పఞ్చవగ్గో

కమ్మవగ్గవణ్ణనా

౪౮౩. కమ్మవగ్గే ఠపితఉపోసథపవారణానం కత్తికమాసే సామగ్గియా కతాయ సామగ్గీపవారణం ముఞ్చిత్వా ఉపోసథం కాతుం న వట్టతీతి ఆహ ‘‘ఠపేత్వా కత్తికమాస’’న్తి. సచే పన తేసం నానాసీమాసు మహాపవారణాయ విసుం పవారితానం కత్తికమాసబ్భన్తరే సామగ్గీ హోతి, సామగ్గీఉపోసథో ఏవ తేహి కత్తబ్బో, న పవారణా. ఏకస్మిం వస్సే కతపవారణానం పున పవారణాయ అవిహితత్తా. సామగ్గీదివసోతి అనుపోసథదివసే సామగ్గీకరణం సన్ధాయ వుత్తం. సచే పన చాతుద్దసియం, పన్నరసియం వా సఙ్ఘో సామగ్గిం కరోతి, తదా సామగ్గీఉపోసథదివసో న హోతి, చాతుద్దసీపన్నరసీఉపోసథోవ హోతి. ఉపరి పవారణాయపి ఏసేవ నయో.

పచ్చుక్కడ్ఢిత్వా ఠపితదివసోతి భణ్డనకారకేహి ఉపద్దుతా వా కేనచిదేవ కరణీయేన పవారణాసఙ్గహం వా కత్వా ఠపితో కాళపక్ఖచాతుద్దసీదివసోవ. ద్వే చ పుణ్ణమాసియోతి పుబ్బ-కత్తికపుణ్ణమా, పచ్ఛిమకత్తికపుణ్ణమా చాతి ద్వే పుణ్ణమాసియో. ఏవం చతుబ్బిధమ్పీతి పుణ్ణమాసీద్వయేన సద్ధిం సామగ్గీపవారణం, చాతుద్దసీపవారణఞ్చ సమ్పిణ్డేత్వా వుత్తం. ఇదఞ్చ పకతిచారిత్తవసేన వుత్తం. తథారూపపచ్చయే పన సతి ఉభిన్నం పుణ్ణమాసీనం పురిమా ద్వే చాతుద్దసియోపి కాళపక్ఖచాతుద్దసియా అనన్తరా పన్నరసీపీతి ఇమేపి తయో దివసా పవారణాదివసా ఏవాతి ఇమం సత్తవిధమ్పి పవారణాదివసం ఠపేత్వా అఞ్ఞస్మిం దివసే పవారేతుం న వట్టతి.

౪౮౪. అనుస్సావనకమ్మం కత్వాతి పఠమం అనుస్సావనం సావేత్వా ‘‘ఏసా ఞత్తీ’’తి అనుస్సావనానన్తరమేవ సకలం ఞత్తిం వత్వా, పరియోసానే ‘‘ఏసా ఞత్తీ’’తి వత్వాతి అధిప్పాయో.

౪౮౫. య్వాయన్తి బ్యఞ్జనప్పభేదో అధిప్పేతో. దసధా బ్యఞ్జనబుద్ధియా పభేదోతి ఏత్థ దసధా దసవిధేన బ్యఞ్జనానం పభేదోతి యోజేతబ్బం. కేనాయం పభేదోతి ఆహ ‘‘బ్యఞ్జనబుద్ధియా’’తి. యథాధిప్పేతత్థబ్యఞ్జనతో బ్యఞ్జనసఙ్ఖాతానం అక్ఖరానం జనికా బుద్ధి బ్యఞ్జనబుద్ధి, తాయ బ్యఞ్జనబుద్ధియా, అక్ఖరసముట్ఠాపకచిత్తభేదేనేవాతి అత్థో. యం వా సంయోగపరం కత్వా వుచ్చతి, ఇదమ్పి గరుకన్తి యోజనా.

తత్థ ఆయస్మతోతిఆదీసు యాని అనన్తరితాని స-కారమ-కారాదిబ్యఞ్జనాని ‘‘సంయోగో’’తి వుచ్చన్తి, సో సంయోగో పరో యస్స అ-కారాదినో, సో సంయోగపరో నామ. రస్సన్తి అకారాదిబ్యఞ్జనరహితం సరం. అసంయోగపరన్తి ‘‘యస్స నక్ఖమతీ’’తిఆదీసు య-కార న-కారాదిబ్యఞ్జనసహితసరం సన్ధాయ వుత్తం. త-కారస్స థ-కారం అకత్వా వగ్గన్తరే సిథిలమేవ కత్వా ‘‘సుణాటు మే’’తిఆదిం వదన్తోపి దురుత్తం కరోతియేవ ఠపేత్వా అనురూపం ఆదేసం. యఞ్హి ‘‘సచ్చికత్థపరమత్థేనా’’తి వత్తబ్బే ‘‘సచ్చికట్ఠపరమట్ఠేనా’’తి చ ‘‘అత్థకథా’’తి వత్తబ్బే ‘‘అట్ఠకథా’’తి చ తత్థ తత్థ వుచ్చతి, తాదిసం పాళిఅట్ఠకథాసు దిట్ఠపయోగం, తదనురూపఞ్చ వత్తుం వట్టతి, తతో అఞ్ఞం న వట్టతి. తేనాహ ‘‘అనుక్కమాగతం పవేణిం అవినాసేన్తేనా’’తిఆది.

దీఘే వత్తబ్బే రస్సన్తిఆదీసు ‘‘భిక్ఖూన’’న్తి వత్తబ్బే ‘‘భిక్ఖున’’న్తి వా ‘‘బహూసూ’’తి వత్తబ్బే ‘‘బహుసూ’’తి వా ‘‘నక్ఖమతీ’’తి వత్తబ్బే ‘‘న ఖమతీ’’తి వా ‘‘ఉపసమ్పదాపేక్ఖో’’తి వత్తబ్బే ‘‘ఉపసమ్పదాపేఖో’’తి వా ఏవం అనురూపట్ఠానేసు ఏవ దీఘరస్సాది రస్సదీఘాదివసేన పరివత్తేతుం వట్టతి, న పన ‘‘నాగో’’తి వత్తబ్బే ‘‘నగో’’తి వా ‘‘సఙ్ఘో’’తి వత్తబ్బే ‘‘సఘో’’తి వా ‘‘తిస్సో’’తి వత్తబ్బే ‘‘తిసో’’తి వా ‘‘యాచతీ’’తి వత్తబ్బే ‘‘యాచన్తీ’’తి వా ఏవం అననురూపట్ఠానేసు వత్తుం. సమ్బన్ధం, పన వవత్థానఞ్చ సబ్బథాపి వట్టతీతి గహేతబ్బం.

౪౮౬. సేససీమాసుపీతి అతిమహతీఆదీసు దససుపి.

౪౮౮. చతువగ్గకరణేతి చతువగ్గేన సఙ్ఘేన కత్తబ్బే. అనిస్సారితాతి ఉపోసథట్ఠపనాదినా వా లద్ధినానాసంవాసకభావేన వా న బహికతా. అట్ఠకథాయఞ్హి ‘‘అపకతత్తస్సాతి ఉక్ఖిత్తకస్స వా, యస్స వా ఉపోసథపవారణా ఠపితా హోన్తీ’’తి (పరి. అట్ఠ. ౪౨౫) వుత్తత్తా ఠపితఉపోసథపవారణో భిక్ఖు అపకతత్తో ఏవాతి గహేతబ్బం. పరిసుద్ధసీలాతి పారాజికం అనాపన్నా అధిప్పేతా. పరివాసాదికమ్మేసు పన గరుకట్ఠాపి అపకతత్తా ఏవాతి గహేతబ్బం. అవసేసా…పే… ఛన్దారహావ హోన్తీతి సఙ్ఘతో హత్థపాసం విజహిత్వా ఠితే సన్ధాయ వుత్తం. అవిజహిత్వా ఠితా పన ఛన్దారహా న హోన్తి, తేపి చతువగ్గాదితో అధికా హత్థపాసం విజహిత్వావ ఛన్దారహా హోన్తి. తస్మా సఙ్ఘతో హత్థపాసం విజహిత్వా ఠితేనేవ ఛన్దో వా పారిసుద్ధి వా దాతబ్బా.

కమ్మవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అపలోకనకమ్మకథావణ్ణనా

౪౯౬. ఏతరహి సచేపి సామణేరోతిఆదీసు బుద్ధాదీనం అవణ్ణభాసనమ్పి అకప్పియాదిం కప్పియాదిభావేన దీపనమ్పి దిట్ఠివిపత్తియఞ్ఞేవ పవిసతి. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘తం లద్ధిం నిస్సజ్జాపేతబ్బో’’తి. భిక్ఖూనమ్పి ఏసేవ నయో. మిచ్ఛాదిట్ఠికోతి బుద్ధవచనాధిప్పాయం విపరీతతో గణ్హన్తో, సో ఏవ అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతోతి చ వుత్తో. కేచి పన ‘‘సస్సతుచ్ఛేదానం అఞ్ఞతరదిట్ఠియా సమన్నాగతో’’తి వదన్తి, తం న యుత్తం, సస్సతుచ్ఛేదగ్గాహస్స సామణేరానం లిఙ్గనాసనాయ కారణత్తేన హేట్ఠా అట్ఠకథాయమేవ (మహావ. అట్ఠ. ౧౦౮) వుత్తత్తా, ఇధ చ దణ్డకమ్మనాసనాయ ఏవ అధిప్పేతత్తా.

తస్సాపి దాతబ్బోతి విజ్జమానం ముఖరాదిభావం నిస్సాయ అప్పటిపుచ్ఛిత్వాపి పటిఞ్ఞం అగ్గహేత్వాపి ఆపత్తిం అనారోపేత్వాపి దేసితాయపి ఆపత్తియా ఖుంసనాదితో అనోరమన్తస్స దాతబ్బోవ. ఓరమన్తస్స పన ఖమాపేన్తస్స న దాతబ్బో.

బ్రహ్మదణ్డస్స దానన్తి ఖరదణ్డస్స ఉక్కట్ఠదణ్డస్స దానం. తజ్జనీయాదికమ్మే హి కతే ఓవాదానుసాసనిప్పదానపటిక్ఖేపో నత్థి. దిన్నబ్రహ్మదణ్డే పన తస్మిం సద్ధిం తజ్జనీయాదికమ్మకతేహి పటిక్ఖిత్తమ్పి కాతుం న వట్టతి, ‘‘నేవ వత్తబ్బో’’తిఆదినా ఆలాపసల్లాపాదిమత్తస్సాపి నకారేన పటిక్ఖిత్తత్తా. తఞ్హి దిస్వా భిక్ఖూ గీవం పరివత్తేత్వా ఓలోకనమత్తమ్పి న కరోన్తి, ఏవం వివజ్జేతబ్బం నిమ్మదనకరణత్థమేవ తస్స దణ్డస్స అనుఞ్ఞాతత్తా. తేనేవ ఛన్నత్థేరోపి ఉక్ఖేపనీయాదికమ్మకతోపి అభాయిత్వా బ్రహ్మదణ్డే దిన్నే ‘‘సఙ్ఘేనాహం సబ్బథా వివజ్జితో’’తి ముచ్ఛితో పపతి. యో పన బ్రహ్మదణ్డకతేన సద్ధిం ఞత్వా సంసట్ఠో అవివజ్జేత్వా విహరతి, తస్స దుక్కటమేవాతి గహేతబ్బం అఞ్ఞథా బ్రహ్మదణ్డవిధానస్స నిరత్థకతాపసఙ్గతో. తేనాతి బ్రహ్మదణ్డకతేన. యథా తజ్జనీయాదికమ్మకతేహి, ఏవమేవ తతో అధికమ్పి సఙ్ఘంఆరాధేన్తేన సమ్మావత్తితబ్బం. తఞ్చ ‘‘సోరతో నివాతవుత్తీ’’తిఆదినా సరూపతో దస్సితమేవ. తేనాహ ‘‘సమ్మావత్తిత్వా ఖమాపేన్తస్స బ్రహ్మదణ్డో పటిప్పస్సమ్భేతబ్బో’’తి.

యం తం భగవతా అవన్దియకమ్మం అనుఞ్ఞాతన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘తస్స భిక్ఖునో దణ్డకమ్మం కాతు’’న్తి సామఞ్ఞతో అనుఞ్ఞాతప్పకారం దస్సేత్వా పున విసేసతో అనుఞ్ఞాతప్పకారం దస్సేతుం ‘‘అథ ఖో’’తిఆదిపాళి ఉద్ధటాతి వేదితబ్బం. ఇమస్స అపలోకనకమ్మస్స ఠానం హోతీతి అపలోకనకమ్మస్స సామఞ్ఞస్స పవత్తిట్ఠానం హోతీతి. విసేసబ్యతిరేకేన అవిజ్జమానమ్పి తదఞ్ఞత్థ అప్పవత్తిం దస్సేతుం విసేసనిస్సితం వియ వోహరీయతి. ‘‘కమ్మఞ్ఞేవ లక్ఖణ’’న్తి ఇమినా ఓసారణాదివసేన గహితావసేసానం సబ్బేసం అపలోకనకమ్మస్స సామఞ్ఞలక్ఖణవసేన గహితత్తా కమ్మఞ్ఞేవ లక్ఖణమస్సాతి కమ్మలక్ఖణన్తి నిబ్బచనం దస్సేతి. ఇదఞ్చ వుత్తావసేసానం కమ్మానం నిట్ఠానట్ఠానం, సఙ్ఖారక్ఖన్ధధమ్మాయతనాని వియ వుత్తావసేసఖన్ధాయతనానన్తి దట్ఠబ్బం. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘అయం పనేత్థ పాళిముత్తకోపి కమ్మలక్ఖణవినిచ్ఛయో’’తిఆది (పరి. అట్ఠ. ౪౯౫-౪౯౬). యథా చేత్థ, ఏవం ఉపరి ఞత్తికమ్మాదీసుపి కమ్మలక్ఖణం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. తస్స కరణన్తి అవన్దియకమ్మస్స కరణవిధానం.

‘‘న వన్దితబ్బో’’తి ఇమినా వన్దన్తియా దుక్కటన్తి దస్సేతీతి దట్ఠబ్బం. సఙ్ఘేన కతం కతికం ఞత్వా మద్దనం వియ హి సఙ్ఘసమ్ముతిం అనాదరేన అతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి ఏవ హోతి.

భిక్ఖుసఙ్ఘస్సాపి పనేతం లబ్భతియేవాతి అవన్దియకమ్మస్స ఉపలక్ఖణమత్తేన గహితత్తా భిక్ఖుసఙ్ఘస్సాపి కమ్మలక్ఖణం లబ్భతి ఏవ.

సలాకదానట్ఠానం సలాకగ్గం నామ. యాగుభత్తానం భాజనట్ఠానాని యాగగ్గభత్తగ్గాని నామ. ఏతేసుపి హి ఠానేసు సబ్బో సఙ్ఘో ఉపోసథే వియ సన్నిపతితో, కమ్మఞ్చ వగ్గకమ్మం న హోతి, ‘‘మయమేతం న జానిమ్హా’’తి పచ్ఛా ఖియ్యన్తాపి న హోన్తి. ఖణ్డసీమాయ పన కతే ఖియ్యన్తి. సఙ్ఘికపచ్చయఞ్హి అచ్ఛిన్నచీవరాదీనం దాతుం అపలోకేన్తేహి ఉపచారసీమట్ఠానం సబ్బేసం అనుమతిం గహేత్వావ కాతబ్బం. యో పన విసభాగపుగ్గలో ధమ్మికం అపలోకనం పటిబాహతి, తం ఉపాయేన బహిఉపచారసీమాగతం వా కత్వా ఖణ్డసీమం వా పవిసిత్వా కాతుం వట్టతి.

యం సన్ధాయ ‘‘అపలోకనకమ్మం కరోతీ’’తి సామఞ్ఞతో దస్సేతి, తం అపలోకనకమ్మం సరూపతో దస్సేతుమాహ ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరం’’ఇచ్చాది. యది అపలోకేత్వావ చీవరం దాతబ్బం, కిం పన అప్పమత్తకవిస్సజ్జకసమ్ముతియాతి ఆహ ‘‘అప్పమత్తకవిస్సజ్జనకేన పనా’’తిఆది. నాళి వా ఉపడ్ఢనాళి వాతి దివసే దివసే అపలోకేత్వా దాతబ్బస్స పమాణదస్సనం. తేన యాపనమత్తమేవ అపలోకేతబ్బం, న అధికన్తి దస్సేతి. ఏకదివసంయేవ వాతిఆది దసవీసతిదివసానం ఏకస్మిం దివసేయేవ దాతబ్బపరిచ్ఛేదదస్సనం, తేన యావ జీవన్తి వా యావ రోగా వుట్ఠహతీతి వా ఏవం అపలోకేతుం న వట్టతీతి దస్సేతి. ఇణపలిబోధన్తి ఇణవత్థుం దాతుం వట్టతీతి సమ్బన్ధో. తఞ్చ ఇణాయికేహి పలిబుద్ధస్స లజ్జిపేసలస్స సాసనుపకారకస్స పమాణయుత్తమేవ కప్పియభణ్డం నియమేత్వా అపలోకేత్వా దాతబ్బం, న పన సహస్సం వా సతసహస్సం వా మహాఇణం. తాదిసఞ్హి భిక్ఖాచరియవత్తేన సబ్బేహి భిక్ఖూహి తాదిసస్స భిక్ఖునో పరియేసిత్వా దాతబ్బం.

ఉపనిక్ఖేపతోతి చేతియపటిజగ్గనత్థాయ వడ్ఢియా పయోజేత్వా కప్పియకారకేహి ఠపితవత్థుతో. సఙ్ఘికేనపీతి న కేవలఞ్చ తత్రుప్పాదతో పచ్చయదాయకేహి చతుపచ్చయత్థాయ సఙ్ఘస్స దిన్నవత్థునాపీతి అత్థో.

సఙ్ఘభత్తం కాతుం న వట్టతీతి మహాదానం దేన్తేహిపి కరియమానం సఙ్ఘభత్తం వియ కారేతుం న వట్టతీతి అధిప్పాయో.

‘‘యథాసుఖం పరిభుఞ్జితుం రుచ్చతీ’’తి వుత్తత్తా అత్తనో పరిభోగప్పహోనకం అప్పం వా బహుం వా గహేతబ్బం, అధికం పన గహేతుం న లభతి. ఉపోసథదివసేతి నిదస్సనమత్తం, యస్మిం కిస్మిఞ్చి దివసేపి కతం సుకతమేవ హోతి. కరోన్తేన ‘‘యం ఇమస్మిం విహారే అన్తోసీమాయ సఙ్ఘసన్తకం…పే… యథాసుఖం పరిభుఞ్జితుం మయ్హం రుచ్చతీ’’తి ఏవం కతికా కాతబ్బా, తథా ద్వీహి తీహిపి ‘‘ఆయస్మన్తానం రుచ్చతీ’’తి వచనమేవ హేత్థ విసేసో. తేసమ్పీతి రుక్ఖానం. సా ఏవ కతికాతి విసుం కతికా న కాతబ్బాతి అత్థో.

తేసన్తి రుక్ఖానం. సఙ్ఘో సామీతి సమ్బన్ధో. పురిమవిహారేతి పురిమే యథాసుఖం పరిభోగత్థాయ కతకతికే విహారే. పరివేణాని కత్వా జగ్గన్తీతి యత్థ అరక్ఖియమానే ఫలాఫలాని, రుక్ఖా చ వినస్సన్తి, తాదిసం ఠానం సన్ధాయ వుత్తం, తత్థ సఙ్ఘస్స కతికా న పవత్తీతి అధిప్పాయో. యే పన రుక్ఖా బీజాని రోపేత్వా ఆదితో పట్ఠాయ పటిజగ్గితా, తేపి దసమభాగం దత్వా రోపకేహేవ పరిభుఞ్జితబ్బా. తేహీతి జగ్గకేహి.

తత్థాతి తస్మిం విహారే. మూలేతి ఆదికాలే, పుబ్బేతి అత్థో. దీఘా కతికాతి అపరిచ్ఛిన్నకాలా యథాసుఖం పరిభోగత్థాయ కతికా. నిక్కుక్కుచ్చేనాతి ‘‘అభాజితమిద’’న్తి కుక్కుచ్చం అకత్వాతి అత్థో. ఖియ్యనమత్తమేవేతన్తి తేన ఖియ్యనేన బహుం ఖాదన్తానం దోసో నత్థి అత్తనో పరిభోగప్పమాణస్సేవ గహితత్తా, ఖియ్యన్తేపి అత్తనో పహోనకం గహేత్వా ఖాదితబ్బన్తి అధిప్పాయో.

గణ్హథాతి న వత్తబ్బాతి తథావుత్తే తేనేవ భిక్ఖునా దిన్నం వియ మఞ్ఞేయ్యుం, తం నిస్సాయ మిచ్ఛాజీవసమ్భవో హోతీతి వుత్తం. తేనాహ ‘‘అనువిచరిత్వా’’తిఆది. ఉపడ్ఢభాగోతి ఏకభిక్ఖునో పటివీసతో ఉపడ్ఢభాగో. దేన్తేన చ ‘‘ఏత్తకం దాతుం సఙ్ఘో అనుఞ్ఞాసీ’’తి ఏవం అత్తానం పరిమోచేత్వా యథా తే సఙ్ఘే ఏవ పసీదన్తి, ఏవం వత్వా దాతబ్బం.

అపచ్చాసీసన్తేనాతి గిలానగమికిస్సరాదీనం అనుఞ్ఞాతపుగ్గలానమ్పి అత్తనో సన్తకం దేన్తేన అపచ్చాసీసన్తేనేవ దాతబ్బం, అననుఞ్ఞాతపుగ్గలానం పన అపచ్చాసీసన్తేనాపి దాతుం న వట్టతీతి. సఙ్ఘికమేవ యథాకతితాయ దాపేతబ్బం. అత్తనో సన్తకమ్పి పచ్చయదాయకాదీ సయమేవ విస్సాసేన గణ్హన్తి, న వారేతబ్బా, లద్ధకప్పియన్తి తుణ్హీ భవితబ్బం. పుబ్బే వుత్తమేవాతి ‘‘కుద్ధో హి సో రుక్ఖేపి ఛిన్దేయ్యా’’తిఆదినా తుణ్హీభావే కారణం పుబ్బే వుత్తమేవ. తేహి కతఅనత్థాభావేపి కారుఞ్ఞేన తుణ్హీ భవితుం వట్టతి, ‘‘గణ్హథా’’తిఆది పన వత్తుం న వట్టతి.

గరుభణ్డత్తా…పే… న దాతబ్బన్తి జీవరుక్ఖానం ఆరామట్ఠానీయత్తా, దారూనఞ్చ గేహసమ్భారానుపగతత్తా ‘‘సబ్బం త్వమేవ గణ్హా’’తి దాతుం న వట్టతీతి వుత్తం. అకతావాసం వా కత్వాతి పుబ్బే అవిజ్జమానం సేనాసనం కత్వా జగ్గితకాలే ఫలవారే సమ్పత్తే.

అపలోకనకమ్మకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

అత్థవసవగ్గాదివణ్ణనా

౪౯౮. విపాకదుక్ఖసఙ్ఖాతానం సమ్పరాయికవేరానన్తి ఏత్థ పాణాతిపాతాదివేరేన నిబ్బత్తత్తా, వేరప్పత్తియా హేతుత్తా చ ‘‘విపాకదుక్ఖవేదనా’’తి వుత్తా. పాణాతిపాతాదిపఞ్చవేరవినిముత్తానమ్పి అకుసలానం వేరేహి సహ ఏకతో సఙ్గణ్హనత్థం ‘‘దసఅకుసలకమ్మపథప్పభేదాన’’న్తి పున వుత్తం.

౪౯౯-౫౦౦. తం కమ్మన్తి తజ్జనీయాదికమ్మమేవ, సత్తా ఆపత్తిక్ఖన్ధా పఞ్ఞత్తం నామాతి సమ్బన్ధో. అన్తరా కేనచి అపఞ్ఞత్తే సిక్ఖాపదేతి ఇమస్మిం కప్పే ఆదితో పట్ఠాయ యావ అమ్హాకం భగవతో అభిసమ్బోధి, తావ అన్తరాకాలే కకుసన్ధాదిం ఠపేత్వా కేనచి అపఞ్ఞత్తే సిక్ఖాపదేతి అత్థో. వినీతకథా సిక్ఖాపదన్తి వినీతవత్థూని ఏవ. తాని హి తంతంసిక్ఖాకోట్ఠాసానం పకాసనతో ‘‘సిక్ఖాపద’’న్తి చ ఆపత్తిఅనాపత్తీనం అనుపఞ్ఞాపనతో ‘‘అనుపఞ్ఞత్త’’న్తి చ వుచ్చన్తి.

అత్థవసవగ్గాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

సఙ్గహవగ్గవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.

ఇతి మహావగ్గో, పఞ్ఞత్తివగ్గో, సఙ్గహవగ్గోతి తీహి మహావగ్గేహి పటిమణ్డితో పరివారోతి వేదితబ్బో.

ఇతి సమన్తపాసాదికాయ వినయట్ఠకథాయ విమతివినోదనియం

పరివారవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.

నిగమనకథావణ్ణనా

అవసానగాథాసు ఉభతోవిభఙ్గ-ఖన్ధక-పరివారేహి విభత్తత్తా విభాగపటిదేసనా యస్మిం వినయపిటకే. సో ఉభతోవిభఙ్గ-ఖన్ధక-పరివారవిభత్తదేసనో ఆహాతి యోజనా. తస్సాతి వినయపిటకస్స.

సత్థు మహాబోధీతి దక్ఖిణసాఖం సన్ధాయ వదతి. యం పధానఘరం నామ పరివేణం, తత్థ చారుపాకారేన సఞ్చితం పరిక్ఖిత్తం యం పాసాదం కారయి, తత్ర తస్మిం మహానిగమసామినో పాసాదే వసతాతి యోజేతబ్బా.

బుద్ధసిరిం ఉద్దిసిత్వా నిస్సాయ, తస్స వా అజ్ఝేసనమ్పి పటిచ్చ యా ఇద్ధా పరిపుణ్ణవినిచ్ఛయతాయ సమిద్ధా వినయసంవణ్ణనా ఆరద్ధాతి యోజనా.

సిరినివాసస్సాతి సిరియా నివాసనట్ఠానభూతస్స సిరిపాలనామకస్స రఞ్ఞో. జయసంవచ్ఛరేతి విజయయుత్తే సంవచ్ఛరే. ఆరద్ధకాలదస్సనత్థం పున ‘‘జయసంవచ్ఛరే అయం ఆరద్ధా’’తి వుత్తం.

కాలే వస్సన్తి యుత్తకాలే వస్సనసీలో. దేవోతి మేఘో.

నిగమనకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనకథా

ఏత్తావతా చ ఆరద్ధా, వినయట్ఠకథాయ యా;

వణ్ణనా నాతివిత్థిణ్ణా, పరిపుణ్ణవినిచ్ఛయా.

పఞ్ఞాసభాణవారాయ, తన్తియా పరిమాణతో;

సమిజ్ఝనిట్ఠిపరమా, యా విమతివినోదనీ.

అనన్తరాయేన కతా, అయం నిట్ఠముపాగతా;

యం తం నిట్ఠం తథా సబ్బే, పాణినో సమనోరథా.

థేరేహి వినయఞ్ఞూహి, సుచిసల్లేఖవుత్తిహి;

అవిస్సత్థాతివిత్థిణ్ణ-గన్థభీరూ హిపత్థితం.

కరోన్తేన మయా ఏవం, వినయఅత్థవణ్ణనం;

యం పత్తం కుసలం తేన, పత్వా సమ్బోధిముత్తమం.

వినయత్థం పకాసేత్వా, యో సోపాయేన లక్ఖణం;

సోపాయం విమతిచ్ఛేద-ఞాణచక్ఖుపదాయకం.

విరద్ధత్థవిపల్లాస-గన్థవిత్థారహానియా;

విసుద్ధిం పాపయిస్సామి, సత్తే సంసారదుక్ఖతో.

లోకియేహి చ భోగేహి, గుణేహి నిఖిలా పజా;

సబ్బేహి సహితా హోన్తు, రతా సమ్బుద్ధసాసనేతి.

విమతివినోదనీటీకా నిట్ఠితా.