ఉపాలిపఞ్చకం

నప్పటిప్పస్సమ్భనవగ్గవణ్ణనా

౪౨౧. సమగ్గేహి కరణీయానీతి వివాదాధికరణేహి పుబ్బే అసమగ్గా హుత్వా పచ్ఛా సామగ్గిం ఉపగతేహి కత్తబ్బాని. కిం పన అసఞ్ఞతమిస్సపరిసాయ సద్ధిం లజ్జినో సామగ్గిం కరోన్తీతి ఆహ ‘‘ఉపోసథపవారణాదీసు హీ’’తిఆది. తత్థ ఠితాసూతి ఉపోసథపవారణాసు అప్పవత్తీసు. ఉపత్థమ్భో న దాతబ్బోతి ఉపరూపరి అప్పవత్తనత్థాయ మయమ్పి ఉపోసథం న కరిస్సామాతిఆదినా కలహస్స ఉపత్థమ్భో న దాతబ్బో, ధమ్మేన వినయేన సామగ్గిం కత్వా సమగ్గేహేవ అసఞ్ఞతా భిక్ఖూ వినేతబ్బాతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘సచే సఙ్ఘో అచ్చయం దేసాపేత్వా’’తిఆది. భిక్ఖునో నక్ఖమతీతి కేసుచి పుగ్గలేసు అప్పమత్తకదోసదస్సనేన న రుచ్చతి. దిట్ఠావికమ్మమ్పి కత్వాతి ‘‘న మేతం ఖమతీ’’తి సభాగస్స భిక్ఖునో అత్తనో దిట్ఠిం ఆవికత్వా. ఉపేతబ్బాతి సాసనహానియా అభావా సామగ్గిం అకోపేత్వా కాయసామగ్గీ దాతబ్బా, ఈదిసే ఠానే అలజ్జిపరిభోగో ఆపత్తికరో న హోతి, వట్టతియేవ. యే పన సాసనవినాసాయ పటిపన్నా, తేహి సహ న వత్తతి, ఆపత్తి ఏవ హోతి సాసనవినాసో చ. తేనాహ ‘‘యత్ర పన ఉద్ధమ్మ’’న్తిఆది. ‘‘దిట్ఠావికమ్మం న వట్టతీ’’తి ఇమినా దిట్ఠియా ఆవికతాయపి ఆపత్తిం దస్సేతి.

౪౨౨. కణ్హవాచోతి రాగదోసాదీహి కిలిట్ఠవచనో. అనత్థకవచనస్స దీపనం పకాసనం అస్సాతి అనత్థకదీపనో. మానం నిస్సాయాతి వినిచ్ఛయకరణం తవ భారోతి సఙ్ఘేన భారే అకతేపి ‘‘అహమేవేత్థ వోహరితుం అరహరూపో’’తి మానం నిస్సాయ. యథాదిట్ఠియాతి అనురూపలద్ధియా. యస్స హి అత్థస్స యాదిసీ దిట్ఠి అనురూపా, తం గహేత్వా న బ్యాకతాతి అత్థో.అస్స అత్తనోతి అధమ్మాదిఅత్థం సన్ధాయ వదతి, న పుగ్గలం, అస్స అధమ్మాదిఅత్థసఙ్ఖాతస్స అత్తనో సరూపస్స యా అనురూపా దిట్ఠీతి అత్థో. లద్ధిం నిక్ఖిపిత్వాతి అనురూపలద్ధిం ఛడ్డేత్వా, అగ్గహేత్వాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘అధమ్మాదీసు ధమ్మాదిలద్ధికో హుత్వా’’తి. అథ వా అత్తనో లద్ధిం నిగూహిత్వా పుగ్గలానుగుణం తథా బ్యాకరోన్తో న యథాదిట్ఠియా బ్యాకతా నామ. ఇమస్మిం పక్ఖే అధమ్మాదీసు ధమ్మాదిలద్ధికో హుత్వాతి ఏత్థ అధమ్మాదీసు ధమ్మాదిలద్ధికో వియ హుత్వాతి అత్థో గహేతబ్బో.

నప్పటిప్పస్సమ్భనవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

వోహారవగ్గాదివణ్ణనా

౪౨౪. కమ్మఞత్తీతి కమ్మభూతా ఞత్తి. అనుస్సావననిరపేక్ఖా ఞత్తికమ్మభూతా ఞత్తీతి అత్థో. కమ్మపాదఞత్తి నామ ఞత్తిదుతియకమ్మాదీసు అనుస్సావనకమ్మస్స పాదభూతా అధిట్ఠానభూతా ఞత్తి. నవసు ఠానేసూతి ఓసారణాదీసు నవసు ఠానేసు. ద్వీసు ఠానేసూతి ఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థకమ్మేసు.

సుత్తానులోమన్తి ఉభతోవిభఙ్గే సుత్తానులోమభూతే మహాపదేసే సన్ధాయ వుత్తం. వినయానులోమన్తి ఖన్ధకపరివారానులోమభూతే మహాపదేసే. సుత్తన్తికే చత్తారో మహాపదేసేతి సుత్తాభిధమ్మపిటకేసు అనుఞ్ఞాతపటిక్ఖిత్తసుత్తానులోమవసేన నయతో గహేతబ్బే చత్తారో అత్థే.

౪౨౫. దిట్ఠీనం ఆవికమ్మానీతి ఆపత్తిలద్ధీనం పకాసనాని, ఆపత్తిదేసనాకమ్మానీతి అత్థో.

యథా చతూహి పఞ్చహి దిట్ఠి ఆవికతా హోతీతి యథా ఆవికతే చతూహి పఞ్చహి ఏకీభూతేహి ఏకస్స పుగ్గలస్స సన్తికే ఆపత్తి దేసితా నామ హోతి, ఏవం దేసేతీతి అత్థో. ఏవం దేసేన్తో చ అత్తనా సద్ధిం తయో వా చత్తారో వా భిక్ఖూ గహేత్వా ఏకస్స సన్తికే దేసేతి. ఏవం దేసేతుం న వట్టతి. దేసితా చ ఆపత్తి న వుట్ఠాతి, దేసనాపచ్చయా దుక్కటఞ్చ హోతి. ద్విన్నం తిణ్ణం పన ఏకతో దేసేతుం వట్టతి.

౪౪౪. అదస్సనేనాతి ఇమస్స అకప్పియం పరివజ్జేన్తానం వినయధరానం పటిపత్తియా అదస్సనేన, తేసం దిట్ఠానుగతిం అనాపజ్జనేనాతిపి అత్థో గహేతబ్బో. అకప్పియే కప్పియసఅఞతాయాతి రజతాదిఅకప్పియే తిపుఆదిసఞ్ఞితాయ. పుచ్ఛిత్వా వా అఞ్ఞేసం వా వుచ్చమానం అసుణన్తో ఆపజ్జతీతి ఏత్థ పుచ్ఛిత్వా అసుణన్తో వా పుచ్ఛియమానం అసుణన్తో వాతి పచ్చేకం యోజేతబ్బం. ఏకరత్తాతిక్కమాదివసేనాతి అధిట్ఠితచీవరేన విప్పవసిత్వా ఏకరత్తాతిక్కమేన పాచిత్తియం ఆపజ్జతి. ఆది-సద్దేన ఛరత్తాతిక్కమాదీనం సఙ్గహో.

౪౫౦. అనత్థం కలిసాసనన్తి అనత్థావహం కోధవచనం ఆరోపేన్తో దోసం ఆరోపేన్తో ఉపద్దవాయ పరిసక్కతీతి అత్థో.

౪౫౪. వోహారనిరుత్తియన్తి తస్స తస్స అత్థస్స వాచకసద్దే పభేదగతఞాణప్పత్తో న హోతీతి అత్థో.

౪౫౫. పరిమణ్డలబ్యఞ్జనారోపనే కుసలో న హోతీతి పరిమణ్డలేన పదబ్యఞ్జనేన వత్థుం, పరేహి వుత్తం జానితుఞ్చ అసమత్థోతి అత్థో.

౪౫౮. అనుస్సావనేనాతి అను అను కథనేన. తేనాహ ‘‘నను తుమ్హే’’తిఆది, యం అవోచుమ్హ, స్వాయం పకాసితోతి సమ్బన్ధో. తత్థ యన్తి ఇదం యస్మా వచనాపేక్ఖం న హోతి, వచనత్థాపేక్ఖమేవ, తస్మా తేన వచనేన నానాకరణాభావం పకాసయిస్సామాతి యమత్థం అవోచుమ్హాతి అత్థో గహేతబ్బో. తేనేవ ‘‘స్వాయ’’న్తి పుల్లిఙ్గవసేన పటినిద్దేసో కతో, తస్స సో అయం నానాకరణాభావోతి అత్థో.

౪౬౭. మఞ్చపదాదీసుపి నళాటం పటిహఞ్ఞేయ్యాతి అన్ధకారే చమ్మఖణ్డం పఞ్ఞపేత్వా వన్దితుం ఓనమన్తస్స నళాటం వా అక్ఖి వా మఞ్చాదీసు పటిహఞ్ఞతి. ఏతేన వన్దతోపి ఆపత్తిఅభావం వత్వా వన్దనాయ సబ్బథా పటిక్ఖేపాభావఞ్చ దీపేతి. ఏవం సబ్బత్థ సుత్తన్తరేహి అప్పటిక్ఖిత్తేసు. నగ్గాదీసు పన వన్దితుం న వట్టతీతి. ఏకతో ఆవట్టోతి ఏకస్మిం దోసాగతిపక్ఖే పరివత్తో పవిట్ఠోతి అత్థో. తేనాహ ‘‘సపత్తపక్ఖే ఠితో’’తి. వన్దియమానోతి ఓనమిత్వా వన్దియమానో. వన్దితబ్బేసు ఉద్దేసాచరియో, నిస్సయాచరియో చ యస్మా నవకాపి హోన్తి, తస్మా తే వుడ్ఢా ఏవ వన్దియాతి వేదితబ్బా.

౪౭౦. పుబ్బే వుత్తమేవాతి సహసేయ్యాదిపణ్ణత్తివజ్జం. ఇతరన్తి సచిత్తకం.

వోహారవగ్గాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.