༢. ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཏི་ཏྠ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ག་ངྒཱ་ཡ པ་ཡཱ་ག་ཏི་ཏྠེ ཏི་ཏྠ་ནཱ་ཝཱ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ག་ངྒཱ་ཏཱི་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ནཱ་ཝཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན པ་ར་ཏཱི་རཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏ་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་ཝཾ བྱཱ་ཀཱ་སི. སོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ནཱ་ལ་ཀ་གཱ་མེ རཱུ་པ་སཱ་རི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏཾ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་ནྡྷི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཛཱ་ཏཱ. སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཨ་ཡྻོ ཨུ་པ་ཏི་སྶོ ཨི་མཾ ཝི་བྷ་ཝཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཏེ་ན ཝ་ནྟཾ ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཀ་ཐཱ་ཧཾ པ་ཙྪཱ གི་ལི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ པཱ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ན་ཀ་མི་གོ ཝི་ཡ ཉཱ་ཏ་ཀེ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝེ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་སུཾ. སོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁ་དི་ར་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཉྩ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི’’ཏི གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༦༢༨-༦༤༣) –
‘‘ག་ངྒཱ བྷཱ་གཱི་ར་ཐཱི ནཱ་མ, ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ པ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ;
ཀུ་ཏི་ཏྠེ ནཱ་ཝི་ཀོ ཨཱ་སིཾ, ཨོ་རི་མེ ཙ ཏ་རིཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་ཡ་ཀོ, ས་མྦུ་དྡྷོ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ;
ཝ་སཱི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ག་ངྒཱ་ཏཱི་ར་མུ་པཱ་ག་ཏོ.
‘‘བ་ཧཱུ ནཱ་ཝཱ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ, ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཧི སུ་ས་ངྑ་ཏཾ;
ནཱ་ཝཱ་ཡ ཚ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཊི་མཱ་ནིཾ ན་རཱ་ས་བྷཾ.
‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ཙ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨཱ་རཱུ་ཧི ཏ་ཉྩ ནཱ་ཝ་ཀཾ;
ཝཱ་རི་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏོ ས་ཏྠཱ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡོ སོ ཏཱ་རེ་སི ས་མྦུ་དྡྷཾ, ས་ངྒྷ་ཉྩཱ་པི ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ;
ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ར་མི་སྶ་ཏི.
‘‘ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི ཏེ བྱ་མྷཾ, སུ་ཀ་ཏཾ ནཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ;
ཨཱ་ཀཱ་སེ པུ་པྥ་ཚ་ད་ནཾ, དྷཱ་ར་ཡི་སྶ་ཏི ས་བྦ་དཱ.
‘‘ཨ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, ཏཱ་ར་ཀོ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟོ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, ཙ་མྨ་ཀོ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟོ་ཝ སཱུ་རི་ཡོ, ཛོ་ཏི་སྶ་ཏི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏི་ད་སཱ སོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ་ན, མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ག་མི་སྶ་ཏི;
རེ་ཝ་ཏོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, བྲ་ཧྨ་བ་ནྡྷུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་གཱ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ་ན, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏོ;
གོ་ཏ་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི.
‘‘སོ པ་ཙྪཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ན, ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གོ ཝི་པ་སྶ་ཀོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ མེ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ, ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནཾ;
དྷཱ་རེ་མི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཕ་ལཾ ད་སྶེ་སི མེ ཨི་དྷ;
སུ་མུ་ཏྟོ ས་ར་ཝེ་གོ་ཝ, ཀི་ལེ་སེ ཛྷཱ་པ་ཡཱི མ་མ.
‘‘ཏ་ཏོ མཾ ཝ་ན་ནི་ར་ཏཾ, དི་སྭཱ ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུ མུ་ནི;
ཝ་ན་ཝཱ་སི་བྷི་ཀྑཱུ་ན་གྒཾ, པ་ཉྙ་པེ་སི མ་ཧཱ་མ་ཏི.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ས་ཏྠཱ་རཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཉྩ ཝ་ནྡི་ཏུཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ སཾ་སཱ་མེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཉྩ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨ་རི་ཡ་ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ རེ་ཝ་ཏོ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༩༨, ༢༠༣). སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏ་གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱ’’ཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ བྷ་གི་ནཱི་ནཾ པུ་ཏྟེ ‘‘ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱ’’ཏི ཏ་ཡོ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་སི. ཏེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཐེ་ར་སྶ ཀོ་ཙི་དེ་ཝ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ རེ་ཝ་ཏཾ ‘‘གི་ལཱ་ན་པུ་ཙྪ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་པུ་ཙྪ་ན་ཉྩ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪི. རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༤༢. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེ སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལེཏི ཏེ་སཾ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ‘‘ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱ’’ཏི ཧི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཏེ ཏ་ཡོ དཱ་ར་ཀཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་པི ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི. ‘‘‘ཙཱ་ལཱི, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱི, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱི’ཏི ཏེ་སཾ ནཱ་མ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ད་ཏྠཾ ‘‘ཙཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཏི་སྶ་ཏཱ ནུ ཁོ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ ཝོ ཝཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཝེ་དྷཱི’’ཏི. པ་ཏི་སྶ་ཏཱཏི པ་ཏི་སྶ་ཏི་ཀཱ. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཨཱ་ག་ཏོཏི ཨཱ་ག་ཙྪི. ཝོཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཝཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཝེ་དྷཱིཏི ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷཱི ཝི་ཡ, ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཏི་ཀྑ་ཛ་ཝ་ན་ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི་རཱུ་པོ ས་ཏྠུ་ཀ་པྤོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཱ་ཏུ་ལ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་མ་ཎ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐ, ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཐཱ’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ མཱ་ཏུ་ལ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ས་མཱ་དྷིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཏེ སཱ་མ་ཎེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཏེ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ ཨེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཐེ་རོ ‘‘ཀ་ཏ་ར་ཀ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཨི་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘དཱ་ར་ཀེ་པི ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནེ་ནྟོ མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་ཏི་ཀོ པ་ཙྩ་པཱ་དི ཝ་ཏ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཐེ་རཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ པ་ཀྐཱ་མི.
ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.