౨. సానుసయవారవణ్ణనా

౬౬-౧౩౧. ‘‘సానుసయో, పజహతి, పరిజానాతీ’’తి పుగ్గలో వుత్తోతి ‘‘కామరాగేన సానుసయో, కామరాగం పజహతి, కామరాగం పరిజానాతీ’’తిఆదీసు అనుసయసమఙ్గిభావేన పహానపరిఞ్ఞాకిరియాయ కత్తుభావేన చ పుగ్గలో వుత్తో, న ధమ్మో. భవవిసేసేన వాతి కేవలేన భవవిసేసేన వా. ఇతరేసూతి పటిఘానుసయాదీసు. భవానుసయవిసేసేన వాతి కామభవాదిభవవిసిట్ఠానుసయవిసేసేన వా. సానుసయతానిరనుసయతాదికాతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన పహానాపహానపరిఞ్ఞాపరిఞ్ఞా సఙ్గయ్హన్తి. నను చ భవవిసేసే కేసఞ్చి అనుసయానం అప్పహానన్తి? న తం అనుసయకతం, అథ ఖో పచ్చయవేకల్లతో అనోకాసతాయ చాతి నాయం విరోధో. ద్వీసు వేదనాసూతి సుఖఉపేక్ఖాసు వేదనాసు దుక్ఖాయ వేదనాయ కామరాగానుసయేన నిరనుసయోతి యోజేతబ్బం. ఇదమ్పి నత్థి పుగ్గలవసేన వుచ్చమానత్తా. తేనాహ ‘‘న హి పుగ్గలస్స…పే… అనుసయాన’’న్తి. యదిపి పుగ్గలస్స అనుసయనోకాసో అనోకాసో, తస్స పన సానుసయతాదిహేతు హోతీతి దస్సేన్తో ‘‘అనుసయస్స పనా’’తిఆదిమాహ. నిరనుసయతాదీనన్తి ఆది-సద్దేన అప్పహానాపరిఞ్ఞా సఙ్గణ్హాతి. పరిజాననం సమతిక్కమనన్తి పరిఞ్ఞావారేపి ‘‘అపాదానే నిస్సక్కవచన’’న్తి వుత్తం.

అనుసయనట్ఠానతోతి అనుసయనట్ఠానహేతు. ‘‘అననుసయనట్ఠానతో’’తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. నిమిత్తాపాదానభావదస్సనత్థన్తి సానుసయవారే నిమిత్తభావదస్సనత్థం, పజహనపరిఞ్ఞావారేసు అపాదానభావదస్సనత్థఞ్చాతి యోజేతబ్బం. పజహతీతి ఏత్థ ‘‘రూపధాతుయా అరూపధాతుయా తతో మానానుసయం పజహతీ’’తి పాళిపదం ఆహరిత్వా యోజేతబ్బం, న పజహతీతి ఏత్థ పన ‘‘దుక్ఖాయ వేదనాయ తతో కామరాగానుసయం నప్పజహతీ’’తి. ఏవమాదీసూతి ఆది-సద్దేన పరిఞ్ఞావారమ్పి సఙ్గణ్హాతి. భుమ్మనిద్దేసేనేవ హేతుఅత్థేనేవ నిద్దిట్ఠాతి అత్థో.

చతుత్థపఞ్హవిస్సజ్జనేనాతి ‘‘యతో వా పన మానానుసయేన సానుసయో, తతో కామరాగానుసయేన సానుసయో’’తి ఏతస్స పఞ్హస్స విస్సజ్జనేన. తత్థ హి ‘‘రూపధాతుయా అరూపధాతుయా’’తిఆదినా సరూపతో అనుసయనట్ఠానాని దస్సితాని. తదత్థేతి తం అనుసయనట్ఠానదస్సనం అత్థో ఏతస్సాతి తదత్థో, తస్మిం తదత్థే. ‘‘అనుసయస్స ఉప్పత్తిట్ఠానదస్సనత్థం అయం వారో ఆరద్ధో’’తిఆదినా ‘‘యతో’’తి ఏతేన అనుసయనట్ఠానం వుత్తన్తి ఇమమత్థం విభావేత్వా. పమాదలిఖితం వియ దిస్సతి ఉప్పన్న-సద్దేన వత్తమానుప్పన్నే వుచ్చమానే. యథా పన ఉప్పజ్జనవారే ఉప్పజ్జతి-సద్దేన ఉప్పత్తియోగదీపకత్తా ఉప్పత్తిరహా వుచ్చన్తి, ఏవమిధాపి ఉప్పత్తిఅరహే వుచ్చమానే న కోచి విరోధో. యం పన వక్ఖతి ‘‘న హి అపరియాపన్నానం అనుసయుప్పత్తిరహట్ఠానతా’’తి, సోపి న దోసో. యత్థ యత్థ హి అనుసయా ఉప్పత్తిరహా, తదేవ ఏకజ్ఝం గహేత్వా ‘‘సబ్బత్థా’’తి వుత్తన్తి. తథేవ దిస్సతీతి తం పమాదలిఖితం వియ దిస్సతీతి అత్థో.

యతో ఉప్పన్నేన భవితబ్బన్తి యతో అనుసయనట్ఠానతో కామగారానుసయేన ఉప్పన్నేన భవితబ్బం, తేన కామరాగానుసయేన ఉప్పత్తిరహట్ఠానే నిస్సక్కవచనం కతం ‘‘యతో’’తి. తథాతి ఏత్థ తథా-సద్దో యథా ‘‘యతో ఉప్పన్నేనా’’తి ఏత్థ ఉప్పత్తిరహట్ఠానతో అనుసయస్స ఉప్పత్తిరహతా వుత్తా, తథా ‘‘ఉప్పజ్జనకేనా’’తి ఏత్థాపి సా ఏవ వుచ్చతీతి దీపేతీతి ఆహ ‘‘సబ్బధమ్మేసు…పే… ఆపన్నేనా’’తి. తత్థ ‘‘ఉప్పజ్జనకో’’తి వుత్తే అనుప్పజ్జనకో న హోతీతి అయమత్థో విఞ్ఞాయతి, తథా చ సతి తేన అనుప్పత్తి నిచ్ఛితాతి ఉప్పన్నసభావతా చ పకాసితా హోతీతి. తేనాహ ‘‘సబ్బధమ్మేసు…పే… అపనేతీ’’తి. ‘‘యో యతో కామరాగానుసయేన నిరనుసయో, సో తతో మానానుసయేన నిరనుసయో’’తి పుచ్ఛాయ ‘‘యతో తతో’’తి ఆగతత్తా విస్సజ్జనే ‘‘సబ్బత్థా’’తి పదస్స నిస్సక్కవసేనేవ సక్కా యోజేతున్తి దస్సేన్తో ‘‘సబ్బత్థాతి…పే… న న సమ్భవతీ’’తి ఆహ. భుమ్మతో అఞ్ఞత్థాపి సద్దవిదూ ఇచ్ఛన్తి, యతో సబ్బేసం పాదకం ‘‘సబ్బత్థపాదక’’న్తి వుచ్చతి, ఇధ పన నిస్సక్కవసేన వేదితబ్బం.

సానుసయవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.