༥. པ་ཉྩ་མ་ཝ་གྒོ
༡. སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་ཝ་ར་མ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི ཝི་ཛྫུ་ཏཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཀི་ངྐ་ཎི་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི, སི་རི་ཝ་ཌྜྷོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བི་མྦི་སཱ་ར་ས་མཱ་ག་མེ ས་ཏྠ་རི ས་དྡྷ་མྨེ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་པྤ་སཱ་དོ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི. པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩོ ཝེ་བྷཱ་ར་པ་ཎྜ་ཝ་པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨ་ར་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ མ་ཧཱ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷོ ཨུ་ཊྛ་ཧི. ཝི་ཛྫུ་ལླ་ཏཱ པ་བྦ་ཏ་ཝི་ཝ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟི་ཡོ ཝི་ཡ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཐེ་ར་སྶ གྷ་མྨ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ སཱ་ར་ག་བྦྷེ་ཧི མེ་གྷ་ཝཱ་ཏེ་ཧི གྷ་མྨ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝཱུ་པ་ས་མི. ཨུ་ཏུ་ས་པྤཱ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་ཧོ་སི. ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢༡.༡༠-༡༤) –
‘‘ཀ་ཉྩ་ན་གྒྷི་ཡ་ས་ངྐཱ་སོ, ས་བྦ་ཉྙཱུ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀོ;
ཨོ་ད་ཀཾ ད་ཧ་མོ་གྒ་ཡ྄ཧ, སི་ནཱ་ཡི ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ.
‘‘པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཀི་ངྐ་ཎིཾ པུ་པྥཾ, ཝི་པ་སྶི་སྶཱ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟོ སུ་མ་ནོ, དྭི་པ་དི་ནྡ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀ་པྤ་མྷི, རཱ་ཛཱ བྷཱི་མ་ར་ཐོ ཨ་ཧུ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཝ་ར་མ་ནུ་པ་ཏ་ནྟི ཝི་ཛྫུ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༤༡. ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་རནྟི ཨ་ནྟ་རཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ. ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཏ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཝི་ཛྫོ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཧི ཝི་ཛྫུ་ལླ་ཏཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ནཱ་མ. ཨ་ནུ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑ་མ་ནུ་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ཛྫུ་ཏཱཏི ས་ཏེ་ར་ཏཱ. ཝེ་བྷཱ་ར་སྶ ཙ པ་ཎྜ་ཝ་སྶ ཙཱཏི ཝེ་བྷཱ་ར་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཙ པ་ཎྜ་ཝ་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཙ ཝི་ཝ་ར་མ་ནུ་པ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ག་ཝི་ཝ་ར་ག་ཏོཏི ན་ག་ཝི་ཝ་རཾ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཙ ཛྷཱ་ཡ་ཏི, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ནྟོ བྷཱ་ཝེ་ཏི. པུ་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཊི་མ་སྶ ཏཱ་དི་ནོཏི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་མ་སྶ ཨུ་པ་མཱ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱ་དི་ནོ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟོ. པུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཐེ་རེ་ན ས་ཏྠུ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཱ བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏི? ཨ་ཡཾ ཀི་ར པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཧཾ་ས་ཝ་ཏཱི་ན་ག་རེ ཏི་ཏྠ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ག་ངྒཱ་ཡ པ་ཡཱ་ག་ཏི་ཏྠེ ཏི་ཏྠ་ནཱ་ཝཱ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ག་ངྒཱ་ཏཱི་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ནཱ་ཝཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རེ་ན པ་ར་ཏཱི་རཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ཏ་ད་ཏྠཾ པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏ་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་ཝཾ བྱཱ་ཀཱ་སི. སོ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ ནཱ་ལ་ཀ་གཱ་མེ རཱུ་པ་སཱ་རི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏཾ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ གྷ་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་ནྡྷི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཛཱ་ཏཱ. སོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ཨ་ཡྻོ ཨུ་པ་ཏི་སྶོ ཨི་མཾ ཝི་བྷ་ཝཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཏེ་ན ཝ་ནྟཾ ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཀ་ཐཱ་ཧཾ པ་ཙྪཱ གི་ལི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ པཱ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ན་ཀ་མི་གོ ཝི་ཡ ཉཱ་ཏ་ཀེ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝེ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཚ་ནྡཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་སུཾ. སོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁ་དི་ར་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཉྩ པ་སྶི་སྶཱ་མཱི’’ཏི གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༦༢༨-༦༤༣) –
‘‘ག་ངྒཱ བྷཱ་གཱི་ར་ཐཱི ནཱ་མ, ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ པ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ;
ཀུ་ཏི་ཏྠེ ནཱ་ཝི་ཀོ ཨཱ་སིཾ, ཨོ་རི་མེ ཙ ཏ་རིཾ ཨ་ཧཾ.
‘‘པ་དུ་མུ་ཏྟ་རོ ནཱ་ཡ་ཀོ, ས་མྦུ་དྡྷོ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ;
ཝ་སཱི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི, ག་ངྒཱ་ཏཱི་ར་མུ་པཱ་ག་ཏོ.
‘‘བ་ཧཱུ ནཱ་ཝཱ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ, ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཧི སུ་ས་ངྑ་ཏཾ;
ནཱ་ཝཱ་ཡ ཚ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཊི་མཱ་ནིཾ ན་རཱ་ས་བྷཾ.
‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ན ཙ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨཱ་རཱུ་ཧི ཏ་ཉྩ ནཱ་ཝ་ཀཾ;
ཝཱ་རི་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏོ ས་ཏྠཱ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་ས་ཐ.
‘‘ཡོ སོ ཏཱ་རེ་སི ས་མྦུ་དྡྷཾ, ས་ངྒྷ་ཉྩཱ་པི ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ;
ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་དེ་ན, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ར་མི་སྶ་ཏི.
‘‘ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི ཏེ བྱ་མྷཾ, སུ་ཀ་ཏཾ ནཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཾ;
ཨཱ་ཀཱ་སེ པུ་པྥ་ཚ་ད་ནཾ, དྷཱ་ར་ཡི་སྶ་ཏི ས་བྦ་དཱ.
‘‘ཨ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, ཏཱ་ར་ཀོ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ཙཱ་ཏུ་ར་ནྟོ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, ཙ་མྨ་ཀོ ནཱ་མ ཁ་ཏྟི་ཡོ;
ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟོ་ཝ སཱུ་རི་ཡོ, ཛོ་ཏི་སྶ་ཏི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྷི, ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་ཀུ་ལ་ས་མྦྷ་ཝོ;
གོ་ཏ་མོ ནཱ་མ གོ་ཏྟེ་ན, ས་ཏྠཱ ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཏི་ད་སཱ སོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ་ན, མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ག་མི་སྶ་ཏི;
རེ་ཝ་ཏོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, བྲ་ཧྨ་བ་ནྡྷུ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་གཱ་རཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ་ན, སུ་ཀྐ་མཱུ་ལེ་ན ཙོ་དི་ཏོ;
གོ་ཏ་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏི.
‘‘སོ པ་ཙྪཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ་ན, ཡུ་ཏྟ་ཡོ་གོ ཝི་པ་སྶ་ཀོ;
ས་བྦཱ་ས་ཝེ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི་ནཱ་ས་ཝོ.
‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ མེ དྷུ་ར་དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ, ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱ་དྷི་ཝཱ་ཧ་ནཾ;
དྷཱ་རེ་མི ཨ་ནྟི་མཾ དེ་ཧཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ.
‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཕ་ལཾ ད་སྶེ་སི མེ ཨི་དྷ;
སུ་མུ་ཏྟོ ས་ར་ཝེ་གོ་ཝ, ཀི་ལེ་སེ ཛྷཱ་པ་ཡཱི མ་མ.
‘‘ཏ་ཏོ མཾ ཝ་ན་ནི་ར་ཏཾ, དི་སྭཱ ལོ་ཀ་ནྟ་གཱུ མུ་ནི;
ཝ་ན་ཝཱ་སི་བྷི་ཀྑཱུ་ན་གྒཾ, པ་ཉྙ་པེ་སི མ་ཧཱ་མ་ཏི.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ས་ཏྠཱ་རཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཉྩ ཝ་ནྡི་ཏུཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ སཾ་སཱ་མེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ཉྩ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ཨ་རི་ཡ་ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི – ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ རེ་ཝ་ཏོ ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༩༨, ༢༠༣). སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏ་གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱ’’ཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ བྷ་གི་ནཱི་ནཾ པུ་ཏྟེ ‘‘ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱ’’ཏི ཏ་ཡོ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་སི. ཏེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ཐེ་ར་སྶ ཀོ་ཙི་དེ་ཝ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨུ་པྤ་ནྣོ. ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ རེ་ཝ་ཏཾ ‘‘གི་ལཱ་ན་པུ་ཙྪ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་པུ་ཙྪ་ན་ཉྩ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪི. རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༤༢. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ལེ ཨུ་པ་ཙཱ་ལེ སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལེཏི ཏེ་སཾ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ‘‘ཙཱ་ལཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱ, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱ’’ཏི ཧི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཏེ ཏ་ཡོ དཱ་ར་ཀཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་པི ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི. ‘‘‘ཙཱ་ལཱི, ཨུ་པ་ཙཱ་ལཱི, སཱི་སཱུ་པ་ཙཱ་ལཱི’ཏི ཏེ་སཾ ནཱ་མ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ད་ཏྠཾ ‘‘ཙཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཏི་སྶ་ཏཱ ནུ ཁོ ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ ཝོ ཝཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཝེ་དྷཱི’’ཏི. པ་ཏི་སྶ་ཏཱཏི པ་ཏི་སྶ་ཏི་ཀཱ. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཨཱ་ག་ཏོཏི ཨཱ་ག་ཙྪི. ཝོཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཝཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཝེ་དྷཱིཏི ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷཱི ཝི་ཡ, ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཏི་ཀྑ་ཛ་ཝ་ན་ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི་རཱུ་པོ ས་ཏྠུ་ཀ་པྤོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཱ་ཏུ་ལ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་མ་ཎ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཐ, ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཐཱ’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ མཱ་ཏུ་ལ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ས་མཱ་དྷིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སུ. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི རེ་ཝ་ཏ་ཏྠེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ ཏེ སཱ་མ་ཎེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཏེ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ ཨེ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཐེ་རོ ‘‘ཀ་ཏ་ར་ཀ་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཨི་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘དཱ་ར་ཀེ་པི ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནེ་ནྟོ མ་ཡ྄ཧཾ བྷཱ་ཏི་ཀོ པ་ཙྩ་པཱ་དི ཝ་ཏ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཐེ་རཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ པ་ཀྐཱ་མི.
ཁ་དི་ར་ཝ་ནི་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སུ་མ་ངྒ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་མུ་ཏྟི་ཀོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྥོ་ཊེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ ཏཱ་དི་སེ་ན ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ད་ལི་དྡ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ སུ་མ་ངྒ་ལོཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཁུ་ཛྫ་ཀཱ་སི་ཏ་ན་ངྒ་ལ་ཀུ་དྡཱ་ལ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་སི་ཡཱ ཛཱི་ཝ་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ར་ཉྙཱ པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་དཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནེ དཱ་ནོ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་དྷི་གྷ་ཊཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཁུ་མ་ཝ་ཏྠ་སུ་ནི་ཝ་ཏྠཱ སུ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་ཏེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧ་མྤི པ་བྦ་ཛེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྦ་ཛྫཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ནི་ཝེ་དེ་སི. སོ ཏཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནྟོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ནི་བྦི་ནྣོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ, ཝི་བྦྷ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཉཱ་ཏི་གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཀ་ཙྪཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཾ ཀ་ས་ནྟེ ཀི་ལི་ཊྛ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝ་ཏྠེ ས་མ་ནྟ་ཏོ ར་ཛོ་ཀི་ཎྞ་ས་རཱི་རེ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ན ཕུ་སྶ་ནྟེ ཀ་སྶ་ཀེ དི་སྭཱ, ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ ཝ་ཏི་མེ ས་ཏྟཱ ཛཱི་ཝི་ཀ་ནི་མི་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ནྟཱི’’ཏི སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. སོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཝི་ཝེ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༢.༡༡-༡༩) –
‘‘ཨ་ཏྠ་ད་སྶཱི ཛི་ན་ཝ་རོ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛོ ན་རཱ་ས་བྷོ;
ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མྨ, ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
‘‘ནྷཱ་ཏྭཱ པི་ཏྭཱ ཙ ས་མྦུ་དྡྷོ, ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རོ;
ཨ་ཊྛཱ་སི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ, ཝི་ལོ་ཀེ་ནྟོ དི་སོ་དི་སཾ.
‘‘བྷ་ཝ་ནེ ཨུ་པ་ཝི་ཊྛོ་ཧཾ, ཨ་དྡ་སཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཡ་ཀཾ;
ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཨ་པྥོ་ཊེ་སིཾ ཨ་ཧཾ ཏ་དཱ.
‘‘ས་ཏ་རཾ་སིཾ་ཝ ཛོ་ཏ་ནྟཾ, པ་བྷཱ་ས་ནྟཾ་ཝ ཀ་ཉྩ་ནཾ;
ན་ཙྩ་གཱི་ཏེ པ་ཡུ་ཏྟོ་ཧཾ, པ་ཉྩ་ངྒ་ཏཱུ་རི་ཡ་མྷི ཙ.
‘‘ཡཾ ཡཾ ཡོ་ནུ་པ་པ་ཛྫཱ་མི, དེ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཐ མཱ་ནུ་སཾ;
ས་བྦེ ས་ཏྟེ ཨ་བྷི་བྷོ་མི, ཝི་པུ་ལོ ཧོ་ཏི མེ ཡ་སོ.
‘‘ན་མོ ཏེ པུ་རི་སཱ་ཛ་ཉྙ, ན་མོ ཏེ པུ་རི་སུ་ཏྟ་མ;
ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏོ་ས་ཡི་ཏྭཱ་ན, པ་རེ ཏོ་སེ་སི ཏྭཾ མུ་ནི.
‘‘པ་རི་གྒ་ཧེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཧཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་ན སུ་བྦ་ཏེ;
ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཏུ་སི་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཧཾ.
‘‘སོ་ལ༹་སེ་ཏོ ཀ་པྤ་ས་ཏེ, དྭི་ན་ཝ་ཨེ་ཀ་ཙི་ནྟི་ཏཱ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལཱ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཀྑ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཉྩ ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟོ ‘‘སུ་མུ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༤༣. ཏ་ཏྠ སུ་མུ་ཏྟི་ཀོཏི སུ་ནྡ་རཱ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝི་ཀཱ མུ་ཏྟི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་མུ་ཏྟི་ཀོ. ཏ་སྶ པ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་སཾ་སི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་པྥོ་ཊེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་མུ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི. པུ་ན ཏ་ཏྠ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་སྶ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱ་ཧུ སུ་མུ་ཏྟི་ཀོ་མྷཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟི་ཀོ ཝ་ཏ་མྷཱི’’ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀུ་ཏོ པ་ནཱ་ཡཾ སུ་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ’’ཏི? ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ ཐེ་རོ ས་བྦ་སྨཱ་པི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ སུ་ཝི་མུ་ཏྟོ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཱི་ཧི ཁུ་ཛྫ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁུ་ཛྫ་ཀེ་ཧཱིཏི ཁུ་ཛྫ་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧི, ཁུ་ཛྫཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝཱ. ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ མུ་ཏྟ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. ཀ་སྶ་ཀོ ཧི ཨ་ཁུ་ཛྫོ་པི ས་མཱ་ནོ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཁུ་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ལཱ་ཡ་ནེ ཀ་ས་ནེ ཀུ་དྡཱ་ལ་ཀ་མྨེ ཙ. ཡོ ཧི པ་ན ཀ་སྶ་ཀོ ལཱ་ཡ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཏཱ་ནི་པི ཨ་སི་ཏཱ་དཱི་ནི ཀུ་ཊི་ལཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཁུ་ཛྫ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་ཧི ཁུ་ཛྫ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སི་ཏཱ་སུ མ་ཡཱ, ན་ངྒ་ལཱ་སུ མ་ཡཱ, ཁུ་དྡ་ཀུ་དྡཱ་ལཱ་སུ མ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་སི་ཏཱ་སུ མ་ཡཱཏི ལ་ཝི་ཏྟེ་ཧི མ་ཡཱ མུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ཀྐེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨ་སི་ཏཱ་སུ མ་ཡཱཏི ལ་ཝི་ཏྟེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི མ་ཡཱ ཁུ་ཛྫི་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ན་ངྒ་ལཱ་སཱུ’’ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ངྒ་ལེ་ཧི ཀ་སི་རེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏ་ཀུ་དྡཱ་ལ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀུ་དྡཱ་ལཱ་སཱུ’’ཏི ‘‘ཀུ་ཎྛ་ཀུ་དྡཱ་ལཱ་སཱུ’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏི་ཁི་ཎ་ཁ་ཎི་ཏྟེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ་མེ་ཝཱཏི མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཨ་ཐ ཝཱ་པཱིཏི ཝཱ-ས་དྡོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. གཱ་མ་ཀེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ་ནི ཨ་སི་ཏཱ་དཱི་ནི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་དྷེ་ཝ མ་མ ས་མཱི་པེ་ཡེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏུ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཛྷཱ་ཡཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཛྷཱ་ཡ. སུ་མ་ངྒ་ལཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཛྷཱ་ནེ པ་ན ཨཱ་ད་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱཏི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ་སི ཏྭཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དཱ་ནི སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར, སུ་མ་ངྒ་ལ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཡ སཱ་ས་ནེ ས་ཉྫཱ་ཏཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་དུ་ཀྑཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཐེ་རོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ‘‘ཛྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ.
སུ་མ་ངྒ་ལ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སཱ་ནུ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ཏཾ ཝཱ ཨ་མྨ རོ་ད་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་ནུ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་མུ་ཁ་ཝི་ཀྑཱ་ལ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་སི. ས་ཏྠཱ ཧི བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལེ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ས་ཏྠུ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཏ་མྤི ཉ་ཏྭཱ མུ་ཁོ་ད་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་སི. ས་ཏྠཱ མུ་ཁཾ ཝི་ཀྑཱ་ལེ་ཏྭཱ མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ སཱ་དི་ཡི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ གེ་ཧེ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷི. ཏ་སྨིཾ ག་བྦྷ་ག་ཏེ་ཡེ་ཝ པི་ཏཱ པ་ཝཱ་སཾ ག་ཏོ, ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ད་ས་མཱ་ས་ཙྩ་ཡེ་ན པུ་ཏྟཾ ཝི་ཛཱ་ཡི་ཏྭཱ སཱ་ནཱུཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟེ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦཱ་ཛེ་སི, ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡོ ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁ་བྷཱ་གཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘སོ སཱ་ནུ་སཱ་མ་ཎེ་རོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཏོ པ་ཉྙ་ཝཱ ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་ནྣོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི མ་ནཱ་པོ་ཏི ས་བྦཾ སཱ་ནུ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ མཱ་ཏཱ ཡ་ཀྑ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏཾ ཡ་ཀྑཱ ‘‘སཱ་ནུ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ཡཾ མཱ་ཏཱ’’ཏི ག་རུ་ཙི་ཏྟི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱ ཧུ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ སཱ་ནུ་སྶ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཝི་བྦྷ་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཏཾ ཏ་སྶ ཡ་ཀྑི་ནི་མཱ་ཏཱ ཉ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་མཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘ཏ་ཝ པུ་ཏྟོ, སཱ་ནུ, ‘ཝི་བྦྷ་མི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, ཏ་སྨཱ ཏྭཾ –
‘‘སཱ་ནུཾ པ་བུ་དྡྷཾ ཝ་ཛྫཱ་སི, ཡ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དཾ;
མཱ་ཀཱ་སི པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཨཱ་ཝི ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ར་ཧོ.
‘‘ས་ཙེ ཏྭཾ པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཀ་རི་སྶ་སི ཀ་རོ་སི ཝཱ;
ན ཏེ དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཏྱ་ཏྠི, ཨུ་པྤ་ཙྩཱ་པི པ་ལཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩; དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༢༥ སཱ་ནུ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ) –
ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑི་ནི་མཱ་ཏཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི. མ་ནུ་སྶ་མཱ་ཏཱ པ་ན ཏཾ སུ་ཏྭཱ པ་རི་དེ་ཝ་སོ་ཀ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་ས་མ་པྤི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ སཱ་ནུ་སཱ་མ་ཎེ་རོ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ མཱ་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ མཱ་ཏ་རཾ རོ་ད་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྨ, ཀིཾ ནི་སྶཱ་ཡ རོ་ད་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟོ མཱ་ཏུ ‘‘མ་ཏཾ ཝཱ, ཨ་མྨ, རོ་ད་ནྟི, ཡོ ཝཱ ཛཱི་ཝཾ ན དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༤༤. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་མྨ, རོ་ད་ནྟཱ ནཱ་མ ཉཱ་ཏ་ཀཱ མི་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏ་ཀཾ མི་ཏྟཾ ཝཱ མ་ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ རོ་ད་ནྟི པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ, ཡོ ཝཱ ཉཱ་ཏ་ཀོ མི་ཏྟོ ཝཱ ཛཱི་ཝཾ ཛཱི་ཝ་ནྟོ དེ་ས་ནྟ་རཾ པ་ཀྐ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ན དི་སྶ་ཏི, ཏཾ ཝཱ ཨུ་དྡི་སྶ རོ་ད་ནྟི, ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ མ་ཡི ན ཝི་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཛཱི་ཝ་ནྟཾ དྷ་ར་མཱ་ནཾ མཾ པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏཾ པ་སྶ་ནྟཱི; ཀ་སྨཱ, ཨ་མྨ, རོ་ད་སི?མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏ་ཝ རོ་ད་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མཱ་ཏཱ ‘‘མ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡོ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༦༣) སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པྤ་བྦ་ཛ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ མ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟཱི –
‘‘མ་ཏཾ ཝཱ པུ་ཏྟ རོ་ད་ནྟི, ཡོ ཝཱ ཛཱི་ཝཾ ན དི་སྶ་ཏི;
ཡོ ཙ ཀཱ་མེ ཙ་ཛི་ཏྭཱ་ན, པུ་ན་རཱ་ག་ཙྪ་ཏེ ཨི་དྷ.
‘‘ཏཾ ཝཱ་པི པུ་ཏྟ རོ་ད་ནྟི, པུ་ན ཛཱི་ཝཾ མ་ཏོ ཧི སོ;
ཀུ་ཀྐུ་ལཱ༹ ཨུ་བྦྷ་ཏོ ཏཱ་ཏ, ཀུ་ཀྐུ་ལ༹ཾ པ་ཏི་ཏུ་མི་ཙྪ་སཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༣༩; དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.སཱ་ནུ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ) –
གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་སི.
ཏ་ཏྠ ཀཱ་མེ ཙ་ཛི་ཏྭཱ་ནཱཏི ནེ་ཀྑ་མྨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡ, ཏ་ཉྩ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་བྦ་ཛྫཱ ཧེ་ཏྠ ཀཱ་མ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. པུ་ན་རཱ་ག་ཙྪ་ཏེ ཨི་དྷཱཏི ཨི་དྷ གེ་ཧེ པུ་ན་དེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏཾ ཝཱ་པཱིཏི ཡོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་བྦྷ་མ་ཏི, ཏཾ ཝཱ་པི པུ་གྒ་ལཾ མ་ཏཾ ཝི་ཡ་མཱ་དི་སི་ཡོ རོ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པུ་ན ཛཱི་ཝཾ མ་ཏོ ཧི སོཏི ཝི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ ཡོ ཛཱི་ཝ་ནྟོ, སོ གུ་ཎ་མ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ མ་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི་སྶ ས་ཝི་སེ་ས་སཾ་ཝེ་གཾ ཛ་ནེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ཀྐུ་ལཱ༹’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘ཨ་ཧོ་ར་ཏྟཾ ཨཱ་དི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཌ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ལ༹་ནི་ར་ཡ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཀུ་ཀྐུ་ལཱ༹ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟི་ཡཱ མ་ཡཱ ཨུ་བྦྷ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཏོ, ཏཱ་ཏ སཱ་ནུ, ཀུ་ཀྐུ་ལ༹ཾ པ་ཏི་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་སི པ་ཏི་ཏུ་ཀཱ་མོ་སཱི’’ཏི.
ཏཾ སུ་ཏྭཱ སཱ་ནུ་སཱ་མ་ཎེ་རོ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢༡.༢༥-༢༩) –
‘‘བྷུ་ཉྫ་ནྟཾ ས་མ་ཎཾ དི་སྭཱ, ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མ་ནཱ་ཝི་ལཾ;
གྷ་ཊེ་ནོ་ད་ཀ་མཱ་དཱ་ཡ, སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ ཨ་དཱ་ས་ཧཾ.
‘‘ནི་མྨ་ལོ ཧོ་མ་ཧཾ ཨ་ཛྫ, ཝི་མ་ལོ ཁཱི་ཎ་སཾ་ས་ཡོ;
བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ, ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏེ སུ་བྷཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨུ་ད་ཀཾ ཡ་མ་དཱ་ས་ཧཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, ད་ཀ་དཱ་ན་སྶི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ས་ཊྛི་མྷི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨེ་ཀོ་ཝ ཝི་མ་ལོ ཨ་ཧུ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཙ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་མེ་ཝ གཱ་ཐཾ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧཱ་སི.
སཱ་ནུ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་ཐཱ་པི བྷ་དྡོ ཨཱ་ཛ་ཉྙོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཀོ་ར་ཎྜ་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ སེ་ཊྛི་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ ཡོ་བྦ་ན་མ་དེ་ན ཀཱ་མེ་སུ མུ་ཙྪཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཧ་ར་ཏི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་ར་དཱ་རི་ཀཾ རཱ་ཛ་པུ་རི་སེ་ཧི ཝི་ཝི་དྷཱ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི. པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཙ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ སུ་ས་མྨ་ཊྛཾ པ་རི་ཝེ་ཎཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཾ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ སུ་པ་ཉྙ་ཏཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ན སོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱིཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ.
སོ རཱ་གུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ, ‘‘དྷི་ར་ཏྠུ, མཾ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ས་དྡྷཱ་དེ་ཡྻཾ བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ’’ནྟི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་བྦྷ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི, ཏེ་ན ཙ མ་གྒེ་ན ས་ཀ་ཊེ་སུ ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀོ ས་ཀ་ཊ་ཡུ་ཏྟོ གོ་ཎོ པ་རི་སྶ་མ་ནྟོ ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལི་ཏྭཱ པ་ཏི, ཏཾ སཱ་ཀ་ཊི་ཀཱ ཡུ་ག་ཏོ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏི་ཎོ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན་པི དྷུ་རེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏཾ དི་སྭཱ – ‘‘ཡ་ཐཱ་ཡཾ གོ་ཎོ ས་ཀིཾ ཁ་ལི་ཏྭཱ་པི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀིཾ དྷུ་རཾ ཝ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ་པི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ཀིཾ ཁ་ལི་ཏེ་ནཱ་པི ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ སཱི་ལཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢༡.༣༥-༣༩) –
‘‘ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཉྩ པ་དཾ དི་སྭཱ, ཙ་ཀྐཱ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་སི་ཏཾ;
པ་དེ་ནཱ་ནུ་པ་དཾ ཡ་ནྟོ, ཝི་པ་སྶི་སྶ མ་ཧེ་སི་ནོ.
‘‘ཀོ་ར་ཎྜཾ པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ, ས་མཱུ་ལཾ པཱུ་ཛི་ཏཾ མ་ཡཱ;
ཧ་ཊྛོ ཧ་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཨ་ཝ་ནྡིཾ པ་ད་མུ་ཏྟ་མཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་པཱུ་ཛ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་པྤ་མྷི, ཨེ་ཀོ ཝཱི་ཏ་མ་ལོ ཨ་ཧུཾ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་ན་དཱི་པ་ནིཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་དྡོ ཨཱ་ཛ་ཉྙོ, ཁ་ལི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༤༥. ཏ་ཏྠ ཁ་ལི་ཏྭཱཏི པ་ཀྑ་ལི་ཏྭཱ. པ་ཏི་ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི, པུ་ན་དེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ བྷ་དྡོ ཨུ་ས་བྷཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ནྟོ པ་རི་སྶ་མ་པྤ་ཏྟོ ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཀྑ་ལི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏོ ན ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན དྷུ་རཾ ཚ་ཌྜེ་ཏི, ཐཱ་མ་ཛ་ཝ་པ་ར་ཀྐ་མ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཁ་ལི་ཏྭཱ་པི པ་ཏི་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་སྶ་མ་པྤ་ཏྟོ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན ཁ་ལི་ཏྭཱ ཏཾ ཁ་ལི་ཏཾ ཐཱ་མ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཝ་ན་ནྟེ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀཾ, ཏ་སྶ ཨུ་རེ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཨོ་ར་སཾ པུ་ཏྟཾ བྷ་དྡཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ས་དི་ས་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཙ མཾ དྷཱ་རེ་ཐ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ས་མི་དྡྷི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་དྡྷཱ་ཡཱ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་མི་དྡྷི་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏྟཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ སི་དྡྷ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ས་ཝ་ཎྚཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི ཀ་ཎྞི་ཀ་བ་དྡྷཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཀུ་ལ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ ཀུ་ལཾ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཌྜྷི, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཙ་སྶ ཨ་བྷི་རཱུ་པོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ གུ་ཎ་ཝཱ ཨི་ཏི ཝི་བྷ་ཝ་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ཙ གུ་ཎ་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ཙ ས་མི་དྡྷཱིཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. སོ བི་མྦི་སཱ་ར་ས་མཱ་ག་མེ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཏ་པོ་དཱ་རཱ་མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ ས་ཏྠཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏེ ཙཱ་ཧཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཙ མེ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཏ་སྶེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཏཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ མཱ་རོ པཱ་པི་མཱ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ མ་ཧ་ནྟཾ བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡ་མ་ཀཱ་སི, པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་ནྡྲི་ཡ་ན་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ་རོ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏི, ག་ཙྪ, བྷི་ཀྑུ ཏ་ཏྠ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢༡.༣༠-༣༤) –
‘‘ཀ་ཎི་ཀཱ་རཾ་ཝ ཛོ་ཏ་ནྟཾ, ནི་སི་ནྣཾ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ;
ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟཾ དི་སཱ ས་བྦཱ, སི་དྡྷ་ཏྠཾ ན་ར་སཱ་ར་ཐིཾ.
‘‘དྷ་ནུཾ ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ་ན, ཨུ་སུཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧ་ཧཾ ཏ་དཱ;
པུ་པྥཾ ས་ཝ་ཎྚཾ ཚེ་ཏྭཱ་ན, བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ.
‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨེ་ཀ་པ་ཉྙཱ་སི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨེ་ཀོ ཨཱ་སིཾ ཛུ་ཏི་ནྡྷ་རོ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ མཱ་རོ མ་ཧ་ནྟཾ བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཨ་བྷཱི་ཏོ ཨ་ཙྪ་མྦྷཱི ‘‘ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ མཱ་རཱ་ནཾ ས་ཏ་མྤི ས་ཧ་སྶ་མྤི མ་ཡ྄ཧཾ ལོ་མ་མྤི ན ཀ་མྤེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཡཱ་ཧཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༤༦. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ཡཱཏི དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཙེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཙ. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཨ་གཱ་ར་སྨཱཏི གེ་ཧ་ཏོ གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་ཏོ ཝཱ. ཨ་ན་གཱ་རི་ཡནྟི པ་བྦ་ཛྫཾ, སཱ ཧི ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ ‘ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏ’ནྟི ཨ་གཱ་རི་ཡཾ ནཱ་མ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ མེ ཝུ་ཌྜྷཱཏི ས་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ས་ཏི, པ་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ མེ ཝུ་ཌྜྷཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ, ན དཱ་ནི ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦཱ ཨ་ཏྠི ས་ཏི་པ་ཉྙཱ ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ཉྩ སུ་ས་མཱ་ཧི་ཏནྟི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཙ ཙི་ཏྟཾ མེ སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ, ན དཱ་ནི ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠི, ས་མཱ་དྷི ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཾ ཀ་ར་སྶུ རཱུ་པཱ་ནཱིཏི པཱ་པི་མ མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི ཝི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙིཾ ཀ་རོ་ཧི, ཏེ་ཧི པ་ན ནེ་ཝ མཾ བྱཱ་དྷ་ཡི་སྶ་སི མ་མ ས་རཱི་ར་ཀ་མྤ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་སི, ཀུ་ཏོ ཙི་ཏྟ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ? ཏ་སྨཱ ཏ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་པ་ཧེ་ན་ཀཾ ཝི་ཡ ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ སོ་དྷེ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་ཏི ཐེ་རོ མཱ་རཾ ཏ་ཛྫེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ མཱ་རོ ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི མཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི.
ས་མི་དྡྷི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨུ་ཛྫ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ན་མོ ཏེ བུ་དྡྷ ཝཱི་ར་ཏྠཱུཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཨུ་ཛྫ་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ ཨི་ཏོ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ ཏི་སྶཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥེ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ སོ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི, ཨུ་ཛྫ་ཡོཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ པཱ་ར་གཱུ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ སཱ་རཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༢༡.༡-༤) –
‘‘ཀ་ཎི་ཀཱ་རཾ པུ་པྥི་ཏཾ དི་སྭཱ, ཨོ་ཙི་ནི་ཏྭཱ་ན་ཧཾ ཏ་དཱ;
ཏི་སྶ་སྶ ཨ་བྷི་རོ་པེ་སིཾ, ཨོ་གྷ་ཏི་ཎྞ་སྶ ཏཱ་དི་ནོ.
‘‘དྭེ་ན་ཝུ་ཏེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཡཾ པུ་པྥ་མ་བྷི་རོ་པ་ཡིཾ;
དུ་གྒ་ཏིཾ ནཱ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི, བུ་དྡྷ་པཱུ་ཛཱ་ཡི་དཾ ཕ་ལཾ.
‘‘པ་ཉྩ་ཏིཾ་སེ ཨི་ཏོ ཀ་པྤེ, ཨ་རུ་ཎ་པཱ་ཎཱི་ཏི ཝི་སྶུ་ཏོ;
ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མྤ་ནྣོ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི མ་ཧ་བྦ་ལོ.
‘‘ཀི་ལེ་སཱ ཛྷཱ་པི་ཏཱ མ་ཡ྄ཧཾ…པེ… ཀ་ཏཾ བུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ས་ན’’ནྟི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ན པ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ན་མོ ཏེ བུ་དྡྷ ཝཱི་ར་ཏྠཱུ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི.
༤༧. ཏ་ཏྠ ན་མོཏི པ་ཎཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཏེཏི པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྤ་དཱ་ན་ཀི་ཏྟ་ནཾ, ཏུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷ ཝཱི་རཱཏི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི མཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷི་པྤ་མ་དྡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཧ་ནྟེ་ན མ་ཧ་ཏཱ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝཱི་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྠཱུཏི ཧོ་ཏུ, ཏ་སྶ ‘‘ན་མོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ་སི ས་བྦ་དྷཱིཏི ས་བྦེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་བྦ་སྨི་ཉྩ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་སི བྷ་ཝ་སི, ན ཏ་ཡཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཡ་ཏོ་ཧཾ ཏུ་ཡ྄ཧཱ་པ་དཱ་ནེ ཝི་ཧ་རཾ, ཝི་ཧ་རཱ་མི ཨ་ནཱ་ས་ཝོཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཝ ཨ་པ་དཱ་ནེ ཨོ་ཝཱ་དེ ག་ཏ་མ་གྒེ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཧ་རཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཝི་ཧ་རཱ་མི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ན་མོ ཏེ བུ་དྡྷ-ཝཱི་ར་ཏྠཱུ་ཏི.
ཨུ་ཛྫ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ས་ཉྫ་ཡ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་ཏོ ཨ་ཧནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ས་ཉྫ་ཡ་ཏྠེ་ར་སྶ གཱ་ཐཱ. ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? སོ་པི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཙི་ན་ནྟོ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ མ་ཧ་ཏི པཱུ་གེ སཾ་ཀི་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྠུཾ ས་ངྒྷ་རི་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཡཾ ད་ལི་དྡོ ཧུ་ཏྭཱ ནེ་སཾ ག་ཎཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྱཱ་ཝ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་མཱ་ན་སོ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཏཾ ཏཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཨ་ཀཱ་སི. སོ ཏེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཾ་ས་ར་ནྟོ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི ས་ཉྫ་ཡོ ནཱ་མ ནཱ་མེ་ན, སོ ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟོ བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣེ དི་སྭཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་པྤ་སཱ་དོ ས་ཏྠཱ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ཏ་སྶ ས་ཏྠཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. སོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པ་བྦ་ཛི. པ་བྦ་ཛ་ནྟོ ཙ ཁུ་ར་གྒེ་ཡེ་ཝ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ ཨ་ཧོ་སཱི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་དཱ་ནེ (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༠.༥༡-༥༥) –
‘‘ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, མ་ཧཱ་པཱུ་ག་ག་ཎོ ཨ་ཧུ;
ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ཨཱ་སིཾ, ས་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སུ ཝཱ་ཝ་ཊོ.
‘‘དེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ ཙ མེ ན་ཏྠི, སུ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧེ་སི་ནོ;
ཨ་ཝ་ནྡིཾ ས་ཏྠུ་ནོ པཱ་དེ, ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ.