༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. སྱཱ་དི
ཡ་སྶཱ་ཏི་ཀ་མཱ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཡོ་ཨཱ་དི་ཨ་ཀྑ་ར་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ, ཀི་ནྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ- ‘ཨི་ད’མི་ཙྩཱ་དི, ཨི་ད་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སྱཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ, ས་མུ་དཱ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་དྡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི སྱཱ་དི་ས་དྡོ སི་ཨཱ་དི་ཀེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཝི་དྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཡ་སྨཱ ས ཝི་ཧི་ཏོ ཏ་དཱ་དི་ནོ ཏ་ད་ནྟ་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཡེ་ན. སྱཱ་དི ཨ་ནྟེ ཡ་སྶ ཏཾ སྱཱ་དྱ་ནྟཾ. ན་ནུ ཙ ‘‘སྱཱ་དི་སྱཱ་དི་ནེ་ཀ་ཏྠ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཡཾ་ཀི་ཉྩི སྱཱ་དྱ་ནྟཾ ཡེ་ན་ཀེ་ན་ཙི སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝ་མ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧི ཡ་ཐཱ གཱ་མ་ག་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དོ, ཏ་ཐཱ པ་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟེ གཱ་མཾ, ག་ཏོ ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟོ གུ་རུ་ཀུ་ལ་ནྟི ཨཱ་དོ་པི ས་མཱ་སོ ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི’ཙྩཱ་དི, ཡ་སྶ སྱཱ་དྱ་ནྟ་སྶ་ཡེ་ན སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏེ་ན སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧ་ཏཾ སྱཱ་དྱ་ནྟ་མེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡ་སྶཱ་ཏྱཱ་དི་སྭ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ ཙ གཱ་མ་ག་ཏོ་ཏྱ་ཏྲ་ཏྠཱི་མེ་ས-མ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏྱེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠཱ་ཧུ-
ནི་ཡ་ཏཾ སཱ་དྷ་ནཾ སཱ་དྷྱེ, ཀྲི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་སཱ་དྷ་ནཱ;
ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན མེ་ཏེ་སཾ [ཙེ་ཐི་སྶཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)], ནི་ཡ་མོ-ཡ་མྤ་ཀཱ་ས་ཏཱི་ཏི.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡ་ཏོ གཱ་མ་མི་ཙྩེ་ཏཾ སཱ་དྷ་ནཾ སཱ་དྷྱཾ ཀི་རི་ཡཾ ཏཾ་བྱ་པ་དེ་ས་ཛཱ་ན་ན་ཡོ་གྱ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ ག་ཏོ་ཏི, ཨ་ཏོ སཱ་དྷ་ནཾ ཀཱ་ར ཀཾ སཱ་དྷྱེ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ནི་ཡ་ཏཾ, ཡ་ཏོ ཙ ཀི་རི་ཡཱ ས་ཡཾ སཱ་དྷ་ན་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ ཀིཾ ག་ཏོ་ཏི, ཨ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་པི ནི་ཡ་ཏཾ སཱ་དྷ་ན་མེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ནི་ཡ་ཏ་སཱ་དྷ་ནཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ནི་ཡ་མོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་སཾ སཱ་དྷྱ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ཏཱི’’ཏི. པ་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟ གཱ་མཾ, ག་ཏོ ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟོ གུ་རུ་ཀུ་ལཾ་ཏྱ་ཏྲ ཏུ གཱ་མ་ནྟི སཱ་དྷ་ནཾ པ་སྶེ་ཏི སཱ་དྷྱ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ག་ཏོ་ཏི ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཏུ གུ་རུ་ཀུ་ལ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཙ གཱ་མ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝཱ་ཀྱ་ནྟ་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ན་ཏྠེ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ན བྷ་ཝ་ཏི ས་མཱ་སོ, ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ་མཱུ་ཧ་ནཱི་ཡཾ, ས་མྦ་ནྡྷོ ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྦ་ནྡྷྱ་ནྟ་ར་ཏོ-ན་ཝ་ཊྛི་ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་སེ ནི་ཝེ་སེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཙ ཝུ་ཏྟཾ–
ཏ་སྶ ཏྭཱ་ཀ་ངྑ་ཏོ བྷེ་དེ, ཡཱ པ་རི་པླ་ཝ་མཱ་ན་ཏཱ;
ཝི་སེ་སེ ཏཾ ནི་ཝེ་སེ་ནྟོ, ས་མྦ་ནྡྷོ་ཝཱ་ཝ་ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི.
བྷེ་དེ ཝི་སེ་སེ གཱ་མ་ནྟེ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙཾ ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཾ ‘གཱ་མ་མཱ་སཱི་ས་ཏི, ཛ་ཧཱ་ཏི, ག་ཏོ’ཏི, ཏ་ཐཱ ‘ག་ཏོ གཱ་མཾ, ཝ་ནཾ, གུ་རུ་ཀུ་ལ’ནྟི ཝེ་ཝ་མཱ་ཀ་ངྑ་ཏོ-བྷི་ལ་ས་ཏོ ཏ་སྶ ཏུ པ་དྷཱ་ན་པ་ད་སྶུ་པ་ས་ཛྫ་ན་པ་ད་སྶ ཙ ཡཱ པ་རི་པླ་ཝ་མཱ་ན་ཏཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ ཏཾ ཝི་སེ་སེ ཝི་སི་ཊྛེ ས་མྦ་ནྡྷི་ནི ནི་ཝེ་སེ་ནྟོ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ ས་མྦ་ནྡྷོ་ཝཱ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རོ ཀྭ་ཙི སཱ་དྷྱ་སཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཀྭ་ཙི པ་ཀ་ཏི་ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝོ ཀྭ་ཙི ས་སྶཱ་མི ས་མྦ་ནྡྷ་རཱུ་པོ ཨ་ཝ་ཚི་ནྡ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷྱ་ནྟ་ར་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཏོ-ཡ་མ་པེ་ཀྑཱ ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ནི་རཱུ་པྱ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཡ་ཏྠཱ་ཏྠི པ་དཱ་ན་མ་པེ་ཀྑཱ, ཏ་ཏྠ ས་མཱ་སཱ་ཝ་ག་མོ, ཡ་ཏྲ ཏུ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྲ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱ་ནུ་པ་དི་ཊྛོ ཝི་ས་ཡ་ཝི་བྷཱ་གོ ཉཱ་ཡ་ཏེ་ཏི བྷཱ་ཝོ, བཱ་ལེ ཨ་བུ་དྷེ་ཏུ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཏྟོ ས་མཱ་ས་ཝི་དྷཱ་ན་ལོ་པཱ་དི་ནཱ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་མུ་པཱ་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཏུ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ [ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ] ཝཱ་ཀྱ་ས་མཱ་སཱ་ནཾ བྷེ་དོ, ན ཧི ཝཱ་ཀྱེ དི་ཊྛ་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་སེ ས་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ–
བཱ་ལེ ནི་སྶཱ་ཡུ་པཱ་ཡོ-ཡཾ, ཝི་ཙི་ཏྟོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ;
བྷེ་དོ ཝཱ་ཀྱ་ས་མཱ་སཱ་ནཾ, ཙྩ་ནྟཾ [ཉྙ་ཏྟཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ས་དྡ་ནྟ་རཾ ཡ་ཏོ་ཏི.
ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟེ་པི་ཡ་སྶ་ཡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏེ་ན ས་ཧ ཏ་དེ་ཀ་ཏྠ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ནི་ཊྛཾ ཀི་ཉྩི་པཱི་ཧ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱ་པེ་ཀྑཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ཡེ་ཏི པ་དཱ་ན་མ་ཉྙོ་ཉྙཱ་ཀ་ངྑཱ བྱ་པེ་ཀྑཱ, སཱ་ཝ སཱ མ་ཏྠི་ཡཾ, ཏ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧཱ་ཡ. ས་མ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཀ་ཏ་ནྟི པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ‘‘ས་མ་ཏྠོ པ་ད་ཝི་དྷཱི’’ཏི (པཱ, ༢-༡-༡) ས་མ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཀ་ཏཾ. ས་མ་ཏྠོ པ་ད ཝི་དྷཱི་ཏི པ་རི་བྷཱ་སཱ་ཡ་མ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ [ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝི་དྷི, པ་དཱ་ནཾ ཝི་དྷི པ་ད་ཝི་དྷི་ས་མཱ་སཱ་དི, ཡོ་ཀོ་ཙཱི་ཧ ས་ཏྠེ པ་ད་ཝི་དྷི,སོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་གྒ་ཧ ཝཱ་ཀྱ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནེ (ས་ཏྟི) ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི, ཏཱ་དི་ས་པ་རི་བྷཱ་སཱ་ཡ བྱཱ་པཱ་ར་ཏོ ཏེ་སཾ ‘པ་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟ གཱ་མཾ, ག་ཏོ ཡ་ཉྙ་ད་ཏྟོ གུ་རུ་ཀུ་ལཾ’ ཏྱཱ་དོ ནཱ་ནི་ཊྛ་པྤ་ཏྟི, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ དྭི་དྷཱ་ཏྱུ་པ་ག་མྱ་ཏེ ཝཱ་ཀྱེ བྱ་པེ་ཀྑཱ་ཝུ་ཏྟི་ཡ་མེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏི [ཝུ་ཏྟི་ཡ་མེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ་ཀྱེ བྱ་པེ་ཀྑཱ་ཙེ་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)]. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧཾ ཝ་ཙ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན པ་ཊི་པཱ་དི་ཡ དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧ་མི་དཱ་ནི ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཀ་ཏྠཱི བྷཱ་ཝོ’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ བྷི་ནྣ་ཏྠཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ, ཝཱ་ཀྱེ ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཱ ན་ཏྠི བྷི་ནྣ་ཏྠ་ཏྟཱ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ བྷེ་ད་ནི་བ་ནྡྷ་ནཱ ཚ་ཊྛྱུ་པ་ཛཱ་ཡ་ཏེ ‘ར་ཉྙོ པུ་རི་སོ’ཏི, ཝུ་ཏྟི་ཡ་ནྟཱུ་བྷ་ཡ་པ་ད་བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཱ བྷ་ཝ་ཏི, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ས་མཱ་སེ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝི་སེ་སྶ་མ་ནུ་པ་ཝཱི་ས་ཏི ཨེ་ཀཱི་བྷ་ཝ་ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཝཱ་ཀྱེ ཏུ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཝི་སེ་སྶ་ཏོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝཱ ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏེ’’ཏི. དྭ་ནྡ་ས་མཱ་ས་སྶ ཏུ པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཀ་ལ་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ‘ར་ཉྙོ གོ ཙ ཨ་སྶོ ཙ པུ་རི་སོ ཙཱ’ཏི ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ‘ར་ཉྙོ ག་ཝཱ་སྶ པུ་རི་སཱ’ཏི ས་མཱ་ས་སྶ ཝི་སེ་སོ ཨེ་ཀ་ཏྠཱི བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎོ བྷ་ཝ་ཏྱེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་ཧི ཏ་ཏྠ ཝཱ་ཀྱེ བྷི་ནྣ་ཏྠ་ནི་བ་ནྡྷ་ན ས་མུ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ་ཡ ཙ་ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ས་མཱ་སེ ཏུ ན་པྤ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཨེ་ཀ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ‘‘སྱཱ་དི་སྱཱ་དི་ནེ་ཀ་ཏྠ’’ ཏྱེ་ཀ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ, ཨེ་ཀ་ཏྟཱི་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ, ཨེ་ཝ་ཀཱ་རོ ན ཝཱ་ཀྱེ ཏ་ཐཱ་ཧི དཱི་པེ་ཏི. ཝཱ་ཀྱེ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ- ཝཱ་ཀྱེ’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝཱ་ཀྱེ་ཏི ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱ་ཀྱེ, ཝི་སེ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏྱ་ནེ་ནེ་ཏི ཝི་གྒ- ཧོ, སོ ཙ ཏཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཙེ་ཏི ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱ་ཀྱཾ, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ག་ཧ་ཎཾ ཝི་གྒ་ཧོ, ཏ་ད་ཏྠཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱ་ཀྱཾ, ཏ་སྨིཾ, ཀཱ་ཡཾ བྱཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཨཱ་ཧ-‘བྷེ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ’ཏི, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན སཾ་ས་གྒ བྷེ་ད སཾ་ས་གྒཱ་ན་ཉྩ ག་ཧ་ཎཾ.
ཏ་ཏྠ སཱ་ནྟ་རེ་ཧི སཱ་མྱ་ནྟ་རེ་ཧི ཙ བྱཱ་ཝུ་ཏྟི ཚེ་དོ, སཾ་ཝི་སེ་ས སཱ་མི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ སཾ་ས་གྒོ, ཏ་དཱ་ཧ- ‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, བྷེ་ད་ཀོ བྱཱ་ཝ་ཏྟ་ཀོ, ཨ་ཏྠ་ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷེ་ད་ཝཱ་དི་ནཱ ག་ཧི་ཏོ, ཡ་དེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ སཾ་ས་གྒ་ཝཱ་དི་ནོ-དྷི་པྤཱ་ཡ་མཱ་ཧ ཡ་དཱ ཏཱུ་བྷ་ཡ་མྤི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ, ཨ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ‘‘པཱ་ཀྐ་ཌཱ་རཱ་ས་མཱ་སོ’’ཙྩ་ནེ་ན (༢-༡-༣) པཱ་ཎི་ནི་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ. པཱ་ཀྐ་ཌཱ་རཱ་ཏི ‘‘ཀ་ཌཱ་རཱ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡེ’’ཙྩ་ནེ་ན (༢-༢-༣༨) ཀ་ཌཱ་རཱ་སཾ་ས་དྡ་ནཱ པ་གེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘པུ་ཐ བྷི་ནྣོ ཨ་ཏྠོ ཡེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཏཱ་ནི པུ་ཐ་ག་ཏྠཱ་ནི, ཝཱ་ཀྱེ ཧི ར་ཉྙོ པུ་རི་སོ ཏེ་ཏྠ རཱ་ཛ་ས་དྡོ རཱ་ཛ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, པུ་རི་ས་ས་དྡོ པུ་རི་ས་ཏྠ་མེ་ཝ, ཝུ་ཏྟི་ཡ་ནྟུ རཱ་ཛ་པུ་རི་སོ་ཏེ་ཏྠ རཱ་ཛ་ས་དྡོ་པི པུ་རི་ས་ཏྠ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི དྭི་ནྣ་མེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཉྙོ་ཡེ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠཱ་ནྭི་ཏོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཛ་ཧ་མཱ་ན་ས་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་མ་བྷྱུ་པ་ག་མྨ ཝུ་ཏྟཾ- ‘ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ས་ཀ་ཏྠ པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ནེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་རོ ཙོ་དེ་སྶ་ཏི ‘ན་ནུ ཙེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷ་ཝ་ནཾ ས་མ་ས་ན་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ནྟི ས་མཱ་སོ་ཏི ནཱ་ཏྠ་ནྟ་ར་ནྟི དཱི་པེ་ཏི.
ཛ་ཧ་མཱ་ནཱ་ནི པ་དཱ་ནི ས་ཀ་ཏྠཾ ཡ་སྶཾ (སཱ) ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ, ནཱ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ ཛ་ཡཱ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྨ་ཉྙ་ཏེ ‘‘པ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཏྟ་མ་བྷི་ས་ནྡྷཱ་ཡ ཛ་ཧ་མཱ་ན་ས་ཀ་ཏྠཾ་ཏྱུ་ཙྩ་ཏེ, ན ཏུ ས་བྦ་ཐཱ པ་རི་ཙྩཱ་གོ་པ་རོ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཏ་སྶོ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ, ས་བྦ་ཐཱ ཙ ས་ཀ་ཏྠ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ པ་རོ་པ་ཀཱ་རཱ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ-ནུ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ཏ་སྶ སི་ཡཱ’’ཏི, ཐ་པ་ཏི ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི. ཨ་ཏྠ་ནྟི རཱ་ཛ་ས་དྡ་ཝཱ་ཙྩཾ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་པི ན དོ་སོ… ཝཱ་ཀྱེ དི་ཊྛ་སྶུ་པ་ས་ཛྫ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ སོ་ཡེ་ཝཱ་ཡ་ནྟྱ་ནྭ་ཡཱ་ཝ་སཱ་ཡ་ཏོ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཝ ག་ཏི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་ཐ ཝེ’ཙྩཱ་དི.
སོ་ཡེ་ཝཱ་ཡ་ནྟྱ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་སཱ་ཡོ-ནྭ་ཡོ, སོ་ཡེ་ཝཱ་ཡཾ རཱ་ཛ་ས་དྡོ ཡོ ཝཱ་ཀྱ་ཏཱ་ལེ དི་ཊྛོ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རཱི་ན་མེ་ཀ་ཏྟཱ་ཝ་སཱ་ཡེ་ནཱ་ས་ཏྱ་པི (རཱ་ཛ་ས་དྡ་སྶ)ཏྠེ པུ་རི་ས་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་མྦྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཏྠེ་ཝ དི་ཊྛ་ནྟ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་ཐེ’ཙྩཱ་དི.
༢. ཨ་སཾ
ཨ་བྱ་ཡ་ནྟི ཡ་ད་ཉྙེ་སཾ པ་སི་དྡྷ་ནྟི ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དེ་པི བྱ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ པ་རེ་ཧི ཨ་བྱ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྱ་ཡ་ནྟི པ་རེ་སཾ པ་སི་དྡྷཾ, ཏེ་ས་ནྟྭ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ཨ་བྱ་ཡ་ཏྠ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏྟཱ ཨ་ན་བྱ་ཡཾ ཨ་བྱ་ཡ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྱ་ཡཱི་བྷཱ་ཝོ པ་སི་དྡྷོ, ཨ་ས་ངྑྱ་སྶ སུ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཨ་ས་ངྑྱེ’ཙྩཱ་དི, ཨི་མི་ནཱ ནེ་མེ་ས་མཱ་ས་ཏྠཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཏཱ་ཝ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཡོ-ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏེ ཏ་མཱ་ཧ- ‘ཝི་བྷ་ཏྱ’ཙྩཱ་དི, ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱ་ས་ངྑྱ་སྶ ཨི་ཏྠི་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ས་མ་དྷི་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་ཝཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ, ནི་ཙྩ་ཡ་མཱ་སཱ་ན མ་ཝི་གྒ་ཧོ, ཨ་ས་ཀ་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཝཱ ཡུ་ཏྟོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་ཏྟཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི.
ཨ་ས་ཀ་པ་དེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་པ་དེ་ན ཨ་ཉྙ་པ་དེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ཨ་ས་ཀ་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ, ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་ཐཱ ཀུ་མྦྷ་སྶ ས་མཱི་པཾ་ཏྱ་ཉྙ་པ་ད་ཝཱ་ཀྱེ ས་མཱི་པ ས་དྡེ་ནུ་པ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་དྡོ ན་པྤ་ཡུ་ཛྫ་ཏེ, ཡ་ཐཱ ཨི་ཏྠཱི སཱུ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་དྷི་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶཱ (དྷཱ)ར་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟ་མི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནཱ་དྷི་ས་དྡོ་ཏི ‘ཨི་ཏྠཱི་སཱུ’ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཝཱ་ཀྱཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏྭཱ་དྷེ་ཡྻོ པ་ད་སྶ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠོ་ནྣེ་ཡཾ, ཨ་ས་ཀ་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧེ་ནཱ་ཏྠོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ,
ཨ་དྷི་ས་དྡ་སྶ པ་ན པུ་ར་ཏོ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶཱ་དྷཱ་རེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཏཾ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྟ་མྱ་ནྟེ་ནི་ཏྠི་ས་དྡེ་ན ས་ཧ ས་མཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཨ་དྷི་ས་དྡོ’ཙྩཱ་དི.
སྱཱ་དི་ལོ་པོ་ཏི ཨ་དྷི་ས་དྡ་ཏོ ཨི་ཏྠི་ས་དྡ་ཏོ ཙ པ་རེ་སཾ ས་ཏྟ་མཱི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ལོ་པོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ (བྷཱ་ཝ) ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ས་རཱི་ར་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ས་དྡ་སྶ ས་རཱི་རཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘བྲ་ཧྨཾ ས་རཱི་ར་ནྟི, ཀ་ཏྠ་ཙཱི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་ས་སྶ ‘ས་མྤ་ནྣཾ བྲ་ཧྨ’ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ.
ས་མཱ་ས་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ས་མཱ་ས་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ, ས་ཀ་ལོ པ་དེ་ས་ས་ཀ་ལོ, པ་རི་གྒ་ཧཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་བྷྱུ་པ་ག་མཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་བྷྱུ་པ་ག་མེ་པི ཧི པ་རི་གྒ་ཧ་ས་དྡོ–
ས་པ་ཐེ པ་རི་ཝཱ་རེ ཙ, མཱུ་ལཱ་བྷྱུ་པ་ག་མེ་སུ ཙ;
ར་ཝི་མྷི རཱ་ཧུ་ག་ཧི་ཏེ, དཱ་རེ་སུ ཙ པ་རི་གྒ་ཧོ’’ཏི ནི་གྷ་ཎྚུ.
ས་ཀ་ལ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་ཀ་ལྱཾ-ས་ཀ་ལ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་མྤ་ན ནི་སྶེ་ས [མ་ཏ་ནི་སྶེ་ས (པོ་ཏྠ་ཀེ)] གྒ་ཧ་ཎཱ པུ་ཐུ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཨ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ’ནྟི, ཏི་ཎཱ་ནཾ སཱ་ཀ་ལྱ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ, ཏི་ཎ་ས་དྡེ་ན ཧི ཏི་ཎ་ས་ཧི་ཏཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ན་ཡེ- ‘ཏཾ ས་བྦཾ ཏི་ཎ་ས་ཧི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷོ- ཧ་ར་ཏཱི’ཏི, ས་ཏི་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠ མཱ་ཧ-‘ཡཱ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏི་ཎ་ས་དྡོ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སེ་སཱ-ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘ཏི་ཎཱ་དི་ཀ་མྤཱི’ཏི. པ་རི་གྒ་ཧཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨ་བྱ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་མཱི་པཱ’’དི་སུ་ཏྟེ ‘སཱ་གྱ་དྷཱི་ཏེ’ཏི ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠ་མ་ནྟ་ཝ་ཙ་ན མུ་དཱ་ཧ་ཏ་མྤཱ་ཎི་ནི་ནཱ, ཏ་མྤི སཱ་ཀ་ལྱེ་ཡེ་ཝཱ་ཧ་རི་ཏུཾ [སཱ་ཀ་ལླེ་ནོ་དཱ་ཧ་རི་ཏུཾ] སཱ་གྱ་དྷཱི་ཏེ་ཏྱཱུ་དཱ་ཧ་ཊ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཏ་ཏོ’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏོ་ཏི ཡ་ཏོ ས་ཀ་ལ་ས་ཀ་ལེ ན ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་རི་གྒ་ཧཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་ཏོ ས་ཀཱ་སཱ སཱ་ཀ་ལྱཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་མ་ཏྠི་ཡ་མྤི ཨ་ནྟེ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི སེ་སོ.
ཨ་གྒི་པ་རི་ཡ་ནྟ་ནྟི ཨ་གྒི་ཨ་ཏྠོ ག་ནྠོ ཏཱ་ད་ཏྠི་ཡཱ ཨ་གྒི, སོ་པ་རི་ཡ་ནྟོ-སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་གྒི་པ་རི་ཡ་ནྟཾ, ཡ་ཏྟ་ཀ་སྶཱ་ཛ྄ཛྷེ་ཡ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧོ, ཏ་སྶ ཨ་གྒི པ་རི་ཡ་ནྟོ, ཨ་གྒི་ནཱ པ་རི་ཡ་ནྟ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ཧི་ཏོ ས་ཀ་ལོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཨ་གྒི་ནོ སཱ་ཀ་ལྱ་ནྟི ཝཱ.
ས་དྡི་ཀཱ་ན་ནྟི བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྙཱུ་ནཾ. ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝེ་ཨི་ཏྱ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ དྷ་མྨཱ་བྷཱ་ཝེ ཙ མཱ སི་ཡཱ་ཏི, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙོ་ཙྩ་ཏེ ‘ཨ་ཐེ་ཏ་རེ་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཏ་རེ་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝོ, གོ ཨ་སྶོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏྟཾ ནི་སེ་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ན ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྲ་པི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ནི་སེ་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ན ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ, པ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པྤ་ཊི་སེ་དྷ ཝི་ས་ཡ་མཱ་ཧ.
ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཏི པ་ཉྩ་མི་ཡཱ ཨ་ས་མཱ་ས་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ’ཏི, ན པ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྪཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ནི་ཏྟི་ཎ་ནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ-ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སོ. ས་མྤ་ཏི་ས་དྡ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟེ་པི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨུ་པ་བྷོ་ག་སྶེ’’ཙྩཱ་དི, ཨུ་པ་བྷོ་གོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་སྶ ནཱ་ཡ་མུ་པ་བྷོ་ག་ཀཱ་ལོ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, (ཨ་ཏི) ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་ནྟི རཱུ་པ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཡོ་གྒཾ རཱུ་པ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧེ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ན་ནུ ཙཱ་ཏྲ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་ཏྟཱ་ས་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘ཝི་ཙྪཱ་ཡ’མི་ཙྩཱ་དི, ཨ་ནུ་ས་དྡེ་ན ཧི ཡོ་གེ ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནུ་ནཱ’’ཏི (༢-༡༠) དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏེ, ཝཱ་ཀྱེ་ཡེ་ཝཱ་སྶ ཙ པ་ཡོ་གོ ནཱ་ཉྙ་ཏྲེ་ཏི ཝཱ་ཀྱ་མྤི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ. ས་ཀི་ཁཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་ཀཱ་ལེ ས་ཀ་ཏྠེ’’ཏི (༣-༨༡) ས་ཧ་སྶ སོ.
ས་དི་སོ ཀི་ཁི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཁི་ཡཱ པ་སི་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷི་ཡ་སྶ སཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་དྷ་མྨ་ཏྟེ་ན ཀོ་ཙི སཱ་དྷི་ཡོ ས་དི་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཀི་མི་དྷ ས་དི་སོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ [པ་དྷཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ] ཏ་ཐཱ ས་ཏི པུ་པྤ་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ནཱ་ས་ངྑྱ་ས་མཱ་སེ་ན ས་ཀི་ཁཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘ན་ནུ་ཙེ’ཏྱཱ་དི, ཀི་ཁི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷེ ཚ་ཊྛཱི, ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་དི་ས་ཏྟ་སྶ ཀི་ཁཱི་ཡཱ-པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཾ. ནེ་ཏ་ད་ཏྠཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི.
ཡ་ཐཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ས་མཱ་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, དེ་ཝ་ད་ཏྟེ་ན ས་དི་སོ ཡ་ཐཱ་དེ་ཝ་ད་ཏྟ་ནྟི བྷ་ཝེ་ཡྻ, པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ན (ན) ས་མཱ་སོ་ཏི, ཀི་ཁཱི་ཏི མ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ. ཛེ་ཊྛཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཛེ་ཊྛ་ནྟི ཏ་ཏི་ཡ་ནྟ་ཏཱ ག་མྱ་ཏེ. ཙ་ཀྐེ་ན ཡུ་ག་པ་དི ས་ཙ་ཀྐཾ.
༤. ཡཱ་ཝཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ
ཨ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཡ་ཏྟ་ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཡཱ་ཝཱ་མ་ཏྟཾ.
༥. པ་ཡྻ་པཱ་བ་ཧི་ཏི་རོ པུ་རེ་པ་ཙྪཱ་ཝཱ་པ་ཉྩ་མྱཱ
པ་ཉྩ་མྱཱ་ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ན་ནུ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་སྨིཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན པ་ཉྩ་མྱ་ནྟ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་མྱ་ནྟེ་ཧེ་ཝ ས་མཱ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ‘ཡ་དི་པི’ཙྩཱ་དི. ཏ་ཐཱ་པི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི, ཧོ་ཏུ ཀཱ་མཾ ‘པ་རི་པ་བྦ་ཏཾ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ’ཏི དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་སེ་དྷཱ་ཡ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘ཨི་ཧ ཙེ’ཏྱཱ་དི.
ཨཱ་ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ས་དྡོ ཝཱ་ཀྱེ, ས་ར་ཎེ ཝཱ, གཱ་མོ བ་ཧི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ, པུ་ར་ཏོ གཱ་མ་མྤ་སྶཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟོ པུ་རེ་ཏྱ་ཏྠ་པྤ་གྷཱ་ནོ་ཡ་ནྣི་དྡེ་སོ, ན་ས་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཨ་བྷི་མུ་ཁེ གཱ་མ་མྤ་སྶཱ་ཏྱ་ཏྠོ. ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཏཱ་ནྱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ‘ཏི་རོ གཱ་མ་མྤ་སྶཱ’ཏི་པི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏི་རི་ཡ་ཏོ གཱ་མ་མྤ་སྶ, པ་ཙྪ་ཏོ གཱ་མ་མྤ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པ་ས་དྡ་ཡོ་གེ ནི་ཙྩ་པ་ཉྩ་ནྟ་སྶ ཝི་ཀ་པྤེ་ན ས་མཱ་ས་ཝི་དྷཱ་ནཱ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ནེ་ནོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ དི་ནྣཾ (ཨེ་ཏྠ) པ་ཉྩ་མྱཱ་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་མི་ཧཱ་པྱ་ཏྠ་ཝ་ནྟཾ ཧོ་ཏི.
༦. ས་མཱི
‘‘ཨ་ནུ ཡཾ ས་མ་ཡཱ’’ཏི (༢-༡-༡༥) ཙ ‘‘ཡ་སྶ ཙཱ་ཡཱ་མོ’’ཏི (༢-༡-༡༦) ཙ པཱ་ཎི་ནི་ནོ ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠོ ‘‘ཡ་སྶ ས་མ་ཡཱ ས་མཱི་པ་ཝཱ་ཙཱི ཨ་ནུ་ས་དྡོ, ཏེ་ན ས་ཧ ས་མ་སྶ་ཏེ་ཏི ཙ, ཨ་ནུ ཡ་སྶཱ་ཡཱ་མ་ཝཱ་ཙཱི, ཏེ་ན སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན ས་ཧ ས་མ་སྶ་ཏེ’’ཏི ཙ. ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཏུ སཱ་མཱི་པྱཱ་ཡཱ་མ་ཝ་ནྟཱ་ན་མ་ནི་དྡེ་སེ་པི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཏ་དཱ་ཀྑེ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ-‘ས་མཱི་པཱ་ཡཱ་མཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི.
ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡཱ ས་ཀ་ཏྠ་མི་ཝ ནི་ཡ་ཏ་པ་ཊི་ཡོ་གི་ན་མཱ་ཀྑ་པ་ནྟི… ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ས་ཀ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨཱ་ཡཱ་མོ དཱི་གྷ་ཏཱ, ‘‘ཡ་སྶ ས་མཱི་པཱ་ཡཱ་མེ་སྭ་ནུ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་དྭ་ཡ་མཱ་ཀྑེ་པེ་ནུ་པ་དི་ས་ཏི, ཝ་ན་སྶ སཱ་མི་པྱ་མ་ནུ་ཝ་ནཾ, ‘‘ཨ་ས་ངྑྱཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མཱི་པ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ (༣-༢) སི་དྡྷེ་པུ་ན ས་མཱི་པ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠཾ, ཏེ་ན ཝ་ན་སྶཱ་ནུ་ཏི ཝཱ་ཀྱེ་ནཱ་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ.
ག་ངྒཱ་ཡ ཨཱ་ཡཱ་མོ ཨ་ནུ་ག་ངྒཾ, བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་རོ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་ཏེ. ཡ་སྶཱ་ཡཱ་མ་ཝཱ་ཙཱི ཨ་ནུ, ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་སྶ་ཏེ ཨ་ནུ་ག་ངྒཾ བཱ་རཱ་ཎ་སཱི, ག་ངྒཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་སི་དྡྷཱ་ཡཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཡ བཱ་རཱ་ཎ་སཱི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏེ ཡཱ་ཝཱ་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་མཱ ག་ངྒཱ ཏཱ་ཝཱ་ཡ་མྤཱི་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱུ་པ་མཱ་ནོ་པ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ ས་མཱ་སེ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ ག་ངྒཱ ཝི་ཡ དཱི་གྷཱ’’ཏི ལ་ཀྑི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཎྞེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི བཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཏི པ་ཋ་མཱ ནོ་པ་པ་ཛྫ་ཏེ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཧ-‘ག་ངྒཱ་ཡཱ མེ་ན ཡུ་ཏྟཱ ‘‘ཏྱཱ་དི. ཨ་ནུ་ག་ངྒཾ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཱ་ཏི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཱ ག་ངྒཱ་ཡཱ་མོ ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༧. ཏི་ཊྛ
ཨ་ཀ་ཏ་ས་མཱ་སཱ་ཙཱ་ཏི ཨ་ནེ་ན ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཏ་ས་མཱ་ས་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དཾ་ནྟ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་སྶཱ་ཏྠ་པ་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘‘ནྟོ་ཀ་ཏྟ་རི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི་ཙྩཱ་དི, (༥-༦༤) ཨཱ་ཡ་ཏཱི་ཏཱི་མ་སྶཱ་ཏྟ་པ་དཾ ཨཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི, པུ་མྦྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ནཱི་པཱ་ཏ་ནཱ, ཨ་ཀཱ་རོ ཙ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ ‘‘གོ་ཏྭ ཙ་ཏྠེ ཙཱ ལོ་པེ’’ཏྱ་ཏྲ (༣-༤༦) ‘ནཱ་ཉྙཱ་ས་ངྑྱ་ཏྠེ་སཱུ’ཏྱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
ལཱུ་ན་ཡ་ཝཱ་དཱི་ན་མེ་ཏྠ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ ཀཱ་ལེ་པི ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཏྟཾ, སཾ་ཧ་ཊཱ་ཡ་ཝཱ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ སཾ་ཧ་ཊ་ཡ་ཝཾ, ཨུ་མྨ་ཏྟ་ག་ངྒ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ་མ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ ཝཱ་དྷི་ཀཱ་རེ་པི ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ, ན ཧི ཝཱ་ཀྱཾ ས་ཉྙཱ་ཏི, ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན‘ས་མ་སྶ སོ་བྷ་ན་ཏྟཾ སུ་ས་མ’མི་ཙྩཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧོ, པ་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ནཾ.
༨. ཨོ་རེ
ཨོ་རཾ ག་ངྒཱ་ཡ, པཱ་རཾ ཡ་མུ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ ནི་པཱ་ཏ་ནཱ ཨེ་ཀཱ་རོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘ཨེ་ཀཱ་ར་ནྟ་ཏྟཾ ནི་པཱ་ཏ་ན་ཏོ’ཏི, ཝུ་ཏྟི་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀ་པྤོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ.
༡༠. ཨ་མཱ
སོ་ཙེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝོ ཝི་སི་ཊྛོ-བྷི་མ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, མུ་ཧུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ དུ་ཏི་ཡཱ, པཱ་དི་ས་མཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨཱ་ས་དྡ་སྶ ཧ་ར་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟི་ས་དྡེ་ན [ཝུ་ཏྟི་པ་དེ་ན (པ་ཉྩི་ཀཱ)] ཀི་རི་ཡཱ་ཁྱཱ་པྱ་ཏེ་ཏི ཨ་ས་ཏྱུ་པ་སེ་ཙ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀཾ ས་ངྑཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ན བྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྠི་ཙེ་ཧ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མྦྷ་ཝཱ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ས་ནྟོ་བྷཱུ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ ག་མྱ་ཏེ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་ཧི ད་དྷི་བྷོ་ཛ་ནཾ་ཏྱཱ་དོ ཝུ་ཏྟེ ཨ་དྷྱཱ་དི་ནོ ས་ངྑཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ནོ ཙ ས་ངྑཱ་རི་ཡ་ཏྟཾ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ན ཙོ་པ་སེ་ཀཱ་དི་མ་ནྟ་རེ་ན ས་ངྑཱ་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝོ-ཏྠཱི་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཡེ་ཝུ་པ་སེ་ཀཱ་དི་པྤ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ད་པེ་ཀྑཱ་ཡཱ་ཏི ག་མྨ་མཱ་ནོ་པ་སེ་ཙ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ཨ་ཏྠེ་ན ‘ཨེ་ཏ་སྶི་ད’ནྟི ཨ་ཏྠེ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ-བྷི་མ་ཏོ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏཱ ཙ, ཏ་ཐཱ ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་མི་ཧ མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ ‘ཀ་ཐ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟི ཡཾ་ཝུ་ཏྟཾ་ཙོ་ད་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ་ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ’ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ཏྠེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ པ་ད་ཏྠེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏྱེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ས་ཏཾ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ད་ཡ་ཏི, ཝཱ་ཀྱ་ནི་ཝ་ཏྟི་སི་དྡྷཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཨ་ཏྠ་ས་དྡེ་ནཱ་ཝ་ག་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཏྟུ་མ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ‘ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’ཏི ཝཱ་ཀྱ་ནི་ཝ་ཏྟི སི་དྡྷཱ་ཡེ་ཝ, ཀ་ཐ་ཉྩི་པི ཙ་ཏུ་ཏྠྱ་ནྟཱ བྷི་ནྣ་ཏྠ་སྶ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ་པི ཏ་ཏྠ ཝི་རོ་དྷ་མཱ་ཧ- ‘ཙ་ཏུ་ཏྠྱ་ནྟ་སྶེ’ཏྱཱ་དི.
ཝ་ཙ་ན་མྤཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠེ་ན ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏཱ་ཙ’’ཨི་ཏི (༣-༡-༣༦) ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མྤི, པཱ་ཎི་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ‘ཨེ་ཏ་སྶ ཨི་ད’ནྟི ཨ་ཏྠེ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ ཡོ-ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ་ས་མཱ་སེ་པི སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘ཡོ’ ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ་ཡཱ་མོ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ… ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་དཱི་ནཾ, ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་དཱི་ན་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ… ཝཱ་ཡཱ་མོ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སོ ཙ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཝཱ་ཀྱེ ཨ་ཏྠེ་ན ས་མཱ་སེ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཏཱ ཙ ‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ’ནྟི ཝཱ་ཡཱ་མཱ་ད་ཡོ ཙ ས་མཱ་ས་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཏཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཏ་སྶ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ་པི ཨེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ནཱ་ཏྠ་བྷེ་དོ’’ཏི.
ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ནི ཁོ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནི, ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ པཱ་མོ་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཱ མ་ནྟ་ནཱ ཨེ་ཏ་ད་ཏྠཾ སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཏི་ཀ་ངྒུ་ཏྟ་ར, ཨཱ་ན་ནྡ་ཝ་གྒ) པཱ་ལི༹ཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎེ ཀི་ཏ་ནྟེ་ན བ་ཧུ་ལ’’ནྟི (༢-༡-༣༢) ཀི་ཏ་ནྟེ་ན ཏ་ཏི་ཡཱ་ས་མཱ་ས་ཝི་དྷཱ་ནཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ བ་ཧུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ‘གཱ་མ་ནི་གྒ་ཏཱ’དཱི་སུ ས་མཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ནེ་ཏྠཱ་ནྟོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མ་དྷི་ཀ་ཏྟཾ, ས་མཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ-བྷི་མ་ཏོ་ཏི པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི ‘‘པཱུ་ར་ཎ་གུ་ཎ་སུ་ཧི་ཏ་ཏྠ་ས་ད་བྱ་ཡ་ཏ་བྦ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ནེ’’ཏི (༢-༢-༡༡) སུ་ཏྟེ གུ་ཎ ཨི་ཏི་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་བྷི་མ་ཏོ, ས་དི་ཏི ས་ཉྙཱ ཏེ་སཾ ནྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ.
སོ ཀ་ཐ་ནྟི ཨི་ཧ ‘བྷཱ་ཝ་ཏི་ཏྟ་ཏྠེ་ཧཱི’ཏི བྷཱ་ཝ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་མཱ་ས་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝི་དྷཱ་ནཱ ‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ སུ་ཀྐཱ’ ཨི་ཙྩཱ་དོ སོ ས་མཱ ས་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ ཀ་ཐཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
གུ་ཎ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝཱ་ཏི གུ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཝ, ཨ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ཝཱ་ཏྟི་ཀ་ཀཱ་ར་སྶཱ་བྷི་མ་ཏོ ‘‘ཏ་ད་ཝ་ཊྛེ་ཧི ཙ གུ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི, ཏ་ས་དྡེ་ནཱ་སྶ གུ་ཎ་སྶ པ་རཱ་མཱ་སོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གུ་ཎེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཝ་ཊྛཱ, གུ་ཎེ་ཡེ་ཝ གུ་ཎཱ་ཏི་ཊྛ་ནྟི ན ཀ་དཱ་ཙི་པི སོ་ཡ་མི་ཏྱ་བྷེ་དཱ ད་བྦ་ཝུ་ཏྟ་ཡོ སུ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཏེ ཏ་ད་ཝ་ཊྛཱ གུ་ཎཱ ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ, ཏ་ད་ཝ་ཊྛི་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཚ་ཊྛཱི ས་མ་སྶ་ཏེ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ‘‘པཱུ་ར་ཎཱ’’དི་སུ་ཏྟེ ཨ་བྱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཚ་ཊྛི་ཡཱ གུ་རུ་མྷི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ་པི གུ་རུ་ས་དྡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་ཀ་ཏྠེ [ཝཱ་ཀྱེ] ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ བྱ་པེ་ཀྑཱ-ཡཱ་ཧཱ་ནི་ཏོ ཝུ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཏ་ཐཱ་ཙཱ་ཧཱུ’ཏི.
སཱ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀ་ཏྠེ ཝི་ཡ, ཨ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་སྶ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ག་མ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ་ཏྠཱི་ཏི པ་དཱ་ན་མ་ཉྙོ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱ་ཀྱ་ཏྠ་སྶ ག་མ་ཀ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, གུ་རུ་ནོ ཀུ་ལཾ དཱ་ས་སྶ བྷ་རི་ཡཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཨ་ཐཱ་ཏྲ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨུ་ཙྩེ’ཨི་ཙྩཱ་དོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ག་མ་ཀ་ཏྟཾ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ཏོ-ཝ་སི་ཏཾ, ཡེ་ན ཏ་དཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏྲ ས་མཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ-‘སཱ་མ་ཏྠྱཱ་དི་ནོ་ཏྭི’ཙྩཱ་དི.
ས་མཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ-བྷི་མ་ཏོ་ཏི ‘‘པཱུ་ར་ཎཱ’’དི་སུ་ཏྟེ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་སྶཱ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ. སེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཧི, ནཱ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི ‘‘ཙ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི སེ་ཧི ཨ་ས་མཱ་སི་ཏེ་ཧི ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་ས་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ་ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ (ཝཱ) ཏྱ་ནེ་ན, པུ་ཐ་ག་ཏྠ་ཏཱ་ཡ [བྷི་ནྣ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཾ-ཝུ་ཏྟི] མི་ཙྩ་སྶ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ག་ཝཱ་དཱི་ན་མ་ས་མཱ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་སེ་ནཱ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཡོ་གཱི་ན་ནྟི ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་གཱི་ནཾ, ཨ་ནེ་ནེ་ཏ་རེ་ཏ་ར་ཡོ་ག་ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སཾ ཝ་ད་ཏི. ཝུ་ཏྟི་ཧོ་ཏཱི་ཏྱ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏྠཱི་བྷཱ་ཝེ་ཨི་ཙྩ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ག་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཙ་ཏྠ་ས་མཱ་སེ ས་ཏཱི་ཏི.
རུ་ལ༹ྷི་ཏྟཱ་ཏི ས་མཱ་ས་སྶེ་ཝ ཀཱི་ལཱ༹་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཡ ཙ པ་ཙྩཱ་ཡ ཀ་ཏྟེ་ན པ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ, ན ཝཱ་ཀྱ་སྶཱ་ཏི ‘ཨུ་དྡཱ་ལ་པུ་པྥ་བྷ་ཉྫི་ཀཱ’ཏྱཱ་དོ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏྲ ཀིཾ ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཏི མ་ཉྙ་ཏེ, ས་ར་སི རུ་ལ༹ྷ་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ.
ཨ་ཡ་མྤ་ན ཨ་མཱ་དི་ས་མཱ་སོ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་དི་གུ་ས་མཱ་སཱ་ཏི ས་བྦེ་པི པ་རེ་སཾ ཏ་པྤུ་རི་ས་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏ་པྤུ་རི་སཱ, ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶ པུ་རི་སོ ཏ་པྤུ་རི་སོ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ, ཏ་ཐཱ ཏེ སི་ཡུཾ, ས་ངྑྱཱ་པུ་བྦ་ཏྟ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི་དི་གུ.
༡༡. ཝི་སེ
ཀི་ནྟཾ ཝི་སེ་ས་ན མི་ཙྪཱ་ཧ-‘ཡ་མི’ཙྩཱ་དི, ཡཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ཡ་ཏི ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀི་ནྟཾ ཝི་སེ་སྶ་མི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཡ་ད་ནེ་ཀེ’ཙྩཱ་དི, ཡཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ པཱི་ཡ་ཏེ ཏ་མ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ན་ནྭེ་ཀ་ཏྠེ་ནེ་ཏྱུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཝི་སེ་སྶེ་ནེ་ཏི ཀ་ཐ་མ་ཝ་ག་མྱ་ཏེ, ཡ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝ་རི་ཏ་ཝཱ ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ- ‘ཡ་དི་པི’ཙྩཱ་དི.
ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ས་མྦ་ནྡྷི་ས་དྡཱ ས་ཀ་ཏྠ་མི་ཝ ནི་ཡ་ཏ་མྤ་ཊི-ཡོ་གི་ན་མཱ་ཀྑི་པ་ནྟི… ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ས་ཀ་ཏྠ་སྶཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ་ཏི, ཝི་ཝ་རི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཝ་རི་ཏྠ, ཨེ་ཀ་ཏྠེ་ནེ་ཏཱི་མ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཧ ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཏྠ་ས་དྡ་སྶཱ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སེ་ཏི ‘ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ’ཏི. ཀ་ཐཾ ཏེ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏི’ཙྩཱ་དི.
ཝི་སེ་སྶ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་ཉྩ ཝི་སེ་ས་ནཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་སེ་སྶ་ས་དྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ས་ཧ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་ན ས་དྡཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ས་མྦ་ནྡྷཱ’ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ས་མཱ་ན་ཏྟཾ ནཱ་མ བྷི་ནྣཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི, ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ ཙ ས་མྦ་ནྡྷ་མ་ནྟ་རེ་ན ན ཧོ་ནྟཱི [ཧོ་ཏི (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏ་སྨཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་དྡ་བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཧི ‘ནཱི་ལ་མུ་པྤ་ལ’ནྟི པ་ཉྩ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ་ནི ནཱི་ལ་ནྟི ནཱི་ལ་ཏྟཾ གུ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙཾ, ནཱི་ལོ གུ་ཎོ, ཏ་དཱ་དྷཱ་རོ ད་བྦ་ནྟི ཏཱི་ཎི, ཨུ་པྤ་ལ་ནྟི ཨུ་པྤ་ལ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ལ་ཛཱ་ཏི, ད་བྦ་ཉྩ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཏི དྭེ.
ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ལ་ཛཱ་ཏི གུ་ཎ་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ [ནཱི་ལ་ཛཱ་ཏི་ཨུ་པྤ་ལ་ཛཱ་བྷ་དྷ་ནཾ (ཀཱ་ཏ་ནྟ་ཊཱི་ཀཱ)] ཏཱ་ཝ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ནི་གྒུ་ཎ་ཏྟཱ, ནཱི་ལ་ཏྟ་སྶ ཙ ནཱི་ལ་གུ་ཎེ ས་མ་ཝཱ་ཡི་ནོ, ཨུ་པྤ་ལ་ཏྟ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ལ་ད་བྦེ ས་མ་ཝཱ་ཡི་ནོ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་མྤི ན་ཏྠི, ཨུ་པྤ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ནཱི་ལ་སྶ ཙ གུ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ… ནཱི་ལ མུ་པྤ་ལ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ལ་ཛཱ་ཏི་ནཱི་ལ་གུ་ཎཱ་ན་མེ་ཀ་མ་དྷི ཀ་ར་ཎཾ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི, ཝི་སེ་ས་ན ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཏུ ན་ཏྠི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནཱི་ལ་ཏྟཱ, གུ་ཎ་ད་བྦཱ་ན་ནྟུ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི་ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་ཏྟཾ ད་བྦ་སྶཱ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ཏྟཱ, ས་མཱ་ན་ནྟུ ཏེ་ས་མྤ་ར་མ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ན་ཏྠི, ཡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ནཱི་ལ་ད་བྦ ཨུ་པྤ་ལ་ད་བྦཱ་ན་མྤི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ན ཝི་སེ་ས་ན ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝོ, ནཱ་པི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ ཨ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ པ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ས་དྡཱ་ན་མེ་ཝ སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ-‘ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི.
ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཡ་ཏོ ཝི་སེ་སྶ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་ནཱ་པེ་ཀྑཾ, ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, བྷི་ནྣ་ནི་མི་ཏྟ་པྤ ཡུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ནཱི་ལ་གུ་ཎཱ་དྷཱ་རེ ད་བྦེ གུ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཝཱ ནཱི་ལ་ས་དྡ་སྶ, ཨུ་པྤ་ལ་ས་དྡ་སྶ ཙ སཱ་མ་ཉྙེ་ན གུ་ཎ་ཝ་ཏི ད་བྦེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་སུ བྷི་ནྣེ་སུ ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ པ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་དྡཱ་ན་མེ་ཝ [ནི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ (པོ་ཏྠ་ཀེ)].
ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟ་ནྟི ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་སུཾ་ཝི་སུཾ ཡོ་གེ ཝི་སི་ཊྛ་ད་བྦ ཝཱ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ, ནཱི་ལ་ཉྩ ཏཾ ཨུ་པྤ་ལཾ ཙེ་ཏི སཱ་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎྱེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཝི་སི་ཊྛེ ཝ་ཏྠུ་མྷི པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ, ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ན བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ན་ཏྭ་བྷི་ནྣེ’ཙྩཱ་དི.
ན་ནུ་ཙེ་ཏྱཱ་དི ཙོ་དྱཾ, སཱི་ས་མྤཱ་ཏཱི་ཏི སཱི་ས་པཱ རུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སོ, ན་ཡི་ད མེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཏུ་ཙྩ་ཏེ་ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཱ་ཝ་ཀཱ་ས་མཱ་ས་ངྐ་ཏེ, ཝི་སེ་ས་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཕ་ལ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཙ སཱ་མ་ཉྙ་ས་དྡ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སེ ཝུ་ཏྟི, ཨི་མེ་ས་ནྟི སཱི་ས་པཱ་དཱི་ནཾ ན ས་མོ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཏི ན ནི་ཙྪི་ཏཱ, སཱ་མ་ཉྙ་ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨ་ཝ་སི་ཏཱ ནི་ཙྪི་ཏཱ ཝུ་ཏྟི ཡེ་སཾ སཱི་ས་པཱ་དཱི་ནཾ ཏེ ཨ་ཝ་སི་ཏ་ཝུ་ཏྟ་ཡོ, པ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་ནཱ ཏ་དཱ པ་པྤོ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, པ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ‘སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ལ་དྡྷེ་པི་ཝི་སེ་སྶེ’ཏི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྩ་ན་ཏྠི་ཙྩཱ་དི པ་རི་ཧཱ་རོ, ས་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་ཀ་ཐ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ན་མྤི ས་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་ཀ་ཐ་ནཱ་ཡ ‘པཱུ་པེ བ་ཧཱུ ཨཱ་ན་ཡེ’ཏི ཡ་ཐཱ, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏཱི་ཡ་ཀ་ནྟི ས་རཱུ་པ་ཀ་ཐ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཡུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་མཱ་ཧ-‘ཏ་དེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི, ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ་ཝཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཏྱ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏེ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་པི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཙ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཐ་པི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་པཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ཝི་སེ་སྶ་སྶ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝེ་པི, ཡ་ཏྲ་པྱུ་བྷི་ནྣ་མ་ཏྠི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝོ ཏ་ཏྠ་པི་ཏཱ་ཝ བ་ཧུ་ལཾ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཀི་མྤ་ནཱ-ཉྙ་ཏ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ-‘ཡ་ཐཱ པུ་ཎྞོ’ཨི་ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཉྙེ་པི པུ་ཎྞ་ནཱ་མ་ཀཱ ས་ནྟཱི་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝེ བ་ཧུ་ལཾ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ས་མཱ་སཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་དྷེ་པཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་པི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝེ, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཝཾ ཝི་དྷེ་པྱ་ཉྙ ཏ་ར་ས་མྦྷ་ཝེ་པི་ཏྱ་ཝི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ.
ཡ་ཛྫེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨ་ནི་ཊྛཱ པཱ་ད་ན་ཙོ་ད་ནཱ, པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ སི་ཡཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཱ, ཏ་ཏྠ དོ་ས་མཱ་ཧ-‘ཝི་སེ་སྶ་སྶ་ཙ པུ་བྦ་ནི་པཱ་ཏོ’ཏི, ཙོ-ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་ར་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ ཝཱ, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ནཱ་གྒ་ཧི་ཏེ’ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏི ཀཱ་ར་ཎེ, ཨ་ཏོ ཀི་མ་ནི་ཊྛ་མཱ་ཡཱ་ཏ མི་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨུ་པྤ་ལ་ནཱི་ལ་ནྟི་པི སི་ཡཱ’ཏི, ཨི་ཏྠ་ཉྩ་ར་ཧི ཀི་ནྟྱཱ་ཧ- ‘ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ནྟི ཙེ’ཙྩཱ་དི. པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ-‘ནེ་ས་དོ་སོ’ཙྩཱ་དི, ཨུ་པ་པ་ཏྟྱ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ- ‘ཨ་ཐ ཙེ’ཙྩཱ་དི.
ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ནུ་པ་ཀཱ་རི་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་ཏྟེ ནཱ་ནུ་པ་ཀཱ་རི་ཏྟཱ ས་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཐ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཾ ཀ་སྨཱ ན སི་ཡཱ ཏྱཱ་ཧ- ‘ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་པི’ཙྩཱ་དི, ས་ཀ་ས་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་ནྟཱ་ན་ནྟི ས་ཀེ་ས་ཀེ པ་དྷཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཀུ་ཏོ ད་བྦ་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མ་སི་ཏཾ, ན ཏུ གུ་ཎ་སྶེ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡ ཉཱ་ཡ་མུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏི ‘ཨ་ཐ ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ. ཚཱ་གོ་ཏྱ་ཛོ ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཏཾ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ལ་བྷེ་ཐ མཱ་རེ་ཡྻ, ཕུ་ས་ནཾ ཝཱ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨཱ་པུ་བྦོ ལ་བྷི ཧི མཱ་ར་ཎེ ཕུ་ས་ནེ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏེ, དེ་ས་ནཱ་ཡ་ནྟི [ཙོ་ད་ནཱ་ཡ་ནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཝཱ་ཀྱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝེ་ད་ཝཱ་ཀྱེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀུ་ཏོ ཚཱ་ག་ཏོ-ཉྙོ ནཱ་ལ་བྦྷ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ན ཧི’ཙྩཱ་དི.
ཚཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ཏི སེ་ཏ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཚཱ་ག་སྶཱ་བྷཱ་ཝེ, པི་ཊྛ་པི་ཎྜི་མཱ་ལ་བྦྷཱ་ཏི སེ་ཏ་གུ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ཝི་ཊྛ་པི་ཎྜིཾ ཨཱ་ལ་མྦྷ, ན ཙ ནཱ་ལ་མྦྷ་ཏེ ཏ་སྨཱ གུ་ཎོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ.
པུ་ན ཙོ་དེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ- ‘ན་ནུ ཙེ’ཙྩཱ་དི, ཨ་ཐེ་ཏྱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མཱ་ས་ངྐ་ཏེ, ཨ་ནི་ཊྛ་མཱ་པཱ་ད་ཡ་ཏི ནཱི་ལ་ས་དྡེ་པི པ་ས་ངྒོ’ཏི, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘སོ་པི་ཧི’ཙྩཱ་དི, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི- ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ས་དྡོ ཛཱ་ཏི་ཝཱ་ཙཱི, ན ཏུ ད་བྦ་ཝཱ་ཙཱི, ཛཱ་ཏི ཝི་སི་ཊྛ་ད་བྦ་ཝཱ་ཙི་ཏྟཱ ཡ་དི ད་བྦ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཏ་དཱ ནཱི་ལ་ས་དྡོ་པི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ ད་བྦ་ཝཱ་ཙི་ཏྟཱ ད་བྦ་ཝ་ཙ་ན་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་མེ་སཾ ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ’’ཏི, པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘ནེ་ད་མ་ཏྠི’ཙྩཱ་དི, ཨ་པཱ་ཡི་ནོ ཨ་པ་ག་ནྟཱ་རོ ད་བྦཱ་ཏི ག་མྱ་ཏེ, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ས་ཏཱི་པི’ཙྩཱ་དི, ཨི་ཏི ཀཱ་ར་ཎེ.
ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཀ་ཏྠེ་ནེ་ཏི སི་དྡྷེ་པི པ་པ་ཉྩ་ཏྠཾ པ་རི་པྥུ་ཊ་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི བ་ཧུཾ སུ་ཏྟི་ཏཾ, ས་བྦ་སྶེ་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟི་ཡ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་དི་དཱ་ནི བྱཱ་ཁྱཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ- ‘པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ’ཙྩཱ་དི, ཚི་ནྣོ་ཙ ཝི་སེ་ས་ན་ནྟཱི ས་མྦ་ནྡྷོ ‘‘པུ་བྦ་ཀཱ་ལེ་ཀ ས་བྦ་དྷུ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ན་ཝ་ཀེ་ཝ་ལཱ་ནི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ནེ’’ཏི (༢-༡-༤༩) ཏེ ས་མེ་ཏྠ སུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠེ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟི་ཡ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ན ད་སྶི་ཏཱ་ནྱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཀེ’ཙྩཱ་དི, ཨེ་ཀོ ཙ སོ པུ་རི་སོ་ཙཱ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝི་གྒ་ཧོ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཙ ‘ས་ཏྟ ཙ ཏེ ཨི་ས་ཡོ ཙ ས་ཏྟི་ས་ཡོ’ཙྩཱ་དི་ཀ་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨུ་པ་མཱི་ཡ་ཏེ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏེ-ནེ་ནེ་ཏྱུ་པ་མཱ་ནཾ, ཨུ་པ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏྱུ་པ་མེ་ཡྻཾ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ནོ་པ་མེ་ཡྻཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཡོ དྷ་མྨོ སཱ་མ་ཏཱ་ཏེ་ན ཝི་སི་ཊྛཾ ཡ་དུ་པ་མེ་ཡྻཾ, ཏཾ ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཏྱ་ཏྠོ ཨུ་པ་མཱ་ནོ་པ་མེ་ཡྻ་ཙྩཱ་དི ཀ་སྶ, ས་མཱ་སོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ, ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཝི་སེ་སེ’ཙྩཱ་དི, ཝི་སེ་སཱ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ནྟྱེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་རི་གྒ་ཧཱ, ཨེ་ཝ་མྦྷཱུ ཏ་སྶཱ་པཱི་ཏི ཨུ་པ་མཱ་ན་རཱུ་པ་སྶཱ་པི. ན་ནུ ས་ཏྠཱི་ས་དྡ་སྶ་ས་ཏྠི་ཡཾ ཝུ་ཏྟི སཱ་མཱ་ས་དྡ་སྶ ཏུ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཡ, ཨ་ཏོ བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ས་མཱ་སོ་ཙྩཱ་ས་ངྐཱི་ཡཱ་ཧ- ‘ཡ་དེ’ཙྩཱ་དི, ས་མཱ་ནོ དྷ་མྨོ སཱ་མ་ཏྟཱ་དི ཡ་སྶ སོ ས་དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་དྷ་མྨི་ཡཾ སཱ་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན, སཱ་མཱ་ས་དྡོ་པི གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནོ་པི སཱ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་དི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ན་ནུ ཙ སཱ་མཱ་ས་དྡ་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ་བྷི་དྷཱ་ནེ ཙ་རི་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠཱི གུ་ཎེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏྱ་ནི་ཡ་ཏ་གུ་ཎ་པྤ་ཏཱི་ཏི་པྤ་ས་ངྒོ ནེ་ཀ་གུ་ཎཱ་དྷཱ་ར་ཏྟཱ ས་ཏྠི་ཡཱ་ཏྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ- ‘ཡ་དི་པི’ཙྩཱ་དི.
ཨི་ཧཱ་ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ, ཨེ་ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་ཧ ཝཱ ས་ཏྠི་ཡཾ, སཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ སཱ་མཱ་ཡཱ་ཏི ག་མྱ་ཏེ, པ་སི་དྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་ཏྠི་སཱ་མཱ་ཏྱ་ཏྲོ་པ་མཱ་ནཾ ས་ཏྠཱི, ཨུ་པ་མེ་ཡྻཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ, པ་སི་དྡྷ་ནྟུ་པ་མཱ་ནཾ བྷ་ཝ་ཏི ནཱ་པྤ་སི་དྡྷཾ… པ་སི་དྡྷ་སཱ་དྷ་མྨི་ཡཱ སཱ་དྷྱུ སཱ་དྷ་ན་མུ་པ་མཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠི་ཡེ་ཝ སཱ་མ་ངྒུ་ཎེ་ན པ་སི་དྡྷཱ ན དེ་ཝ་ད་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ སཱ་མ་གུ་ཎ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་དྷྱུ་ཏེ ཨུ་པ་མཱི་ཡ་ཏེ་ནེ་ནེ་ཏི སཱ་དྷ་ན་མུ་པ་མཱ་ནཾ, སཱ་དྷྱ་ཏེ ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏེ་ཏི སཱ་དྷྱ་མུ་པ་མེ་ཡྻཾ, པ་སི་དྡྷ་སྶ སཱ་དྷ་མྨི་ཡཾ ཏེ་ན, སཱ་དྷྱ་སྶཱ་པྤ་སི་དྡྷ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི སཱ་དྷ་ནཾ སཱ་དྷྱ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཡ་ཏྲ་ཏྭི་ཙྩཱ་དི་ནཱ བ་ཧུ་ལཾ་ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ས་མཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཕུ་ཊ་ཡི་ཏུཾ ‘ཕཱ་ལཱ ཨི་ཝ ཏ་ཎྜུ་ལཱ’ཏྱཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ.
ཏ་ཎྜུ་ལ་ས་དྡོ་ཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་ཎྜུ་ལ་ས་དྡོ, ཏ་ཎྜུ་ལ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཏྭཱ ད་བྦེ པ་ཝ་ཏྟོ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནོ ན་ཏུ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ད་བྦེ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལ་ད་བྦེ ཕཱ་ལ་ད་བྦེ ཙ.
ཨུ་པ་མཱ་ནོ་པ་མེ་ཡྻ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སཱུ་ར་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཱ་པྤ་ཡོ་གེ་ཏི ཨུ་པ་མཱ་ནོ་པ་མེ་ཡྻཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཡོ ཝི་སཱ་ར་ད་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨོ ཏ་བྦ་ཙ་ན་སྶ ‘མུ་ནི ཨ་ཡཾ སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཝི་སཱ་ར་དོ’ཏྱཱ་དོ ཝི་སཱ་ར་དཱ་དི་ས་དྡ་སྶཱ་པྤ་ཡོ་གེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀེ་ས་ཉྩི་ཏི ཀེ་ས་ཉྩི ས་དྡཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཝི་སེ་སྶ་ཏྟ་མེ་ཝ ཕུ་ཊ་ཡ་ཏི. ‘ཏ་ཐཱ ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ, ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶཱ་ནཾ ཡ་ཐི་ཊྛ་ཏྟཱ ནི་ཙྩཾ སཱི་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་སྶ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི པུ་བྦ་ནི་པཱ་ཏ་ཏྟཱ་པྤ་ས་ངྒོ་ཏི བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པ་པ་ཏྱ་ནྟ་ར་མཱ་ཧ-‘ཝི་སེ་ས་ན་སྶེ་ཝེ’ཙྩཱ་དི, ཡ་དི་པི སཱི་ཧོ ཝི་སེ་ས་ན་མེ་ཝ ན ཝི་སེ་སྶཾ, ཏ་ཐཱ་པི བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཝི་སེ་ས་ན་སྶཱ་པི པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ་ཏི བྷཱ་ཝོ.
ཨ་ཐཱ་ཏྲཱ་པི ཝི་སེ་ས་ན་ནྟེ་ཝ ས་མཱ་ས་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ནེ’མུ་ནི ཨ་ཡཾ སཱི་ཧོ་ཝ ཝི་སཱ་ར་དོ’ཙྩཱ་དོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ་ཝ ས་མཱ་སཱ་པྤ་ས་ངྒེ་པི ཨུ་པ་མཱ་ནོ པ་མེ་ཡྻཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སཱ་ར་ད་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཱ་པྤ་ཡོ་གེ ས་ཏི ཏ་པྤ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ན་མཱ་ར་བྦྷ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཙོ་དེ་ཏི ‘ན་ནུ་ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་གེ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ས་མཱ་སཱ་པྤ་ས་ངྒོ་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙ་པྤ་ཡོ་ག་ཏྠ་ནྟི ས་མཱ་ས་ཝཱ་ཀྱེ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སཱུ་ར་ཏྟཱ་དི(ནོ), ཨ་པྤ་ཡོ་ག་ཏྠཾ, ཏ་ཐཱ ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ས་མཱ་སཱ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་སྶཱ་ནཱ་ར་བྦྷ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི.
ཝི་སེ་སཱ་ན་ནྟ་བྦྷཱ་ཝཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ས་མཱ་སེ ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཝེ་པི ཏི་ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ སཱུ་ར་སྶཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ས་མཱ་སེ ཨ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ས་ངྒོ སཱ་པེ་ཀྑ་མ་ས་མ་ཏྠ་ནྟི. ཨ་ཐེ་ཏི ‘ས་ཙྩ་མེ་ཏ’ནྟི་ཨཱ་དིཾ པ་ར་ཝ་ཙ་ན་མཱ་ས་ངྐི་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝ་མཱ་དི་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཾ ས་མཱ་སོ་ཏི (ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ) ཨཱ་ར་བྦྷ་ནཱི་ཡ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
པ་དྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ‘ར་ཉྙོ་པུ་རི་སོ-བྷི་རཱུ་པོ’ཏེ་ཏྠ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་སཱ་པེ་ཀྑ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ [ཝི་སེ་ས་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] པྤ་དྷཱ་ནཾ, ས་མཱ་སཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ པ་ཏི ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཝི་ཕ་ལི་ཏ་ས་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ. ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ‘རཱ་ཛ་པུ་རི་ས་སྶ ད་སྶ་ནཱི་ཡ་སྶ གེ་ཧ’ནྟི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཧི གེ་ཧ་མྤ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་པི རཱ་ཛཱ་ན་མྤ་ཏི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ སཱ་པེ་ཀྑ་སྶཱ་པི ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏེ་ཝ. ཨི་ད་ཉྩ་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ར་མྦྷ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ, ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ག་མ་ཀ་ཏྟཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི.
ག་མ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱ་ཀྱ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟི་ཡ་མྤ་ཏཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ག་མ་ཀ་ཏྟཾ ཏ་སྨཱ, ན་ཙེ་ཧ ག་མ་ཀ་ཏྟ་མ་ཏྠཱི་ཏི ‘མུ་ནི སཱི་ཧོ་ཝ སཱུ་རོ’ཏྱ་ཏྲ ཏུ ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ཡོ་ཏྠོ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, ནཱ་ཡཾ ‘མུ་ནི སཱི་ཧོ སཱུ་རོ’ཏྱ་ཏོ ག་མྱ་ཏེ་ཏི ག་མ་ཀ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི-ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ་ཧི མུ་ནི་སཱི་ཧ་ས་དྡེ་ནེ་ཝོ པ་མཱ་ནོ་པ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཝི་སཱ་ར་ད་ཏྟ་སྶ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝོ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ ཝི་སཱ་ར་ད་ས་དྡ་སྶ ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝོ.
ཨ་པ་ཝ་གྒོ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱ་མེ་ཝེ་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ན བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྠ་མྤ་ད་སྶ་ཡ་མཱ་ཧ- ‘ཝུ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’ཏི བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ན་ནུ ཙཱ་ཏྲ ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ་པྤ་ས་ངྒོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི. ‘ན་ནུ་ཙེ’ཏྱཱ་དི་ནཱ.
པུ་ཎྞ་ཏཱ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་ཏི པུ་ཎྞ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ བཱ་ལཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ནཱ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི ཧི ཝི་སེ་སྶ་མྦྷ་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ ནཱི་ལ་ཏཱ་ཡུ་པྤ་ལཾ, པ་རི་ཧ་ར་ཏི ‘ནེ་ད་མ་ཏྟི’ཙྩཱ་དི་ནཱ, མ་ནྟཱ་ཎི་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ནྟཱ་ཎི་ཡཱ པུ་ཏྟོ པུ་ཎྞོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཏེ་སཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་སྶ པ་ཏ་ཡོ་ཏི ག་ཧ་པ་ཏཱི་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.
ཝུ་ཏྟི་ཡེ་ཝེ་ཏི ཨེ་ཝ་ཀཱ་རེ་ན བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ-‘ཝཱ་ཀྱཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’ཏི. ཝི་སི་ཊྛ་ཛཱ་ཏི་ཝ་ཙ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཎྷ་ས་པྤ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ལོ་ཧི་ཏ་སཱ་ལི་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙ ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟཱ.
ཏ་ཙྪ་ཀོ ས་པྤོ་ཏི བྱཱ་ཁྱེ་ཡ་མུ་པ་ནི་ཀྑི་པྤ་ཙོ་ད་ཡ་མཱ་ཧ- ‘ན་ནུ ཙེ’ཙྩཱ་དི. ཏ་ཙྪ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ན་པེ་ཏོ་ཏི བཱ་ལ་ཡུ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏ་ཙྪ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྱཱ་ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཏྠི་ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻོ་ཏི ཏ་ཙྪ་ཀོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཏ་ནྣཱ་མོ ཨ་ཏྠི, ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡོ་ཏི ཏ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཙྪ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟེ་ནོ་པཱ་དི་ནྣོ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཝཱ་ཙཱི ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡོ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ས་མཱ་སེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཀི་མི་དཾ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཏྲ ཀེ་ན་ཙི ན ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་སྶེ་ཏྱཱ་དི ནོ་པ་ཛཱ་ཡ་ཏེ་ཝཱ་ཏྱེ་ཏ་ད་ཝ་སཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མ་ནུ་དྱ་ཏཾ ནི་རཱ་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ-‘ཡོ་པཱ ཧེ’ཙྩཱ་དི.
ཨི་མ་སྶཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ ས་དྡ་སྶཱ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་སྶ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མི་དཾ ཀ་ཏ’’ནྟི.
ཀ་སྨཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མི་ཙྩཱ་ཧ-‘ཡ་ཏོ’ཙྩཱ་དི, ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཙི་ནོ ཙ ཨ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཏུ་ལྱཾ ཝཱ ན ཝཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་པྤ་སི་དྡྷི བ་ལ་ཝ་ཏི ཝཱ ན་ཝེ་ཏྱེ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུཾ ཡ་ཏོ ནཱ་དྷི་ཀ་ཏ་ནྟྱ་ཏྠོ, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ནྟྱཱ་ཧ- ‘ཨ་པི་ཏྭི’ཙྩཱ་དི, ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡོ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི ནཱ་ནེ་ཀ་ཏྠོ་ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་མ་དྷི་ཀ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ- ‘‘ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟཱ་ཡཾ ས་དྡཱ་ན་མ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཙི་ནྟཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ ‘ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ མ་གྒཱི་ཡ་ཏེ, ནཱ་ས་མྦྷ་ཝེ ནཱ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཡ་ཐཱ སཱི་ཏཾ (ཧི་མཾ) ཨུ་ཎྷོ་གྒཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ཙི་ནྟཱ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟཱ་ཡ་མུ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡོ-ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཝཱ ན ཝེ་ཏྱེ་ཏ་དེ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་མ་དྷི་ཀ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝེ ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏེ་ཝཱ’’ཏི, ཡ་དི་པི ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཙཱི་ན་མ་ཏུ་ལྱ་མ་ཏྠཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཙ བ་ལ་ཝ་ཏི་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ས་མཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ན ཀཱ་ཙི ཧཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ་ཙཱ་ཏི ཀེ་ཙི པ་ཀྑེ ཙ, ཀ་ཉྩི པཱི་ལ༹་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ ‘ཏ་ཐཱ་ཧི’ཙྩཱ་དི. ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ- ‘‘ཡ་དཱི་པི ས་མུ་དཱ་ཡ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ ས་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ ནོ་པ་ཛཱ་ཡ་ཏེ, ཏ་ཐཱ་པི ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་སྶེ་ཝ ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡ་སྶཱ་པྱ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟ་མ་ཏྠེ་ཝ… ས་པྤ་ཝི་སེ་སེ མ་ནུ་སྶེ ཙ ཏ་ནྣཱ་མ་ཀེ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝཱ(ཏི) ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་ས་པྤ་ས་ངྒོ ཏ་ད་ཝ་ཏྠོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་པྤ་ཝི་སེ་ས་སྶེ་ཝ ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡོ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻ་མ་པི་ཏུ མ་ནུ་སྶཱ་ན་མྤཱི་ཏི པི་ས་དྡ་ཏྠོ. ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་དྡ་སྶཱ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟེ་པི ན ས་མུ་དཱ་ཡ་པྤ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པྤ་སི་དྡྷཱི་བཱ་དྷཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ན་ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཙོ-ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ ‘ཀི་རི་ཡེ’ཙྩཱ་དི. ཀ་མེ་ན་ཏྠ་པྤ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཡཾ, ཨེ་ཏ་མྤ་ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡ་ནྟི ཡཾ པ་སི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཀ་མེ་ནཱ་ཏི བཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཙེ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི… ཀི་མྤ་ཊི་ཝི་ཧི་ཏཾ སི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ཊཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ‘ཏ་ཙྪ་ཀོ ས་པྤོ’ཏི པ་ཙྩུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ན ཡུ་ཏྟཾ… ཏ་ཙྪ་ཀ་ས་པྤོ་ཏི ས་མཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ནེ་ད་མེ་ཝ་མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི, ཡ་དཱ ཙ་ར་ཏི ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝོ, ཏ་དཱ ཀ་ཐཾ་ཏྱཱ་ཧ- ‘ཡ་དཱ ཝི་སེ་ས་ནེ’ཙྩཱ་དི. ཏ་དཱ་པི ཀ་ཐཾ ཝཱ་ཀྱེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་མི་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཨི་ད་ཉྩེ’ཙྩཱ་དི. བ་ཧུ་ལཾ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཀ་མྨ་ནི ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཚ་ཊྛཱི. ཨ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏྟུ་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཀཱ་ལ༹་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྟ་རི བྷཱ་ཝ་ཡོ་གེ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. པ་ཏྟཱ་པ་ནྣེ་ཧི དུ་ཏི་ཡ་ནྟ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཀ་མྤ་ཏྟོ ཛཱི་ཝི་ཀཱ པ་ནྣོ་ཏི ས་མཱ་སོ ‘ཀཱ་ར་ཀཾ བ་ཧུ་ལ’’ནྟེ་ཝ (ཙཾ-༢-༢-༡༩) ཝི་ཧི་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ནྟེ་ན ཏུ ཏེ་སཾ ས་མཱ་ས་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏཾ པ་རེ་ཧི, ཨ་ཏྠ་ཉྩ ཏེ་ས་མི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་ན་མྤི ས་མཱ་སེ་ནེ་ཝ, ཀཱ་ར་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ མཱ་སོ ཛཱ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧེ པ་རི་མཱ་ཎི་ཝཱ་ཙི་ནཱ ཚ་ཊྛི་ཡ་ནྟེ་ན པ་རི་མཱ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་ས་དྡཱ་ནཾ, ཏ་དཱ་ཧ- ‘པ་ཏྟཱ་པ་ནྣཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི, པ་རི་མཱ་ཎཾ མཱ་སཱ་དི པ་རི་ཙྪེ་དོ ཏ་མ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི པ་རི་མཱ་ཎཱི ཛཱ་ཏཱ་དི.
ཨེ་ཏྠ ཧི མཱ་སོ པ་རི་མཱ་ཎཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟཱ, ཛཱ་ཏོ པ་རི་མཱ་ཎཱི པ་རི་ཙྪེ་ཛྫ་ཏྟཱ, པ་ཏྟཱ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ནེ་ནཱ་ཏི [པ་ཏྟོ ཛཱི་ཝི་ཀ་ནྟི པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ] ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཡོ-ཏྠོ སོ- ཉཱ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སེ་པྱ་ཏི་ནྣོ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷེ་ད་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི་ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ བྱཱ་ཁྱཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ- ‘ཝཱ་ནེ་ཀ་ཉྙ་ཏྠེ ཨི་ཙྩེ་ཝཱ’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ས་མཱ་སེ ཀ་ཏེ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཨི་ཏྠི་ཡཾ བྷཱ་སི་ཏེ’’ཙྩཱ་དི་ནཱ (༣-༦༧) པུ་མྦྷཱ་ཝོ. མཱ་སོ ཛཱ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡཾ ཡོ-ཏྠོ, སོ-ཉྙ་ཏྠ་ས་མཱ་སེ་པྱ་བྷི་ནྣོ ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷེ་ད མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ- ‘ཡ་སྶ ཛཱ་ཏཱ་དི་ནོ’ཙྩཱ་དི.
ཛཱ་ཏ་ས་དྡ་སྶ་ཏྠ་མཱ་ཧ ས་མྤ་ནྣོ་ཏི, ས་མྤུ་ཎྞོ་ཏྱ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཙ མཱ་སོ ཛཱ་ཏོ-སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧ་སྶ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཡ་དི མཱ་སོ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ཛཱ་ཏཱ་དི་ནོ ས་མྤུ་ཎྞོ ན བྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏྟ་ཏྟ་ཝ་ནྟཱུ་ནཾ ནི་ཊྛཱ་ས་ཉྙཾ ཝི་དྷཱ་ཡ ཏ་ད་ནྟ་སྶ་ཉྙ་ཏྠ་ས་མཱ་སེ ‘‘ནི་ཊྛཱ’’ཏི (༢-༢-༣༦) སུ་ཏྟེ་ན པུ་བྦ་ནི་པཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་དཱ་ཧ- ‘ན་ཙེ’ཙྩཱ་དི, པུ་བྦ་ནི་པཱ་ཏ་པྤ་ས་ངྒོ ན་ཙ སི་ཡཱ་ཏི་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀུ་ཏོ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཛཱ་ཏི’ཙྩཱ་དི. ཀེ་ས་ཉྩི་ཏི ཝཱ་ཀྱ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ, ན་ཙ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ- ‘ཝི་སེ་ས་ན’མེ་ཙྩཱ་དི, ཏ་ཐཱ་ཧི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟེ ས་མཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་མ་བྷཱ་ཝེ ཙཱ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི… ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་སེ ‘ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཙ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏྟཱ.
ཨ་ཝ་ཙ་ནེ་པཱི་ཏི ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནེ (ཨ)ས་ཏཱི་པི, ཚ་ཊྛཱི་ས་མཱ་ས་པྤ་ས་ངྒོ ཙ་ར་ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྱ་ཝ་ཙྪེ་ཛྫ བྱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ནཱ་ན་ཏྠ་ཀྱཱ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ ཙེ ཝཱ་ཀྱེ་ནཱ་པི ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ- ‘ཝཱ་ཀྱཾ ཏྭི’ཙྩཱ་དི. ཨ་ཡ་མྤ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་སོ པ་རེ་ཧི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི… ཡ་ཐཱ ཀ་མྨཾ ཀི་རི་ཡཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ དྷཱ་རེ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ཀ་མྨ་མི་ཝ དྭ་ཡཾ དྷཱ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི.
༡༢. ན་ཉ
ཨེ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཊ ན་ཉྶྶ’’ཨི་ཏི (༣-༧༤) སུ་ཏྟེ་ཨེ་ཝ. པཱ་མ་ན་པུ་ཏྟོ་ཏི་པཱ་མཱ ཀུ་ཊྛ་ཝི་སེ་སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་མ་ས་དྡཱ ‘‘དི་སྶ་ནྟ་ཉྙེ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (༤-༡༢༠) ན་པྤ་ཙྩ་ཡོ, པཱ་མ་ན་སྶ པུ་ཏྟོ, ཡ་དི ཧེ་ཏྠ ཉ་ཀཱ་རོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ ན ཀ་རཱི་ཡེ་ཐ, ཏ་དཱ ‘‘ཊ ན་སྶཱ’’ཏི སུ་ཏྟཾ ཀ་རཱི་ཡེ་ཐ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏྱུ་ཏྟ་ར་པ་དེ པ་ར་ཏོ པཱ་མ་ན་ས་དྡེ ན་ཀཱ་ར་སྶཱ་པི ཊོ
སི་ཡཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ, ན་ནུ ཙི་ཧ ས་མཱ་ས་ཝི་དྷི་མྷི ཉ ཀཱ་རོ་ཙྩཱ་ར་ཎཱ ཉ ལོ་པ ར་ཧི་ཏ་སྶ ས་མཱ་སོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུ་མུ་ཙི་ཏཾ, ན ཏུ ‘‘ཊ ན་ཉྶྶཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ་ཏི [ཉྙ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཏྠོ་ཝ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠོ, ཏི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ] ས་ཙྩཾ, ཀི་ནྟྭི་ཧ ས་མཱ་ས་ཝི་དྷི་མྷི ཉ ཀཱ་ར་སྶ བྱ་ཝ་ཙྪ་ཛྫཾ ན དི་སྶ་ཏེ.
པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི པ་རི ཏུ་ལི་ཏ་མུ་གྒ་ཡ྄ཧ ནི་སེ་དྷ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ས་ནཾ ཁེ་པ་ནཾ ཝ་ཛྫ་ནཾ པ་རི་ཡུ་དཱ་སོ, ཏེ་ན པ་རི་ཡུ་དཱ་སེ་ན ཝི་སི་ཊྛེ-ཏྠེ ཝུ་ཏྟི ཨ་སྶེ་ཏི པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ཝུ་ཏྟི, པ་ས་ཛྫ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ པ་ས་ཛྫ པ་ཏྭཱ ཏཾ་ས་དི་ས་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཡ ནི་སེ་དྷོ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟི ཨ་སྶེ་ཏི པ་ས་ཛྫ་པྤ་ཊི་སེ་དྷ ཝུ་ཏྟི.
ཡ་ཏྠ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ཉྙོ་ཝ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏྱེ་ཝཾ ཝཱ་ཀྱེ་ནཱ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཝི་དྷཱ་ནཱ ཝི་དྷི་ནོ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཝི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷོ པ་ཏཱི་ཡ་ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ [བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶཱ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ ཏ་ད་པེ་ཀྑཱ་ཡཱ་ཉྙ་སྶ ཝི་དྷཱ་ན་ཡོ་ག་ཏོ ས་ཀ་པ་དེ་ན ན་ཉྑྱེ་ན ཝི་དྷི་བྷཱ་གཱི ན ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཨ་ཉྙ་ས་དྡེ་ན… པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ནི་སྶ་ཡི་ནོ་ཉྙ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཝཱ་ཀྱེ པ་ཡོ་ག་ཏོ’ ཨ་ཉྙོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’ཏི, ན་ཉྶྶ་ཙ སྱཱ་དྱ་ནྟེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ, ན ཏྱཱ་དྱ་ནྟེ་ནེ་ཏྱེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱ་ཏཱ… ཨ་ཉྙོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡུ་དཱ་ས་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ.
པ་ས་ཛྫ་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུ པ་ཊི་སེ་དྷ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ཀྱེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝི་དྷི ཨ་ཏྠ་ག་མྨོ ཝཱ་ཀྱ་བྷེ་དོ, ས་ཀ་པ་དེ་ན ཙ ན་ཉྑྱེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཝཱ་ཙཱི ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ. ཀོ སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ཉྙོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཏྟཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་སི་ཏོ’ཙྩཱ་དི.
ཨི་ཏ་ར་སྨི་ནྟི པ་ས་ཛྫ་པྤ་ཊི་སེ་པེ་ཀྑེ, ཀེ་ན་ཙི སཾ་ས་ཡ་ནི་མི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ཝཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི སཾ་ས་ཡ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ས་བྦ་མྤི པ་དཾ ས་ཀ་ཏྠེ པ་ཡོ་ག་མྤ་ཏི ཉཱ་ཎ་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ཏ་ཉྩ ཉཱ་ཎཾ དྭི་དྷཱ ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ མི་ཙྪཱ ཉཱ་ཎ་ཉྩ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་དྡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎ པུ་བྦ་ཀེ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གེ ན་ཏྠི ན་ཉྶྶ བྱཱ་པཱ་རོ, ན ཧི ཏ་ཏྠ ཏེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་རཱི་ཡ་ཏི. མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ཀེ ཏུ ཝི་ཛྫ་ཏེ ཏ་སྶ བྱཱ་པཱ རོ ཏ་ཏྠ ཧི ཏེ་ན མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏཱ པ་ར་སྶཱ་ཁྱཱ་ཡ་ཏེ, མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཾ ཙེ་ནྡྲི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཝི་ནཱ ས་དི་ས་ཏྟཾ ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ས་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་ས་དི་སོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ ཛཱ་ཡ་ཏེ་ཙྩཱ་ཧ- ‘ཏ་ཏྠ ས་དི་ས་ཏྟཾ ཝི་ནེ’ཙྩཱ་དི. ར་ཛྫུ་ཡཾ ཧི ས་པྤ་བུ་དྡྷི ས་དི་ས་ཏྟཱ.
པ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཙེ་ཏི ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མཱ་ན་ཡེ་ཙྩཱ་དི་པ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཙ. ཨེ་ཝ་མྨ་ཉྙ་ཏེ- ‘‘ཡ་དྱ་ཏྲ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ཡ་ནཾ སི་ཡཱ པུ་བྦ་པ་ད་སྶུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་མ་ན་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཐ ན ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ན་ཡ་ནཾ ཨེ་ཝ་མྤི ས་བྦ་སྶེ་ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་དྡ་སྶཱ་ན་ཏྠ་ཀ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་པི ས་དི་ས་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི’’ཏི.
ཏ་གྒ་ཏཱ་ཏི ས་དི་ས་ཏྠ་ག་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝཱ-ཏྠ་སྶུ་པ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱུ་ཝ་ཙ་ན་མུ་པ་ཉྙ་སྶ་ཏི ‘ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏེ’ཙྩཱ་དི. ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ‘‘ན་ཉྭ་ཙ་ནེ་ན ཨི་ཝ་ས་དྡེ་ན ཙ ཡཾ ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ད་ཉྙ་སྨིཾ ཏ་པྤ་ད་ཏྠ་ས་དི་སེ-ཏྠེ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཧྱ་ཏྠ་ས་མྤ་ཙྩ་ཡོ ལོ་ཀེ དི་སྶ་ཏི ‘ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མཱ་ན་ཡཱ’ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་དི་སོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི ཨཱ་ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ནི་ཡུ་ཛྫ་ཏེ ས་དྡོ-སྨི་ནྟྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཙ བྱཱ་ཁྱཱ་ནེ་ན ཀི་མི་ཊྛཾ སི་དྡྷ་ནྟྱཱ་ཧ- ‘ཏ་དེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟ་མི་ཧ ཝ་ཎྞེ་ནྟི.
ས་མ་ཏྠ་ཝཱ་དཱི་ན་ནྟི ‘‘ས་མ་ཏྠོ པ་ད་ཝི་དྷི’’ (པཱ ༢-༡-༡) ཏྭེ་ཝཾ ཝཱ་དཱི་ནཾ. ས་མ་ཏྠ ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་སོ ཝི་དྷེ་ཡྻོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝི་དྷེ་ཡྻོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ་ན ཝི་དྷེ་ཡྻོ, ཏ་ཐཱ་ཧི ཨ་པུ་ན་གེ་ཡྻཱ་ཏི གཱ་ཡ་ནེ་ན ན་ཉྶྶ ས་མྦ་ནྡྷོ, ན ཏུ པུ་ན་ས་དྡ་ཏྠེ་ན. ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཀ་ར་ཎེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ན ཨོ་ཀཱ་སེ་ན. ཨ་མཱུ་ལཱ་མཱུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི ག་མ་ནེ་ན, ན མཱུ་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ. ག་མ་ཀ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ་ཏི ཨ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་པི ཡ་ཏྲ ག་མ་ཀ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཏོ ག་མ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ ས་མཱ་ས་སྶ ནི་བ་ནྡྷ་ན་ནྟི ཡོ ཝ་ད་ཏི ཏ་སྶེ་ཏྱ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱ་པཱི་ཏི ཨ་པུ་ན་གེ་ཡྻཱ་ཏྱཱ་དོ་པི, ན་ནྭ་ཡ་མ་པྱཱ་ཙ་རི་ཡོ ག་མ་ཀ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི, ཏ་ཐཱ་ས་ཏི ག་མ་ཀ་ཏྟཱ་ཨི་ཙྩ་ན་བྷི་དྷཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ཏི ཀ་སྨཱ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ-‘སོ ཙེ’ཙྩཱ་དི.
ཀེ་ཧི་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཏྟི་གྒ་ནྠེ་ན བྱ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ- ‘ཀེ་ཧི་ཙི་ཡེ་ཝ ན ས་བྦེ་ཧཱི’ཏི, ཨ་པུ་ན་གེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ཊ ན་ཉྶྶཱ’’ཏི (༣-༧༤) ན་སྶ་ཊོ, ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ས་མཱ་སེ ཨ་ཝི་ཧི་ཏེ་པི ཨ་ན་བྷི་མ་ཏ་ཏྠཱ་ན་མྤ་ཏཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༡༣. ཀུ་པཱ
སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་ནོ་ཏི ཀཱ་ར་ཀ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཝི་སུཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་དཱི་སུ་ཝི་དྷཱ་ནཱ སྱཱ་དི་ཝི་དྷཱི་ཏི་ས་ངྑཾ ག་ཏ་སྶ སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་ནོ, ཨ་སྱཱ་དི་ཝི་དྷི་མྷཱི་ཏི པ་རི་ཡུ་དཱ་སོ-ན་ཏྠ་ཀོ་ཏི ཙོ་དེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘ན་ནྭི’ཙྩཱ་དི, ཨ་ན་ཏྠ་ཀཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ… ལ་ཀྑ་ཎཱ་དྱ་ཏྠཱ་ནཾ ས་མཱ་སེ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡ་ཏྠ་སྶ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་རི་ཧ་ར་ཏི ‘ན་ཡི་ད་མེ་ཝ’མི་ཙྩཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཨ་ནུ་ནཱ’’ཏི (༢-༡༠) ཝི་ཙྪཱ་ཡ་མ་ནུ་ནཱ ཡོ་གེ དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ་ཀྱ་མྤི ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་སེ དུ་ཏི་ཡཱ ཝི་དྷཱ་ན་མ་ན་ཏྠ་ཀ་ནྟི བྷཱ་ཝོ, ནི་ག་མ་ཡ་ཏི ཏ་སྨཱ་ཨི་ཙྩཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཀུ པཱ་པ་ཏྠེ’’ཏི པ་རེ་སཾ ག་ཎ་པཱ་ཋོ, ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི ‘‘དུ་ནི་ནྡཱ་ཡཾ’’ཏྱཱ་དི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༤. ཙཱི་ཀྲི
ཙཱི་ས་དྡོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཙཱི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟ ས་དྡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༥. བྷཱུ་ས
པཱི་ཏི་ས་མྦྷ་མོ་ཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ས་མྦྷ་མོ པཱི་ཏི་པུ་བྦི་ཀཱ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཱ་ས་ན དཱ་ནཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ ཏུ་རི་ཏ་ཏཱ, ཨ་ལཾ་བྷུ་ཏྭཱ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ས་མྤུ་ཎྞཾ བྷུ་ཏྭཱ.
༡༦. ཨ་ཉྙེ
པུ་རོ་བྷཱུ་ཡ ཨ་གྒ་ཏོ་བྷཱུ་ཡ. ཏི་རོ་བྷཱུ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱི་བྷཱུ་ཡ. ཨ་ན་ཙྩཱ་དྷཱ་ནེ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ‘ཨུ་པ་རི་ཡཱ་དྷཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ’ཏི, ཨཱ་དྷཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ, ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨུ་ར་སི ཀ་ཏྭཱ པཱ་ཎི་ནྟི པཱ་ཎིཾ ཨུ་ར་སི ཀ་ཏྭཱ.
༡༧. ཝཱ་ནེ
ཨ་ནེ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཏྟུ་མུ་པ་ས་ཀྐ་ཏི ‘ཨི་དྷེ’ཙྩཱ་དི, ཝི་ཝ་ཙྪི་ཏེ་ཀ་ས་ངྑྱཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ནྟི ཝི་ཝ་ཙྪི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྑྱཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏེ ‘‘ཡ་དི‘སྱཱ་དི སྱཱ་དི་ནེ’ཏི ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏེ་ཀ་ས་ངྑྱཱ་སཱ་མ་ཉྙ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ ཏ་དཱ ཨི་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཀ (མ་ནེ་ཀ)གྒ་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ ཏེ་ནེ་ཧཱ་ནེ ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ‘སྱཱ་དི་སྱཱ་དི་ནེ’ཏི ཝ་ཏྟུ་མི་ཙྪི་ཏེ་ཀ་ས་ངྑྱཱ སཱ་མ་ཉྙ་མྤ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ’’ཏི ཏེ་ནེ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ ས་བྦོ་པི ས་མཱ་སོ པུ་བྦ་པ་རཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ སྱཱ་དྱ་ནྟཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཡ་ཛྫེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ‘ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏོ’ཏི བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་སེ་ས་ན ས་མཱ་ས་ག་བྦྷ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མཱ་སེ་ན ཝཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སོ. ཙ་ཏྠེ བ་ཧུ་ནྣ་མི་ཊྛ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩཱ་ནེ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏེ་ན ‘ཧོ་ཏུ པོ་ཏུ པི་ཏཱ པུ་ཏྟཱ’ཏི ཧོ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ (ཡོ་ནི) ས་མྦ་ནྡྷེ པ་ར་ཏོ པུ་བྦ་པ་ད་སྶ ‘‘པུ་ཏྟེ’’ཏི (༣-༦༥) སུ་ཏྟེ་ནཱ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱ དྭི་ནྣཾ་དྭི་ནྣཾ ས་མཱ་སེ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཡོ་ནི་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ན་མཱ ཏ་ཏྲ ཙ་ཏྠེ’’ཏི (༣-༦༤) ‘‘པུ་ཏྟེ’’ཏི ཙ སུ་ཏྟ་དྭ་ཡེ་ནཱ་ཏྟེ་ན‘ཧོ་ཏཱ པོ་ཏཱ པི་ཏཱ པུ་ཏྟཱ’ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི པ་ཋ་མ་ནྟ་ཏྟཱ སྱཱ་དཱི་ཏཱི་ད་མེ་ཝཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ནེ་ཀཾ སྱཱ་དྱ་ནྟ་མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐཱ་ཉྙ་ཏྠེ་ཏི ཝུ་ཏྟེ-ཉྙ་སྶ ཝཱ་ཀྱ་སྶ་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ པ་ད་སྶེ་ཙྩེ་ཝ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟྱཱ་ས་ངྐི་ཡཱ ཧ- ‘སྱཱ་དྱ་ནྟ་སྶེ’ཙྩཱ་དི, ཏ་སྶེ་ཝཱ་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ལ་དྡྷ་སྶ སྱཱ་དྱ་ནྟ པ་ད་སྶེ་ཝ ས་མཱ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏ་སྶ གུ་ཎཱ ཏ་གྒུ་ཎཱ ཏ་སྶེ་ཙྩ་ནེ་ནཱ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠོ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏེ, ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ཡེ གུ་ཎཱ ཡཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི, ཏེ་སཾ སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ག་ཧ་ཎཾ ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨ་ཐ་ཝཱ སོ གུ་ཎོ ཡ་སྶ སོ ཏ་གྒུ་ཎོ, ཏ་གྒུ་ཎ་སྶ ཏ་གྒུ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་སྶ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ན གུ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱ(ཏི) ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པྱ་ཏྠཱི’ཏི པ་རི་བྷཱ་སཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ ས་མཱ་སེ-ཉྙ་པ་ད་ཏྠོ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ས་ཧ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ན་ཝི་སེ་ས་ན་ར་ཧི་ཏོ’’ཏི, ཀྭ་ཙི ཨ་ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་པི ད་སྶ་ནེ ནཱ་པི་ས་དྡོ, ཡ་ཏྲཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ, ཡ་ཏྲཱ་ཝ་ཡ་ཝོ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ས་ཏྠོ ཏ་ཏྲཱ་ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ.
ཨེ་ཏྠ པ་ན བ་ཧུ་དྷ་ན་ས་དྡོ པུ་རི་ས་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་མ་ཏོ་ཏི པཱ་ཎི་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་མ་ཏོ ད་ས་ནྣཾ ས་མཱི་པེ ཨཱ་ས་ནྣཱ ད་ས་ནྣ་མི་ཙྩཱ་དི་ཝཱ་ཀྱེ.
པ་རི་མཱ་ཎ་མེ་ཝ་ས་ངྑྱེ་ཡ་ནྟི པ་རི་མཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ས་ངྑྱེ་ཡཾ, ཏ་ཉྩ པ་རི་མཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ངྑྱེ་ཡ་ཉྩ.
ས་ངྑྱཱ་ན་རཱུ་པ་ནྟི ས་ངྑྱཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ.
པ་རི་མཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི པ་ཉྩ་ས་ངྑྱཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ས་ངྑྱེ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་རི་མཱ་ཎེ་ན.
ས་ངྑྱཱ་ན་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཏེ་ན ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ན་ཏ་པྤ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ ས་ངྑྱཱ་ན་རཱུ་པ ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ངྑྱཱ་ནེ ཝུ་ཏྟི ཡ་སྶཱ སཱ ས་ངྑྱཱ་ན་ཝུ་ཏྟི-པ་ཉྩ་ས་ངྑྱཱ.
དི་ཊྛ་ནྟེ་ནི་མི་ནཱ ཨི་མཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ཉྩ པ་རི་མཱ་ཎ་མེ་ས་ནྟི པ་ཉྩ་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་མཱ་ཎ་རཱུ་པོ-ཝ་ཡ་ཝ་བྷེ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཀ་ཏི་ཡ་ཏྠོ ས་མུ་དཱ་ཡི་ནོ ས་ཀུ་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ ཏི་ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི’’ཏི, ཀ་པྤ་ཙྩ་ཡོ པ་ཀ་ཏི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་བྷེ་ད་ས་མྦྷ་ཝེ་ན.
ཀེ་ཙི པ་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ ད་སྶེ་ཏི.
པ་ཀ་ཏི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་བྷེ་ད་ས་མྦྷ་ཝཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རེ་སཾ པ་ཀ་ཏི་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཱ་ནཾ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ་ཡཾ ས་ཀ་ཏྠེ ཀ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝི་དྷཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི.
སྱཱ་དྱ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་ས་དྡ་སྶ པ་ད་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ད་ཏྠེ་པཱི་ཏི ཏ་སྶ ཝཱ་ཨི་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠེ་པི, ཏ་ད་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ ཝཱ སི་ཡཱ ཏ་དཱ པ་ན དྭི་ནྣཾ ག་ཧ་ཎེ ན ཏི་ཎྞཾ, ཏེ་ས་ནྟུ ག་ཧ་ཎེ ན དྭི་ནྣཾ, སཾ་ས་ཡོ ཝཱ, ཏ་དཱ ཏུ སཾ་ས་ཡ་སྶོ་བྷ་ཡཱ ལ་མྦ་ན་རཱུ་པ་ཏྟཱ དྭེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཡོ, ཏ་ཡོ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ དྭེ ཨ་པེ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི བུ་དྡྷི་ཝི་ས་ཡཱ པ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ ས་མཱ་སཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཧོ་ནྟི.
ནཱ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི རུ་ལ༹ྷི་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་བྷི་མ་ཏོ པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ་ནཾ, ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་སཱ ས་བྦ་ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན.
ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན.
ན་ནུ ཙ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྦཱི་ཧི ཝུ་ཏྟོ པཱ་ཎི་ནི་ཡེ་ཧི ‘པ་ཉྩ་ཧི བྷུ་ཏྟ་མ་སྶེ་ཏི བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ན སི་ཡཱ’ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཏྠཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཝི་བྷ་ཏྱ་ཏྠེ་སུ ཨི་ཊྛོ ‘ཝུ་ཊྛེ དེ་ཝེ་ག་ཏོ་ཙྩ་ཏྲ ཝུ་ཊྛ་དེ་ཝོ་ཏི ན སི་ཡཱ’ཏི ཏ་སྨཱ ཀ་ཐ་མ་ཏྲ བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཏྠེ ས་མཱ་སོ ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏེ་ཙྩཱ་ས་ངྐི་ཡཱ་ཧ-‘བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི’ཙྩཱ་དི, བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ་ས་མཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྩ་ཧི བྷུ་ཏྟ་མ་སྶེ་ཏྱཱ་དོ བ་ཧུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཨ་ན་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ ཝཱ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ པ་ཉྩ བྷུ་ཏྟ ཝ་ནྟོ-སྶེ་ཏི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ཀྭ་ཙི ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཏྠེ་པི ཀྭ་ཙི ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཝུ་ཊྛེ དེ་ཝེ ག་ཏོ’ཏི. ཏུ་ལྱ་ཡོ་གེ ག་མྱ་མཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཉྙ་ཏྲ་ཙཱ་ཏི ཏུ་ལྱ་ཡོ་ག་ཏོ-ཉྙ་ཏྲ ས་ལོ་མ་ཀོ་ཏྱཱ་དཱི་སུ ཙ, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི ལོ་མཱ་ནྱ་སྶ, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཀྑཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཨུ་པ་ས་ངྑྱཱ་ཏོ ‘‘སྱཱ་དྱ་དྷི་ཀཱ་རེ-ཏྠི་ཁཱི་རཱ་དཱི་ན་མུ་པ་ས་ངྑྱཱ་ན’’ནྟི (༢-༢-༢༤-ཝཱ) ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟོ ན སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏོ, ག་ཏ་ཏྠ་སྶཱ་པི ཧི པ་ཡོ་གེ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ སི་ཡཱ པི་ཊྛ་པེ་ས་ནེ ཝི་ཡ, ཀ་ཐ་ཉྩ་ར་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎེ བ་ཧཱུ ཨཱ་ན་ཡ, ཨ་ཧཾ པ་ཙཱ་མཱི་ཏི ནཱ་ཝ་སྶ་མེ་ཝཾ པ་ཡོ་གོ, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་དི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནེ ས་ཏི ཧོ་ཏེ་ཝ.
ཀ་ཎྛེ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཀཱ་ལ༹་སྶ ཀ་ཎྛེ ས་མྦྷ་ཝོ. ཊྛ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ཀ་ཎྛ་ཊྛ་ས་དྡེ ཊྛ་ས་དྡ་ཏྠོ. ཨོ་ཊྛ་ས་དྡོ་ཝ མུ་ཁ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏྱ་ནེ་ན ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡ་སྶ མུ་ཁ་ས་དྡ་སྶཱ་པྤ་ཡོ་ག་མཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཨོ་ཊྛོ་ཝ མུ་ཁ་མ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཡ྄ཧ ཨོ་ཊྛ་མུ་ཁོ་ཏི ས་མཱ་སོ, ན ཙ པཱ་ཎི པཱ་ཎྱ་ནྟ་ར་སྶ མུ་ཁཾ, མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཙ པཱ་ཎི་མུ་ཁ་སྶ ས་དི་ས་ཏྟཾ པ་སི་དྡྷ་ནྟི སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ ཨོ་ཊྛ་མུ་ཁ་མི་ཝ མུ་ཁ་མ་སྶེ་ཏྱ་ཏྠེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏེ, ཨུ་པ་ནྱ་སྱ་ནྟེ་ཏྱུ་པ་ནྱཱ་སཱ, ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ’ཀ་ཎྛེ ཀཱ་ལོ༹ ཡ་སྶཱ’ཏྱཱ་དཱི་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝི་ཀཱ་རེ་ཙཱ་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷེ ཝི་ཀཱ་ར་ས་མྦ་ནྡྷེ ཙ. ཏཾ་ས་མཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ཚ་ཊྛི་ཡཱ ས་མཱ་ས་སྶ, ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ཡི་ན་ནྟི ས་ངྒྷཱ་ཏ ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷི་དྷཱ་ཡཱི་ནཾ, ཀེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཏོ ཨི་ཙྩཱ་དི པ་རེ་སཾ ཝཱ་ཀྱཾ. དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཛཱ་ཏཾ དྷཱ་ཏུ་ཛཾ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དཾ པ་ཏི་ཏ་ས་དྡཱ་དི, ཏ་སྶ པ་ཡོ་གོ་ཏི པ་ཏི་ཏ་ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གོ.
‘‘ན་ཉྶྨཱ་ཏྠྱ་ཏྠཱ་ན’’ནྟི (༢-༢-༢༤) ཝཱ་ཏྟི་ཀཾ, ཨེ་ཏ་ནཱ་ཧ-‘ཉ ཀཱ་རཱ་ནུ བ་ནྡྷཱ’ཨི་ཙྩཱ་དི. པཱ་ཎི་ནི་ཡཱ ཏུ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ས་དྡོ ན་ཉྶ་མཱ་སོ, པ་ད་ནྟ་རེ ནཱ་སྶ བ་ཧུ་བྦཱི་ཧི ཝོ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པོ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ པུ་ཏྟཱ་སྶ ཨ་པུ་ཏྟོ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པུ་ཏྟོ་ཏི སཱ་དྷེ་ནྟི, ཨི་ཙྪ་ཏེ པཱ་ཎི་ནཱི་ཡེ་ཧི… ད་ཀྑི་ཎ་པུ་བྦཱ ས་དྡཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཝ་ཙ་ནེ་པཱི་ཏི སུ་ཏྟེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི, ཨ་ཡ མ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སོ པ་རེ་ཧི བ་ཧུ་བྦཱི་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཐཱ་ཧི བ་ཧ་ཝོ ཝི་ཧ་ཡོ ཡ་སྶ སོ བ་ཧུ་བྦཱི་ཧི, ཡ་ཐཱ བ་ཧུ་བྦཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤི.
༡༩. ཙ་ཏྠེ
ས་མུ་ཙྩཱི་ཏི པི་ཎྜཱི་ཀ་ར་ཎཾ, ཀོ སོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘སཱ་དྷ་ན་མེ་ཀ’མི་ཙྩཱ་དི. ཨེ་ཀཾ སཱ་དྷ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཀི་རི་ཡཾ ཝཱ པ་ཊི་ཙྩ ཙཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ- ‘ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ནཱ་ན’ནྟི, ཀེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་ཏྟ་རཱུ་པ་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ བྷུ་ཉྫ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཙ་ཏི་ཙཱ་ཏི སཱ་དྷ་ན་མྤ་ཊི་ཙྩ ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་རཱུ་པ་བྷེ་དེ་ན ཙཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, དྷ་ཝེ ཙ ཁ་དི་རེ ཙ པ་ལཱ་སེ ཙ ཚི་ནྡཱ་ཏི ཀི་རི་ཡ་མྤ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཏྟ་རཱུ་པ་བྷེ་དེ་ན སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ཙཱི་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
སོ་ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ, ཀེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ- ‘ཏུ་ལྱ བ་ལཱ་ན’མི་ཙྩཱ་དི.
ཏུ་ལྱ་བ་ལཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་སུཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ན་པེ་ཀྑ་ཏྟ་མཱ་ཧ.
ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཀྐ་མ་ཡོ་ག་པ་ཛྫཱ་ན་ནྟི ཀ་མོ ཙ ཡོ་ག་པ་ཛྫ་ཉྩ, ཨ་ནི་ཡ་ཏཾ ཀ་མ་ཡོ་ག་པ་ཛྫཾ ཡེ་སཾ ས་དྡཱ་ནཾ ཏེ་སཾ, ཡ་ཐེ་ཏྱཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠོ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཏྠ ག་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ན་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཏུ་ལྱ་བ་ལ་ཏཱ ག་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ན་ཡ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཀྐ་མ་ཏཱ ག་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཡུ་ག་པ་དི ན་ཡ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནི་ཡ་ཏ ཡོ་ག་པ་ཛྫ་ཏཱ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙཾ ཏཱ་དི་ས་མྤཱི’’ཏི. ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ པ་དྷཱ་ནཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན (ཙ་ཡ་ནཾ) ཨ་ནྭཱ་ཙ་ཡོ, ཏཾ བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏི ‘ཡ་ཏྠེ’ཙྩཱ་དི, ཏ་ད་ནུ་རོ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎེ་ན, ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཏི ‘ཡ་ཐེ’ཙྩཱ་དི, བྷི་ཀྑཱ་ག་མ་ན་མེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་ར་ངྒ་ཏྟཱ, ནེ་ཏ་རཾ བ་ཧི་ར་ངྒ་ཏྟཱ, ཏཾ ཀ་ར་ཎེ ཡ་དི གཱ་ཝོ་པི པ་སྶ་ཏི ཏཱ་པྱཱ་ན་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཏུ གོ་སྶཱ་ན་ཡ་ནཾ བྷི་ཀྑཱ་ཊ་ན་མ་པེ་ཀྑ་ཏེ, ནེ་ཏ་ར་མི་ཏ་ར་སྶ… ཝི་ནཱ་པི ཏེ་ན ཏ་ད་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨི་ཏ་རེ་ན ཡོ གོ ཨི་ཏ་རེ་ཏ་ར་ཡོ་གོ, སོ ཙ ཨེ་ཏཱ་དི་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ- ‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ’ཙྩཱ་དི.
ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཙཱ་ཏི སཱ་བྷཱ་ཝི་ཀཱ་བྷི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནཱ་པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏོ ཙ, ཝུ་ཏྟི་ཝ་ཡེ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ས་དྡོ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠོ ཧོ་ཏི མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ས་དྡོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠོ་པཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏྠེ པ་དྷཱ་ན་ཏོ ཡུ་ག་པ་དྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ ས་ཏི ཙ་ཏྠ ས་མཱ་སོ་ཏི སོ-ཡ་མ་དྷི་ཀ་ར་ཎ ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་དཱ་ནུ་ག་ཏ་ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཡུ་ག་པ་དི བུ་དྡྷི་ཡཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་བྦྷཱུ་ཏཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷེ་དོ ཏེ་ནེ་ཝ སཱ་བྷཱ་ཝི་ཀཱ་བྷི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ནེ་ཙྩེ་ཝ་མ་ཝ་ཡ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཙ, ན་ནུ ཙ ཛ་ན་ན་མ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝི་རུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཐ་མེ་ཀེ་ནཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏེ- ས་བྦོ་པི ས་དྡོ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ (ཨི་ཏ་རཱི) ཏ་རེ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་ཏེ, ཏེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀོ ས་དྡོ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་སྶ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ག་པ་དྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ཧོ་ཏཱི, ཏ་ཐཱ་ཏྲཱ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་སྶ་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ནཱ་པྱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི, ཡ་ཏོ ཨེ་ཝ་མ་ཝ་ཡ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཏ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བ་ཧུ་ཏྟཱ་ཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ཝཱ་ཀྱེ ནེ་སཾ [ཝཱ་ཀྱེ་ནེ་ཝེ་སཾ (པོ་ཏྠ་ཀེ)] ཝི་སུཾ བ་ཧྭ་ཏྠ་ཏཱ, ན ཧི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མཱ་ན་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སྶཱ་པི ས་མྤ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ས་ཧ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཝེ་སཾ ཝི་སུཾ བ་ཧྭ་ཏྠ་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ངྑྱཱ་ཏེ་དེ་ན བ་ཧུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ཧ་ར་ཎཾ པི་ཎྜཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཧ་ར་ཎཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ, སོ ཙེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ’ཙྩཱ་དི.