷ་ཛོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༤༡; ཨ. ནི. ༤.༤༨; ཛཱ. ༢.༢༡.༤༩༤). མ་ཧཱ་ཀེ་ཏུཾ པ་དྷཾ་ས་ཡཱིཏི མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟཱ, སེ་ཡྻ་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་མཱ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ བ་ཧ་ཝོ ཙ མཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཨི་ཏ་རེ ཙ ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ས་མུ་སྶི་ཏ་ཊྛེ་ན ཀེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཀེ་ཏུ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ. ཏཾ བ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི. ‘‘མ་ཧཱ་ཀེ་ཏུཾ པ་དྷཾ་ས་ཡཱི’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ཝི་མ་ལ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙྪ་སྶཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི ཀི་ར པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ མཱ་ལ༹ཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པཱུ་ག་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ཐ་མྦྷཾ ད་ཏྭཱ ས་ཧཱ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཝ་ཙྪོཏི་སྶ གོ་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནཱ་མཾ. སོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཀོ་ས་ལ་ར་ཊྛེ གཱ་མ་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ’’ཏི པ་ན པ་རི་ཙྪེ་དཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ས་བྦཾ ས་ལླ་ཀྑེ་སི. དྷ་མྨ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ པུ་བྦེ་པི པི་ཊ་ཀཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨེ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ ཨེ་ཝ, ཡ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ. སོ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢.༡༣-༢༦) –
‘‘སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, མ་ཧཱ་པཱུ་ག་ག་ཎོ ཨ་ཧུ;
ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ ཙ ཏེ བུ་དྡྷཾ, ས་དྡ་ཧ་ནྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ.
‘‘ས་བྦེ ས་ངྒ་མྨ མ་ནྟེ་ཏྭཱ, མཱ་ལ༹ཾ ཀུ་བྦ་ནྟི ས་ཏྠུ་ནོ;
ཨེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ, ཝི་ཙི་ན་ནྟི བྲ་ཧཱ་ཝ་ནེ.
‘‘ཏེ་ཧཾ ཨ་ར་ཉྙེ དི་སྭཱ་ན, ཨུ་པ་ག་མྨ ག་ཎཾ ཏ་དཱ;
ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ན, པ་ཊི་པུ་ཙྪིཾ ག་ཎཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘ཏེ མེ པུ་ཊྛཱ ཝི་ཡཱ་ཀཾ་སུ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ;
མཱ་ལ༹ཾ མ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ, ཨེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷོ ན ལ་བྦྷ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷཾ མ་མཾ དེ་ཐ, ཨ་ཧཾ ད་སྶཱ་མི ས་ཏྠུ་ནོ;
ཨཱ་ཧ་རི་སྶཱ་མ་ཧཾ ཐ་མྦྷཾ, ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐཱ བྷ་ཝ་ནྟུ ཏེ.
‘‘ཏེ མེ ཐ་མྦྷཾ པ་ཝེ་ཙྪིཾ་སུ, པ་ས་ནྣཱ ཏུ་ཊྛ་མཱ་ན་སཱ;
ཏ་ཏོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ, ཨ་ག་མཾ་སུ ས་ཀཾ གྷ་རཾ.
‘‘ཨ་ཙི་རཾ ག་ཏེ པཱུ་ག་ག་ཎེ, ཐ་མྦྷཾ ཨ་ཧཱ་ས་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, པ་ཋ་མཾ ཨུ་སྶ་པེ་ས་ཧཾ.
‘‘ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, ཝི་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ;
ཨུ་བྦི་དྡྷཾ བྷ་ཝ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ས་ཏྟ་བྷཱུ་མཾ ས་མུ་གྒ་ཏཾ.
‘‘ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ བྷེ་རཱི་སུ, པ་རི་ཙཱ་རེ་མ་ཧཾ ས་དཱ;
པ་ཉྩ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, རཱ་ཛཱ ཨཱ་སིཾ ཡ་སོ་དྷ་རོ.
‘‘ཏ་ཏྠཱ་པི བྷ་ཝ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ས་ཏྟ་བྷཱུ་མཾ ས་མུ་གྒ་ཏཾ;
ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་ཝ་རཱུ་པེ་ཏཾ, ཨེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷཾ མ་ནོ་ར་མཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀ་པྤ་མྷི, ཨུ་དེ་ནོ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ཏ་ཏྲཱ་པི བྷ་ཝ་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ས་ཏྟ་བྷཱུ་མཾ ས་མུ་གྒ་ཏཾ.
‘‘ཡཾ ཡཾ ཡོ་ནུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི, དེ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སཾ;
ཨ་ནུ་བྷོ་མི སུ་ཁཾ ས་བྦཾ, ཨེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ཐ་མྦྷ་མ་ད་དཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ཨེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷ་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. དེ་སེ་ནྟོ ཙ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ –
༦༥. ‘‘ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙྪ་སྶ, ས་ངྐ་ལི་ཏཾ བ་ཧཱུ་ཧི ཝ་སྶེ་ཧི;
ཏཾ བྷཱ་ས་ཏི ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ, སུ་ནི་སི་ནྣོ ཨུ་ལཱ༹་ར་པཱ་མོ་ཛྫོ’’ཏི. – གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི;
ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙྪ་སྶཱཏི ཀ་ཏ་ཨུ་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙྪ་སྶ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་པ་དེ་སཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་དེ་ས་ཉྩ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་རི ཁི་པི་ཏྭཱ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཝ་ཙྪེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ངྐ་ལི་ཏཾ བ་ཧཱུ་ཧི ཝ་སྶེ་ཧཱིཏི བ་ཧུ་ཀེ་ཧི སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་ཧི ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན ཧ་ད་ཡེ ཋ་པི་ཏཾ. ‘‘ས་ངྑ་ལི་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ས་ངྑ་ལི་ཏཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ ཀ་ཏཾ. ཡཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཏནྟི ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི. ག་ཧ་ཊྛཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ནི་སི་ནྣོཏི ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ས་མྨཱ ནི་ཙྩ་ལོ ནི་སི་ནྣོ, ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དིཾ ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སཱི་སེ་ཡེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར་པཱ་མོ་ཛྫོ’’ཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་ལཱ༹་ར་པཱ་མོ་ཛྫོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་སོ བྷི་ཀྑུ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རེ་སཾ དེ་སེ་ཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ སོ ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༥).
ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནུ་སཱ་སི མ་ཧཱ་ཝཱི་རོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མེ་གྷི་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཀུ་ས་ལ་བཱི་ཛཱ་ནི རོ་པེ་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཝི་པ་སྶཱི བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་མཱ་ག་མྨ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཾ ཨོ་སྶ་ཛྫི. ཏེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ བྷཱི་ཏ་ཏ་སི་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་མ་སྶཱ་སེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ནོ སཾ་ཝེ་ག་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཏྠ་རི ས་ཉྫཱ་ཏ་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནོ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སཱ་ཀི་ཡ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་སྶ མེ་གྷི་ཡོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཛཱ་ལི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཀི་མི་ཀཱ་ལཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ དྭེ ཝཱ་རེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཧི ཁ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷིཾ ཨ་ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཱ་ཡ, མེ་གྷི་ཡ, ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ པ་རི་པཱ་ཀཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨུ་དཱ. ༣༡) ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏ་སྨིཾ ཨོ་ཝཱ་དེ ཋ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༢.༥༧-༦༥) –
‘‘ཡ་དཱ ཝི་པ་སྶཱི ལོ་ཀ་གྒོ, ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་ར་མོ་སྶ་ཛི;
པ་ཐ་ཝཱི ས་མྤ་ཀ་མྤི་ཏྠ, མེ་ད་ནཱི ཛ་ལ་མེ་ཁ་ལཱ.
‘‘ཨོ་ཏ་ཏཾ ཝི་ཏ་ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ, སུ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཊཾ་ས་ཀཾ;
བྷ་ཝ་ན་མྤི པ་ཀ་མྤི་ཏྠ, བུ་དྡྷ་སྶ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑ་ཡེ.
‘‘ཏཱ་སོ མ་ཡ྄ཧཾ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, བྷ་ཝ་ནེ ས་མྤ་ཀ་མྤི་ཏེ;
ཨུ་པྤཱ་དོ ནུ ཀི་མ་ཏྠཱ་ཡ, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཝི་པུ་ལོ ཨ་ཧུ.
‘‘ཝེ་སྶ་ཝ་ཎོ ཨི་དྷཱ་ག་མྨ, ནི་བྦཱ་པེ་སི མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ;
པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ བྷ་ཡཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཀ་གྒཱ ཧོ་ཐ སཾ་ཝུ་ཏཱ.
‘‘ཨ་ཧོ བུ་དྡྷོ ཨ་ཧོ དྷ་མྨོ, ཨ་ཧོ ནོ ས་ཏྠུ ས་མྤ་དཱ;
ཡ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྷི, པ་ཐ་ཝཱི ས་མྤ་ཀ་མྤ་ཏི.
‘‘བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ, ཀ་པྤཾ ས་གྒ་མྷི མོ་ད་ཧཾ;
ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཀ་པྤེ་སུ, ཀུ་ས་ལཾ ཙ་རི་ཏཾ མ་ཡཱ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ ས་ཉྙ་མ་ལ་བྷིཾ ཏ་དཱ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་ས་ཉྙཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨི་ཏོ ཙུ་དྡ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, རཱ་ཛཱ ཨཱ་སིཾ པ་ཏཱ་པ་ཝཱ;
ས་མི་ཏོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.