౧౦. దన్తపోనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౨౬౩. దసమే ఘనబద్ధోతి ఘనమంసేన సమ్బద్ధో, కథినసంహతసరీరోతి అత్థో.

౨౬౪. ముఖద్వారన్తి ముఖతో హేట్ఠా ద్వారం ముఖద్వారం, గలనాళికన్తి అత్థో. ఏవఞ్చ నాసికాయ పవిట్ఠమ్పి ముఖద్వారం పవిట్ఠమేవ హోతి, ముఖే పక్ఖిత్తమత్తఞ్చ అప్పవిట్ఠం. ఆహారన్తి అజ్ఝోహరితబ్బం కాలికం అధిప్పేతం, న ఉదకం. తఞ్హి భేసజ్జసఙ్గహితమ్పి అకాలికమేవ పటిగ్గహితస్సేవ కాలికత్తా. ఉదకే హి పటిగ్గహణం న రుహతి. తేనేవ భిక్ఖునా తాపితేన ఉదకేన చిరపటిగ్గహితేన చ అకప్పియకుటియం వుత్థేన చ సహ ఆమిసం భుఞ్జన్తస్సాపి సామపాకాదిదోసో న హోతి. వక్ఖతి హి ‘‘భిక్ఖు యాగుఅత్థాయ…పే… ఉదకం తాపేతి, వట్టతీ’’తిఆది (పాచి. అట్ఠ. ౨౬౫). భిక్ఖూ పన ఏతం అధిప్పాయం తదా న జానింసు. తేనాహ ‘‘సమ్మా అత్థం అసల్లక్ఖేత్వా’’తిఆది.

౨౬౫. రథరేణుమ్పీతి రథే గచ్ఛన్తే ఉట్ఠహనరేణుసదిసరేణుం. తేన తతో సుఖుమం ఆకాసే పరిబ్భమనకం దిస్సమానమ్పి అబ్బోహారికన్తి దస్సేతి. అకల్లకోతి గిలానో.

‘‘గహేతుం వా…పే… తస్స ఓరిమన్తేనా’’తి ఇమినా ఆకాసే ఉజుం ఠత్వా పరేన ఉక్ఖిత్తం గణ్హన్తస్సాపి ఆసన్నఙ్గభూతపాదతలతో పట్ఠాయ హత్థపాసో పరిచ్ఛిన్దితబ్బో, న పన సీసన్తతో పట్ఠాయాతి దస్సేతి. తత్థ ‘‘ఓరిమన్తేనా’’తి ఇమస్స హేట్ఠిమన్తేనాతి అత్థో గహేతబ్బో.

ఏత్థ చ పవారణాసిక్ఖాపదట్ఠకథాయం ‘‘సచే భిక్ఖు నిసిన్నో హోతి, ఆసనస్స పచ్ఛిమన్తతో పట్ఠాయా’’తిఆదినా (పాచి. అట్ఠ. ౨౩౮-౨౩౯) పటిగ్గాహకానం ఆసన్నఙ్గస్స పారిమన్తతో పట్ఠాయ పరిచ్ఛేదస్స దస్సితత్తా ఇధాపి ఆకాసే ఠితస్స పటిగ్గాహకస్స ఆసన్నఙ్గభూతపాదఙ్గులస్స పారిమన్తభూతతో పణ్హిపరియన్తస్స హేట్ఠిమతలతో పట్ఠాయ, దాయకస్స పన ఓరిమన్తభూతతో పాదఙ్గులస్స హేట్ఠిమతలతో పట్ఠాయ హత్థపాసో పరిచ్ఛిన్దితబ్బోతి దట్ఠబ్బం. ఇమినావ నయేన భూమియం నిపజ్జిత్వా ఉస్సీసే నిసిన్నస్స హత్థతో పటిగ్గణ్హన్తస్సపి ఆసన్నసీసఙ్గస్స పారిమన్తభూతతో గీవన్తతో పట్ఠాయేవ హత్థపాసో మినితబ్బో, న పాదతలతో పట్ఠాయ. ఏవం నిపజ్జిత్వా దానేపి యథానురూపం వేదితబ్బం. ‘‘యం ఆసన్నతరం అఙ్గ’’న్తి హి వుత్తం.

పటిగ్గహణసఞ్ఞాయాతి ‘‘మఞ్చాదినా పటిగ్గహేస్సామీ’’తి ఉప్పాదితసఞ్ఞాయ. ఇమినా ‘‘పటిగ్గణ్హామీ’’తి వాచాయ వత్తబ్బకిచ్చం నత్థీతి దస్సేతి. కత్థచి అట్ఠకథాసు, పదేసేసు వా. అసంహారిమే ఫలకేతి థామమజ్ఝిమేన పురిసేన అసంహారియే. పుఞ్ఛిత్వా పటిగ్గహేత్వాతి పుఞ్ఛితేపి రజనచుణ్ణసఙ్కాయ సతి పటిగ్గహణత్థాయ వుత్తం, నాసతి. తం పనాతి పతితరజం అప్పటిగ్గహేత్వా ఉపరి గహితపిణ్డపాతం. అనాపత్తీతి దురుపచిణ్ణాదిదోసో నత్థి. ‘‘అనుపసమ్పన్నస్స దస్సామీ’’తిఆదిపి వినయదుక్కటపరిహారాయ వుత్తం. తథా అకత్వా గహితేపి పటిగ్గహేత్వా పరిభుఞ్జతో అనాపత్తి ఏవ. ‘‘అనుపసమ్పన్నస్స దత్వా’’తి ఇదమ్పి పురిమాభోగానుగుణతాయ వుత్తం.

చరుకేనాతి ఖుద్దకభాజనేన. అభిహటత్తాతి దియ్యమానక్ఖణం సన్ధాయ వుత్తం. దత్వా అపనయనకాలే పన ఛారికా వా బిన్దూని వా పతన్తి, పున పటిగ్గహేతబ్బం అభిహారస్స విగతత్తాతి వదన్తి. తం యథా న పతతి, తథా అపనేస్సామీతి పరిహరన్తే యుజ్జతి. పకతిసఞ్ఞాయ అపనేన్తే అభిహారో న ఛిజ్జతి, తం పటిగ్గహితమేవ హోతి. ముఖవట్టియాపి గహేతుం వట్టతీతి అభిహరియమానస్స పత్తస్స ముఖవట్టియా ఉపరిభాగే హత్థం పసారేత్వా ఫుసితుం వట్టతి.

పాదేన పేల్లేత్వాతి ‘‘పాదేన పటిగ్గహేస్సామీ’’తిసఞ్ఞాయ అక్కమిత్వా. కేచీతి అభయగిరివాసినో. వచనమత్తమేవాతి పటిబద్ధప్పటిబద్ధన్తి సద్దమత్తమేవ నానం, కాయపటిబద్ధమేవ హోతి. తస్మా తేసం వచనం న గహేతబ్బన్తి అధిప్పాయో.

తేన ఆహరాపేతున్తి యస్స భిక్ఖునో సన్తికం గతం, తం ఇధ ఆనేహీతి ఆణాపేత్వా తేన ఆహరాపేతుం ఇతరస్స వట్టతీతి అత్థో. న తతో పరన్తి తదహేవ సామం అప్పటిగ్గహితం సన్ధాయ వుత్తం. తదహేవ పటిగ్గహితం పన పునదివసాదీసు అప్పటిగ్గహేత్వాపి పరిభుఞ్జితుం వట్టతీతి వదన్తి.

ఖియ్యన్తీతి ఖయం గచ్ఛన్తి, తేసం చుణ్ణేహి థుల్లచ్చయఅప్పటిగ్గహణాపత్తియో న హోన్తీతి అధిప్పాయో. ‘‘నవసముట్ఠిత’’న్తి ఏతేనేవ ఉచ్ఛుఆదీసు అభినవలగ్గత్తా అబ్బోహారికం న హోతీతి దస్సేతి. ఏసేవ నయోతి సన్నిధిదోసాదిం సన్ధాయ వదతి. తేనాహ ‘‘న హీ’’తిఆది. తేన చ పటిగ్గహణఙ్గేసు పఞ్చసుపి సమిద్ధేసు అజ్ఝోహరితుకామతాయ గహితమేవ పటిగ్గహితం నామ హోతి అజ్ఝోహరితబ్బేసు ఏవ పటిగ్గహణస్స అనుఞ్ఞాతత్తాతి దస్సేతి. తథా బాహిరపరిభోగత్థాయ గహేత్వా ఠపితతేలాదిం అజ్ఝోహరితుకామతాయ సతి పటిగ్గహేత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతి.

కేసఞ్చీతిఆదీసు అనుపసమ్పన్నానం అత్థాయ కత్థచి ఠపియమానమ్పి హత్థతో ముత్తమత్తే ఏవ పటిగ్గహణం న విజహతి, అథ ఖో భాజనే పతితమేవ పటిగ్గహణం విజహతి. భాజనఞ్చ భిక్ఖునా పునదివసత్థాయ అపేక్ఖితమేవాతి తగ్గతమ్పి ఆమిసం దుద్ధోతపత్తగతం వియ పటిగ్గహణం న విజహతీతి ఆసఙ్కాయ ‘‘సామణేరస్స హత్థే పక్ఖిపితబ్బ’’న్తి వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ఈదిసేసు హి యుత్తి న గవేసితబ్బా, వుత్తనయేనేవ పటిపజ్జితబ్బం. ‘‘పత్తగతా యాగూ’’తి ఇమినా పత్తముఖవట్టియా ఫుట్ఠేపి కూటే యాగు పటిగ్గహితా, ఉగ్గహితా వా న హోతి భిక్ఖునో అనిచ్ఛాయ ఫుట్ఠత్తాతి దస్సేతి. ఆరోపేతీతి హత్థం ఫుసాపేతి. పటిగ్గహణూపగం భారం నామ మజ్ఝిమస్స పురిసస్స ఉక్ఖేపారహం. న పిదహితబ్బన్తి హత్థతో ముత్తం సన్ధాయ వుత్తం, హత్థగతం పన ఇతరేన హత్థేన పిదహతో, హత్థతో ముత్తమ్పి వా అఫుసిత్వా ఉపరిపిధానం పాతేన్తస్స న దోసో.

పటిగ్గణ్హాతీతి ఛాయత్థాయ ఉపరి ధారయమానా మహాసాఖా యేన కేనచి ఛిజ్జేయ్య, తత్థ లగ్గరజం ముఖే పాతేయ్య చాతి కప్పియం కారాపేత్వా పటిగ్గణ్హాతి. కుణ్డకేతి మహాఘటే. తస్మిమ్పీతి చాటిఘటేపి. గాహాపేత్వాతి అప్పటిగ్గహితం కాలికం గాహాపేత్వా.

దుతియత్థేరస్సాతి ‘‘థేరస్స పత్తం మయ్హం దేథా’’తి తేన అత్తనో పరిచ్చజాపేత్వా దుతియత్థేరస్స దేతి. ఏత్థ పనాతి పత్తపరివత్తనే. కారణన్తి ఏత్థ యథా ‘‘సామణేరా ఇతో అమ్హాకమ్పి దేన్తీ’’తి వితక్కో ఉప్పజ్జతి, న తథాతి కారణం వదన్తి, తఞ్చ యుత్తం. యస్స పన తాదిసో వితక్కో నత్థి, తేన అపరివత్తేత్వాపి భుఞ్జితుం వట్టతి.

నిచ్చాలేతున్తి చాలేత్వా పాసాణసక్ఖరాదిఅపనయం కాతుం. ఉద్ధనం ఆరోపేతబ్బన్తి అనగ్గికం ఉద్ధనం సన్ధాయ వుత్తం. ఉద్ధనే పచ్చమానస్స ఆలుళనే ఉపరి అపక్కతణ్డులా హేట్ఠా పవిసిత్వా పచ్చతీతి ఆహ ‘‘సామంపాకఞ్చేవ హోతీ’’తి.

ఆధారకే పత్తో ఠపితోతి అప్పటిగ్గహితామిసో పత్తో పున పటిగ్గహణత్థాయ ఠపితో. ఏకగ్గహణేనేవాతి సామణేరానం గహితస్స పున అచ్ఛడ్డనవసేన గహణేన. భుఞ్జితుం వట్టతీతి ధూమవట్టియా తదహుపటిగ్గహితత్తా వుత్తం. భత్తుగ్గారోతిఆది అబ్బోహారికప్పసఙ్గేన వికాలభోజనవినిచ్ఛయదస్సనం. సముద్దోదకేనాతి అప్పటిగ్గహితేన. హిమకరకా నామ కదాచి వస్సోదకేన సహ పతనకా పాసాణలేఖా వియ ఘనీభూతఉదకవిసేసా, తేసు పటిగ్గహణకిచ్చం నత్థి. తేనాహ ‘‘ఉదకగతికా ఏవా’’తి. పురేభత్తమేవ వట్టతీతి అప్పటిగ్గహితాపత్తీహి అబ్బోహారికమ్పి వికాలభోజనాపత్తీహి సబ్బోహారికన్తి దస్సేతి.

లగ్గతీతి ముఖే చ హత్థే చ మత్తికావణ్ణం దస్సేతి. బహలన్తి హత్థముఖేసు అలగ్గనకమ్పి పటిగ్గహేతబ్బం. వాసమత్తన్తి రేణుఖీరాభావం దస్సేతి. ఆకిరతి పటిగ్గహేతబ్బన్తి పుప్ఫరసస్స పఞ్ఞాయనతో వుత్తం.

మహాభూతేసూతి పాణసరీరసన్నిస్సితేసు పథవీఆదిమహాభూతేసు. సబ్బం వట్టతీతి అత్తనో, పరేసఞ్చ సరీరనిస్సితం సబ్బం వట్టతి. అకప్పియమంసానులోమతాయ థుల్లచ్చయాదిం న జనేతీతి అధిప్పాయో. పతతీతి అత్తనో సరీరతో విచ్ఛిన్దిత్వా పతతి. ‘‘రుక్ఖతో ఛిన్దిత్వా’’తి వుత్తత్తా మత్తికత్థాయ పథవిం ఖణితుం, అఞ్ఞమ్పి యంకిఞ్చి మూలపణ్ణాదివిసభేసజ్జం ఛిన్దిత్వా ఛారికం అకత్వాపి అప్పటిగ్గహితమ్పి పరిభుఞ్జితుం వట్టతీతి దట్ఠబ్బం. అప్పటిగ్గహితతా, అననుఞ్ఞాతతా, ధూమాదిఅబ్బోహారికతాభావో, అజ్ఝోహరణన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

దన్తపోనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితో భోజనవగ్గో చతుత్థో.