కథినభేదం
కథినఅత్థతాదివణ్ణనా
౪౦౪. కథినే అనాగతవసేనాతి ఉదకాహరణాదిపయోగే ఉప్పన్నే పచ్ఛా ధోవనాదిపుబ్బకరణస్స ఉప్పత్తితో తప్పయోగస్స అనాగతవసేనేవ అనన్తరపచ్చయో. పచ్చయత్తఞ్చస్స కారియభూతస్స యస్మా నిప్ఫాదేతబ్బతం నిస్సాయ పచ్చయా పవత్తా, న వినా తేన, తస్మా తేన పరియాయేన వుత్తం, న సభావతో సబ్బత్థ. తేనాహ ‘‘పయోగస్స హీ’’తిఆది. తత్థ పయోగస్స సత్తవిధమ్పి పుబ్బకరణం పచ్చయో హోతీతి సమ్బన్ధో. కారణమాహ ‘‘యస్మా’’తిఆది. పుబ్బకరణస్సత్థాయాతి పుబ్బకరణస్స నిప్ఫాదనత్థాయ. పురేజాతపచ్చయేతి పురేజాతపచ్చయస్స విసయే. ఏసాతి పయోగో. ధోవనాదిధమ్మేసు ఏకమ్పి అత్తనో పురేజాతపచ్చయభూతం ధమ్మం న లభతి, అత్తనో ఉప్పత్తితో పురేజాతస్స పుబ్బకరణస్స అభావాతి అత్థో. లభతీతి పచ్ఛాజాతపచ్చయం పుబ్బకరణం లభతి, పచ్ఛాజాతపచ్చయో హోతీతి అత్థో.
పాళియం పన్నరస ధమ్మా సహజాతపచ్చయేన పచ్చయోతి ఏత్థ పుబ్బకరణస్సాతి వా పయోగస్సాతి వా అఞ్ఞస్స కస్సచి పచ్చయుప్పన్నస్స అపరామట్ఠత్తా పన్నరస ధమ్మా సయం అఞ్ఞమఞ్ఞసహజాతపచ్చయేన పచ్చయోతి ఏవమత్థో గహేతబ్బో, తేహి సహ ఉప్పజ్జనకస్స అఞ్ఞస్స అభావా. ఏవం ఉపరి సబ్బత్థ. తేనాహ ‘‘సహజాతపచ్చయం పనా’’తిఆది. మాతికా చ పలిబోధా చాతి ఏత్థ చ-సద్దేన పఞ్చానిసంసాని గహితానీతి దట్ఠబ్బం. ఏవం మాతికానఞ్చ పలిబోధానఞ్చాతి ఏత్థాపి. తేహిపి అత్థో అనన్తరమేవ మాతికాదీహి సహ జాయన్తి. తేనేవ ‘‘పన్నరస ధమ్మా సహజాతపచ్చయేన పచ్చయో’’తి వుత్తా. ఆసాతి చీవరాసా. వత్థూతి ఆసాయ నిమిత్తభూతం అనుప్పన్నచీవరం. ‘‘దస్సామ కరిస్సామా’’తి హి దాయకేహి పటిఞ్ఞాతచీవరం నిస్సాయ అనన్తరం ఉప్పజ్జమానా చీవరాసా అనన్తరపచ్చయాదిభావేన వుత్తా. ఆసానఞ్చ అనాసానఞ్చాతి లబ్భమానకచీవరే ఉప్పజ్జనకచీవరాసానఞ్చేవ అలబ్భమానే చీవరే ఉప్పజ్జనకఅనాసానఞ్చ, ఆసానం, తబ్బిగమానఞ్చాతి అత్థో. ఖణే ఖణే ఉప్పత్తిభేదం సన్ధాయ ‘‘ఆసాన’’న్తి బహువచనం కతం, ఆసాయ, అనాసాయ చాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘ఆసా చ అనాసా చా’’తి.
కథినఅత్థతాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.
పుబ్బకరణనిదానాదివిభాగవణ్ణనా
౪౦౬-౭. ఛ చీవరానీతి ఖోమాదీసు ఛసు అఞ్ఞతరం సన్ధాయ వుత్తం. సబ్బసఙ్గాహికవసేన పన ‘‘చీవరానీ’’తి బహువచనం కతం. పాళియం పనేత్థ వత్థు, ఆసా చ అనాసా చాతిఆదీసు అత్థతే కథినే ఆనిసంసవసేన ఉప్పజ్జనకపచ్చాసాచీవరం ‘‘వత్థూ’’తి వుత్తం. కథినచీవరం హేతుపచ్చయ-సద్దేహి వుత్తన్తి వేదితబ్బం.
౪౦౮. పచ్చుద్ధారో తీహి ధమ్మేహీతిఆది కథినత్థారత్థాయ తిచీవరతో అఞ్ఞం వస్సికసాటికాదిం పచ్చుద్ధరితుం, అధిట్ఠహిత్వా అత్థరితుఞ్చ న వట్టతీతి దస్సనత్థం వుత్తం. ‘‘వచీభేదేనా’’తి ఏతేన కేవలం కాయేన కథినత్థారో న రుహతీతి దస్సేతి.
పుబ్బకరణనిదానాదివిభాగవణ్ణనా నిట్ఠితా.
కథినాదిజానితబ్బవిభాగవణ్ణనా
౪౧౨. యేసు రూపాదిధమ్మేసూతి ‘‘పురిమవస్సంవుత్థా భిక్ఖూ, పఞ్చహి అనూనో సఙ్ఘో, చీవరమాసో, ధమ్మేన సమేన సముప్పన్నం చీవర’’న్తి ఏవమాదీసు యేసు రూపారూపధమ్మేసు. సతీతి సన్తేసు. మిస్సీభావోతి సంసగ్గతా సమూహపఞ్ఞత్తిమత్తం. తేనాహ ‘‘న పరమత్థతో ఏకో ధమ్మో అత్థీ’’తి.
౪౧౬. ఏకతో ఉప్పజ్జన్తీతి కథినుద్ధారేన సహ ఉప్పజ్జమానారహా హోన్తీతి అత్థో. కథినత్థారతో హి పభుతి సబ్బే కథినుద్ధారా తం తం కారణన్తరమాగమ్మ ఉప్పజ్జన్తి, తస్మా సబ్బే ఏకుప్పాదా నామ జాతా. తేసు అన్తరుబ్భారసహుబ్భారా ద్వే ఏవ తం విహారం అనత్థతకథినవిహారసదిసం కరోన్తా సయం సకలేన కథినత్థారేన సహ నిరుజ్ఝన్తి ఉద్ధారభావం పాపుణన్తి. అవసేసా పన తం తం పాటిపుగ్గలికమేవ కథినత్థారం ద్విన్నం పలిబోధానం ఉపచ్ఛిన్దనవసేన నిరోధేన్తా సయం ఉద్ధారభావం పాపుణన్తి, న సకలం కథినత్థారం. కథినుద్ధారానఞ్చ నిరోధో నామ తం తం కారణమాగమ్మ ఉద్ధారభావప్పత్తి, ఏవఞ్చ ఉప్పత్తి నామ కథినుద్ధారో ఏవ. తేనాహ ‘‘సబ్బేపి అత్థారేన సద్ధిం ఏకతో ఉప్పజ్జన్తీ’’తిఆది. తత్థ పురిమా ద్వేతి ‘‘ఏకుప్పాదా ఏకనిరోధా’’తి పాళియం పఠమం వుత్తా అన్తరుబ్భారసహుబ్భారా ద్వే. తేసూతి పక్కమనన్తికాదీసు. ఉద్ధారభావం పత్తేసూతి ఉద్ధారభావప్పత్తిసఙ్ఖాతనిరోధం పత్తేసూతి అత్థో. అత్థారో తిట్ఠతీతి కతచీవరం ఆదాయ పక్కన్తాదిపుగ్గలం ఠపేత్వా తదవసేసానం పలిబోధసబ్భావతో కథినత్థారో తిట్ఠతి.
కథినాదిజానితబ్బవిభాగవణ్ణనా నిట్ఠితా.
పఞ్ఞత్తివగ్గవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.