౯. రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౮౭. నవమే జాతరూపాదిచతుబ్బిధనిస్సగ్గియవత్థు ఇధ రూపియగ్గహణేనేవ గహితన్తి ఆహ ‘‘జాతరూపరజతపరివత్తన’’న్తి. పటిగ్గహితపరివత్తనేతి కప్పియవోహారేన, అకప్పియవోహారేన వా పటిగ్గహితస్స రూపియస్స పరివత్తనే.

౫౮౯. పాళియం ఘనకతన్తి ఇట్ఠకాది. రూపియం నామ సత్థువణ్ణోతిఆదీసు కిఞ్చాపి కేవలం రజతం న గహితం, తథాపి రూపియపదేనేవ తం గహితన్తి దట్ఠబ్బం. సుద్ధో రూపియసంవోహారో ఏవ వుత్తోతి అజ్ఝాహరితబ్బం. రూపియే రూపియసఞ్ఞీతిఆదిమ్హి వినిచ్ఛయం వక్ఖామాతి పాఠసేసో.

౫౯౧. పాళియం రూపియే రూపియసఞ్ఞీతి అత్తనా దియ్యమానం సకసన్తకం సన్ధాయ వుత్తం. రూపియం చేతాపేతీతి పరసన్తకం. ఏస నయో సేసేసుపి. తత్థ అరూపియ-సద్దేన దుక్కటవత్థుమ్పి సఙ్గణ్హాతి. పచ్ఛిమే పన తికే ‘‘అరూపియే రూపియసఞ్ఞీ అరూపియం చేతాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి ఇమినా నయేన సబ్బత్థ యోజనా వేదితబ్బా. ఇమస్మిఞ్చ తికే అరూపియ-సద్దేన కప్పియవత్థుయేవ గహితం, న ముత్తాదిదుక్కటవత్థు అన్తే ‘‘పఞ్చన్నం సహ అనాపత్తీ’’తి వుత్తత్తా. కిఞ్చాపి దుక్కటవత్థు న గహితం, తథాపి దుక్కటవత్థునా దుక్కటవత్థుం, కప్పియవత్థునా దుక్కటవత్థుఞ్చ పరివత్తయతో దుక్కటం, నయతో సిద్ధమేవ హోతి. తఞ్చ దుక్కటవత్థుమ్హి తథసఞ్ఞాయ వా అతథసఞ్ఞాయ వా విమతియా వా పరివత్తేన్తస్సపి హోతియేవ అచిత్తకత్తా ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స. పఞ్చన్నం సహాతి పఞ్చహి సహధమ్మికేహి సహ.

ఇదాని ‘‘నిస్సగ్గియవత్థునా దుక్కటవత్థుం వా’’తిఆదినా వుత్తస్స అత్థస్స పాళియం సరూపేన అనాగతత్తేపి నయతో లబ్భమానతం దస్సేతుం ‘‘యో హి అయ’’న్తిఆది వుత్తం. ఏత్థ చ యస్మా రూపియేన పరివత్తితం అరూపియం నిస్సట్ఠమ్పి సబ్బేసమ్పి అకప్పియత్తా నిస్సగ్గియమేవ న హోతి నిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బస్సేవ నిస్సజ్జితబ్బతో, కేవలం పన ఇదం ఛడ్డేత్వా పాచిత్తియమేవ పరివత్తకేన దేసేతబ్బం, తస్మా ‘‘రూపియే రూపియసఞ్ఞీ అరూపియం చేతాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తిఆది తికో భగవతా న వుత్తో, తీసుపి పదేసు పరివత్తియమానస్స అరూపియత్తేన నిస్సగ్గియవచనాయోగా రూపియస్సేవ నిస్సజ్జితబ్బతో. రూపియస్సేవ హి నిస్సట్ఠస్స ఆరామికాదీహి పటిపజ్జనవిధి పాళియం దస్సితో, న అరూపియస్స. తస్మా పాచిత్తియమత్తసమ్భవదస్సనత్థమేవ పనేత్థ అట్ఠకథాయం ‘‘అవుత్తోపి అయం…పే… తికో వేదితబ్బో’’తి వుత్తం, న పన తస్స వత్థునో నిస్సగ్గియతాదస్సనత్థం. తేనేవ పత్తచతుక్కే ‘‘న సక్కా కేనచి ఉపాయేన కప్పియం కాతు’’న్తిఆది వుత్తం. అయం అమ్హాకం ఖన్తి. అత్తనో వా హీతిఆది దుతియతికానులోమేనేవ తతియత్తికస్స సిజ్ఝనప్పకారం సమత్థేతుం వుత్తం. తత్రాయం అధిప్పాయో – యస్మా హి యథా అత్తనో అరూపియేన పరస్స రూపియం చేతాపేన్తస్స ఏకస్మిం అన్తే రూపియసమ్భవతో ‘‘రూపియసంవోహారో కతో ఏవ హోతీ’’తి దుతియత్తికో వుత్తో, ఏవం అత్తనో రూపియేన పరస్స అరూపియం చేతాపేన్తస్సాపి హోతీతి తతియో తికో వత్తబ్బో భవేయ్య, సో పన దుతియత్తికేనేవ ఏకతో రూపియపక్ఖసామఞ్ఞేన సిజ్ఝతీతి పాళియం న వుత్తోతి. తత్థ ఏకన్తేన రూపియపక్ఖేతి ఏకేన అన్తేన రూపియపక్ఖే, ‘‘ఏకతో రూపియపక్ఖే’’తి వా పాఠో.

ఇదాని దుతియత్తికే అరూపియపదస్స అత్థభూతేసు దుక్కటవత్థుకప్పియవత్థూసు దుక్కటవత్థునా రూపియాదిపరివత్తనే ఆపత్తిభేదం దస్సేతుం ‘‘దుక్కటవత్థునా’’తిఆది ఆరద్ధం. దుక్కటవత్థునా దుక్కటవత్థున్తిఆది పన దుక్కటవత్థునా పరివత్తనప్పసఙ్గే పాళియం అవుత్తస్సాపి అత్థస్స నయతో లబ్భమానతం దస్సేతుం వుత్తం. తత్థ ఇమినాతి రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదేన, తేన చ దుక్కటస్స అచిత్తకతమ్పి దస్సేతి. అఞ్ఞత్ర సహధమ్మికేహీతి ‘‘పఞ్చన్నం సహ అనాపత్తీ’’తి వచనతో వుత్తం, తేనాపి కయవిక్కయసిక్ఖాపదస్స కప్పియవత్థునిస్సితతం ఏవ సాధేతి. ఇమం…పే… రూపియచేతాపనఞ్చ సన్ధాయ వుత్తన్తి పకతేన సమ్బన్ధో. ఇధాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే. తత్థాతి కయవిక్కయసిక్ఖాపదే (పారా. ౫౯౩).

ఏవం దుక్కటవత్థునా రూపియాదిపరివత్తనే ఆపత్తిభేదం దస్సేత్వా ఇదాని కప్పియవత్థునాపి దస్సేతుం ‘‘కప్పియవత్థునా పనా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ తేనేవాతి కప్పియవత్థునా ఏవ. ‘‘రూపియం ఉగ్గణ్హిత్వా’’తి ఇదం ఉక్కట్ఠవసేన వుత్తం. ముత్తాదిదుక్కటవత్థుమ్పి ఉగ్గహేత్వా కారితమ్పి పఞ్చన్నమ్పి న వట్టతి ఏవ. సముట్ఠాపేతీతి సయం గన్త్వా, ‘‘ఇమం కహాపణాదిం కమ్మకారానం దత్వా బీజం సముట్ఠాపేహీ’’తి ఏవం అఞ్ఞం ఆణాపేత్వా వా సముట్ఠాపేతి. మహాఅకప్పియోతి అత్తనావ బీజతో పట్ఠాయ దూసితత్తా అఞ్ఞస్స మూలసామికస్స అభావతో వుత్తం. సో హి చోరేహి అచ్ఛిన్నోపి పున లద్ధో జానన్తస్స కస్సచిపి న వట్టతి. యది హి వట్టేయ్య, తళాకాదీసు వియ అచ్ఛిన్నో వట్టతీతి ఆచరియా వదేయ్యుం. న సక్కా కేనచి ఉపాయేనాతి సఙ్ఘే నిస్సజ్జనేన, చోరాదిఅచ్ఛిన్దనాదినా చ కప్పియం కాతుం న సక్కా, ఇదఞ్చ తేన రూపేన ఠితం, తమ్మూలికేన వత్థుముత్తాదిరూపేన ఠితఞ్చ సన్ధాయ వుత్తం. దుక్కటవత్థుమ్పి హి తమ్మూలికకప్పియవత్థుఞ్చ న సక్కా కేనచి ఉపాయేన తేన రూపేన కప్పియం కాతుం. యది పన సో భిక్ఖు తేన కప్పియవత్థుదుక్కటవత్థునా పున రూపియం చేతాపేయ్య, తం రూపియం నిస్సజ్జాపేత్వా అఞ్ఞేసం కప్పియం కాతుమ్పి సక్కా భవేయ్యాతి దట్ఠబ్బం.

పత్తం కిణాతీతి ఏత్థ ‘‘ఇమినా కహాపణాదినా కమ్మారకులతో పత్తం కిణిత్వా ఏహీ’’తి ఆరామికాదీహి కిణాపనమ్పి సఙ్గహితన్తి వేదితబ్బం. తేనేవ రాజసిక్ఖాపదట్ఠకథాయం ‘‘ఏత్తకేహి కహాపణేహి సాటకే ఆహర, ఏత్తకేహి యాగుఆదీని సమ్పాదేహీతి వదతి, యం తే ఆహరన్తి, సబ్బేసం అకప్పియం. కస్మా? కహాపణానం విచారితత్తా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౩౮-౫౩౯) వుత్తం. ఇమినా పన వచనేన యం మాతికాట్ఠకథాయం రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదం ‘‘అనాణత్తిక’’న్తి వుత్తం, తం న సమేతి. న కేవలఞ్చ ఇమినా, పాళియాపి తం న సమేతి. పాళియఞ్హి నిస్సట్ఠరూపియేన ఆరామికాదీహి సప్పియాదిం పరివత్తాపేతుం ‘‘సో వత్తబ్బో ‘ఆవుసో, ఇమం జానాహీ’తి. సచే సో భణతి ‘ఇమినా కిం ఆహరీయతూ’తి, న వత్తబ్బో ‘ఇమం వా ఇమం వా ఆహరా’తి. కప్పియం ఆచిక్ఖితబ్బం ‘సప్పి వా’’’తిఆదినా రూపియసంవోహారం పరిమోచేత్వావ వుత్తం. ‘‘ఇమినా రూపియేన కిం ఆహరీయతూ’’తి పుచ్ఛన్తో ‘‘ఇమం ఆహరా’’తి వుత్తేపి అధికారతో ‘‘ఇమినా రూపియేన ఇమం ఆహరా’’తి భిక్ఖూహి ఆణత్తో ఏవ హోతీతి తం రూపియసంవోహారం పరివజ్జేతుం ‘‘న వత్తబ్బో ‘ఇమం వా ఇమం వా ఆహరా’’’తి పటిక్ఖేపో కతో, అనాపత్తివారేపి ‘‘కప్పియకారకస్స ఆచిక్ఖతీ’’తి న వుత్తం. కయవిక్కయసిక్ఖాపదే (పారా. ౫౯౫) పన తథా వుత్తం, తస్మా ఇదం సాణత్తికం కయవిక్కయమేవ అనాణత్తికన్తి గహేతబ్బం.

మూలస్స అనిస్సట్ఠత్తాతి యేన ఉగ్గహితమూలేన పత్తో కీతో, తస్స మూలస్స సఙ్ఘమజ్ఝే అనిస్సట్ఠత్తా, ఏతేన రూపియమేవ నిస్సజ్జితబ్బం, న తమ్మూలికం అరూపియన్తి దస్సేతి. యది హి తేన రూపియేన అఞ్ఞం రూపియం చేతాపేయ్య, తం రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదే ఆగతనయేనేవ నిస్సజ్జాపేత్వా సేసేహి పరిభుఞ్జితబ్బం భవేయ్యాతి. ‘‘మూలస్స అసమ్పటిచ్ఛితత్తా’’తి ఇమినా మూలస్స గిహిసన్తకత్తం, తేనేవ పత్తస్స రూపియసంవోహారానుప్పన్నతఞ్చ దస్సేతి. పఞ్చసహధమ్మికసన్తకేనేవ హి రూపియసంవోహారదోసో. తత్థ చ అత్తనో సన్తకే పాచిత్తియం, ఇతరత్థ దుక్కటం.

నిస్సజ్జీతి దానవసేన వుత్తం, న వినయకమ్మవసేన. తేనేవ ‘‘సప్పిస్స పూరేత్వా’’తి వుత్తం. యం అత్తనో ధనేన పరివత్తేతి, తస్స వా ధనస్స రూపియభావో, పరివత్తనపరివత్తాపనేసు అఞ్ఞతరభావో చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని.

రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.