విమతివినోదనీ-టీకా (దుతియో భాగో)
౫. పాచిత్తియకణ్డం
౧. ముసావాదవగ్గో
౧. ముసావాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧. ముసావాదవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే ఖుద్దకానన్తి ఏత్థ ‘‘ఖుద్దక-సద్దో బహు-సద్దపరియాయో’’తి వదన్తి. తత్థాతి తేసు వగ్గేసు, ఖుద్దకేసు వా. ‘‘జానితబ్బతో’’తి హేతునో విపక్ఖేపి నిబ్బానే వత్తనతో అనేకన్తికత్తే పరేహి వుత్తే ‘‘న మయా అయం హేతు వుత్తో’’తి తం కారణం పటిచ్ఛాదేతుం పున ‘‘జాతిధమ్మతోతి మయా వుత్త’’న్తిఆదీని వదతి. ‘‘సమ్పజాన’’న్తి వత్తబ్బే అనునాసికలోపేన నిద్దేసోతి ఆహ ‘‘జానన్తో’’తి.
౨. సమ్పజానముసావాదేతి అత్తనా వుచ్చమానస్స అత్థస్స వితథభావం పుబ్బేపి జానిత్వా, వచనక్ఖణే చ జానన్తస్స ముసావాదభణనే. తేనాహ ‘‘జానిత్వా’’తిఆది. ముసావాదేతి చ నిమిత్తత్థే భుమ్మం, తస్మా ముసాభణననిమిత్తం పాచిత్తియన్తి ఏవమేత్థ, ఇతో పరేసుపి ఈదిసేసు అత్థో వేదితబ్బో.
౩. వదన్తి ఏతాయాతి వాచాతి ఆహ ‘‘మిచ్ఛా’’తిఆది. ‘‘ధనునా విజ్ఝతీ’’తిఆదీసు వియ ‘‘చక్ఖునా దిట్ఠ’’న్తి పాకటవసేన వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఓళారికేనా’’తి.
౧౧. గతో భవిస్సతీతి ఏత్థాపి సన్నిట్ఠానతో వుత్తత్తా ముసావాదో జాతో. ఆపత్తిన్తి పాచిత్తియాపత్తిం, న దుబ్భాసితం. జాతిఆదీహి దసహి అక్కోసవత్థూహి పరం దవా వదన్తస్స హి తం హోతి. చారేసున్తి ఉపనేసుం. వత్థువిపరీతతా, విసంవాదనపురేక్ఖారతా, యమత్థం వత్థుకామో, తస్స పుగ్గలస్స విఞ్ఞాపనపయోగో చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. వత్థువిపరీతతాయ హి అసతి విసంవాదనపురేక్ఖారతాయ విఞ్ఞాపితేపి ముసావాదో న హోతి, దుక్కటమత్తమేవ హోతి. తస్మా సాపి అఙ్గమేవాతి గహేతబ్బం. ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనత్థం ముసా భణన్తస్స పారాజికం, పరియాయేన థుల్లచ్చయం, అమూలకేన పారాజికేన అనుద్ధంసనత్థం సఙ్ఘాదిసేసో, సఙ్ఘాదిసేసేనానుద్ధంసనఓమసవాదాదీసు పాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నేసు దుక్కటం, ఉక్కట్ఠహీనజాతిఆదీహి దవా అక్కోసన్తస్స దుబ్భాసితం, కేవలం ముసా భణన్తస్స ఇధ పాచిత్తియం వుత్తం.
ముసావాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. ఓమసవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౩. దుతియే పుబ్బే పతిట్ఠితారప్పదేసం పున అరే పత్తేతి పఠమం భూమియం పతిట్ఠితనేమిప్పదేసే పరివత్తేత్వా పున భూమియం పతిట్ఠితేతి అత్థో.
౧౫. పుబ్బేతి అట్ఠుప్పత్తియం. పుప్ఫఛడ్డకా నామ గబ్భమలాదిహారకా. తచ్ఛకకమ్మన్తి పాసాణకోట్టనాదివడ్ఢకీకమ్మం. హత్థముద్దాగణనాతి అఙ్గులిసఙ్కోచనేనేవ గణనా. అచ్ఛిద్దకగణనా నామ ఏకట్ఠానదసట్ఠానాదీసు సారియో ఠపేత్వా అనుక్కమేన గణనా. ఆది-సద్దేన సఙ్కలనపటఉప్పాదనవోక్లనభాగహారాదివసేన పవత్తా పిణ్డగణనా గహితా. యస్స సా పగుణా, సో రుక్ఖమ్పి దిస్వా ‘‘ఏత్తకాని ఏత్థ పణ్ణానీ’’తి జానాతి. యభ-మేథునేతి వచనతో ఆహ ‘‘య-కార-భ-కారే’’తిఆది.
౧౬. న పురిమేనాతి ముసావాదసిక్ఖాపదేన. సోపి ఆపత్తియాతి ఉపసగ్గాదివిసిట్ఠేహిపి వదన్తో పాచిత్తియాపత్తియావ కారేతబ్బో.
౨౬. దుబ్భాసితన్తి సామఞ్ఞతో వుత్తత్తా పాళియం అనాగతేహిపి పరమ్ముఖా వదన్తస్సపి దుబ్భాసితమేవాతి ఆచరియా వదన్తి తతో లామకాపత్తియా అభావా, అనాపత్తియాపేత్థ భవితుం అయుత్తత్తా. సబ్బసత్తాతి ఏత్థ వచనత్థవిదూహి తిరచ్ఛానాదయోపి గహితా.
౩౫. అనుసాసనీపురేక్ఖారతాయ వా పాపగరహితాయ వా వదన్తానం చిత్తస్స లహుపరివత్తిభావతో అన్తరన్తరా కోపే ఉప్పన్నేపి అనాపత్తి. కాయవికారమత్తేనపి ఓమసనసమ్భవతో ‘‘తిసముట్ఠానం, కాయకమ్మ’’న్తి చ వుత్తం. పరివారే పన ‘‘చతుత్థేన ఆపత్తిసముట్ఠానేన…పే… దుబ్భాసితం ఆపజ్జేయ్యాతి. న హీతి వత్తబ్బ’’న్తిఆదినా (పరి. ౨౭౬) ఇతరాని సముట్ఠానాని పటిక్ఖిపిత్వా పఞ్చమస్సేవ వుత్తత్తా ఆహ ‘‘దుబ్భాసితాపత్తి పనేత్థ వాచాచిత్తతో సముట్ఠాతీ’’తి. దవకమ్యతాయ హి కాయవాచాచిత్తేహి ఓమసన్తస్సపి వాచాచిత్తమేవ ఆపత్తియా అఙ్గం హోతి, న పన కాయో విజ్జమానోపి ధమ్మదేసనాపత్తి వియ కేవలం కాయవికారేనేవ. ఓమసన్తస్స పన కిఞ్చాపి ఇధ దుబ్భాసితాపత్తియా అనాపత్తి, అథ ఖో కాయకీళాపటిక్ఖేపసిక్ఖాపదేన దుక్కటమేవాతి దట్ఠబ్బం. ఉపసమ్పన్నం జాతిఆదీహి అనఞ్ఞాపదేసేన అక్కోసనం, తస్స జాననం, అత్థపురేక్ఖారతాదీనం అభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
ఓమసవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. పేసుఞ్ఞసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౬. తతియే భణ్డనం జాతం ఏతేసన్తి భణ్డనజాతా. పిసతీతి పిసుణా, వాచా, సమగ్గే భిన్నే కరోతీతి అత్థో. తాయ వాచాయ సమన్నాగతో పిసుణో, తస్స కమ్మం పేసుఞ్ఞన్తి ఏవమేత్థ అత్థో వేదితబ్బో.
ఇధాపి జాతిఆదీహి దసహి వత్థూహి పేసుఞ్ఞం ఉపసంహరన్తస్సేవ పాచిత్తియం, ఇతరేహి అక్కోసవత్థూహి దుక్కటం. అనక్కోసవత్థూహి పన ఉపసంహరన్తస్స దుక్కటమేవాతి వదన్తి. జాతిఆదీహి అనఞ్ఞాపదేసేన అక్కోసన్తస్స భిక్ఖునో సుత్వా భిక్ఖుస్స ఉపసంహరణం, పియకమ్యతాభేదాధిప్పాయేసు అఞ్ఞతరతా, తస్స విజాననాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
పేసుఞ్ఞసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. పదసోధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౪౫. చతుత్థే పురిమబ్యఞ్జనేన సదిసన్తి ‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తి ఏత్థ అనిచ్చ-సద్దేన సదిసం ‘‘వేదనా అనిచ్చా’’తి ఏత్థ అనిచ్చ-సద్దం వదతి. అక్ఖరసమూహోతి అవిభత్తికో వుత్తో. పదన్తి విభత్తిఅన్తం వుత్తం.
ఏకం పదన్తి గాథాపదమేవ సన్ధాయ వదతి. పదగణనాయాతి గాథాపదగణనాయ. అపాపుణిత్వాతి సద్ధిం అకథేత్వా. ఏతేన గాథాయ పచ్ఛిమపాదే వుచ్చమానే సామణేరో పఠమపాదాదిం వదతి, ఆపత్తియేవ, తస్మిం నిస్సద్దే ఏవ ఇతరేన వత్తబ్బన్తి దస్సేతి.
అట్ఠకథానిస్సితోతి సఙ్గీతిత్తయారుళ్హం పోరాణట్ఠకథం సన్ధాయ వదతి. ఇదానిపి ‘‘యథాపి దీపికో నామ, నిలీయిత్వా గణ్హతే మిగే’’తి (మి. ప. ౬.౧.౫; విసుద్ధి. ౧.౨౧౭; దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౩౭౪; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౦౭; పారా. అట్ఠ. ౨.౧౬౫; పటి. మ. అట్ఠ. ౨.౧.౧౬౩) ఏవమాదికం అట్ఠకథావచనం అత్థేవ, బుద్ధఘోసాచరియాదీహి పోరాణట్ఠకథానయేన వుత్తమ్పి ఇధ సఙ్గహేతబ్బన్తి వదన్తి. పాళినిస్సితోతి ఉదానవగ్గసఙ్గహాదికో. వివట్టూపనిస్సితన్తి నిబ్బాననిస్సితం. థేరస్సాతి నాగసేనత్థేరస్స. మగ్గకథాదీని పకరణాని.
౪౬. పాళియం అక్ఖరాయాతిఆది లిఙ్గవిపల్లాసేన వుత్తం, అక్ఖరేనాతిఆదినా అత్థో గహేతబ్బో.
౪౮. ఉపచారం ముఞ్చిత్వాతి పరిసాయ ద్వాదసహత్థం ముఞ్చిత్వా ఏకతో ఠితస్స వా నిసిన్నస్స వా అనుపసమ్పన్నస్స అకథేత్వా అఞ్ఞే ఉద్దిస్స భణన్తస్సాపి అనాపత్తి. సచే పన దూరే నిసిన్నమ్పి ఉద్దిస్స భణతి, ఆపత్తి ఏవ. ఓపాతేతీతి సద్ధిం కథేతి. అనుపసమ్పన్నతా, వుత్తలక్ఖణధమ్మం పదసో వాచనతా, ఏకతో భణనఞ్చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
పదసోధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. సహసేయ్యసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౦-౫౧. పఞ్చమే తత్రిదం నిదస్సనన్తి సేసో. దిరత్తతిరత్తన్తి ఏత్థ దిరత్తగ్గహణం వచనాలఙ్కారత్థం, నిరన్తరం తిస్సోవ రత్తియో వసిత్వా చతుత్థదివసాదీసు సయన్తస్సేవ ఆపత్తి, న ఏకన్తరికాదివసేన సయన్తస్సాతి దస్సనత్థమ్పీతి దట్ఠబ్బం. దిరత్తవిసిట్ఠఞ్హి తిరత్తం వుచ్చమానం, తేన అనన్తరికమేవ తిరత్తం దీపేతీతి. పఞ్చహి ఛదనేహీతి ఇట్ఠకసిలాసుధాతిణపణ్ణేహి. వాచుగ్గతవసేనాతి పగుణవసేన. దియడ్ఢహత్థుబ్బేధో వడ్ఢకీహత్థేన గహేతబ్బో. ఏకూపచారో ఏకేన మగ్గేన పవిసిత్వా అబ్భోకాసం అనుక్కమిత్వా సబ్బత్థ అనుపరిగమనయోగ్గో, ఏతం బహుద్వారమ్పి ఏకూపచారోవ. తత్థ పన కుట్టాదీహి రున్ధిత్వా విసుం ద్వారం యోజేన్తి, నానూపచారో హోతి. సచే పన రున్ధతి ఏవ, విసుం ద్వారం న యోజేన్తి, ‘‘ఏతమ్పి ఏకూపచారమేవ మత్తికాదీహి పిహితద్వారో వియ గబ్భో’’తి గహేతబ్బం. అఞ్ఞథా గబ్భే పవిసిత్వా పముఖాదీసు నిపన్నానుపసమ్పన్నేహి సహసేయ్యాపరిముత్తియా గబ్భద్వారం మత్తికాదీహి పిదహాపేత్వా ఉట్ఠితే అరుణే వివరాపేన్తస్సపి అనాపత్తి భవేయ్యాతి.
తేసం పయోగే పయోగే భిక్ఖుస్స ఆపత్తీతి ఏత్థ కేచి ‘‘అనుట్ఠహనేన అకిరియసముట్ఠానా ఆపత్తి వుత్తా తస్మిం ఖణే సయన్తస్స కిరియాభావా. ఇదఞ్హి సిక్ఖాపదం సియా కిరియాయ సముట్ఠాతి, సియా అకిరియాయ సముట్ఠాతి. కిరియాసముట్ఠానతా చస్స తబ్బహులవసేన వుత్తాతి వదతి. యథా చేతం, ఏవం దివాసయనమ్పి. అనుట్ఠహనేన, హి ద్వారాసంవరణేన చేతం అకిరియసమఉట్ఠానమ్పి హోతీ’’తి వదన్తి. ఇదఞ్చ యుత్తం వియ దిస్సతి, వీమంసిత్వా గహేతబ్బం.
‘‘ఉపరిమతలేన సద్ధిం అసమ్బద్ధభిత్తికస్సా’’తి ఇదం సమ్బద్ధభిత్తికే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి దస్సనత్థం వుత్తం. ఉపరిమతలే సయితస్స సఙ్కా ఏవ నత్థీతి ‘‘హేట్ఠాపాసాదే’’తిఆది వుత్తం. నానూపచారేతి బహి నిస్సేణియా ఆరోహణీయే.
సభాసఙ్ఖేపేనాతి సభాకారేన. ‘‘అడ్ఢకుట్టకే’’తి ఇమినా సణ్ఠానం దస్సేతి. యత్థ తీసు ద్వీసు వా పస్సేసు భిత్తియో బద్ధా, ఛదనం వా అసమ్పత్తా అడ్ఢభిత్తి, ఇదం అడ్ఢకుట్టకం నామ. వాళసఙ్ఘాటో నామ పరిక్ఖేపస్స అన్తో థమ్భాదీనం ఉపరి వాళరూపేహి కతసఙ్ఘాటో. పరిక్ఖేపస్స బహిగతేతి ఏత్థ యస్మిం పస్సే పరిక్ఖేపో నత్థి, తత్థ సచే భూమితో వత్థు ఉచ్చం హోతి, ఉభతో ఉచ్చవత్థుతో హేట్ఠా భూమియం నిబ్బకోసబ్భన్తరేపి అనాపత్తి ఏవ తత్థ సేనాసనవోహారాభావతో. అథ వత్థు నీచం భూమిసమమేవ సేనాసనస్స హేట్ఠిమతలే తిట్ఠతి, తత్థ పరిక్ఖేపరహితదిసాయ నిబ్బకోసబ్భన్తరే సబ్బత్థ ఆపత్తి హోతి, పరిచ్ఛేదాభావతో పరిక్ఖేపస్స బహి ఏవ అనాపత్తీతి దట్ఠబ్బం. పరిమణ్డలం వాతిఆది మజ్ఝే ఉదకపతనత్థాయ ఆకాసఙ్గణవన్తం సేనాసనం సన్ధాయ వుత్తం. తత్థ అపరిచ్ఛిన్నగబ్భూపచారేతి ఏకేకగబ్భస్స ద్వీసు పస్సేసు పముఖేన గమనం పరిచ్ఛిన్దిత్వా దియడ్ఢహత్థుబ్బేధతో అనూనం కుట్టం కత్వా ఆకాసఙ్గణేన పవేసం కరోన్తి, ఏవం అకతోతి అత్థో. గబ్భపరిక్ఖేపోతి చతురస్సపాసాదాదీసు సమన్తా ఠితగబ్భభిత్తియో సన్ధాయ వుత్తం.
పాటేక్కసన్నివేసాతి ఏకేకదిసాయ గబ్భపాళియో ఇతరదిసాసు గబ్భపాళీనం అభావేన, భావేపి వా అఞ్ఞమఞ్ఞభిత్తిచ్ఛదనేహి అసమ్బన్ధతాయ పాటేక్కసన్నివేసా నామ వుచ్చతి. తం…పే… సన్ధాయ వుత్తన్తి తత్థ పాచిత్తియేన అనాపత్తీతి వుత్తం, న దుక్కటేన. తాదిసాయ హి గబ్భపాళియా పముఖం తీసు దిసాసు భిత్తీనం అభావేన ఏకదిసాయ గబ్భభిత్తిమత్తేన సబ్బచ్ఛన్నం చూళపరిచ్ఛన్నం నామ హోతి. తస్మా దుక్కటమేవ. యది పన తస్స పముఖస్స ఇతరదిసాసుపి ఏకిస్సం, సబ్బాసు వా భిత్తిం కరోన్తి, తదా సబ్బచ్ఛన్నఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నాదిభావతో పాచిత్తియమేవ హోతీతి దట్ఠబ్బం. భూమియం వినా జగతియా పముఖం సన్ధాయాతి ఏత్థ ఉచ్చవత్థుం అకత్వా భూమియం కతగేహస్స పముఖం సన్ధాయ అపరిక్ఖిత్తే పాచిత్తియేన అనాపత్తీతి ఇదం కథితం. ఉచ్చవత్థుకం చే పముఖం హోతి, తేన వత్థునా పరిక్ఖిత్తసఙ్ఖ్యమేవ పముఖం గచ్ఛతీతి అధిప్పాయో. తత్థాతి అన్ధకట్ఠకథాయం. జగతియా పమాణం వత్వాతి పకతిభూమియా నిపన్నో యథా జగతియా ఉపరి సయితం న పస్సతి, ఏవం ఉచ్చాతిఉచ్చవత్థుస్స ఉబ్బేధప్పమాణం వత్వా. ఏకదిసాయ ఉజుకమేవ దీఘం కత్వా సన్నివేసితో పాసాదో ఏకసాలసన్నివేసో. ద్వీసు, తీసు వా చతూసుపి వా దిసాసు సిఙ్ఘాటకసణ్ఠానాదివసేన కతా ద్విసాలాదిసన్నివేసా వేదితబ్బా. సాలప్పభేదదీపనమేవ చేత్థ పురిమతో విసేసోతి. పరిక్ఖేపో విద్ధస్తోతి పముఖస్స పరిక్ఖేపం సన్ధాయ వదతి.
౫౩. ఉపడ్ఢచ్ఛన్నఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నం సేనాసనం దుక్కటస్స ఆదిం వత్వా పాళియం దస్సితత్తా తతో అధికం సబ్బచ్ఛన్నఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నాదికమ్పి సబ్బం పాళియం అవుత్తమ్పి పాచిత్తియస్సేవ వత్థుభావేన దస్సితం సిక్ఖాపదస్స పణ్ణత్తివజ్జత్తా, గరుకే ఠాతబ్బతో చాతి వేదితబ్బం. సత్త పాచిత్తియానీతి పాళియం వుత్తపాచిత్తియద్వయం సామఞ్ఞతో ఏకత్తేన గహేత్వా వుత్తం.
౫౪. పాళియం ‘‘తతియాయ రత్తియా పురారుణా నిక్ఖమిత్వా పున వసతీ’’తి ఇదం ఉక్కట్ఠవసేన వుత్తం, అనిక్ఖమిత్వా పన పురారుణా ఉట్ఠహిత్వా అన్తోఛదనే నిసిన్నస్సాపి పునదివసే సహసేయ్యేన అనాపత్తి ఏవ. సేనమ్బమణ్డపవణ్ణం హోతీతి సీహళదీపే కిర ఉచ్చవత్థుకో సబ్బచ్ఛన్నో సబ్బఅపరిచ్ఛన్నో ఏవంనామకో సన్నిపాతమణ్డపో అత్థి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం. ఏత్థ చతుత్థభాగో చూళకం, ద్వే భాగా ఉపడ్ఢం, తీసు భాగేసు ద్వే భాగా యేభుయ్యన్తి ఇమినా నయేన చూళకచ్ఛన్నపరిచ్ఛన్నతాదీని వేదితబ్బాని. పాచిత్తియవత్థుకసేనాసనం, తత్థ అనుపసమ్పన్నేన సహ నిపజ్జనం, చతుత్థదివసే సూరియత్థఙ్గమనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
సహసేయ్యసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. దుతియసహసేయ్యసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౫. ఛట్ఠే మాతుగామేన సద్ధిం చతుత్థదివసే సయన్తస్సాపి ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఏకావ ఆపత్తి. కేచి పన పురిమసిక్ఖాపదేనాపీతి ద్వే ఆపత్తియో వదన్తి, తం న యుత్తం ‘‘అనుపసమ్పన్నేనా’’తి అనిత్థిలిఙ్గేన వుత్తత్తా నపుంసకేన పన చతుత్థదివసే సయన్తస్స సదుక్కటపాచిత్తియం వత్తుం యుత్తం. కిఞ్చాపేత్థ పాళియం పణ్డకవసేనేవ దుక్కటం వుత్తం, తదనులోమికా పన పురిసఉభతోబ్యఞ్జనకేన సహ సయన్తస్స ఇమినా దుక్కటం, పురిమేన చతుత్థదివసే సదుక్కటపాచిత్తియం. ఇత్థిఉభతోబ్యఞ్జనకో ఇత్థిగతికోవాతి అయం అమ్హాకం ఖన్తి. మతిత్థియా అనాపత్తీతి వదన్తి. పాచిత్తియవత్థుకసేనాసనం, తత్థ మాతుగామేన సద్ధిం నిపజ్జనం, సూరియత్థఙ్గమనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
దుతియసహసేయ్యసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. ధమ్మదేసనాసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౬౦. సత్తమే న యక్ఖేనాతిఆదీనం ‘‘అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞునా’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో. అఞ్ఞత్ర విఞ్ఞునా పురిసవిగ్గహేన, న యక్ఖాదినాపీతి ఏవమత్థో గహేతబ్బోతి అధిప్పాయో. తాదిసేనపి హి సహ ఠితాయ దేసేతుం న వట్టతి. తంతందేసభాసాయ అత్థం యథారుచి వట్టతి ఏవ.
ఇరియాపథాపరివత్తనం, పురిసం వా ద్వాదసహత్థూపచారే అపక్కోసాపనం ఏత్థ అకిరియా. వుత్తలక్ఖణస్స ధమ్మస్స ఛన్నం వాచానం ఉపరి దేసనా, వుత్తలక్ఖణో మాతుగామో, ఇరియాపథపఅవత్తనాభావో, విఞ్ఞూపురిసాభావో, అపఞ్హవిస్సజ్జనాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని.
ధమ్మదేసనాసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. భూతారోచనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౭౭. అట్ఠమే అన్తరాతి పరినిబ్బానకాలతో పుబ్బేపి. అతికడ్ఢియమానేనాతి ‘‘వదథ, భన్తే, కిం తుమ్హేహి అధిగత’’న్తి ఏవం నిప్పీళియమానేన అతిబద్ధియమానేన. తథారూపే పచ్చయే సతి వత్తబ్బమేవ. సుతపరియత్తిసీలగుణన్తి ఏత్థ అత్థకుసలతా సుతగుణో, పాళిపాఠకుసలతా పరియత్తిగుణోతి దట్ఠబ్బం. ‘‘చిత్తక్ఖేపస్స వా అభావా’’తి ఇమినా ఖిత్తచిత్తవేదనాట్టతాపి అరియానం నత్థీతి దస్సేతి.
పుబ్బే అవుత్తేహీతి చతుత్థపారాజికే అవుత్తేహి. ఇదఞ్చ సిక్ఖాపదం పణ్ణత్తిఅజఆననవసేన ఏకన్తతో అచిత్తకసముట్ఠానమేవ హోతి అరియానం పణ్ణత్తివీతిక్కమాభావా. ఝానలాభీనఞ్చ సత్థు ఆణావీతిక్కమపటిఘచిత్తస్స ఝానపరిహానతో భూతారోచనం న సమ్భవతి. ఉత్తరిమనుస్సధమ్మస్స భూతతా, అనుపసమ్పన్నస్స ఆరోచనం, తఙ్ఖణవిజాననా, అనఞ్ఞాపదేసోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.
భూతారోచనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. దుట్ఠుల్లారోచనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౭౮. నవమే తత్థ భవేయ్యాతి తత్థ కస్సచి మతి ఏవం భవేయ్య. అట్ఠకథావచనమేవ ఉపపత్తితో దళ్హం కత్వా పతిట్ఠపేన్తో ‘‘ఇమినాపి చేత’’న్తిఆదిమాహ.
౮౨. ఆదితో పఞ్చ సిక్ఖాపదానీతి పాణాతిపాతాదీని పఞ్చ. సేసానీతి వికాలభోజనాదీని. సుక్కవిస్సట్ఠిఆది అజ్ఝాచారోవ. అన్తిమవత్థుం అనజ్ఝాపన్నస్స భిక్ఖునో సవత్థుకో సఙ్ఘాదిసేసో, అనుపసమ్పన్నస్స ఆరోచనం, భిక్ఖుసమ్ముతియా అభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
దుట్ఠుల్లారోచనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. పథవీఖణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౮౬. దసమే అప్పపంసుమత్తికాయ పథవియా అనాపత్తివత్థుభావేన వుత్తత్తా ఉపడ్ఢపంసుమత్తికాయపి పాచిత్తియమేవాతి గహేతబ్బం. న హేతం దుక్కటవత్థూతి సక్కా వత్తుం జాతాజాతవినిముత్తాయ తతియపథవియా అభావతో.
వట్టతీతి ఇమస్మిం ఠానే పోక్ఖరణిం ఖణాతి ఓకాసస్స అనియమితత్తా వట్టతి. ఇమం వల్లిం ఖణాతి పథవీఖణనం సన్ధాయ వుత్తత్తా ఇమినావ సిక్ఖాపదేన ఆపత్తి, న భూతగామసిక్ఖాపదేన. ఉభయమ్పి సన్ధాయ వుత్తే పన ద్వేపి పాచిత్తియా హోన్తి. ఉదకపప్పటకోతి ఉదకే అన్తోభూమియం పవిట్ఠే తస్స ఉపరిభాగం ఛాదేత్వా తనుకపంసు వా మత్తికా వా పటలం హుత్వా పతమానా తిట్ఠతి, తస్మిం ఉదకే సుక్ఖేపి తం పటలం వాతేన చలమానా తిట్ఠతి, తం ఉదకపప్పటకో నామ.
అకతపబ్భారేతి అవళఞ్జనట్ఠానదస్సనత్థం వుత్తం. తాదిసే ఏవ హి వమ్మికస్స సమ్భవోతి. మూసికుక్కరం నామ మూసికాహి ఖనిత్వా బహి కతపంసురాసి. అచ్ఛదనన్తిఆదివుత్తత్తా ఉజుకం ఆకాసతో పతితవస్సోదకేన ఓవట్ఠమేవ జాతపథవీ హోతి, న ఛదనాదీసు పతిత్వా తతో పవత్తఉదకేన తిన్తన్తి వేదితబ్బం. మణ్డపత్థమ్భన్తి సాఖామణ్డపత్థమ్భం. ఉచ్చాలేత్వాతి ఉక్ఖిపిత్వా. తతోతి పురాణసేనాసనతో.
౮౮. మహామత్తికన్తి భిత్తిలేపనం. జాతపథవితా, తథాసఞ్ఞితా, ఖణనఖణాపనానం అఞ్ఞతరన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
పథవీఖణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
నిట్ఠితో ముసావాదవగ్గో పఠమో.
౨. భూతగామవగ్గో
౧. భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౮౯. దుతియవగ్గస్స పఠమే నిగ్గహేతుం అసక్కోన్తోతి సాఖట్ఠకవిమానే సాఖాయ ఛిజ్జమానాయ ఛిజ్జన్తే తత్థ అఛేదనత్థాయ దేవతాయ ఉపనీతం పుత్తం దిస్వాపి కుఠారినిక్ఖేపవేగం నివత్తేతుం అసక్కోన్తోతి అత్థో. రుక్ఖధమ్మేతి రుక్ఖస్స పవత్తియం. రుక్ఖానం వియ ఛేదనాదీసు అకుప్పనఞ్హి రుక్ఖధమ్మో నామ.
ఉప్పతితన్తి ఉప్పన్నం. భన్తన్తి ధావన్తం. వారయేతి నిగ్గణ్హేయ్య. ఇతరోతి ఉప్పన్నం కోధం అనిగ్గణ్హన్తో రాజఉపరాజాదీనం రస్మిమత్తగ్గాహకజనో వియ న ఉత్తమసారథీతి అత్థో. విసటం సప్పవిసన్తి సరీరే దాఠావణానుసారేన విత్థిణ్ణం బ్యాపేత్వా ఠితం కణ్హసప్పవిసం వియ. జహాతి ఓరపారన్తి పఞ్చోరమ్భాగియసఞ్ఞోజనాని తతియమగ్గేన జహాతి. ‘‘ఓరపార’’న్తి హి ఓరిమతీరం వుచ్చతి. అథ వా సోతి తతియమగ్గేన కోధం వినేత్వా ఠితో భిక్ఖు అరహత్తమగ్గేన ఓరపారం జహాతీతి అత్థో. తత్థ ఓరం నామ సకత్తభావో, అజ్ఝత్తికాని వా ఆయతనాని. పారం నామ పరఅత్తభావో, బాహిరాని వా ఆయతనాని. తదుభయే పన ఛన్దరాగం జహన్తో ‘‘జహాతి ఓరిమపార’’న్తి వుచ్చతి.
౯౦. భవన్తీతి వడ్ఢన్తి. అహువున్తీతి బభూవు. తేనాహ ‘‘జాతా వడ్ఢితా’’తి. భూతానం గామోతి మహాభూతానం హరితతిణాదిభావేన సమగ్గానం సమూహో. తబ్బినిముత్తస్స గామస్స అభావం దస్సేతుం ‘‘భూతా ఏవ వా గామో’’తి వుత్తం. పాతబ్య-సద్దస్స పా పానేతి ధాత్వత్థం సన్ధాయాహ ‘‘పరిభుఞ్జితబ్బతా’’తి. సా చ పాతబ్యతా ఛేదనాది ఏవ హోతీతి ఆహ ‘‘తస్సా…పే… భూతగామస్స జాతా ఛేదనాదిపచ్చయా’’తి.
౯౧. జాత-సద్దో ఏత్థ విజాతపరియాయోతి ‘‘పుత్తం విజాతా ఇత్థీ’’తిఆదీసు వియ పసూతవచనోతి ఆహ ‘‘పసూతానీ’’తి, నిబ్బత్తపణ్ణమూలానీతి అత్థో.
తాని దస్సేన్తోతి తాని బీజాని దస్సేన్తో. కారియదస్సనముఖేనేవ కారణఞ్చ గహితన్తి ఆహ ‘‘బీజతో నిబ్బత్తేన బీజం దస్సిత’’న్తి.
౯౨. ‘‘బీజతో సమ్భూతో భూతగామో బీజ’’న్తి ఇమినా ఉత్తరపదలోపేన ‘‘పదుమగచ్ఛతో నిబ్బత్తం పుప్ఫం పదుమ’’న్తిఆదీసు వియాయం వోహారోతి దస్సేతి. యం బీజం భూతగామో నామ హోతీతి నిబ్బత్తపణ్ణమూలం సన్ధాయ వదతి. యథారుతన్తి యథాపాఠం.
‘‘సఞ్చిచ్చా’’తి వుత్తత్తా సరీరే లగ్గభావం ఞత్వాపి ఉట్ఠహతి, ‘‘తం ఉద్ధరిస్సామీ’’తిసఞ్ఞాయ అభావతో వట్టతి. అనన్తక-గ్గహణేన సాసపమత్తికా గహితా, నామఞ్హేతం తస్సా సేవాలజాతియా. మూలపణ్ణానం అభావేన ‘‘అసమ్పుణ్ణభూతగామో నామా’’తి వుత్తం. సో బీజగామేన సఙ్గహితోతి. అవడ్ఢమానేపి భూతగామమూలకత్తా వుత్తం ‘‘అమూలకభూతగామే సఙ్గహం గచ్ఛతీ’’తి. నాళికేరస్స ఆవేణికం కత్వా వదతి.
సేలేయ్యకం నామ సిలాయ సమ్భూతా ఏకా గన్ధజాతి. పుప్ఫితకాలతో పట్ఠాయాతి వికసితకాలతో పభుతి. ఛత్తకం గణ్హన్తోతి వికసితం గణ్హన్తో. మకుళం పన రుక్ఖత్తచం అకోపేన్తేనపి గహేతుం న వట్టతి, ఫుల్లం వట్టతి. హత్థకుక్కుచ్చేనాతి హత్థచాపల్లేన.
‘‘పానీయం న వాసేతబ్బ’’న్తి ఇదం అత్తనో పివనపానీయం సన్ధాయ వుత్తం, అఞ్ఞేసం పన వట్టతి అనుగ్గహితత్తా. తేనాహ ‘‘అత్తనా ఖాదితుకామేనా’’తి. యేసం రుక్ఖానం సాఖా రుహతీతి మూలం అనోతారేత్వా పణ్ణమత్తనిగ్గమనమత్తేనపి వడ్ఢతి. తత్థ కప్పియమ్పి అకరోన్తో ఛిన్ననాళికేరవేళుదణ్డాదయో కోపేతుం వట్టతి.
‘‘చఙ్కమితట్ఠానం దస్సేస్సామీ’’తి వుత్తత్తా కేవలం చఙ్కమనాధిప్పాయేన వా మగ్గగమనాధిప్పాయేన వా అక్కమన్తస్స, తిణానం ఉపరి నిసీదనాధిప్పాయేన నిసీదన్తస్స చ దోసో నత్థి.
సమణకప్పేహీతి సమణానం కప్పియవోహారేహి, అబీజనిబ్బట్టబీజానిపి కప్పియభావతో ‘‘సమణకప్పానీ’’తి వుత్తాని. అబీజం నామ తరుణఅమ్బఫలాదీని. నిబ్బట్టేతబ్బం వియోజేతబ్బం బీజం యస్మిం, తం పనసాది నిబ్బట్టబీజం నామ. కప్పియన్తి వత్వావాతి పుబ్బకాలకిరియావసేన వుత్తేపి వచనక్ఖణేవ అగ్గిసత్థాదినా బీజగామే వణం కాతబ్బన్తి వచనతో పన పుబ్బే కాతుం న వట్టతి, తఞ్చ ద్విధా అకత్వా ఛేదనభేదనమేవ దస్సేతబ్బం. కరోన్తేన చ భిక్ఖునా ‘‘కప్పియం కరోహీ’’తి యాయ కాయచి భాసాయ వుత్తేయేవ కాతబ్బం. బీజగామపరిమోచనత్థం పున కప్పియం కారేతబ్బన్తి కారాపనస్స పఠమమేవ అధికతత్తా. ‘‘కటాహేపి కాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తత్తా కటాహతో నీహతాయ మిఞ్జాయ వా బీజే వా యత్థ కత్థచి విజ్ఝితుం వట్టతి ఏవ. భూతగామో, భూతగామసఞ్ఞితా, వికోపనం వా వికోపాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. అఞ్ఞవాదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౯౪. దుతియే అఞ్ఞం వచనన్తి యం దోసవిభావనత్థం పరేహి వుత్తవచనం తం తస్స అననుచ్ఛవికేన అఞ్ఞేన వచనేన పటిచరతి.
౯౮. యదేతం అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరణవసేన పవత్తవచనం, తదేవ పుచ్ఛితమత్థం ఠపేత్వా అఞ్ఞం వదతి పకాసేతీతి అఞ్ఞవాదకన్తి ఆహ ‘‘అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరణస్సేతం నామ’’న్తి. తుణ్హీభూతస్సేతం నామన్తి తుణ్హీభావస్సేతం నామం, అయమేవ వా పాఠో. అఞ్ఞవాదకం ఆరోపేతున్తి అఞ్ఞవాదే ఆరోపేతుం. విహేసకన్తి విహేసకత్తం.
౯౯. పాళియం న ఉగ్ఘాటేతుకామోతి పటిచ్ఛాదేతుకామో.
౧౦౦. అనారోపితే అఞ్ఞవాదకేతి వుత్తదుక్కటం పాళియం ఆగతఅఞ్ఞేనఞ్ఞపటిచరణవసేన యుజ్జతి, అట్ఠకథాయం ఆగతనయేన పన ముసావాదేన అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరన్తస్స పాచిత్తియేన సద్ధిం దుక్కటం, ఆరోపితే ఇమినావ పాచిత్తియం. కేచి పన ‘‘ముసావాదపాచిత్తియేన సద్ధిం పాచిత్తియద్వయ’’న్తి వదన్తి, వీమంసితబ్బం. ఆదికమ్మికస్సపి ముసావాదే ఇమినావ అనాపత్తీతి దట్ఠబ్బం. ధమ్మకమ్మేన ఆరోపితతా, ఆపత్తియా వా వత్థునా వా అనుయుఞ్జియమానతా, ఛాదేతుకామతాయ అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరణం, తుణ్హీభావో చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
అఞ్ఞవాదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౦౩. తతియే చిన్తాయనత్థస్స ఝే-ధాతుస్స అనేకత్థతాయ ఓలోకనత్థసమ్భవతో వుత్తం ‘‘ఓలోకాపేన్తీ’’తి. ఛన్దాయాతి లిఙ్గవిపల్లాసోతి ఆహ ‘‘ఛన్దేనా’’తి.
౧౦౫. భిక్ఖుం లామకతో చిన్తాపనత్థం అఞ్ఞేసం తం అవణ్ణకథనం ఉజ్ఝాపనం నామ. అఞ్ఞేసం పన అవత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞం సముల్లపనవసేన భిక్ఖునో దోసప్పకాసనం ఖియ్యనం నామాతి అయమేతేసం భేదో.
౧౦౬. అఞ్ఞం అనుపసమ్పన్నం ఉజ్ఝాపేతీతి అఞ్ఞేన అనుపసమ్పన్నేన ఉజ్ఝాపేతి. తస్స వా తం సన్తికేతి తస్స అనుపసమ్పన్నస్స సన్తికే తం సఙ్ఘేన సమ్మతం ఉపసమ్పన్నం ఖియ్యతి. ఇధాపి ముసావాదేన ఉజ్ఝాపనాదీనం సమ్భవతో దుక్కటట్ఠానాని చ ఆదికమ్మికస్స అనాపత్తి చ ఇమినా ఏవ సిక్ఖాపదేన వుత్తాతి వేదితబ్బం సబ్బత్థ ముసావాదపాచిత్తియస్స అనివత్తితో. ధమ్మకమ్మేన సమ్మతతా, ఉపసమ్పన్నతా, అగతిగమనాభావో, తస్స అవణ్ణకామతా, యస్స సన్తికే వదతి. తస్స ఉపసమ్పన్నతా, ఉజ్ఝాపనం వా ఖియ్యనం వాతి ఇమానేత్థ ఛ అఙ్గాని.
ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౧౦. చతుత్థే అపఞ్ఞాతేతి అప్పసిద్ధే. ఇమం పన అట్ఠ మాసే మణ్డపాదీసు ఠపనసఙ్ఖాతం అత్థవిసేసం గహేత్వా భగవతా పఠమమేవ సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తన్తి అధిప్పాయం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠమాసే’’తిఆదివచనేన అనుపఞ్ఞత్తిసదిసేన పకాసేత్వా విసుం అనుపఞ్ఞత్తి న వుత్తా. పరివారే పనేతం అనుజాననవచనం అనుపఞ్ఞత్తిట్ఠానన్తి ‘‘ఏకా అనుపఞ్ఞత్తీ’’తి (పరి. ౬౫-౬౭) వుత్తం.
నవవాయిమోతి అధునా సుత్తేన వీతకచ్ఛేన పలివేఠితమఞ్చో. ఓనద్ధోతి కప్పియచమ్మేన ఓనద్ధో. తే హి వస్సేన సీఘం న నస్సన్తి. ‘‘ఉక్కట్ఠఅబ్భోకాసికో’’తి ఇదం తస్స సుఖపటిపత్తిదస్సనమత్తం, ఉక్కట్ఠస్సాపి పన చీవరకుటి వట్టతేవ. కాయానుగతికత్తాతి భిక్ఖునో తత్థేవ నిసీదనభావం దీపేతి, తేన చ వస్సభయేన సయం అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తస్స ఆపత్తీతి దస్సేతి. అబ్భోకాసికానం తేమనత్థాయ నియమేత్వా దాయకేహి దిన్నమ్పి అత్తానం రక్ఖన్తేన రక్ఖితబ్బమేవ.
‘‘వలాహకానం అనుట్ఠితభావం సల్లక్ఖేత్వా’’తి ఇమినా గిమ్హానేపి మేఘే ఉట్ఠితే అబ్భోకాసే నిక్ఖిపితుం న వట్టతీతి దీపేతి. తత్ర తత్రాతి చేతియఙ్గణాదికే తస్మిం తస్మిం అబ్భోకాసే నియమేత్వా నిక్ఖిత్తా. మజ్ఝతో పట్ఠాయ పాదట్ఠానాభిముఖాతి యత్థ సమన్తతో సమ్మజ్జిత్వా అఙ్గణమజ్ఝే సబ్బదా కచవరస్స సఙ్కడ్ఢనేన మజ్ఝే వాలికా సఞ్చితా హోతి. తత్థ కత్తబ్బవిధిదస్సనత్థం వుత్తం. ఉచ్చవత్థుపాదట్ఠానాభిముఖం వా వాలికా హరితబ్బా. యత్థ వా పన కోణేసు వాలికా సఞ్చితా, తత్థ తతో పట్ఠాయ అపరదిసాభిముఖా హరితబ్బాతి కేచి అత్థం వదన్తి. కేచి పన ‘‘సమ్మట్ఠట్ఠానస్స పదవళఞ్జేన అవికోపనత్థాయ సయం అసమ్మట్ఠట్ఠానే ఠత్వా అత్తనో పాదాభిముఖం వాలికా హరితబ్బాతి వుత్త’’న్తి వదన్తి, తత్థ ‘‘మజ్ఝతో పట్ఠాయా’’తి వచనస్స పయోజనం న దిస్సతి.
౧౧౧. వఙ్కపాదతామత్తేన కుళీరపాదకస్స సేసేహి విసేసో, న అటనీసు పాదప్పవేసనవిసేసేనాతి దస్సేతుం ‘‘యో వా పన కోచీ’’తిఆది వుత్తం. తస్సాతి ఉపసమ్పన్నస్సేవ.
నిసీదిత్వా…పే… పాచిత్తియన్తి ఏత్థ మేఘుట్ఠానాభావం ఞత్వా ‘‘పచ్ఛా ఆగన్త్వా ఉద్ధరిస్సామీ’’తి ఆభోగేన గచ్ఛన్తస్స అనాపత్తి, తేన పునాగన్తబ్బమేవ. కప్పం లభిత్వాతి ‘‘గచ్ఛ, మా ఇధ తిట్ఠా’’తి వుత్తవచనం లభిత్వా.
ఆవాసికానంయేవ పలిబోధోతి ఆగన్తుకేసు కిఞ్చి అవత్వా నిసీదిత్వా ‘‘ఆవాసికా ఏవ ఉద్ధరిస్సన్తీ’’తి గతేసుపి ఆవాసికానమేవ పలిబోధో. మహాపచ్చరివాదే పన ‘‘ఇదం అమ్హాక’’న్తి అవత్వాపి నిసిన్నానమేవాతి అధిప్పాయో. ‘‘సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా’’తి వుత్తత్తా అనాణత్తియా పఞ్ఞాపితత్తాపి దుక్కటే కారణం వుత్తం. ఉస్సారకోతి సరభాణకో. సో హి ఉద్ధం ఉద్ధం పాళిపాఠం సారేతి పవత్తేతీతి ఉస్సారకోతి వుచ్చతి.
౧౧౨. వణ్ణానురక్ఖణత్థం కతాతి పటఖణ్డాదీహి సిబ్బిత్వా కతా. భూమియం అత్థరితబ్బాతి చిమిలికాయ సతి తస్సా ఉపరి, అసతి సుద్ధభూమియం అత్థరితబ్బా. ‘‘సీహచమ్మాదీనం పరిహరణేయేవ పటిక్ఖేపో’’తి ఇమినా మఞ్చపీఠాదీసు అత్థరిత్వా పున సంహరిత్వా ఠపనాదివసేన అత్తనో అత్థాయ పరిహరణమేవ న వట్టతి, భూమత్థరణాదివసేన పరిభోగో పన అత్తనో పరిహరణం న హోతీతి దస్సేతి. ఖన్ధకే హి ‘‘అన్తోపి మఞ్చే పఞ్ఞత్తాని హోన్తి, బహిపి మఞ్చే పఞ్ఞత్తాని హోన్తీ’’తి ఏవం అత్తనో అత్తనో అత్థాయ మఞ్చాదీసు పఞ్ఞపేత్వా పరిహరణవత్థుస్మిం –
‘‘న, భిక్ఖవే, మహాచమ్మాని ధారేతబ్బాని సీహచమ్మం బ్యగ్ఘచమ్మం దీపిచమ్మం. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౨౫౫) –
పటిక్ఖేపో కతో. తస్మా వుత్తనయేనేవేత్థ అధిప్పాయో దట్ఠబ్బో. దారుమయపీఠన్తి ఫలకమయపీఠమేవ. పాదకథలికన్తి అధోతపాదం యస్మిం ఘంసన్తా ధోవన్తి, తం దారుఫలకాది.
౧౧౩. ‘‘ఆగన్త్వా ఉద్ధరిస్సామీతి గచ్ఛతీ’’తి వుత్తత్తా అఞ్ఞేనపి కారణేన అనోతాపేన్తస్సపి ఆగమనే సాపేక్ఖస్స అనాపత్తి. తేనేవ మాతికాట్ఠకథాయం ‘‘మఞ్చాదీనం సఙ్ఘికతా, వుత్తలక్ఖణే దేసే సన్థరణం వా సన్థరాపనం వా, అపలిబుద్ధతా, ఆపదాయ అభావో, నిరపేక్ఖతా, లేడ్డుపాతాతిక్కమో’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ఏవమేత్థ నిరపేక్ఖతాయ సద్ధిం ఛ అఙ్గాని వుత్తాని.
పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౧౬. పఞ్చమే పావారో కోజవోతి పచ్చత్థరణత్థాయేవ ఠపితా ఉగ్గతలోమా అత్థరణవిసేసా. ఏత్తకమేవ వుత్తన్తి అట్ఠకథాసు వుత్తం. సేనాసనతోతి సబ్బపచ్ఛిమసేనాసనతో.
౧౧౭. కురున్దట్ఠకథాయం వుత్తమేవత్థం సవిసేసం కత్వా దస్సేతుం ‘‘కిఞ్చాపి వుత్తో’’తిఆది ఆరద్ధం. వత్తబ్బం నత్థీతి రుక్ఖమూలస్స పాకటత్తా వుత్తం. పలుజ్జతీతి వినస్సతి.
౧౧౮. యేన మఞ్చం వా పీఠం వా వీనన్తి, తం మఞ్చపీఠకవానం. సిలుచ్చయలేణన్తి పబ్బతగుహా. ‘‘ఆపుచ్ఛనం పన వత్త’’న్తి ఇమినా ఆపత్తి నత్థీతి దస్సేతి. వుత్తలక్ఖణసేయ్యా, తస్సా సఙ్ఘికతా, వుత్తలక్ఖణే విహారే సన్థరణం వా సన్థరాపనం వా, అపలిబుద్ధతా, ఆపదాయ అభావో, అనపేక్ఖస్స దిసాపక్కమనం, ఉపచారసీమాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ సత్త అఙ్గాని.
దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. అనుపఖజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౧౯. ఛట్ఠే అనుపవిసిత్వాతి సమీపం పవిసిత్వా.
౧౨౨. ఉపచారం ఠపేత్వాతి దియడ్ఢహత్థూపచారం ఠపేత్వా. సఙ్ఘికవిహారతా, అనుట్ఠాపనీయభావజాననం, సమ్బాధేతుకామతా, ఉపచారే నిసీదనం వా నిపజ్జనం వాతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.
అనుపఖజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. నిక్కడ్ఢనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౨౬. సత్తమే కోట్ఠకానీతి ద్వారకోట్ఠకాని.
౧౨౮. ‘‘సకలసఙ్ఘారామతో నిక్కడ్ఢితుం న వట్టతీ’’తి ఇదం అననురూపతో వుత్తం. పాపగరహితాయ హి అకుపితచిత్తేన నిక్కడ్ఢాపేన్తస్స ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపత్తి నత్థి ‘‘కుపితో అనత్తమనో’’తి వుత్తత్తా. అఞ్ఞాపేక్ఖా ఆపత్తి న దిస్సతి. పాళియం ‘‘అలజ్జిం నిక్కడ్ఢతీ’’తిఆదీసు చిత్తస్స లహుపరివత్తితాయ అన్తరన్తరా కోపే ఉప్పన్నేపి అనాపత్తి అలజ్జితాదిపచ్చయేనేవ నిక్కడ్ఢనస్స ఆరద్ధత్తా. సఙ్ఘికవిహారో, ఉపసమ్పన్నస్స భణ్డనకారకభావాదివినిముత్తతా, కోపేన నిక్కడ్ఢనం వా నిక్కడ్ఢాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
నిక్కడ్ఢనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. వేహాసకుటిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౨౯. అట్ఠమం ఉత్తానమేవ. సఙ్ఘికో విహారో, అసీసఘట్టవేహాసకుటి, హేట్ఠాపరిభోగతా, అపటాణిదిన్నే ఆహచ్చపాదకే నిసీదనం వా నిపజ్జనం వాతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.
వేహాసకుటిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౩౫. నవమే ‘‘మహల్లకో నామ విహారో సస్సామికో’’తి వుత్తత్తా సఞ్ఞాచికాయ కుటియా అనాపత్తీతి వదన్తి. యస్సాతి విహారస్స. సా అపరిపూరూపచారాపి హోతీతి వివరియమానం కవాటం యం భిత్తిం ఆహనతి, సా సామన్తా కవాటవిత్థారప్పమాణా ఉపచారరహితాపి హోతీతి అత్థో. ఆలోకం వాతపానం సన్ధేతి ఘటయతీతి ఆలోకసన్ధీతి కవాటం వుచ్చతి. ద్వారవాతపానూపచారతో అఞ్ఞత్థ పునప్పునం లిమ్పనాదిం కరోన్తస్స పిణ్డగణనాయ పాచిత్తియం.
కేచి పన ‘‘పాళియం పాచిత్తియస్స అవుత్తత్తా దుక్కట’’న్తి వదన్తి. అధిట్ఠాతబ్బన్తి సంవిధాతబ్బం. హరితే ఠితో అధిట్ఠాతి. ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి హరితయుత్తే ఖేత్తే ఠత్వా ఛాదేన్తస్స దుక్కటన్తి అత్థో. కేచి పన ‘‘తాదిసే ఖేత్తే విహారం కరోన్తస్స దుక్కట’’న్తి వదన్తి, తం పాళియా న సమేతి.
౧౩౬. ఉజుకమేవ ఛాదనన్తి ఛాదనముఖవట్టితో పట్ఠాయ యావ పిట్ఠివంసకూటాగారకణ్ణికాది, తావ ఇట్ఠకాదీహి ఉజుకం ఛాదనం. ఇమినా పన యేన సబ్బస్మిం విహారే ఏకవారం ఛాదితే తం ఛాదనం ఏకమగ్గన్తి గహేత్వా పాళియం ‘‘ద్వే మగ్గే’’తిఆది వుత్తం. పరియాయేన ఛాదనమ్పి ఇమినావ నయేన యోజేతబ్బన్తి వదన్తి, తం ‘‘పునప్పునం ఛాదాపేసీ’’తి ఇమాయ పాళియా చ ‘‘సబ్బమ్పి చేతం ఛదనం ఛదనూపరి వేదితబ్బ’’న్తి ఇమినా అట్ఠకథావచనేన చ సమేతి.
పాళియం ‘‘మగ్గేన ఛాదేన్తస్స పరియాయేన ఛాదేన్తస్సా’’తి ఇదఞ్చ ఇట్ఠకాదీహి, తిణపణ్ణేహి చ ఛాదనప్పకారభేదదస్సనత్థం వుత్తం. కేచి పన ‘‘పన్తియా ఛాదితస్స ఛదనస్స ఉపరి ఛదనముఖవట్టితో పట్ఠాయ ఉద్ధం ఉజుకమేవ ఏకవారం ఛాదనం ఏకమగ్గన్తి గహేత్వా ‘ద్వే మగ్గే’తిఆది వుత్తం, న పన సకలవిహారఛాదనం. ఏస నయో పరియాయేన ఛాదనేపీ’’తి వదన్తి, తం పాళిఅట్ఠకథాహి న సమేతి.
తతియాయ మగ్గన్తి ఏత్థ తతియాయాతి ఉపయోగత్థే సమ్పదానవచనం, తతియం మగ్గన్తి అత్థో. అయమేవ వా పాఠో. తిణపణ్ణేహి లబ్భతీతి తిణపణ్ణేహి ఛాదేత్వా ఉపరి ఉల్లిత్తావలిత్తకరణం సన్ధాయ వుత్తం. కేవలం తిణకుటియా హి అనాపత్తి వుత్తా. తిణ్ణం మగ్గానన్తి మగ్గవసేన ఛాదితానం తిణ్ణం ఛదనానం. తిణ్ణం పరియాయానన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. మహల్లకవిహారతా, అత్తనో వాసాగారతా, ఉత్తరి అధిట్ఠానన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
మహల్లకవిహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. సప్పాణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౪౦. దసమే మాతికాయం సప్పాణకఉదకం తిణేన వా మత్తికాయ వా సిఞ్చేయ్య, ఛడ్డేయ్యాతి అత్థో. అథ వా ఉదకం గహేత్వా బహి సిఞ్చేయ్య, తస్మిఞ్చ ఉదకే తిణం వా మత్తికం వా ఆహరిత్వా పక్ఖిపేయ్యాతి అజ్ఝాహరిత్వా అత్థో వేదితబ్బో. తేనాహ ‘‘సకటభారమత్తఞ్చేపీ’’తిఆది. ఇదన్తి తిణమత్తికపక్ఖిపనవిధానం. వుత్తన్తి మాతికాయం ‘‘తిణం వా మత్తికం వా’’తి ఏవం వుత్తం, అట్ఠకథాసు వా వుత్తం.
ఇదఞ్చ సిక్ఖాపదం బాహిరపరిభోగం సన్ధాయ వత్థువసేన వుత్తం అబ్భన్తరపరిభోగస్స విసుం వక్ఖమానత్తా. తదుభయమ్పి ‘‘సప్పాణక’’న్తి కత్వా వధకచిత్తం వినావ సిఞ్చనే పఞ్ఞత్తత్తా ‘‘పణ్ణత్తివజ్జ’’న్తి వుత్తం. వధకచిత్తే పన సతి సిక్ఖాపదన్తరేనేవ పాచిత్తియం, న ఇమినాతి దట్ఠబ్బం. ఉదకస్స సప్పాణకతా, ‘‘సిఞ్చనేన పాణకా మరిస్సన్తీ’’తి జాననం, తాదిసమేవ చ ఉదకం వినా వధకచేతనాయ కేనచిదేవ కరణీయేన తిణాదీనం సిఞ్చనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.
సప్పాణకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
నిట్ఠితో సేనాసనవగ్గో దుతియో.
‘‘భూతగామవగ్గో’’తిపి ఏతస్సేవ నామం.
౩. ఓవాదవగ్గో
౧. ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౪౪. తతియవగ్గస్స పఠమే తిరచ్ఛానభూతన్తి తిరోకరణభూతం, బాహిరభూతన్తి అత్థో. సమిద్ధోతి పరిపుణ్ణో. సహితత్థో అత్థయుత్తో. అత్థగమ్భీరతాదినా గమ్భీరో.
౧౪౫-౧౪౭. పరతోతి ఉత్తరి. కరోన్తోవాతి పరిబాహిరే కరోన్తో. విభఙ్గేతి ఝానవిభఙ్గే. చరణన్తి నిబ్బానగమనాయ పాదం.
యదస్సాతి యం అస్స. ధారేతీతి అవినస్సమానం ధారేతి. పరికథనత్థన్తి పకిణ్ణకకథావసేన పరిచ్ఛిన్నధమ్మకథనత్థం. తిస్సో అనుమోదనాతి సఙ్ఘభత్తాదీసు దానానిసంసప్పటిసంయుత్తా నిధికుణ్డసుత్తాది (ఖు. పా. ౮.౧ ఆదయో) -అనుమోదనా, గేహప్పవేసమఙ్గలాదీసు మఙ్గలసుత్తాది (ఖు. పా. ౫.౧ ఆదయో; సు. ని. మఙ్గలసుత్త) -అనుమోదనా, మతకభత్తాదిఅమఙ్గలేసు తిరోకుట్టాది (ఖు. పా. ౭.౧ ఆదయో; పే. వ. ౧౪ ఆదయో) -అనుమోదనాతి ఇమా తిస్సో అనుమోదనా. కమ్మాకమ్మవినిచ్ఛయోతి పరివారావసానే కమ్మవగ్గే (పరి. ౪౮౨ ఆదయో) వుత్తవినిచ్ఛయో. సమాధివసేనాతి సమథపుబ్బకవసేన. విపస్సనావసేన వాతి దిట్ఠివిసుద్ధిఆదికాయ సుక్ఖవిపస్సనాయ వసేన. అత్తనో సీలరక్ఖణత్థం అపరానపేక్ఖతాయ యేన కామం గన్తుం చతస్సో దిసా అరహతి, అస్స వా సన్తి, తాసు వా సాధూతి చాతుద్దిసో.
అభివినయేతి పాతిమోక్ఖసంవరసఙ్ఖాతే సంవరవినయే, తప్పకాసకే వా వినయపిటకే. వినేతున్తి సిక్ఖాపేతుం పకాసేతుం. పగుణా వాచుగ్గతాతి పాఠతో చ అత్థతో చ పగుణా ముఖే సన్నిధాపనవసేన వాచుగ్గతా కాతబ్బా. అత్థమత్తవసేనపేత్థ యోజనం కరోన్తి. అభిధమ్మేతి లక్ఖణరసాదివసేన పరిచ్ఛిన్నే నామరూపధమ్మే. పుబ్బే కిర మహాథేరా పరియత్తిఅనన్తరధానాయ ఏకేకస్స గణస్స దీఘనికాయాదిఏకేకధమ్మకోట్ఠాసం నియ్యాతేన్తా ‘‘తుమ్హే ఏతం పాళితో చ అట్ఠకథాతో చ పరిహరథ, సక్కోన్తా ఉత్తరిపి ఉగ్గణ్హథా’’తి ఏవం సకలధమ్మం గన్థవసేన నియ్యాతేన్తి, తత్థ తే చ భిక్ఖూ గన్థనామేన దీఘభాణకా మజ్ఝిమభాణకాతి వోహరీయన్తి, తే చ అత్తనో భారభూతం కోట్ఠాసం పరిచ్చజిత్వా అఞ్ఞం ఉగ్గహేతుం న లభన్తి. తం సన్ధాయాహ ‘‘సచే మజ్ఝిమభాణకో హోతీ’’తిఆది.
తత్థ హేట్ఠిమా వా తయో వగ్గాతి మహావగ్గతో హేట్ఠిమా సగాథకవగ్గో (సం. ని. ౧.౧ ఆదయో), నిదానవగ్గో (సం. ని. ౨.౧ ఆదయో), ఖన్ధవగ్గోతి (సం. ని. ౩.౧ ఆదియో) ఇమే తయో వగ్గా. తికనిపాతతో పట్ఠాయ హేట్ఠాతి ఏకకనిపాతదుకనిపాతే సన్ధాయ వుత్తం. ధమ్మపదమ్పి సహ వత్థునా జాతకభాణకేన అత్తనో జాతకేన సద్ధిం ఉగ్గహేతబ్బం. తతో ఓరం న వట్టతీతి మహాపచ్చరివాదస్స అధిప్పాయో. తతో తతోతి దీఘనికాయాదితో. ఉచ్చినిత్వా ఉగ్గహితం సద్ధమ్మస్స ఠితియా, భిక్ఖునోపి పుబ్బాపరానుసన్ధిఆదికుసలతాయ చ న హోతీతి ‘‘తం న వట్టతీ’’తి పటిక్ఖిత్తం. అభిధమ్మే కిఞ్చి ఉగ్గహేతబ్బన్తి న వుత్తన్తి ఏత్థ యస్మా వినయే కుసలత్తికాదివిభాగో, సుత్తన్తేసు సమథవిపస్సనామగ్గో చ అభిధమ్మపాఠం వినా న విఞ్ఞాయతి, అన్ధకారే పవిట్ఠకాలో వియ హోతి, తస్మా సుత్తవినయానం గహణవసేన అభిధమ్మగ్గహణం వుత్తమేవాతి విసుం న వుత్తన్తి వేదితబ్బం. యథా ‘‘భోజనం భుఞ్జితబ్బ’’న్తి వుత్తే ‘‘బ్యఞ్జనం ఖాదితబ్బ’’న్తి అవుత్తమ్పి వుత్తమేవ హోతి తదవినాభావతో, ఏవంసమ్పదమిదం దట్ఠబ్బం.
పరిమణ్డలపదబ్యఞ్జనాయాతి పరిమణ్డలాని పరిపుణ్ణాని పదేసు సిథిలధనితాదిబ్యఞ్జనాని యస్సం, తాయ. పురస్స ఏసాతి పోరీ, నగరవాసీనం కథాతి అత్థో. అనేలగళాయాతి ఏత్థ ఏలాతి ఖేళం తగ్గళనవిరహితాయ. కల్యాణవాక్కరణోతి ఏత్థ వాచా ఏవ వాక్కరణం, ఉదాహరణఘోసో. కల్యాణం మధురం వాక్కరణమస్సాతి కల్యాణవాక్కరణో. ఉపసమ్పన్నాయ మేథునేనేవ అభబ్బో హోతి, న సిక్ఖమానాసామణేరీసూతి ఆహ ‘‘భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గం వా’’తిఆది.
౧౪౮. గరుకేహీతి గరుకభణ్డేహి. ఏకతోఉపసమ్పన్నాయాతి ఉపయోగత్థే భుమ్మవచనం. భిక్ఖూనం సన్తికే ఉపసమ్పన్నా నామ పరివత్తలిఙ్గా వా పఞ్చసతసాకియానియో వా. ఏతా పన ఏకతోఉపసమ్పన్నా ఓవదన్తస్స పాచిత్తియమేవ.
౧౪౯. న నిమన్తితా హుత్వా గన్తుకామాతి నిమన్తితా హుత్వా భోజనపరియోసానే గన్తుకామా న హోన్తి, తత్థేవ వసితుకామా హోన్తీతి అత్థో. యతోతి భిక్ఖునుపస్సయతో. యాచిత్వాతి ‘‘తుమ్హేహి ఆనీతఓవాదేనేవ మయమ్పి వసిస్సామా’’తి యాచిత్వా. తత్థాతి తస్మిం భిక్ఖునుపస్సయే. అభిక్ఖుకావాసే వస్సం వసన్తియా పాచిత్తియం, అపగచ్ఛన్తియా దుక్కటం.
ఇమాసు కతరాపత్తి పరిహరితబ్బాతి చోదనం పరిహరన్తో ఆహ ‘‘సా రక్ఖితబ్బా’’తి. సా వస్సానుగమనమూలికా ఆపత్తి రక్ఖితబ్బా, ఇతరాయ అనాపత్తికారణం అత్థీతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘ఆపదాసు హీ’’తిఆది.
ఓవాదత్థాయాతి ఓవాదే యాచనత్థాయ. ద్వే తిస్సోతి ద్వీహి తీహి, కరణత్థే చేతం పచ్చత్తవచనం. పాసాదికేనాతి పసాదజనకేన కాయకమ్మాదినా. సమ్పాదేతూతి తివిధం సిక్ఖం సమ్పాదేతు. అసమ్మతతా, భిక్ఖునియా పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, ఓవాదవసేన అట్ఠగరుధమ్మదానన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
ఓవాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౫౩. దుతియే కోకనదన్తి పదుమవిసేసం, తం కిర బహుపత్తం వణ్ణసమ్పన్నం. అయఞ్హేత్థ అత్థో – యథా కోకనదసఙ్ఖాతం పదుమం, ఏవం ఫుల్లముఖపదుమం అవీతగుణగన్ధం నిమ్మలే అన్తలిక్ఖే ఆదిచ్చం వియ చ అత్తనో తేజసా తపన్తం తతో ఏవ విరోచమానం అఙ్గేహి నిచ్ఛరణకజుతియా అఙ్గీరసం సమ్మాసమ్బుద్ధం పస్సాతి. రజోహరణన్తి సరీరే రజం పుఞ్ఛతీతి రజోహరణన్తి పుఞ్ఛనచోళస్స నామం. ఓభాసవిస్సజ్జనపుబ్బకా భాసితగాథా ఓభాసగాథా నామ. విసుద్ధిమగ్గాదీసు (విసుద్ధి. ౨.౩౮౬) పన ‘‘రాగో రజో న చ పన రేణు వుచ్చతీ’’తిఆది ఓభాసగాథా వుత్తా, న పనేసా ‘‘అధిచేతసో’’తి గాథా. అయఞ్చ చూళపన్థకత్థేరస్స ఉదానగాథాతి ఉదానపాళియం నత్థి, ఏకుదానియత్థేరస్స (థేరగా. ౧.౬౭ ఏకుదానియత్థేరగాథావణ్ణనా) నాయం ఉదానగాథాతి తత్థ వుత్తం. ఇధ పన పాళియా ఏవ వుత్తత్తా థేరస్సాపి ఉదానగాథాతి గహేతబ్బం. ఇధ చ అగరుధమ్మేనాపి ఓవదతో పాచిత్తియమేవ. అత్థఙ్గతసూరియతా, పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, ఓవదనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
అత్థఙ్గతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౬౨. తతియం ఉత్తానమేవ. ఉపస్సయూపగమనం, పరిపుణ్ణూపసమ్పన్నతా, సమయాభావో, గరుధమ్మేహి ఓవదనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.
భిక్ఖునుపస్సయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౬౪. చతుత్థే ఆమిసనిరపేక్ఖమ్పి ఆమిసహేతు ఓవదతీతిసఞ్ఞాయ భణన్తస్సపి అనాపత్తి సచిత్తకత్తా సిక్ఖాపదస్స. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. ఉపసమ్పన్నతా, ధమ్మేన లద్ధసమ్ముతితా, అనామిసన్తరతా, అవణ్ణకామతాయ ఏవం భణనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.
ఆమిససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౬౯. పఞ్చమం చీవరదానసిక్ఖాపదం ఉత్తానమేవ.
౬. చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౭౬. ఛట్ఠే కథినవత్తన్తి కథినమాసే చీవరం కరోన్తానం సబ్రహ్మచారీనం సహాయభావూపగమనం సన్ధాయ వుత్తం. వఞ్చేత్వాతి ‘‘తవ ఞాతికాయా’’తి అవత్వా ‘‘ఏకిస్సా భిక్ఖునియా’’తి ఏత్తకమేవ వత్వా ‘‘ఏకిస్సా భిక్ఖునియా’’తి సుత్వా తే అఞ్ఞాతికసఞ్ఞినో అహేసున్తి ఆహ ‘‘అకప్పియే నియోజితత్తా’’తి. అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా సన్తకతా, నివాసనపారుపనూపగతా, వుత్తనయేన సిబ్బనం వా సిబ్బాపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
చీవరసిబ్బనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.