༤. ཏུཾ་སྨཱ
ཏུཾ་སྨཱ་ཏཱི་ཧ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ‘ཏུཾ་ཏཱ་ཡེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏོ ཙེ་ཏི ཡ་ཏོ ཏུཾ་སྨཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཡ་ཏོ ཙ ཝི་སེ་ས་ན ནི་དྡེ་སོ, ཏ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཏ་དཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ… ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཡ་སྨཱ སོ ཝི་ཧི་ཏོ ཏ་དཱ་དི་ནོ ག་ཧ་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཡ་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ་ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ… ‘‘ཝི་དྷི་བྦི་སེ་ས་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི (༡-༡༣) ཝ་ཙ་ནཱ་བྷི མ་ན་སི ནི་དྷཱ་ཡཱ་ཧ- ‘ཡ་ཏོ ཀི་རི་ཡ་ཏྠཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི. སོ ཀི་རི་ཡ་ཏྠོ ཨཱ་དི ཡ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ སོ ཏ་དཱ་དི སོ པ་ཙྩ་ཡོ་ནྟེ ཏ་སྶ (སོ ཏ་ད་ནྟོ). ཏ་དཱ་དི་ཏ་ད་ནྟ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝི་སེ་ས་སྶ ག་ཧ་ཎཾ, (ན་ཏུ) ཏ་ད་ནྟ་མ་ཏྟ་སྶེ ཏྱ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙ ཏུཾ་སྨཱ་ཨི་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ་ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏེ བྷ་ཝ་ཏུ ‘‘ཝི་དྷི་བྦི་སེ་ས་ན་ནྟ་སྶེ’’ཏི ཏ་ད་ནྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཏུ ཀ་ཐཾ ཏ་དཱ་དི་ནོ ག་ཧ་ཎཾ ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏྟཱ’ཏི. ཡ་ཏོ ཝི་ཧི་ཏོ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ན བྷ་ཝ་ཏི སཱི་ལེ་ནེ་ཏི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝཱི ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་སྨཱ. ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ-ཏྠོ, ཡ་མཱ་ཁྱཱ་ཡ་ཏེ ‘པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཡ་སྨཱ སོ ཝི་ཧི་ཏོ ཏ་དཱ་དི་ནོ ག་ཧ་ཎ’ནྟི. བྷ་ཝ་ཏྭེ་ཝཾ ཏ་དཱ་དི་ནོ ཏ་ད་ནྟ་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏོ ཀི་པྥ་ལཾ་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཏེ་ནེ’ཙྩཱ་དི.
ས་པཱ་དི་ཏོ་ཏི པཱ་དི་ས་ཧི་ཏ་ཏོ. ཁ ཚ སུ་པྤ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཁ ཚ སཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཏུཾ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་སྶ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཱ ས་པཱ་དི་ཏོ ཁ ཚ སཱ་ན་མ་ནུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་པུ་བྦཱ ‘ཛི-ཛ་ཡེ’ཨི་ཙྩ་སྨཱ ཏུཾ་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱ ‘ཝི་ཛེ་ཏུ་མི་ཙྪ་ཏཱི’ཏི ཨ་ཏྠེ ‘‘ཏུཾ་སྨཱ’’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ(སོ), ཏུཾ་སྶ་ཙ ལོ་པོ, ནེ་མི་ཏྟི་ཀེ ཨེ་ཀཱ་རེ ནི་ཝ་ཏྟེ ‘ཛི་ས ཛི་ས ཨི་ཏི དྭི་ཏྟེ ཨ་ནཱ་དི་བྱ་ཉྫ་ན་ལོ་པོ ‘‘ཛི་ཧ་རཱ་ནཾ གཱི’’ཏི (༥-༡༠༢) གཱི. ཛི་གཱི་ས་པྤ་ཀ་ཏི་ཏོ ‘‘བྷཱུ་ཏེ ཨཱི་ཨཱུཾ’’ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ (༦-༤) ཨཱི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཉ. ‘‘ཨཱ ཨཱི ཨཱུ མྷཱ སྶཱ སྶ་མྷཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི (༦-༣༣) ཨཱི་སྶ ར་སྶེ བྱ་ཛི་གཱི་སི. ཡ་དི ཏུ ས་པཱ་དི་ཏོ ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཏ་དཱ བྱ་ཛི་གཱི་སཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ ཀ་རཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་སྶེ་ཀ་སྶ་ར་སྶ དྭི་བྦ་ཙ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཁ ཚ སཱ་ན’’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ (༥-༦༩) ཝི་ཛི་ཡ ཨི་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝི་ས་དྡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱི་མྷི ཙ ཝི་ཧི་ཏེ ས་པཱ་དི་ནོ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་ས་དྡ པུ་བྦེ ཨ་ཉཱ་ག་མོ སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ཝི་ཝི་ཛི་སཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་མྤ་ས་ཛྫེ་ཡྻ.
ཏུཾ་སྨཱ ཨི་ཙྪཱ་ཡ་ནྟི ཙ པ་ཀ་ཏི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཱ་ན་མུ་པ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ ལི་ངྒེ་ན ཁ ཚ ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་ད་ནྟོ ཙ ཨ་ནུ་མི་ཏོ ན པ་ན ཏུཾ, ཏུ་མི་ཧ སུ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ན ཏ་ད་ནྟོ, ནཱ་པི ཚ ཚ་སཱ’ཏི. ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཨི་ཙྩ་ཏྲ དྭི་ཏྟེ པུ་བྦ་སྶ གྷ་སྶ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མཱ’’ཏི (༥-༧༨) གོ. ཏ་སྶ ‘‘ཀ་ཝ་གྒ་ཧཱ་ནཾ ཙ་ཝ་གྒ་ཛཱ’’ཏི (༥-༧༩) ཛོ. པཱ་ཎི་ནི་ནཱ་པཱི་ཧ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀེ སུ་ཏྟེ ཝཱ་ཀྱ་མྤི ཡ་ཐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཝཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ནི་རཱ་ཀ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ཝཱ་ཀྱ་མྤི’ཙྩཱ་དི. པ་ཀ་ཏྱཱ་དི་ཏྱ་ཏྲ ཨཱ་དི ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, པ་ཀ་ཏི ཝི་སེ་སོ ཏུ་མ་ནྟོ, ཨི་ཙྪ་ཏྠོ-ཏྠ་ཝི་སེ་སོ. ཨི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ‘‘ཏུཾ་སྨཱ ལོ་པོ ཙི་ཙྪཱ་ཡཾ ཏེ’’ཨི་ཏི ཨི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ. ནི་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ན. ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ་མུ་པ་ས་ངྑྱཱ་ན’’ནྟི (༣-༡-༧) ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ནི་རཱ་ཀ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི.
ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ཀཱུ་ལ་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཡཱ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ‘ཀཱུ་ལ་པྤ་ཏི་ཏུ་མི་ཙྪ་ཏཱི’ཏི ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝེ་ཙྪཱ་པ་ཀཱ་ས་ན་མ་སི་དྡྷཾ, ཏེ་ནཱ་སི་དྡྷེ་ན ཝཱ་ཀྱེ་ནཱ་སི་དྡྷཱ་ནཾ ཁ ཚ སཱ་ནཾ སཱ་དྷ་ནཾ ཨ་སི་དྡྷེ་ནཱ་སི་དྡྷ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪཱ. ཨི་ཙྪཱ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་པ་ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་པ་ལ་དྡྷི ཨུ་པཱ་ལ་མྦོ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཏི་ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་པ་ལ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ད་པ་དེ་སེ ནཱ་ཙེ་ཏ་ནེ་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཡོ་པེ་སཱ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དེ་ཝ་ད་ཏྟེ ར་ཛྫུ ཁཱི་ལཱ་དི་པཱ་ཎི་ནཱ ཨུ་ཡྻོ་གོ, ཀཱུ་ལེ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཝི་ཀཱི་ར་ཎཱ་དི. ར་ཛྫུ གུ་ཎོ. ཁཱི་ལོ [ཀཱི་ལ (པ་ཉྩི་ཀཱ)] སཾ་ཀྭཱ་དི.
པུ་ལོ ཏི་ཎཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཏོ. སཱ སུ་ན་ཁོ མི་མ་རི་ས་ཏཱི་ཏི མ་ར=པཱ་ཎ་ཙཱ་གེ’ཨི་ཙྪཱ་ཡཾ ཏུ་མ་ནྟཱ སོ. ‘‘ཉི བྱ་ཉྫ་ན་སྶེ’’ཏི (༥-༡༧༠) ཉི. དྭི་ཏྟེ པུ་བྦ་ཏོ-ཉྙ་སྶ ལོ་པོ ‘‘ཁ ཚ སེ་སྭཱི’’ཏི (༥-༧༦) དྭི་ཏྟེ པུ་བྦ་སྶཱ་སྶ ཨི་མི་མ་རི་ས་ཏི. ཏ་ཐཱ པི་པ་ཏི་ས་ཏཱི་ཏི ‘པ་ཏ་པ་ཐ=ག་མེ་ན’ ཨི་ཙྩ་སྶ. སཱ མི་མ་རི་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏི་པི ས་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟེ ཝི་ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ སུ་ན་ཁ་སྶ མ་ར་ཎི་ཙྪཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་པཱ་དི་ཏཾ. ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ས་ནྟཱ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི (༣-༡-༧) པཱ་ཎི་ནཱི་ཡ་ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ནྣི་རཱ་ཀ་ཏྟུ་མཱ་ཧ- ‘བུ་བྷུ་ཀྑི་ཏུ’མི་ཙྩཱ་དི. ཛཱ་ཏི་པ་ད་ཏྠ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ནི་ཝུ་ཏྟི་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ཧ- ‘ཛཱ་ཏི་པ་ད་ཏྠེ’ཙྩཱ་དི. ཨི་ཏ་རོ ཨི་ཙྪ་ཏྠོ.