సముట్ఠానసీసవణ్ణనా

౨౫౭. పాళియం నిబ్బానఞ్చేవ పఞ్ఞత్తీతి ఏత్థ యస్మా సఙ్ఖతధమ్మే ఉపాదాయ పఞ్ఞత్తా సమ్ముతిసచ్చభూతా పుగ్గలాదిపఞ్ఞత్తి పరమత్థతో అవిజ్జమానత్తా ఉప్పత్తివినాసయుత్తవత్థుధమ్మనియతేన అనిచ్చదుక్ఖలక్ఖణద్వయేన యుత్తాతి వత్తుం అయుత్తా, కారకవేదకాదిరూపేన పన పరికప్పితేన అత్తసభావేన విరహితత్తా ‘‘అనత్తా’’తి వత్తుం యుత్తా. తస్మా అయం పఞ్ఞత్తిపి అసఙ్ఖతత్తసామఞ్ఞతో వత్థుభూతేన నిబ్బానేన సహ ‘‘అనత్తా ఇతి నిచ్ఛయా’’తి వుత్తా. అవిజ్జమానాపి హి సమ్ముతి కేనచి పచ్చయేన అకతత్తా అసఙ్ఖతా ఏవాతి.

కరుణాసీతలత్తం, పఞ్ఞాపభాసితత్తఞ్చ భగవతో దస్సేతుం ‘‘బుద్ధచన్దే, బుద్ధాదిచ్చే’’తి ఏతం ఉభయం వుత్తం. హాయతి ఏతేనాతి హాని, దుక్ఖస్స హాని దుక్ఖహాని, సబ్బదుక్ఖాపనూదనకారణన్తి అత్థో. పిటకే తీణి దేసయీతి యస్మా అఞ్ఞేపి మహావీరా సమ్మాసమ్బుద్ధా సద్ధమ్మం దేసయన్తి, తస్మా అఙ్గీరసో పిటకాని తీణి దేసయీతి యోజనా. మహాగుణన్తి మహానిసంసం. ఏవం నీయతి సద్ధమ్మోతి యది వినయపరియత్తి అపరిహీనా తిట్ఠతి, ఏవం సతి పటిపత్తిపటివేధసద్ధమ్మోపి నీయతి పవత్తీయతి, న పరిహాయతీతి అత్థో.

వినయపరియత్తి పన కథం తిట్ఠతీతి ఆహ ‘‘ఉభతో చా’’తిఆది. పరివారేన గన్థితా తిట్ఠతీతి యోజేతబ్బం. తస్సేవ పరివారస్సాతి తస్మిం ఏవ పరివారే. సముట్ఠానం నియతో కతన్తి ఏకచ్చం సముట్ఠానేన నియతం కతం. తస్మిం పరివారే కిఞ్చి సిక్ఖాపదం నియతసముట్ఠానం అఞ్ఞేహి అసాధారణం, తం పకాసితన్తి అత్థో.

సమ్భేదం నిదానఞ్చఞ్ఞన్తి సమ్భేదో సిక్ఖాపదానం అఞ్ఞమఞ్ఞసముట్ఠానేన సంకిణ్ణతా, నిదానఞ్చ పఞ్ఞత్తిట్ఠానం, అఞ్ఞం పుగ్గలాదివత్థాది చ. సుత్తే దిస్సన్తి ఉపరీతి హేట్ఠా వుత్తే, ఉపరి వక్ఖమానే చ పరివారసుత్తే ఏవ దిస్సన్తి. యస్మా చ ఏవం, తస్మా సకలసాసనాధారస్స వినయస్స ఠితిహేతుభూతం పరివారం సిక్ఖేతి, ఏవమేత్థ యోజనా దట్ఠబ్బా.

సమ్భిన్నసముట్ఠానానీతి అఞ్ఞేహి సాధారణసముట్ఠానాని. ఆదిమ్హి తావ పురిమనయేతి సబ్బపఠమే పఞ్ఞత్తివారే ఆగతనయం సన్ధాయ వదతి, తత్థ పన పఞ్ఞత్తివారే ‘‘పఠమం పారాజికం కత్థ పఞ్ఞత్తన్తి, వేసాలియం పఞ్ఞత్త’’న్తిఆదినా (పరి. ౧) నిదానమ్పి దిస్సతి ఏవ. పరతోతి ఆగతభావం పన సన్ధాయ పరతో ఆగతే సుత్తే దిస్సతీతి వేదితబ్బన్తి వుత్తం. తస్సాతి ఉభతోవిభఙ్గపరియాపన్నస్స సిక్ఖాపదస్స.

౨౫౮. అనియతా పఠమికాతి ఆపత్తిం అపేక్ఖిత్వావ ఇత్థిలిఙ్గం కతం, పఠమానియతం సిక్ఖాపదన్తి అత్థో. పాళియం నానుబన్ధే పవత్తినిన్తి వుట్ఠాపితం పవత్తినిం అననుబన్ధనసిక్ఖాపదం.

౨౬౦. ఏళకలోమసిక్ఖాపదవత్థుస్మిం ‘‘భిక్ఖునియో ఏళకలోమాని ధోవన్తియో రజన్తియో విజటేన్తియో రిఞ్చన్తి ఉద్దేసం పరిపుచ్ఛ’’న్తి (పారా. ౫౭౬) ఆగతత్తా ఇమం రిఞ్చన్తి-పదం గహేత్వా సిక్ఖాపదం ఉపలక్ఖితన్తి దస్సేన్తో ‘‘విభఙ్గే ‘రిఞ్చన్తి ఉద్దేస’న్తి ఆగతం ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపద’’న్తి ఆహ.

వస్సికసాటికసిక్ఖాపదన్తి అసమయే వస్సికసాటికపరియేసనసిక్ఖాపదం (పారా. ౬౨౬ ఆదయో). రతనసిక్ఖాపదన్తి రతనం వా రతనసమ్మతం వా పటిసామనసిక్ఖాపదం (పాచి. ౫౦౨ ఆదయో).

౨౬౫. పాళియం బుద్ధఞాణేనాతి పటివిద్ధసబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన.

౨౬౭. ‘‘న దేసేన్తి తథాగతా’’తి ఏతేన ఛత్తపాణిస్స ధమ్మదేసనాపటిక్ఖేపం దస్సేతి.

౨౬౯. అకతన్తి అఞ్ఞేహి అమిస్సీకతం, నియతసముట్ఠానన్తి అత్థో. అకతన్తి వా పుబ్బే అనాగతం, అభినవన్తి అత్థో.

౨౭౦. సముట్ఠానఞ్హి సఙ్ఖేపన్తి ఏత్థ సఙ్ఖిపన్తి సఙ్గయ్హన్తి సదిససముట్ఠానాని ఏత్థాతి సఙ్ఖేపో, సముట్ఠానసీసం. నేతి వినేతి కాయవచీదుచ్చరితన్తి నేత్తి, వినయపాళి, సా ఏవ ధమ్మోతి నేత్తిధమ్మోతి ఆహ ‘‘వినయపాళిధమ్మస్సా’’తి.

సముట్ఠానసీసవణ్ణనా నిట్ఠితా.