౨. కోసియవగ్గో
౧. కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౪౨. దుతియస్స పఠమే పాళియం కోసియకారకేతి కోసకారకపాణానం కోసతో నిబ్బత్తత్తా కోసియేన సుత్తేన వత్థాదిం కరోన్తే. సఙ్ఘాతన్తి వినాసం.
౫౪౪. ‘‘అవాయిమ’’న్తి వుత్తత్తా వాయిత్వా కరణే అనాపత్తి. మిస్సేత్వాతి ఏళకలోమేహి మిస్సేత్వా. పటిలాభేనాతి పరినిట్ఠానేన ‘‘పరియోసాపేతి, నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౫౪౫) వుత్తత్తా, కోసియమిస్సకతా, అత్తనో అత్థాయ సన్థతస్స కరణకారాపనం, పటిలాభో చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
కోసియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫౪౭-౫౫౨. దుతియఞ్చ తతియఞ్చ ఉత్తానమేవ. తత్థ పన ఓదాతాదిమిస్సకసఞ్ఞాయ సుద్ధకాళకానఞ్ఞేవ సన్థతస్స కరణవసేన చేత్థ ద్వేభాగతో అధికేసు సుద్ధకాళకేసు అనధికసఞ్ఞాయ సన్థతస్స కరణవసేన చ అచిత్తకతా వేదితబ్బా.
౪. ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౫౭. చతుత్థే హద కరీసుస్సగ్గే, మిహ సేచనేతి ధాతుఅత్థం సన్ధాయాహ ‘‘వచ్చమ్పి పస్సావమ్పి కరోన్తీ’’తి. ఊనకఛబ్బస్సేసు అతిరేకఛబ్బస్ససఙ్కితాదివసేనేత్థ అచిత్తకతా వేదితబ్బా.
ఛబ్బస్ససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. నిసీదనసన్థతసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౬౫. పఞ్చమే తత్థ సన్దిస్సిస్సతీతి సకాయ కతికాయ అయుత్తకారితావసేన విఞ్ఞూహి సన్దిస్సిస్సతీతి అత్థో. అరఞ్ఞకఙ్గాదీని తీణి పాళియం సేనాసనాదిపచ్చయత్తయస్స ఆదిఅఙ్గవసేన వుత్తాని, సేసానిపి తే సమాదియింసు ఏవాతి వేదితబ్బం.
౫౬౬. పిహయన్తాతి పత్థయన్తా. సన్థతస్స అవాయిమత్తా, సేనాసనపరిక్ఖారత్తా చ చీవరతా, అధిట్ఠాతబ్బతా చ నత్థీతి ఆహ ‘‘చతుత్థచీవరసఞ్ఞితాయా’’తి, విపల్లాససఞ్ఞాయాతి అత్థో. కేచి పన ‘‘ఇదం నిసీదనసన్థతం నామ నవసు చీవరేసు నిసీదనచీవరమేవ, నాఞ్ఞం. నిసీదనసిక్ఖాపదేపి (పాచి. ౫౩౧ ఆదయో) ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే వియ ‘నిసీదనం నామ సదసం వుచ్చతీ’తి చ అట్ఠకథాయఞ్చస్స ‘సన్థతసదిసం సన్థరిత్వా ఏకస్మిం అన్తే సుగతవిదత్థియా విదత్థిమత్తే పదేసే ద్వీసు ఠానేసు ఫాలేత్వా తిస్సో దసా కరీయన్తి, తాహి దసాహి సదసం నామ వుచ్చతీ’తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౩౧) చ వుత్తత్తా’’తి వదన్తి, తం న యుత్తం ఇధ పమాణనియమస్స అవుత్తత్తా, సన్థతస్స చ అవాయిమచీవరత్తా, అధిట్ఠానుపగత్తాభావా అట్ఠకథాయం అవుత్తత్తా చ. నిసీదనచీవరం పన ఛన్నం చీవరానం ఖణ్డపిలోతికాని పమాణయుత్తమేవ సన్థరిత్వా సన్థతం వియ కరోన్తి. తేనేవ ‘‘సన్థతసదిస’’న్తి సదిసగ్గహణం కతం, తస్మా తదేవ చీవరం అధిట్ఠానుపగఞ్చ, న ఇదన్తి గహేతబ్బం.
౫౬౭. సుగతవిదత్థికం అనాదాయ ఆదియన్తిసఞ్ఞాయ, సుగతవిదత్థిఊనే అనూనన్తిసఞ్ఞాయ చ వసేనేత్థ అచిత్తకతా వేదితబ్బా. వితానాదీనఞ్ఞేవ అత్థాయ కరణే అనాపత్తివచనతో నిపజ్జనత్థాయ కరోతోపి ఆపత్తి ఏవ. పరిభుఞ్జితుం న వట్టతీతి కోసియేసు సుద్ధకాళకానఞ్చ వత్థూనం అకప్పియత్తా వుత్తం. తేనేవ పాళియం ‘‘అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పారా. ౫౪౫, ౫౫౦) తత్థ తత్థ వుత్తం, ఇతరేసు పన ద్వీసు ‘‘అనాపత్తీ’’తి వుత్తం. తత్థ చతుత్థే అఞ్ఞస్సత్థాయ కరణేపి అనాపత్తి, పఞ్చమే తత్థ దుక్కటన్తి దట్ఠబ్బం. నిస్సట్ఠదానవచనతో పన గహణే దోసో నత్థి, పరిభుఞ్జనే చ విజటేత్వా కప్పియవసేన కతే న దోసో.
నిసీదనసన్థతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౭౨. ఛట్ఠే పాళియం ‘‘అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నస్సా’’తి ఇదం వత్థువసేన వుత్తం. నివాసట్ఠానే లద్ధానిపి తియోజనతో పరం హరితుం న వట్టతి ఏవ. అసన్తే హారకేతి అనురూపతో వుత్తం. సన్తేపి హారకే హరతో నత్థి దోసో. ఆపత్తియేవాతి అనాణత్తేన హటత్తా. పక్ఖద్వయస్సపి కారణమాహ ‘‘సఉస్సాహత్తా’’తి, అనుపరతగమనిచ్ఛత్తాతి అత్థో. సుద్ధచిత్తపక్ఖస్సేవ కారణమాహ ‘‘అచిత్తకత్తా’’తి. న సమేతీతి ‘‘అనాపత్తి, అఞ్ఞం హరాపేతీ’’తి ఏత్తకస్సేవ పరిహరణే వుత్తత్తా. అగచ్ఛన్తేతి ఠితే. హేట్ఠాతి భూమియా.
౫౭౫. తం హరన్తస్సాతి పఠమం పటిలాభట్ఠానతో పట్ఠాయ తియోజనతో ఉద్ధం హరన్తస్సాతి అత్థో. తథా హరన్తస్స హి చోరేహి అచ్ఛిన్దిత్వా పున దిన్నట్ఠానతో తియోజనం హరితుం వట్టతి. కేచి పన ‘‘మాతికాట్ఠకథాయం అఙ్గేసు ‘పఠమప్పటిలాభో’తి వుత్తత్తా దుతియపటిలాభట్ఠానతో తియోజనాతిక్కమేపి అనాపత్తీ’’తి వదన్తి, తం న యుత్తం, దుతియపటిలాభస్సాపి పటిలాభట్ఠానే పవిసనతో వాసత్థాయ గమనట్ఠానతో పున గమనే వియ. కాయబన్ధనాదీనన్తి ద్విపటలకాయబన్ధనాదీనం అన్తరే పక్ఖిత్తం పసిబ్బకే పక్ఖిత్తసదిసం, న కతభణ్డన్తి వుత్తం, తథా నిధానముఖన్తి. అకతభణ్డతా, పఠమప్పటిలాభో, తియోజనాతిక్కమనం, ఆహరణపచ్చాహరణం, అవాసాధిప్పాయతాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని.
ఏళకలోమసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౮౧. సత్తమే పాళియం అనాపత్తివారే అపరిభుత్తం కతభణ్డం ధోవాపేతీతి ఏత్థ పరిభుత్తస్స కమ్బలాదికతభణ్డస్స ధోవాపనం పురాణచీవరధోవాపనసిక్ఖాపదేన ఆపత్తికరన్తి తన్నివత్తనత్థం ‘‘అపరిభుత్తం కతభణ్డ’’న్తి వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవ.
ఏళకలోమధోవాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. రూపియసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౮౩-౪. అట్ఠమే సువణ్ణమయకహాపణేన కహాపణోపి రజతే ఏవ సఙ్గయ్హతీతి ఆహ ‘‘సోవణ్ణమయో వా’’తి. రూపియమయో వాతి రజతేన రూపం సముట్ఠపేత్వా కతకహాపణో. పాకతికో నామ ఏతరహి పకతికహాపణో.
ఇచ్చేతం సబ్బమ్పీతి సిక్ఖాపదేన, విభఙ్గేన చ వుత్తం సబ్బమ్పి నిదస్సేతి. తస్స చతుబ్బిధం నిస్సగ్గియవత్థూతి ఇమినావ సమ్బన్ధో, న పన అనన్తరేన ‘‘రజత’’న్తి పదేన. ఇదాని తం చతుబ్బిధం నిస్సగ్గియవత్థుం సరూపతో దస్సేన్తో ‘‘రజత’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ కిఞ్చాపి హేట్ఠా రజతమాసకోవ వుత్తో, న కేవలం రజతం, తథాపి సిక్ఖాపదే ‘‘జాతరూపరజత’’న్తి పదేనేవ వుత్తన్తి తమ్పి దస్సేతుం ‘‘రజత’’న్తి ఇదం విసుం వుత్తం. పదభాజనే పన మాతికాపదేనేవ సిద్ధత్తా తం అవత్వా తేన సహ సఙ్గయ్హమానమేవ దస్సేతుం ‘‘రజతం నామ కహాపణో’’తిఆది వుత్తన్తి వేదితబ్బం. జాతరూపమాసకోతి సువణ్ణమయకహాపణో. వుత్తప్పభేదోతి ‘‘రూపియమయో వా పాకతికో వా’’తిఆదినా వుత్తప్పభేదో. పటోవ పటకో, వత్థం. దుక్కటమేవాతి పటిగ్గాహకస్సేవ పటిగ్గహణపచ్చయా దుక్కటం, పరిభోగే పన పఞ్చసహధమ్మికేహి పటిగ్గహితానం ధఞ్ఞవిరహితముత్తాదీనం కారణా ఉప్పన్నపచ్చయం పరిభుఞ్జన్తానం సబ్బేసమ్పి దుక్కటమేవ. కేచి పన ‘‘ధఞ్ఞమ్పి పఞ్చసహధమ్మికేహి పటిగ్గహితం ముత్తాదిఖేత్తాది వియ సబ్బేసమ్పి పరిభుఞ్జితుం న వట్టతి, కేవలం సఙ్ఘికభూమియం కప్పియవోహారేన చ ఉప్పన్నస్స ధఞ్ఞస్స విచారణమేవ సన్ధాయ ‘తస్సేవేతం అకప్పియ’న్తి వుత్త’’న్తి వదన్తి.
ఏకో సతం వా సహస్సం వాతిఆది రూపియే హేట్ఠిమకోటియా పవత్తనాకారం దస్సేతుం వుత్తం, న పన ‘‘ఏవం పటిపజ్జితబ్బమేవా’’తి దస్సేతుం. ‘‘ఇధ నిక్ఖిపాహీ’’తి వుత్తే ఉగ్గణ్హాపనం హోతీతి ఆహ ‘‘ఇధ నిక్ఖిపాహీతి న వత్తబ్బ’’న్తి. కప్పియఞ్చ…పే… హోతీతి యస్మా అసాదితత్తా తతో ఉప్పన్నపచ్చయా వట్టన్తి, తస్మా కప్పియం నిస్సాయ ఠితం. యస్మా పన దుబ్బిచారణాయ సతి తతో ఉప్పన్నమ్పి న కప్పతి, తస్మా అకప్పియం నిస్సాయ ఠితన్తి వేదితబ్బం.
‘‘న తేన కిఞ్చి కప్పియభణ్డం చేతాపిత’’న్తి ఇమినా చేతాపితం చే, నత్థి పరిభోగూపాయో ఉగ్గహేత్వా అనిస్సట్ఠరూపియేన చేతాపితత్తా. ఈదిసఞ్హి సఙ్ఘమజ్ఝే నిస్సజ్జనం కత్వావ ఛడ్డేత్వా పాచిత్తియం దేసేతబ్బన్తి దస్సేతి. కేచి పన ‘‘యస్మా నిస్సగ్గియవత్థుం పటిగ్గహేత్వాపి చేతాపితం కప్పియభణ్డం సఙ్ఘే నిస్సట్ఠం కప్పియకారకేహి నిస్సట్ఠరూపియం పరివత్తేత్వా ఆనీతకప్పియభణ్డసదిసం హోతి, తస్మా వినావ ఉపాయం భాజేత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి వదన్తి, తం పత్తచతుక్కాదికథాయ (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౯) న సమేతి. తత్థ రూపియేన పరివత్తితపత్తస్స అపరిభోగోవ దస్సితో, న నిస్సజ్జనవిధానన్తి. ఉపనిక్ఖేపం ఠపేత్వాతి కప్పియకారకేహి వడ్ఢియా పయోజనం సన్ధాయ వుత్తం. అకప్పియన్తి తేన వత్థునా గహితత్తా వుత్తం.
౫౮౫. ‘‘పతితోకాసం అసమన్నాహరన్తేనా’’తి ఇదం నిరపేక్ఖభావదస్సనపరన్తి వేదితబ్బం. అసన్తసమ్భావనాయాతి పరియాయాదినా అభూతారోచనం సన్ధాయ వుత్తం. థేయ్యపరిభోగోతి పచ్చయసామినా భగవతా అననుఞ్ఞాతత్తా వుత్తం. ఇణపరిభోగోతి భగవతా అనుఞ్ఞాతమ్పి కత్తబ్బం అకత్వా పరిభుఞ్జనతో వుత్తం, తేన చ పచ్చయసన్నిస్సితసీలం విపజ్జతీతి దస్సేతి. పరిభోగే పరిభోగేతి కాయతో మోచేత్వా మోచేత్వా పరిభోగే. పచ్ఛిమయామేసు పచ్చవేక్ఖితబ్బన్తి యోజనా. ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీతి ఏత్థ ‘‘హియ్యో యం మయా చీవరం పరిభుత్త’’న్తిఆదినాపి అతీతపచ్చవేక్ఖణా వట్టతీతి వదన్తి. పరిభోగే పరిభోగేతి ఉదకపతనట్ఠానతో అన్తోపవేసనేసు, నిసీదనసయనేసు చ. సతిపచ్చయతా వట్టతీతి పచ్చవేక్ఖణసతియా పచ్చయత్తం లద్ధుం వట్టతి. పటిగ్గహణే చ పరిభోగే చ పచ్చవేక్ఖణాసతి అవస్సం లద్ధబ్బాతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘సతిం కత్వా’’తిఆది. కేచి పన ‘‘సతిపచ్చయతా పచ్చయే సతి భేసజ్జపరిభోగస్స కారణే సతీ’’తి ఏవమ్పి అత్థం వదన్తి, తేసమ్పి పచ్చయే సతీతి పచ్చయసబ్భావసల్లక్ఖణే సతీతి ఏవమత్థో గహేతబ్బో పచ్చయసబ్భావమత్తేన సీలస్స అసుజ్ఝనతో. ‘‘పరిభోగే అకరోన్తస్సేవ ఆపత్తీ’’తి ఇమినా పాతిమోక్ఖసంవరసీలస్స భేదో దస్సితో, న పచ్చయసన్నిస్స్సిసీలస్స, తస్స అతీతపచ్చవేక్ఖణాయ విసుజ్ఝనతో. ఏతస్మిం, పన సేసపచ్చయేసు చ ఇణపరిభోగాదివచనేన పచ్చయసన్నిస్సితసీలస్సేవ భేదోతి ఏవమిమేసం నానాకరణం వేదితబ్బం.
ఏవం పచ్చయసన్నిస్సితసీలస్స విసుద్ధిం దస్సేత్వా తేనేవ పసఙ్గేన సబ్బాపి విసుద్ధియో దస్సేతుం ‘‘చతుబ్బిధా హి సుద్ధీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సుజ్ఝతి దేసనాదీహి, సోధీయతీతి వా సుద్ధి, చతుబ్బిధసీలం. తేనాహ ‘‘దేసనాయ సుజ్ఝనతో’’తిఆది. ఏత్థ దేసనాగ్గహణేన వుట్ఠానమ్పి ఛిన్నమూలానం అభిక్ఖుతాపటిఞ్ఞాపి సఙ్గహితా. ఛిన్నమూలానమ్పి హి పారాజికాపత్తివుట్ఠానేన హేట్ఠా పరిరక్ఖితం భిక్ఖుసీలం విసుద్ధం నామ హోతి, తేన తేసం మగ్గపటిలాభోపి సమ్పజ్జతి.
దాతబ్బట్ఠేన దాయం, తం ఆదియన్తీతి దాయాదా. సత్తన్నం సేక్ఖానన్తి ఏత్థ కల్యాణపుథుజ్జనాపి సఙ్గహితా తేసం ఆణణ్యపరిభోగస్స దాయజ్జపరిభోగే సఙ్గహితత్తాతి వేదితబ్బం. ధమ్మదాయాదసుత్తన్తి ‘‘ధమ్మదాయాదా మే, భిక్ఖవే, భవథ, మా ఆమిసదాయాదా’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౯) పవత్తం సుత్తం. తత్థ మా మే ఆమిసదాయాదాతి ఏవం మే-సద్దం ఆనేత్వా అత్థో గహేతబ్బో. ఏవఞ్హి తథా వుత్తత్థసాధకం హోతి.
లజ్జినా సద్ధిం పరిభోగోతి ధమ్మామిసవసేన మిస్సభావో. అలజ్జినా సద్ధిన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ‘‘ఆదితో పట్ఠాయ హి అలజ్జీ నామ నత్థీ’’తి ఇమినా దిట్ఠదిట్ఠేసు ఆసఙ్కా నామ న కాతబ్బా, దిట్ఠసుతాదికారణే సతి ఏవ కాతబ్బాతి దస్సేతి. అత్తనో భారభూతా సద్ధివిహారికాదయో. సచే న ఓరమతీతి అగతిగమనేన ధమ్మామిసపరిభోగతో న ఓరమతి. ‘‘ఆపత్తి నామ నత్థీ’’తి ఇదం అలజ్జీనం ధమ్మేన ఉప్పన్నపచ్చయం, ధమ్మకమ్మఞ్చ సన్ధాయ వుత్తం. తేసమ్పి హి కులదూసనాదిసముప్పన్నపచ్చయం పరిభుఞ్జన్తానం, వగ్గకమ్మాదిం కరోన్తానఞ్చ ఆపత్తి ఏవ.
‘‘ధమ్మియాధమ్మియపరిభోగో పచ్చయవసేన వేదితబ్బో’’తి వుత్తత్తా హేట్ఠా లజ్జిపరిభోగో పచ్చయవసేన చ ఏకకమ్మాదివసేన చ వుత్తో ఏవాతి వేదితబ్బం. తేనేవ దుట్ఠదోససిక్ఖాపదట్ఠకథాయం చోదకచుదితకభావే ఠితా ద్వే అలజ్జినో ధమ్మపరిభోగమ్పి సన్ధాయ ‘‘ఏకసమ్భోగపరిభోగా హుత్వా జీవథా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౮౫-౩౮౬) వుత్తా తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞం ధమ్మామిసపరిభోగే విరోధాభావా. లజ్జీనమేవ హి అలజ్జినా సహ తదుభయపరిభోగా న వట్టన్తీతి.
ధమ్మపరిభోగోతి ‘‘ఏకకమ్మం ఏకుద్దేసో’’తిఆదినా (పారా. ౫౫, ౯౨, ౧౭౨) వుత్తసంవాసో చేవ నిస్సయగ్గహణదానాదికో సబ్బో నిరామిసపరిభోగో చ వేదితబ్బో. ‘‘న సో ఆపత్తియా కారేతబ్బో’’తి వుత్తత్తా లజ్జినో అలజ్జిపగ్గహే ఆపత్తీతి వేదితబ్బం. ఇతరోపీతి లజ్జీపి. తస్సాపి అత్తానం పగ్గణ్హన్తస్స అలజ్జినో, ఇమినా చ లజ్జినో వణ్ణభణనాదిలాభం పటిచ్చ ఆమిసగరుకతాయ వా గేహసితపేమేన వా తం అలజ్జిం పగ్గణ్హన్తో లజ్జీ సాసనం అన్తరధాపేతి నామాతి దస్సేతి. ఏవం గహట్ఠాదీసు ఉపత్థమ్భితో అలజ్జీ బలం లభిత్వా పేసలే అభిభవిత్వా నచిరస్సేవ సాసనం ఉద్ధమ్మం ఉబ్బినయం కరోతీతి.
‘‘ధమ్మపరిభోగోపి తత్థ వట్టతీ’’తి ఇమినా ఆమిసపరిభోగతో ధమ్మపరిభోగోవ గరుకో, తస్మా అతివియ అలజ్జివివేకేన కాతబ్బోతి దస్సేతి. ‘‘ధమ్మానుగ్గహేన ఉగ్గణ్హితుం వట్టతీ’’తి వుత్తత్తా అలజ్జుస్సన్నతాయ సాసనే ఓసక్కన్తే, లజ్జీసు చ అప్పహోన్తేసు అలజ్జిమ్పి పకతత్తం గణపూరకం గహేత్వా ఉపసమ్పదాదికరణేన చేవ కేచి అలజ్జినో ధమ్మామిసపరిభోగేన సఙ్గహేత్వా సేసాలజ్జిగణస్స నిగ్గహేన చ సాసనం పగ్గణ్హితుం వట్టతి ఏవ.
కేచి పన ‘‘కోటియం ఠితో గన్థోతి వుత్తత్తా గన్థపరియాపుణనమేవ ధమ్మపరిభోగో, న ఏకకమ్మాది. తస్మా అలజ్జీహిపి సద్ధిం ఉపోసథాదికం కమ్మం కాతుం వట్టతి, ఆపత్తి నత్థీ’’తి వదన్తి, తం న యుత్తం, ఏకకమ్మాదీసు బహూసు ధమ్మపరిభోగేసు అలజ్జినాపి సద్ధిం కత్తబ్బావత్థాయుత్తం ధమ్మపరిభోగం దస్సేతుం ఇధ నిదస్సనవసేన గన్థస్సేవ సముద్ధటత్తా. న హి ఏకకమ్మాదికో విధి ధమ్మపరిభోగో న హోతీతి సక్కా వత్తుం అనామిసత్తా ధమ్మామిసేసు అపరియాపన్నస్స కస్సచి అభావా. తేనేవ అట్ఠసాలినియం ధమ్మపటిసన్ధారకథాయం (ధ. స. అట్ఠ. ౧౩౫౧)‘‘కమ్మట్ఠానం కథేతబ్బం, ధమ్మో వాచేతబ్బో…పే… అబ్భానవుట్ఠానమానత్తపరివాసా దాతబ్బా, పబ్బజ్జారహో పబ్బాజేతబ్బో, ఉపసమ్పదారహో ఉపసమ్పాదేతబ్బో…పే… అయం ధమ్మపటిసన్ధారో నామా’’తి ఏవం సఙ్ఘకమ్మాదిపి ధమ్మకోట్ఠాసే దస్సితం. తేసు పన ధమ్మకోట్ఠాసేసు యం గణపూరణాదివసేన అలజ్జినో అపేక్ఖిత్వా ఉపోసథాది వా తేసం సన్తికా ధమ్ముగ్గహణనిస్సయగ్గహణాది వా కరీయతి, తం ధమ్మో చేవ పరిభోగో చాతి ధమ్మపరిభోగోతి వుచ్చతి, ఏతం తథారూపపచ్చయం వినా కాతుం న వట్టతి, కరోన్తస్స అలజ్జిపరిభోగో చ హోతి దుక్కటఞ్చ. యం పన అలజ్జిసతం అనపేక్ఖిత్వా తజ్జనీయాదినిగ్గహకమ్మం వా పరివాసాదిఉపకారకమ్మం వా ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాదానాది వా కరీయతి, తం ధమ్మో ఏవ, నో పరిభోగో. ఏతం అనురూపానం కాతుం వట్టతి, ఆమిసదానం వియ ఆపత్తి నత్థి. నిస్సయదానమ్పి తేరససమ్ముతిదానాది చ వత్తపటివత్తసాదియనాదిపరిభోగస్సాపి హేతుత్తా న వట్టతి.
యో పన మహాఅలజ్జీ ఉద్ధమ్మం ఉబ్బినయం సత్థు సాసనం కరోతి, తస్స సద్ధివిహారికాదీనం ఉపసమ్పదాదిఉపకారకమ్మమ్పి ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాదానాది చ కాతుం న వట్టతి, ఆపత్తి ఏవ హోతి, నిగ్గహకమ్మమేవ కాతబ్బం. తేనేవ అలజ్జిపగ్గహోపి పటిక్ఖిత్తో. ధమ్మామిసపరిభోగవివజ్జనేనాపి హి దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలానం నిగ్గహో అధిప్పేతో, సో చ పేసలానం ఫాసువిహారసద్ధమ్మట్ఠితివినయానుగ్గహాదిఅత్థాయ ఏతదత్థత్తా సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తియా. తస్మా యం యం దుమ్మఙ్కూనం ఉపత్థమ్భాయ పేసలానం అఫాసువిహారాయ సద్ధమ్మపరిహానాదిఅత్థాయ హోతి, తం సబ్బమ్పి పరిభోగో వా హోతు అపరిభోగో వా కాతుం న వట్టతి, ఏవం కరోన్తా సాసనం అన్తరధాపేన్తి, ఆపత్తిఞ్చ ఆపజ్జన్తి. ధమ్మామిసపరిభోగేసు చేత్థ అలజ్జీహి ఏకకమ్మాదిధమ్మపరిభోగో ఏవ పేసలానం అఫాసువిహారసద్ధమ్మపరిహానాదిఅత్థాయ హోతి, న తథా ఆమిసపరిభోగో. న హి అలజ్జీనం పచ్చయపరిభోగమత్తేన పేసలానం అఫాసువిహారాది హోతి, యథావుత్తధమ్మపరిభోగేన పన హోతి, తప్పరివజ్జనేన చ ఫాసువిహారాదయో. తథా హి కతసిక్ఖాపదవీతిక్కమా అలజ్జిపుగ్గలా ఉపోసథాదీసు పవిట్ఠా ‘‘తుమ్హే కాయద్వారే, వచీద్వారే చ వీతిక్కమం కరోథా’’తిఆదినా భిక్ఖూహి వత్తబ్బా హోన్తి, యథా వినయఞ్చ అతిట్ఠన్తా సఙ్ఘతో బహికరణాదివసేన సుట్ఠు నిగ్గహేతబ్బా, తథా అకత్వా తేహి సహ సంవసన్తాపి అలజ్జినోవ హోన్తి ‘‘ఏకోపి అలజ్జీ అలజ్జిసతమ్పి కరోతీ’’తిఆదివచనతో (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౫). యది హి తే ఏవం న నిగ్గహితా సియుం, సఙ్ఘే కలహాదిం వడ్ఢేత్వా ఉపోసథాదిసామగ్గీకమ్మపటిబాహనాదినా పేసలానం అఫాసుం కత్వా కమేన తే దేవదత్తవజ్జిపుత్తకాదయో వియ పరిసం వడ్ఢేత్వా అత్తనో విప్పటిపత్తిం ధమ్మతో వినయతో దీపేన్తా సఙ్ఘభేదాదిమ్పి కత్వా నచిరస్సేవ సాసనం అన్తరధాపేయ్యుం, తేసు పన సఙ్ఘతో బహికరణాదివసేన నిగ్గహితేసు సబ్బోపాయం ఉపద్దవో న హోతి. వుత్తఞ్హి –
‘‘దుస్సీలపుగ్గలే నిస్సాయ ఉపోసథో న తిట్ఠతి, పవారణా న తిట్ఠతి, సఙ్ఘకమ్మాని నప్పవత్తన్తి, సామగ్గీ న హోతి…పే… దుస్సీలేసు పన నిగ్గహితేసు సబ్బోపి అయం ఉపద్దవో న హోతి, తతో పేసలా భిక్ఖూ ఫాసు విహరన్తీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౧.౩౯).
తస్మా ఏకకమ్మాదిధమ్మపరిభోగోవ ఆమిసపరిభోగతోపి అతివియ అలజ్జివివేకేన కాతబ్బో, ఆపత్తికరో చ సద్ధమ్మపరిహానిహేతుత్తాతి వేదితబ్బం.
అపిచ ఉపోసథో న తిట్ఠతి, పవారణా న తిట్ఠతి, సఙ్ఘకమ్మాని నప్పవత్తన్తీతి ఏవం అలజ్జీహి సద్ధిం సఙ్ఘకమ్మాకరణస్స అట్ఠకథాయం పకాసితత్తాపి చేతం సిజ్ఝతి, తథా పరివత్తలిఙ్గస్స భిక్ఖునో భిక్ఖునుపస్సయం గచ్ఛన్తస్స పటిపత్తికథాయం ‘‘ఆరాధికా చ హోన్తి సఙ్గాహికా లజ్జినియో, తా కోపేత్వా అఞ్ఞత్థ న గన్తబ్బం. గచ్ఛతి చే, గామన్తరనదీపారరత్తివిప్పవాసగణఓహీయనాపత్తీహి న ముచ్చతి…పే… అలజ్జినియో హోన్తి, సఙ్గహం పన కరోన్తి, తాపి పరిచ్చజిత్వా అఞ్ఞత్థ గన్తుం లబ్భతీ’’తి ఏవం అలజ్జినీసు దుతియికాగహణాదీసు సంవాసాపత్తిపరిహారాయ నదీపారగమనాదిగరుకాపత్తిట్ఠానానం అనుఞ్ఞాతత్తా తతోపి అలజ్జిసంవాసాపత్తి ఏవ సద్ధమ్మపరిహానిహేతుతో గరుకతరాతి విఞ్ఞాయతి. న హి లహుకాపత్తిట్ఠానం, అనాపత్తిట్ఠానం వా పరిహరితుం గరుకాపత్తిట్ఠానవీతిక్కమం ఆచరియా అనుజానన్తి, తథా అసంవాసపదస్స అట్ఠకథాయం ‘‘సబ్బేహిపి లజ్జిపుగ్గలేహి సమం సిక్ఖితబ్బభావతో సమసిక్ఖాతా నామ. ఏత్థ యస్మా సబ్బేపి లజ్జినో ఏతేసు కమ్మాదీసు సహ వసన్తి, న ఏకోపి తతో బహిద్ధా సన్దిస్సతి, తస్మా తాని సబ్బానిపి గహేత్వా ఏసో సంవాసో నామా’’తి ఏవం లజ్జీహేవ ఏకకమ్మాదిసంవాసో వట్టతీతి పకాసితో.
యది ఏవం, కస్మా అసంవాసికేసు అలజ్జీ న గణితోతి? నాయం విరోధో, యే గణపూరకే కత్వా కతం కమ్మం కుప్పతి, తేసం పారాజికాదిఅపకతత్తానఞ్ఞేవ అసంవాసికత్తే గహితత్తా. అలజ్జినో పన పకతత్తభూతాపి సన్తి, తే చే గణపూరణా హుత్వా కమ్మం సాధేన్తి, కేవలం కత్వా అగతిగమనేన కరోన్తానం ఆపత్తికరా హోన్తి సభాగాపత్తిఆపన్నా వియ అఞ్ఞమఞ్ఞం. యస్మా అలజ్జితఞ్చ లజ్జితఞ్చ పుథుజ్జనానం చిత్తక్ఖణపటిబద్ధం, న సబ్బకాలికం. సఞ్చిచ్చ హి వీతిక్కమచిత్తే ఉప్పన్నే అలజ్జినో ‘‘న పున ఈదిసం కరిస్సామీ’’తి చిత్తేన లజ్జినో చ హోన్తి, తేసు చ యే పేసలేహి ఓవదియమానాపి న ఓరమన్తి, పునప్పునం వీతిక్కమన్తి, తే ఏవ అసంవసితబ్బా, న ఇతరే లజ్జిధమ్మే ఓక్కన్తత్తా. తస్మాపి అలజ్జినో అసంవాసికేసు అగణేత్వా తప్పరివజ్జనత్థం సోధేత్వావ ఉపోసథాదికరణం అనుఞ్ఞాతం. తథా హి ‘‘పారిసుద్ధిం ఆయస్మన్తో ఆరోచేథ, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసిస్సామీ’’తిఆదినా (మహావ. ౧౩౪) అపరిసుద్ధాయ పరిసాయ ఉపోసథకరణస్స అయుత్తతా పకాసితా, ‘‘యస్స సియా ఆపత్తి సో ఆవికరేయ్య…పే… ఫాసు హోతీ’’తి (మహావ. ౧౩౪) ఏవం అలజ్జిమ్పి లజ్జిధమ్మే పతిట్ఠాపేత్వా ఉపోసథకరణప్పకారో చ వుత్తో, ‘‘కచ్చిత్థ పరిసుద్ధా…పే… పరిసుద్ధేత్థాయస్మన్తో’’తి (పారా. ౪౪౨, ౪౫౮, ౬౬౨; పాచి. ౫౫౧, ౫౭౫, ౬౫౫) చ పారిసుద్ధిఉపోసథే ‘‘పరిసుద్ధో అహం భన్తే, పరిసుద్ధోతి మం ధారేథా’’తి (మహావ. ౧౬౮) చ ఏవం ఉపోసథం కరోన్తానం పరిసుద్ధతా చ పకాసితా, వచనమత్తేన అనోరమన్తానఞ్చ ఉపోసథపవఆరణట్ఠపనవిధి చ వుత్తా, సబ్బథా లజ్జిధమ్మం అనోక్కమన్తేహి సంవాసస్స అయుత్తతాయ నిస్సయదానగ్గహణపటిక్ఖేపో, తజ్జనీయాదినిగ్గహకమ్మకరణఞ్చ ఉక్ఖేపనీయకమ్మకరణేన సానువత్తకపరిసస్స అలజ్జిస్స అసంవాసికత్తపాపనవిధి చ వుత్తా. తస్మా యథావుత్తేహి సుత్తనయేహి, అట్ఠకథావచనేహి చ పకతత్తేహిపి అపకతత్తేహిపి సబ్బేహి అలజ్జీహి ఏకకమ్మాదిసంవాసో న వట్టతి, కరోన్తానం ఆపత్తి ఏవ దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలానం నిగ్గహత్థాయేవ సబ్బసిక్ఖాపదానం పఞ్ఞత్తత్తాతి నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం. తేనేవ దుతియసఙ్గీతియం పకతత్తాపి అలజ్జినో వజ్జిపుత్తకా యసత్థేరాదీహి మహన్తేన వాయామేన సఙ్ఘతో వియోజితా. న హి తేసు పారాజికాదిఅసంవాసికా అత్థి తేహి దీపితానం దసన్నం వత్థూనం (చూళవ. ౪౫౨) లహుకాపత్తివిసయత్తా.
తస్స పన సన్తికేతి మహారక్ఖితత్థేరస్స సన్తికే. ఖరపత్తన్తి ఖరసఙ్ఖాతం సువణ్ణపతిరూపకం వత్థు. దాయకేహి అసతియా దిన్నం రూపియం తేహి పున సకసఞ్ఞాయ గణ్హన్తే అదాతుం, నిస్సగ్గియవత్థుం గణ్హాహీతి దాతుఞ్చ న వట్టతీతి ఆహ ‘‘తవ చోళకం పస్సాహీ’’తి. ఏవం వత్వాపి పన నట్ఠవత్థుస్మిం వియ నిస్సజ్జితబ్బాభావేపి ఆపత్తి దేసేతబ్బావ. అసతియాపి హి తం వత్థుం వత్థాదినా సహత్థేన గహేత్వా ‘‘ఇదం దేమీ’’తి దిన్నం, తదా పరిచ్చాగసబ్భావతో దానమేవ హోతి ‘‘అప్పగ్ఘం దస్సామీ’’తి మహగ్ఘస్స దానే వియ. పటిగ్గణ్హన్తస్స చ అసతియా దియ్యమానత్తే ఞాతేపి అదిన్నాదానం న హోతి దాయకేహి దిన్నత్తా, తస్మా రూపియం నిస్సగ్గియమేవ హోతి. కేచి పన ‘‘ఈదిసం నామ న హోతి, తేనేవ చేత్థ ‘తవ చోళకం పస్సా’తి వుత్త’’న్తి వదన్తి, తం నో నక్ఖమతి, వీమంసితబ్బం.
౫౮౬. ఏకపరిచ్ఛేదానీతి సియా కిరియత్తం, సియా అకిరియత్తఞ్చ సన్ధాయ వుత్తం. జాతరూపరజతభావో, అత్తుద్దేసికతా, గహణాదీసు అఞ్ఞతరభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
రూపియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౮౭. నవమే జాతరూపాదిచతుబ్బిధనిస్సగ్గియవత్థు ఇధ రూపియగ్గహణేనేవ గహితన్తి ఆహ ‘‘జాతరూపరజతపరివత్తన’’న్తి. పటిగ్గహితపరివత్తనేతి కప్పియవోహారేన, అకప్పియవోహారేన వా పటిగ్గహితస్స రూపియస్స పరివత్తనే.
౫౮౯. పాళియం ఘనకతన్తి ఇట్ఠకాది. రూపియం నామ సత్థువణ్ణోతిఆదీసు కిఞ్చాపి కేవలం రజతం న గహితం, తథాపి రూపియపదేనేవ తం గహితన్తి దట్ఠబ్బం. సుద్ధో రూపియసంవోహారో ఏవ వుత్తోతి అజ్ఝాహరితబ్బం. రూపియే రూపియసఞ్ఞీతిఆదిమ్హి వినిచ్ఛయం వక్ఖామాతి పాఠసేసో.
౫౯౧. పాళియం రూపియే రూపియసఞ్ఞీతి అత్తనా దియ్యమానం సకసన్తకం సన్ధాయ వుత్తం. రూపియం చేతాపేతీతి పరసన్తకం. ఏస నయో సేసేసుపి. తత్థ అరూపియ-సద్దేన దుక్కటవత్థుమ్పి సఙ్గణ్హాతి. పచ్ఛిమే పన తికే ‘‘అరూపియే రూపియసఞ్ఞీ అరూపియం చేతాపేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి ఇమినా నయేన సబ్బత్థ యోజనా వేదితబ్బా. ఇమస్మిఞ్చ తికే అరూపియ-సద్దేన కప్పియవత్థుయేవ గహితం, న ముత్తాదిదుక్కటవత్థు అన్తే ‘‘పఞ్చన్నం సహ అనాపత్తీ’’తి వుత్తత్తా. కిఞ్చాపి దుక్కటవత్థు న గహితం, తథాపి దుక్కటవత్థునా దుక్కటవత్థుం, కప్పియవత్థునా దుక్కటవత్థుఞ్చ పరివత్తయతో దుక్కటం, నయతో సిద్ధమేవ హోతి. తఞ్చ దుక్కటవత్థుమ్హి తథసఞ్ఞాయ వా అతథసఞ్ఞాయ వా విమతియా వా పరివత్తేన్తస్సపి హోతియేవ అచిత్తకత్తా ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స. పఞ్చన్నం సహాతి పఞ్చహి సహధమ్మికేహి సహ.
ఇదాని ‘‘నిస్సగ్గియవత్థునా దుక్కటవత్థుం వా’’తిఆదినా వుత్తస్స అత్థస్స పాళియం సరూపేన అనాగతత్తేపి నయతో లబ్భమానతం దస్సేతుం ‘‘యో హి అయ’’న్తిఆది వుత్తం. ఏత్థ చ యస్మా రూపియేన పరివత్తితం అరూపియం నిస్సట్ఠమ్పి సబ్బేసమ్పి అకప్పియత్తా నిస్సగ్గియమేవ న హోతి నిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బస్సేవ నిస్సజ్జితబ్బతో, కేవలం పన ఇదం ఛడ్డేత్వా పాచిత్తియమేవ పరివత్తకేన దేసేతబ్బం, తస్మా ‘‘రూపియే రూపియసఞ్ఞీ అరూపియం చేతాపేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తిఆది తికో భగవతా న వుత్తో, తీసుపి పదేసు పరివత్తియమానస్స అరూపియత్తేన నిస్సగ్గియవచనాయోగా రూపియస్సేవ నిస్సజ్జితబ్బతో. రూపియస్సేవ హి నిస్సట్ఠస్స ఆరామికాదీహి పటిపజ్జనవిధి పాళియం దస్సితో, న అరూపియస్స. తస్మా పాచిత్తియమత్తసమ్భవదస్సనత్థమేవ పనేత్థ అట్ఠకథాయం ‘‘అవుత్తోపి అయం…పే… తికో వేదితబ్బో’’తి వుత్తం, న పన తస్స వత్థునో నిస్సగ్గియతాదస్సనత్థం. తేనేవ పత్తచతుక్కే ‘‘న సక్కా కేనచి ఉపాయేన కప్పియం కాతు’’న్తిఆది వుత్తం. అయం అమ్హాకం ఖన్తి. అత్తనో వా హీతిఆది దుతియతికానులోమేనేవ తతియత్తికస్స సిజ్ఝనప్పకారం సమత్థేతుం వుత్తం. తత్రాయం అధిప్పాయో – యస్మా హి యథా అత్తనో అరూపియేన పరస్స రూపియం చేతాపేన్తస్స ఏకస్మిం అన్తే రూపియసమ్భవతో ‘‘రూపియసంవోహారో కతో ఏవ హోతీ’’తి దుతియత్తికో వుత్తో, ఏవం అత్తనో రూపియేన పరస్స అరూపియం చేతాపేన్తస్సాపి హోతీతి తతియో తికో వత్తబ్బో భవేయ్య, సో పన దుతియత్తికేనేవ ఏకతో రూపియపక్ఖసామఞ్ఞేన సిజ్ఝతీతి పాళియం న వుత్తోతి. తత్థ ఏకన్తేన రూపియపక్ఖేతి ఏకేన అన్తేన రూపియపక్ఖే, ‘‘ఏకతో రూపియపక్ఖే’’తి వా పాఠో.
ఇదాని దుతియత్తికే అరూపియపదస్స అత్థభూతేసు దుక్కటవత్థుకప్పియవత్థూసు దుక్కటవత్థునా రూపియాదిపరివత్తనే ఆపత్తిభేదం దస్సేతుం ‘‘దుక్కటవత్థునా’’తిఆది ఆరద్ధం. దుక్కటవత్థునా దుక్కటవత్థున్తిఆది పన దుక్కటవత్థునా పరివత్తనప్పసఙ్గే పాళియం అవుత్తస్సాపి అత్థస్స నయతో లబ్భమానతం దస్సేతుం వుత్తం. తత్థ ఇమినాతి రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదేన, తేన చ దుక్కటస్స అచిత్తకతమ్పి దస్సేతి. అఞ్ఞత్ర సహధమ్మికేహీతి ‘‘పఞ్చన్నం సహ అనాపత్తీ’’తి వచనతో వుత్తం, తేనాపి కయవిక్కయసిక్ఖాపదస్స కప్పియవత్థునిస్సితతం ఏవ సాధేతి. ఇమం…పే… రూపియచేతాపనఞ్చ సన్ధాయ వుత్తన్తి పకతేన సమ్బన్ధో. ఇధాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే. తత్థాతి కయవిక్కయసిక్ఖాపదే (పారా. ౫౯౩).
ఏవం దుక్కటవత్థునా రూపియాదిపరివత్తనే ఆపత్తిభేదం దస్సేత్వా ఇదాని కప్పియవత్థునాపి దస్సేతుం ‘‘కప్పియవత్థునా పనా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ తేనేవాతి కప్పియవత్థునా ఏవ. ‘‘రూపియం ఉగ్గణ్హిత్వా’’తి ఇదం ఉక్కట్ఠవసేన వుత్తం. ముత్తాదిదుక్కటవత్థుమ్పి ఉగ్గహేత్వా కారితమ్పి పఞ్చన్నమ్పి న వట్టతి ఏవ. సముట్ఠాపేతీతి సయం గన్త్వా, ‘‘ఇమం కహాపణాదిం కమ్మకారానం దత్వా బీజం సముట్ఠాపేహీ’’తి ఏవం అఞ్ఞం ఆణాపేత్వా వా సముట్ఠాపేతి. మహాఅకప్పియోతి అత్తనావ బీజతో పట్ఠాయ దూసితత్తా అఞ్ఞస్స మూలసామికస్స అభావతో వుత్తం. సో హి చోరేహి అచ్ఛిన్నోపి పున లద్ధో జానన్తస్స కస్సచిపి న వట్టతి. యది హి వట్టేయ్య, తళాకాదీసు వియ అచ్ఛిన్నో వట్టతీతి ఆచరియా వదేయ్యుం. న సక్కా కేనచి ఉపాయేనాతి సఙ్ఘే నిస్సజ్జనేన, చోరాదిఅచ్ఛిన్దనాదినా చ కప్పియం కాతుం న సక్కా, ఇదఞ్చ తేన రూపేన ఠితం, తమ్మూలికేన వత్థుముత్తాదిరూపేన ఠితఞ్చ సన్ధాయ వుత్తం. దుక్కటవత్థుమ్పి హి తమ్మూలికకప్పియవత్థుఞ్చ న సక్కా కేనచి ఉపాయేన తేన రూపేన కప్పియం కాతుం. యది పన సో భిక్ఖు తేన కప్పియవత్థుదుక్కటవత్థునా పున రూపియం చేతాపేయ్య, తం రూపియం నిస్సజ్జాపేత్వా అఞ్ఞేసం కప్పియం కాతుమ్పి సక్కా భవేయ్యాతి దట్ఠబ్బం.
పత్తం కిణాతీతి ఏత్థ ‘‘ఇమినా కహాపణాదినా కమ్మారకులతో పత్తం కిణిత్వా ఏహీ’’తి ఆరామికాదీహి కిణాపనమ్పి సఙ్గహితన్తి వేదితబ్బం. తేనేవ రాజసిక్ఖాపదట్ఠకథాయం ‘‘ఏత్తకేహి కహాపణేహి సాటకే ఆహర, ఏత్తకేహి యాగుఆదీని సమ్పాదేహీతి వదతి, యం తే ఆహరన్తి, సబ్బేసం అకప్పియం. కస్మా? కహాపణానం విచారితత్తా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౩౮-౫౩౯) వుత్తం. ఇమినా పన వచనేన యం మాతికాట్ఠకథాయం రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదం ‘‘అనాణత్తిక’’న్తి వుత్తం, తం న సమేతి. న కేవలఞ్చ ఇమినా, పాళియాపి తం న సమేతి. పాళియఞ్హి నిస్సట్ఠరూపియేన ఆరామికాదీహి సప్పియాదిం పరివత్తాపేతుం ‘‘సో వత్తబ్బో ‘ఆవుసో, ఇమం జానాహీ’తి. సచే సో భణతి ‘ఇమినా కిం ఆహరీయతూ’తి, న వత్తబ్బో ‘ఇమం వా ఇమం వా ఆహరా’తి. కప్పియం ఆచిక్ఖితబ్బం ‘సప్పి వా’’’తిఆదినా రూపియసంవోహారం పరిమోచేత్వావ వుత్తం. ‘‘ఇమినా రూపియేన కిం ఆహరీయతూ’’తి పుచ్ఛన్తో ‘‘ఇమం ఆహరా’’తి వుత్తేపి అధికారతో ‘‘ఇమినా రూపియేన ఇమం ఆహరా’’తి భిక్ఖూహి ఆణత్తో ఏవ హోతీతి తం రూపియసంవోహారం పరివజ్జేతుం ‘‘న వత్తబ్బో ‘ఇమం వా ఇమం వా ఆహరా’’’తి పటిక్ఖేపో కతో, అనాపత్తివారేపి ‘‘కప్పియకారకస్స ఆచిక్ఖతీ’’తి న వుత్తం. కయవిక్కయసిక్ఖాపదే (పారా. ౫౯౫) పన తథా వుత్తం, తస్మా ఇదం సాణత్తికం కయవిక్కయమేవ అనాణత్తికన్తి గహేతబ్బం.
మూలస్స అనిస్సట్ఠత్తాతి యేన ఉగ్గహితమూలేన పత్తో కీతో, తస్స మూలస్స సఙ్ఘమజ్ఝే అనిస్సట్ఠత్తా, ఏతేన రూపియమేవ నిస్సజ్జితబ్బం, న తమ్మూలికం అరూపియన్తి దస్సేతి. యది హి తేన రూపియేన అఞ్ఞం రూపియం చేతాపేయ్య, తం రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదే ఆగతనయేనేవ నిస్సజ్జాపేత్వా సేసేహి పరిభుఞ్జితబ్బం భవేయ్యాతి. ‘‘మూలస్స అసమ్పటిచ్ఛితత్తా’’తి ఇమినా మూలస్స గిహిసన్తకత్తం, తేనేవ పత్తస్స రూపియసంవోహారానుప్పన్నతఞ్చ దస్సేతి. పఞ్చసహధమ్మికసన్తకేనేవ హి రూపియసంవోహారదోసో. తత్థ చ అత్తనో సన్తకే పాచిత్తియం, ఇతరత్థ దుక్కటం.
నిస్సజ్జీతి దానవసేన వుత్తం, న వినయకమ్మవసేన. తేనేవ ‘‘సప్పిస్స పూరేత్వా’’తి వుత్తం. యం అత్తనో ధనేన పరివత్తేతి, తస్స వా ధనస్స రూపియభావో, పరివత్తనపరివత్తాపనేసు అఞ్ఞతరభావో చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని.
రూపియసంవోహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౫౯౩-౫. దసమే పాళియం జానాహీతి ఇదానేవ ఉపధారేహి, ఇదం పచ్ఛా ఛడ్డేతుం న సక్కాతి అధిప్పాయో. ఇమినాతి భిక్ఖునా దియ్యమానం వుత్తం. ఇమన్తి పరేన పటిదియ్యమానం. సేసఞాతకేసు సద్ధాదేయ్యవినిపాతసమ్భవతో తదభావట్ఠానమ్పి దస్సేతుం ‘‘మాతరం పన పితరం వా’’తి వుత్తం. న సక్కా తం పటిక్ఖిపితున్తి ఏత్థ యథా రూపియం భతకానం దత్వా అస్సామికభూమియం అయోబీజసముట్ఠాపనే భతియా ఖణన్తానం సన్తికా గహితభణ్డకభావేపి పాచిత్తియం హోతి, ఏవమిధాపీతి కేచి వదన్తి, తం న యుత్తం. యఞ్హి అస్సామికభూమిం ఖణిత్వా సముట్ఠాపితం అయోబీజం, తం భతకానం సన్తకం నామ హోతి, తదత్థఞ్చ తేసం రూపియం దేన్తస్స రూపియసంవోహారోవ హోతి అకప్పియవోహారేన రజనచ్ఛల్లిఆదీనం ఆహరాపనే కయవిక్కయో వియ, తాదిసమ్పి పరభణ్డం ఇధ వత్థధోవనాదీసు నత్థి, తస్మా అట్ఠకథాపమాణేనేవేత్థ పాచిత్తియం గహేతబ్బం.
౫౯౭. పుఞ్ఞం భవిస్సతీతి దేతీతి ఏత్థ సచే భిక్ఖు అత్తనో భణ్డస్స అప్పగ్ఘతం ఞత్వాపి అకథేత్వా ‘‘ఇదానేవ ఉపపరిక్ఖిత్వా గణ్హ, మా పచ్ఛా విప్పటిసారీ హోహీ’’తి వదతి, ఇతరో చ అత్తనో దియ్యమానస్స మహగ్ఘతం అజానన్తో ‘‘ఊనం వా అధికం వా తుమ్హాకమేవా’’తి దత్వా గచ్ఛతి, భిక్ఖుస్స అనాపత్తి ఉపనన్దస్స వియ పరిబ్బాజకవత్థుగ్గహణే. విప్పటిసారిస్స పున సకసఞ్ఞాయ ఆగతస్స యం అధికం గహితం, తం దాతబ్బం. యేన యం పరివత్తేతి, తేసం ఉభిన్నం కప్పియవత్థుతా, అసహధమ్మికతా, కయవిక్కయాపజ్జనఞ్చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని.
కయవిక్కయసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
నిట్ఠితో కోసియవగ్గో దుతియో.