ఏకుత్తరికనయవణ్ణనా

ఏకకవారవణ్ణనా

౩౨౧. ఏకుత్తరికనయే ఆపత్తి జానితబ్బాతి ఏత్థ ఆపత్తి నామ కిం పరమత్థసభావా, ఉదాహు న వత్తబ్బసభావాతి? న వత్తబ్బసభావా. వుత్తఞ్హి పరివారే ‘‘వత్థు జానితబ్బం, గోత్తం జానితబ్బం, నామం జానితబ్బం, ఆపత్తి జానితబ్బా’’తి ఏతేసం పదానం విభఙ్గే ‘‘మేథునధమ్మోతి వత్థు చ గోత్తఞ్చ. పారాజికన్తి నామఞ్చేవ ఆపత్తి చా’’తి. నామఞ్చ గోత్తఞ్చ ‘‘నామగోత్తం న జీరతీ’’తి (సం. ని. ౧.౭౬) వచనతో సమ్ముతిమత్తం, తస్మా ‘‘కుసలత్తికవినిముత్తా న వత్తబ్బధమ్మభూతా ఏకచ్చా సమ్ముతి ఏవా’’తి వుత్తం. యం పన వుత్తం సమథక్ఖన్ధకే ‘‘ఆపత్తాధికరణం సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకత’’న్తి (చూళవ. ౨౨౨), తం ‘‘వివాదాధికరణం సియా కుసలం, సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకత’’న్తి (చూళవ. ౨౨౦) ఏత్థ వియ పరియాయతో వుత్తం. అత్థతో హి వివాదో నామ ఏకచ్చో సమ్ముతివిసేసో. యో చిత్తసమఙ్గినో, సో ‘‘తం చిత్తపరియాయేన పన సియా కుసల’’న్తిఆది వోహారలద్ధో, తథా ఆపత్తాధికరణమ్పీతి దట్ఠబ్బం. తేనేవ వుత్తం అట్ఠకథాయం ‘‘ఆపత్తిం ఆపజ్జమానో హి అకుసలచిత్తో వా ఆపజ్జతి కుసలాబ్యాకతచిత్తో వా’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపారాజికవణ్ణనా). అఞ్ఞథా సమథేహి అధికరణీయతా న సమ్భవతి. న హి సమథా కుసలాదిం అకుసలాదిం వా అధికిచ్చపవత్తన్తి, సమథవసేన వా కుసలాది సమ్మతి. న చ కుసలస్స వివాదస్స, అనువాదస్స వా కుసలాదిసమథేహి వూపసమేతబ్బతా ఆపజ్జతీతి తేసం అధికరణమత్తమేవ న సమ్భవేయ్య, తస్మా అధికరణానం, సమథానఞ్చ కుసలాదిభావో పరియాయదేసనాయ లబ్భతి, నో అఞ్ఞథా, తేనేవ సమ్ముఖావినయే వియ ఆపత్తాధికరణే తికం న పూరితం. సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం ఆపజ్జమానస్స యస్మా సఞ్చేతనా ఏకన్తతో అకుసలావ హోతి. ఇతరస్స సచిత్తకస్స వా అచిత్తకస్స వా తదాభావమత్తం ఉపాదాయ ‘‘అబ్యాకత’’న్తి వుత్తం. యథా హి ‘‘తిక్ఖత్తుం చోదయమానో తం చీవరం అభినిప్ఫాదేయ్య, ఇచ్చేతం కుసల’’న్తిఆదీసు (పారా. ౫౩౮) న కుసలసద్దో సుఖవిపాకో, ‘‘సమ్పరాయికానం అకుసలానం ధమ్మానం పటిఘాతాయా’’తిఆదీసు (పరి. ౪౯౮) న అకుసలా వా హోతి. ఇతరస్స సచిత్తకస్స వా అచిత్తకస్స వా తదాభావమత్తం ఉపాదాయ ‘‘అబ్యాకత’’న్తి వుత్తం. యథా హి ద్విక్ఖత్తుం చోదయమానో తం చీవరం అభినిప్ఫాదేయ్య, యం పనేత్థ ‘‘ఆపత్తాధికరణం అకుసల’’న్తి వుత్తం, తస్స వసేన తదకుసలతో సత్త వినీతవత్థూని వేదితబ్బాని, తతో చీవరన్తి సమ్భవతో అచీవరకా, అన్తరాపత్తికా చ. అనన్తరికలక్ఖణప్పత్తస్స వసేన నియతా చ నామాతి వేదితబ్బం. సమ్ముతినిద్దేసే గరుకలహుకనిద్దేసోపి సమ్భవతి. అఞ్ఞథా ‘‘అనన్తరాయికా పణ్ణత్తివజ్జా, అనవజ్జాపణ్ణత్తీ’’తి చ వుత్తా. కుటికారమహల్లకాపత్తి అన్తరాయికా లోకవజ్జసావజ్జపణ్ణత్తితో. సమ్పజానముసావాదో ఓమసవాదాదితో గరుకాది న సమ్భవేయ్య, తతో వా అయం లహుకాదీతి ఇదం సబ్బం ఏకచ్చానం ఆచరియానం మతం, ‘‘సబ్బం అయుత్త’’న్తి వదన్తి. కస్మా? యస్మా ‘‘పారాజికన్తి నామఞ్చేవ ఆపత్తిచా’’తి వచనేన చే ఆపత్తి న వత్తబ్బధమ్మో సియా, వత్థు చ న వత్తబ్బధమ్మో సియా గోత్తేన సమానాధికరణభావేన వుత్తత్తా, తస్మా ‘‘మేథునధమ్మో’’తి పదం అజ్ఝాచారసఙ్ఖాతం వత్థుఞ్చ దీపేతి. అజ్ఝాచారవసేనేవ ఆపత్తియా లద్ధనామం అసాధారణనామత్తా ‘‘గోత్త’’న్తి చ వుచ్చతీతి అయం తత్థ అత్థో.

‘‘ఆపత్తాధికరణస్స కిం పుబ్బఙ్గమన్తి? లోభో పుబ్బఙ్గమో, దోసో, మోహో, అలోభో, అదోసో, అమోహో పుబ్బఙ్గమో’’తి ‘‘కతి హేతూతి? ఛ హేతూ తయో అకుసలహేతూ, తయో అబ్యాకతహేతూ’’తి చ వుత్తత్తా నిప్పరియాయేనేవ ‘‘ఆపత్తాధికరణం సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకత’’న్తి వుత్తం. సమథక్ఖన్ధకే పన సన్ధాయభాసితవసేన తథా ఏవ వుత్తం. తస్మా ఆపత్తాధికరణం సభావతో నిప్పరియాయేనేవ అకుసలా చత్తారో ఖన్ధా, రూపఅబ్యాకతా చ హోన్తి. ‘‘నత్థి ఆపత్తాధికరణం కుసల’’న్తి (చూళవ. ౨౨౨) వుత్తత్తా కుసలమేవ పటిక్ఖిత్తం, ఖీణాసవానం కిరియాబ్యాకతం నామ హోతీతి కుసలే పటిక్ఖిత్తే కిరియాబ్యాకతమ్పి పటిక్ఖిత్తమేవ హోతి. తస్మిం పటిక్ఖిత్తే సబ్బథా అవావటం విపాకాబ్యాకతం పటిక్ఖిత్తమేవ హోతి. నిబ్బానాబ్యాకతే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి ఏకే, తం అయుత్తం ‘‘ఛ హేతుయో’’తి వుత్తత్తా. కిఞ్చాపి వుత్తం సామఞ్ఞేన, తథాపి విపాకహేతుయేవ తత్థ అధిప్పేతో, న కిరియాహేతు, తే హి కుసలసభావా చ, తస్మా రూపం, విపాకాబ్యాకతఞ్చాపత్తి. తత్థ అకుసలాపత్తితో వినీతవత్థూని. ఇతరస్సాపి ఆదితో ఛాదనా కుసలచిత్తతోతి వుత్తం హోతి. అన్తరాయికనియతసావజ్జపఞ్ఞత్తిభావోపి చస్సా వేవచనవసేన వేదితబ్బో పణ్ణత్తివజ్జాయ, సఞ్చిచ్చ ఆపన్నాయ చ, తస్మా ‘‘జీవితిన్ద్రియం సియా సారమ్మణం సియా అనారమ్మణ’’న్తి వచనం వియ ఏకన్తాకుసలం అనేకన్తాకుసలఞ్చ లోకవజ్జం, ఏకన్తాబ్యాకతం భూతారోచనం అనేకన్తాబ్యాకతఞ్చ సేసం పణ్ణత్తివజ్జం ఏకతో సమ్పిణ్డేత్వా ‘‘ఆపత్తాధికరణం సియా అకుసలం సియాబ్యాకత’’న్తి వుత్తం. సమథక్ఖన్ధకే పన పణ్ణత్తివజ్జమేవ సన్ధాయ తథా వుత్తం. వుత్తఞ్హేతం అట్ఠకథాయం, గణ్ఠిపదే చ ‘‘ఆపత్తాధికరణం సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం, నత్థి ఆపత్తాధికరణం కుసల’న్తి ఏత్థ సన్ధాయభాసితవసేన అత్థో వేదితబ్బో. యస్మిఞ్హి పథవిఖణనాదికే ఆపత్తాధికరణే అపకతఞ్ఞునో సన్ధాయ అప్పహరితకరణాదికాలే కుసలచిత్తం అఙ్గం హోతి, ఖణనాదిపయోగసఙ్ఖాతం రూపాబ్యాకతం ఆపత్తిసముట్ఠాపేన్తం హోతీతి అధిప్పాయో’’తి. యం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అత్థాపత్తి కుసలచిత్తో ఆపజ్జతి, కుసలచిత్తో వుట్ఠాతీ’’తిఆది. తస్మిఞ్హి సతి న సక్కా వత్తుం ‘‘నత్థి ఆపత్తాధికరణం కుసల’’న్తి. యస్మా ఆపత్తిసముట్ఠాపకం చిత్తం సన్ధాయ వుత్తం న హోతి, తస్మా న యిదం అఙ్గప్పహోనకచిత్తం సన్ధాయ వుత్తం. యది తం సన్ధాయ వుత్తం, ‘‘సియా కుసల’’న్తి చ వత్తబ్బం భవేయ్య, న చ వుత్తం. తస్మా ఇదం పన సన్ధాయ వుత్తం – యం తావ ఆపత్తాధికరణం లోకవజ్జం, తం ఏకన్తతో అకుసలమేవ, తత్థ ‘‘సియా అకుసల’’న్తి వికప్పో నత్థి. యం పన పణ్ణత్తివజ్జం, తం యస్మా సఞ్చిచ్చ ‘‘ఇమం ఆపత్తిం వీతిక్కమామీ’’తి వీతిక్కమన్తస్సేవ అకుసలం హోతి, అసఞ్చిచ్చ పన కిఞ్చి అజానన్తస్స సహసేయ్యాదివసేన ఆపజ్జతో రూపవిపాకం అబ్యాకతం హోతి అనుట్ఠానతో. తస్మా తస్స పణ్ణత్తివజ్జస్స సఞ్చిచ్చాసఞ్చిచ్చవసేన ఇమం వికప్పభావం సన్ధాయ ఇదం వుత్తం ‘‘ఆపత్తాధికరణం సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం, నత్థి ఆపత్తాధికరణం కుసల’’న్తి.

సచే పన కోచి వినయే అపకతఞ్ఞూ ‘‘యం కుసలచిత్తో ఆపజ్జతి, ఇదం వుచ్చతి ఆపత్తాధికరణం కుసల’’న్తి వదేయ్య, తస్సేవంవాదినో అచిత్తకానం ఏళకలోమాదిసముట్ఠానానమ్పి కుసలచిత్తసమఙ్గికాలే తాసం ఆపత్తీనం కుసలచిత్తో ఆపజ్జేయ్య, న వా ఆపజ్జతి. కింకారణం? న చ తత్థ విజ్జమానమ్పి కుసలచిత్తం ఆపత్తియా అఙ్గం. అత్తభావో సభావో పకతీతి వుత్తం హోతి. కతరం పన తస్సా ఆపత్తియా తదా అఙ్గసభావోతి? వుచ్చతే – కాయవచీవిఞ్ఞత్తివసేన పన చలితస్స కాయస్స, పవత్తాయ వాచాయ చాతి ఏతేసం ద్విన్నం చలితప్పవత్తానం కాయవాచానం అఞ్ఞతరమేవ అఙ్గసభావో, తఞ్చ రూపక్ఖన్ధపరియాపన్నత్తా అబ్యాకతన్తి. కిం వుత్తం హోతి? కాయో, వాచా చ తదా ఆపత్తాధికరణన్తి వుత్తం హోతి. యా పనేత్థ అకుసలాపత్తిక్ఖణే కాయవాచాయో అబ్యాకతభావో, తా అబ్బోహారికా హోన్తి కాయవచీకమ్మకాలే మనోకమ్మం వియ. తదా హి కాయవాచాయో ఆపత్తికరాదిట్ఠానే తిట్ఠన్తి. యం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఆపత్తికరా ధమ్మా జానితబ్బా. కతి మూలానీతి ఛ ఆపత్తిసముట్ఠానాని మూలానీ’’తిఆది. యదా పన కాయవాచాయో ఆపత్తియా అఙ్గమేవ హోన్తి, తదా ‘‘చిత్తం చిత్తాధిపతేయ్య’’న్తి (ధ. స. అట్ఠ. ౧ కామావచరకుసలవణ్ణనా) వచనం వియ పుబ్బపయోగానం అపరపయోగస్స పచ్చయభావతో ఆపత్తికరాదిపఞ్ఞత్తిం న విజహన్తి. యథా తబ్భావేపి ‘‘ఆపత్తాధికరణస్స కతి వత్థూనీతి? సత్త ఆపత్తిక్ఖన్ధా వత్థూని. కతి భూమియోతి? సత్త ఆపత్తిక్ఖన్ధా భూమియో’’తి వుత్తం. తథా తబ్భావేపి ఆపత్తికరా ‘‘ఆపత్తిసముట్ఠానా’’ఇచ్చేవ వుచ్చన్తీతి వేదితబ్బా. ఏత్తావతా ఆపత్తి నామ చత్తారో అకుసలక్ఖన్ధా సఞ్చిచ్చ వీతిక్కమకాలే భూతారోచనం ఠపేత్వా సబ్బాపి అవిసేసతో, విసేసతో పన సబ్బాపి ఏకన్తాకుసలా అకుసలా, అనేకన్తాకుసలా పన గిరగ్గసమజ్జచిత్తాగారసఙ్ఘానిఇత్థాలఙ్కారగన్ధవణ్ణకవాసితపిఞ్ఞాకప్పభేదా, భిక్ఖునిఆదీనం ఉమ్మద్దనపరిమద్దనప్పభేదా చాతి దసప్పభేదా సకనామేహి పరిచ్ఛిన్దిత్వా వత్థుజాననసచిత్తకకాలే ఏవ అకుసలా, తదభావతో అచిత్తకకాలే వినా అనాపత్తాధికరణేన కమ్మట్ఠానాదిసీసేన కుసలచిత్తేన తం తం వత్థుం వీతిక్కమన్తస్స ఆపత్తి కేవలం రూపఅబ్యాకతమేవ.

కేచి పనేత్థ ‘‘అప్పకాసే ఠానే కటిసుత్తకసఞ్ఞాయ సఙ్ఘాణిం, మత్తికాసఞ్ఞాయ గన్ధవణ్ణకాదిం వా ధారేన్తియాపి ఆపత్తి, తస్మా అచిత్తకాయేవా’’తి వణ్ణయన్తి. తే ‘‘సఙ్ఘాణియా అసఙ్ఘాణిసఞ్ఞాయ ధారేతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి పాఠాభావం దస్సేత్వా పటిక్ఖిపితబ్బా. సురాపానాపత్తి పన అచిత్తకాపి ఏకన్తాకుసలావ. తేనేవ ‘‘మజ్జే అమజ్జసఞ్ఞీ పివతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి (పాచి. ౩౨౮) వుత్తం. యస్మా పనేత్థ ఆబాధపచ్చయాపి న సక్కా వినా అకుసలేన సురాపానం పాతుం, తస్మా యథావుత్తేసు అనేకన్తాకుసలేసు వియ లోకవజ్జేసు ఇధ ‘‘సురాపానేసు అనాపత్తి ఆబాధపచ్చయా’’తి న వుత్తం. సూపసంపాకాది పన అమజ్జమేవ. తత్థ కుక్కుచ్చవినోదనత్థం ‘‘అనాపత్తీ’’తి వుత్తం ఉదకదన్తపోణే వియ. భూతారోచనాపత్తి రూపాబ్యాకతమేవ, అచిత్తకకాలే సహసేయ్యాది రూపవిపాకాబ్యాకతమేవ, తత్థ సుపినన్తో విజ్జమానమ్పి అకుసలం అనఙ్గత్తా అబ్బోహారికం హోతి. కుసలే కథావ నత్థి అనాపత్తి సభావత్తా కుసలస్స. తథా కిరియాతి ఇమినా నయేన సబ్బత్థ యథాసమ్భవం అకుసలం వా సుద్ధరూపం వా సవిపాకం వాతి తిధా భిజ్జతీతి అయమత్థో దస్సితో హోతి.

తత్థ ఠపేత్వా సురాపానం ఏకచ్చఞ్చ పణ్ణత్తివజ్జం, ఏకన్తాకుసలఞ్చ సచిత్తకమేవ, భూతారోచనం అచిత్తకమేవ, సేసం సహ సురాపానేన అనేకన్తాకుసలం లోకవజ్జఞ్చ అనేకన్తాబ్యాకతం పణ్ణత్తివజ్జఞ్చ యేభుయ్యేన సచిత్తకాచిత్తకన్తి సబ్బసిక్ఖాపదం తిప్పభేదం హోతి. యం పనేత్థ సచిత్తకమేవ, తం మేథునాదివత్థుజాననచిత్తేనేవ సచిత్తకం, సబ్బం సేఖియం పణ్ణత్తిజాననచిత్తేనేవ సచిత్తకం ‘‘అనాదరియం పటిచ్చా’’తి వచనతోతి సచిత్తకం దువిధం హోతి. ఏకన్తాచిత్తకం పణ్ణత్తిజాననచిత్తాభావేన, న వత్థుజాననచిత్తాభావేన. తదభావతో ఏకన్తాకుసలం సురాపానం, ఏకన్తాబ్యాకతం సఞ్చరిత్తం, వత్థుజాననచిత్తస్స వా పణ్ణత్తిజాననచిత్తస్స వా ఉభిన్నం అభావేన అచిత్తకభావేన అచిత్తకం హోతి. సురాపానం పన సచిత్తకం హోతి వత్థుజాననచిత్తేనేవ. అరియపుగ్గలానం ఇతరేసం ఉభిన్నం వా అఞ్ఞతరస్స భావేన సేసం చిత్తకాచిత్తకం. విసేసతో చ వత్థుజాననచిత్తాభావేన, అపకతఞ్ఞునో పణ్ణత్తిజాననచిత్తాభావేన వా అచిత్తకభావేన అచిత్తకం హోతి. తత్థ ఏకన్తాచిత్తకఞ్చ సచిత్తకఞ్చ ‘‘అచిత్తక’’మిచ్చేవ వుచ్చతి. అయం తావ ‘‘ఆపత్తి జానితబ్బా’’తి ఏత్థ వినిచ్ఛయో.

మూలవిసుద్ధియా అన్తరాపత్తీతి అన్తరాపత్తిం ఆపజ్జిత్వా మూలాయపటికస్సనం కత్వా ఠితేన ఆపన్నాపత్తి. అయం అగ్ఘవిసుద్ధియా అన్తరాపత్తీతి సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జిత్వా తాసు సబ్బచిరపటిచ్ఛన్నవసేన అగ్ఘసమోధానం గహేత్వా వసన్తేన ఆపన్నాపత్తి. ‘‘పునపి ఆపజ్జిస్సామీ’’తి సఉస్సాహేనేవ చిత్తేన. ‘‘అయం భిక్ఖునియా ఏవా’’తి లిఖితం. ‘‘పారాజికమేవా’’తి ఇదఞ్చ భూతవసేన దస్సేతుం వుత్తం. ‘‘ఏవం దేసితే పన యా కాచి ఆపత్తి న వుట్ఠాతీతి అపరే, తం న గహేతబ్బ’’న్తి వుత్తం. ‘‘ధమ్మికస్స పటిస్సవస్స అసచ్చాపనే’’తి వుత్తత్తా అధమ్మికపటిస్సవే దుక్కటం న హోతి. ‘‘పుబ్బే సుద్ధచిత్తస్స ‘తుమ్హే విబ్భమథా’తి వుత్తే ‘సాధూ’తి పటిస్సుణిత్వా సచే న విబ్భమతి అనాపత్తి, ఏవం సబ్బత్థా’’తి చ వుత్తం. ‘‘ఆవికరో జానితబ్బో’’తిపి పాళి. కాలేన వక్ఖామి, నో అకాలేనా’’తిఆదీసు పఞ్చదససు ధమ్మేసు. భబ్బాపత్తికా నామ ఆపత్తిం ఆపజ్జితుం భబ్బా.

దుకవారవణ్ణనా

౩౨౨. నిదహనే ఆతపే. ‘‘ఏకరత్తమ్పి చే భిక్ఖు తిచీవరేన విప్పవసేయ్య (పారా. ౪౭౨). ఛారత్తపరమం తేనా’’తిఆదినా (పారా. ౬౫౩) వుత్తాపత్తికో గణపూరకో హుత్వాపి కమ్మం కోపేతి నానాసంవాసకత్తా. కమ్మేన వా సలాకగ్గాహేన వాతి ఏత్థ ఉద్దేసో చేవ కమ్మఞ్చ ఏకన్తి ఏత్థ పాతిమోక్ఖుద్దేసోతి వా కమ్మన్తి వా అత్థతో ఏకమేవ, తేసు యం కిఞ్చి కతే సఙ్ఘభేదో హోతీతి అత్థో. పుబ్బభాగాతి సఙ్ఘభేదతో పుబ్బభాగా. ‘‘పమాణ’’న్తి ఇమేసం ద్విన్నం అఞ్ఞతరేన భేదో హోతి, న ఇతరేహీతి వుత్తం. వినయే సిద్ధా వినయసిద్ధా, రోమజనపదే జాతం రోమకం, అనుఞ్ఞాతలోణత్తా దుకేసు వుత్తాతి.

తికవారవణ్ణనా

౩౨౩. వో తుమ్హేహి న సముదాచరితబ్బం. వచీసమ్పయుత్తం కాయకిరియం కత్వాతి కాయేన నిపచ్చకారం కత్వాతి అత్థో. ఉపఘాతేతి వినాసేతి. ఓమద్దిత్వాతి అభిభవిత్వా. వదతోతి వదన్తస్స. ‘‘బాలస్స నిస్సయో దాతబ్బో’’తి దుకే ఆగతం, ఇధ పన ‘‘న దాతబ్బో’’తి వుత్తం, ఆపత్తిబాహుల్లం సన్ధాయ నాదాతబ్బం, ‘‘ఇమస్మా విహారా పరం మా నిక్ఖమాహి, వినయధరానం వా సన్తికం ఆగచ్ఛ వినిచ్ఛయం దాతు’’న్తి వుత్తే తస్స వచనం న గహేతబ్బన్తి అత్థో. తికభోజనం నామ సచే తయో హుత్వా భుఞ్జన్తి, గణభోజనేన అనాపత్తి, ఇదం సన్ధాయ తికం. ‘‘పసుత్తో’’తి బాహుల్లతో వుత్తం. అథ వా నిపజ్జిత్వాతి అత్థో. ‘‘ఇదం ఠపేత్వా గచ్ఛామి, తావకాలికం భన్తే దేథాతి వుత్తే ‘నవకమ్మాదిఅత్థం వినా దాతుం న వట్టతీ’’తి లిఖితం. వికప్పేత్వా ఠపితం వస్సికసాటికం పచ్ఛిమే పాటిపదదివసే నివాసేన్తో దుక్కటం ఆపజ్జతీతి అత్థో. అపచ్చుద్ధరిత్వాతి పచ్చుద్ధరణం అకత్వాతి అత్థో. ‘‘వికప్పేతు’’న్తి వచనతో అవికప్పనపచ్చయా ఆపత్తి హేమన్తే ఆపజ్జతి, వికప్పనా పన కత్తికపుణ్ణమదివసే కాతబ్బాతి దస్సనత్థం వుత్తన్తి ఞాతబ్బం. అయం నయో అవికప్పనం సన్ధాయ, పురిమో వికప్పితపరిభోగపచ్చయాపత్తిం సన్ధాయ. వత్థపటిచ్ఛాది సబ్బకప్పియతాయాతి వత్థపటిచ్ఛాది సబ్బత్థ కప్పియత్తాతి అత్థో. కేచి ఇమమత్థం అసల్లక్ఖేత్వా ‘‘వత్థపటిచ్ఛాది సబ్బకప్పియతా తాయ పటిచ్ఛన్నేనా’’తి లిఖన్తి. ‘‘వత్థమేవ పటిచ్ఛాది వత్థపటిచ్ఛాదీ’’తి విగ్గహత్తా ‘‘తాయా’’తి న యుజ్జతి. ‘‘తేనా’’తి భవితబ్బత్తాతి ఇదం సబ్బం అఞ్ఞతరస్మిం గణ్ఠిపదే లిఖితం, విచారేత్వా గహేతబ్బం.

చతుక్కవారవణ్ణనా

౩౨౪. చతూహాకారేహి ఆపత్తిం ఆపజ్జతి…పే… కమ్మవాచాయ ఆపజ్జతీతి ఏత్థ యఞ్హి ఆపత్తిం కమ్మవాచాయ ఆపజ్జతి, న తత్థ కాయాదయోతి ఆపన్నం, తతో కమ్మవాచాయ సద్ధిం ఆపత్తికరా ధమ్మా సత్తాతి ఆపజ్జతి, ఏవం సతి ‘‘ఛ ఆపత్తిసముట్ఠానానీ’’తి వచనవిరోధో, తాని ఏవ ఆపత్తికరా ధమ్మా నామ. అథ తత్థాపి కాయాదయో ఏకతో వా నానాతో వా లబ్భన్తి, చతూహాకారేహీతి న యుజ్జతీతి ‘‘ఛహాకారేహి ఆపత్తిం ఆపజ్జతీ’’తి వత్తబ్బం సియాతి ఏవం ఏతాని సుత్తపదాని విరోధితాని హోన్తి. కథం అవిరోధితాని? సవిఞ్ఞత్తికావిఞ్ఞత్తికభేదభిన్నత్తా. కాయాదీనం యా కిరియా ఆపత్తి, నం ఏకచ్చం కాయేన సవిఞ్ఞత్తికేన ఆపజ్జతి, ఏకచ్చం సవిఞ్ఞత్తికాయ వాచాయ, ఏకచ్చం సవిఞ్ఞత్తికాహి కాయవాచాహి ఆపజ్జతి, యా పన అకిరియా ఆపత్తి, తం ఏకచ్చం కమ్మవాచాయ ఆపజ్జతి, తఞ్చ ఖో అవసిట్ఠాహి అవిఞ్ఞత్తికాహి కాయవాచాహియేవ, న వినా ‘‘నో చే కాయేన వాచాయ పటినిస్సజ్జతి, కమ్మవాచాపరియోసానే ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తి (పారా. ౪౧౪) వచనతో, అవిసేసేన వా ఏకచ్చం ఆపత్తిం కాయేన ఆపజ్జతి, ఏకచ్చం వాచాయ, ఏకచ్చం కాయవాచాహి. యం పనేత్థ కాయవాచాహి, తం ఏకచ్చం కేవలాహి కాయవాచాహి ఆపజ్జతి, ఏకచ్చం కమ్మవాచాయ ఆపజ్జతీతి అయమత్థో వేదితబ్బోతి ఏవం అవిరోధితాని హోన్తి.

తత్రాయం సమాసతో అత్థవిభావనా – కాయేన ఆపజ్జతీతి కాయేన సవిఞ్ఞత్తికేన అకత్తబ్బం కత్వా ఏకచ్చం ఆపజ్జతి, అవిఞ్ఞత్తికేన కత్తబ్బం అకత్వా ఆపజ్జతి, తదుభయమ్పి కాయకమ్మం నామ. అకతమ్పి హి లోకే ‘‘కత’’న్తి వుచ్చతి ‘‘దుక్కటం మయా, యం మయా పుఞ్ఞం న కత’’న్తి ఏవమాదీసు, సాసనే చ ‘‘ఇదం తే, ఆవుసో ఆనన్ద, దుక్కటం, యం త్వం భగవన్తం న పుచ్ఛీ’’తి (చూళవ. ౪౪౩) ఏవమాదీసు, ఏవమిధ వినయపరియాయేన కాయేన అకరణమ్పి ‘‘కాయకమ్మ’’న్తి వుచ్చతి. అయమేవ నయో ‘‘వాచాయ ఆపజ్జతీ’’తిఆదీసు. పురతీతి పురిసో, పుర అగ్గగమనే. పురతీతి పురతో గచ్ఛతి సబ్బకమ్మేసు పుబ్బఙ్గమో హోతి. పఠముప్పన్నవసేనాతి పఠమకప్పియేసు హి పఠమం పురిసలిఙ్గం ఉప్పజ్జతి, ‘‘పురిమ’’న్తి సఙ్ఖం గతం పురిసలిఙ్గం జాయతీతి అత్థో. సతం తింస చాతి ఏత్థ అసాధారణాపి పారాజికా నో అన్తోగధాయేవ జాతా పారాజికాపన్నానం భిక్ఖుభావాయ అభబ్బత్తా. ‘‘అసాధారణవచనేన పన సామఞ్ఞేన ఉద్ధటానీ’’తి వదన్తి. ‘‘సతఞ్చేవ తింసఞ్చ సిక్ఖాపదానీతి పాఠో’’తి చ వదన్తి. భిక్ఖుస్స చ భిక్ఖునియా చ చతూసు పారాజికేసూతి సాధారణేసు ఏవ. అత్థి వత్థునానత్తతా నో ఆపత్తినానత్తతాతి పఠమపఞ్హో ఇధ దుతియో నామ. అత్థి ఆపత్తిసభాగతా నో వత్థుసభాగతాతి ఏతేన విసేసో నత్థి. మన్తాభాసాతి మతియా భాసా. ‘‘అభివాదనారహాతి యథానిసిన్నావ సీసం ఉక్ఖిపిత్వా వన్దన్తి. నవమభిక్ఖునితో పట్ఠాయ అనుట్ఠితబ్బతో ఆసనా న పచ్చుట్ఠేన్తి. అవిసేసేనాతి ఉపజ్ఝాయస్స, ఇతరస్స వా విప్పకతభోజనస్స, సమీపగతో యో కోచి వుడ్ఢతరోతి అత్థో. విప్పకతభోజనేనాపి హి ఉట్ఠహిత్వా ఆసనం దాతబ్బం. ఇధ న కప్పన్తీతి వదన్తోపీతి పచ్చన్తిమజనపదేసు ఠత్వా ‘‘ఇధ న కప్పన్తీ’’తి వదన్తో వినయాతిసారదుక్కటం ఆపజ్జతి. కప్పియఞ్హి ‘‘న కప్పతీ’’తి వదన్తో పఞ్ఞత్తం సముచ్ఛిన్దతి నామ. తథా ఇధ కప్పన్తీతిఆదీసుపి ఠత్వా ‘‘ఇధ కప్పన్తీ’’తి వదన్తో వినయాగతభిక్ఖు వినయో పుచ్ఛితబ్బోతి అత్థో.

పఞ్చకవారవణ్ణనా

౩౨౫. న ఉపేతి పుగ్గలో. ‘‘నిమన్తితో సభత్తో సమానో సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా’’తి (పాచి. ౨౯౯) వచనతో నిమన్తనాభావా పిణ్డపాతికస్స అనామన్తచారో వట్టతి. ‘‘గిలానసమయో’’తిఆదినా ఆభోగం కత్వా భోజనం అధిట్ఠహిత్వా భోజనం నామ. ‘‘మయ్హం భత్తపచ్చాసం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి ఏవం అవికప్పనా. పరమ్ముఖే అగుణవచనం అయసో. సమ్ముఖా గరహా. సీలదిట్ఠిబ్యసనానం వినయపరియాపన్నత్తా తేహి సద్ధిం ఇతరే పఞ్చకం పూరేతుం వుత్తా. ‘‘వినయధరపఞ్చమేన గణేనా’’తి (మహావ. ౨౫౯) వుత్తత్తా పఞ్చకం జాతం. అఞ్ఞతరస్మిం విహారే ఏకో థేరోతి అత్థో. ‘‘యోనకవిసయతోతి చీనట్ఠానా’’తి లిఖితం. అట్ఠ కప్పే అనుస్సరీతి పుబ్బేనివాసఞాణం నిబ్బత్తేసీతి అత్థో. అనన్తరే ఠానే ఠత్వాతి అత్థో. ఞత్తియా కమ్మప్పత్తో హుత్వాతి ఞత్తిట్ఠపితకాలే కమ్మప్పత్తో హోతి. పున కమ్మవాచాయ కమ్మసిద్ధి. ఞత్తిఖేత్తన్తి ఞత్తియావ కాతబ్బట్ఠానం తస్సా ఖేత్తం, ఞత్తిదుతియాదికమ్మే పఠమట్ఠపనం తస్సా ఓకాసో నామ. ఆరఞ్ఞకే ఇదఞ్చిదఞ్చానిసంసన్తి ఏవం ఇదమత్థితన్తి అత్థో.

ఛక్కవారవణ్ణనా

౩౨౬. ‘‘ఛబ్బస్సపరమతా ధారేతబ్బ’’న్తి విభఙ్గే పాఠత్తా ఏవం వుత్తం. చుద్దసపరమాని నవ ఛక్కాని హోన్తి. కథం? పఠమం ఏకం ఛక్కం, సేసేసు అట్ఠసు ఏకేకేన సద్ధిం ఏకేకన్తి ఏవం తీణి ఛక్కాని అన్తరపేయ్యాలే వుత్తాని. కథం? ‘‘చతుత్థేన ఆపత్తిసముట్ఠానేన ఛ ఆపత్తియో ఆపజ్జతీ’’తిఆదినా నయేన పఞ్చమేన, ఛట్ఠేన చ తీణి ఛక్కాని. లోభాదయో ఛ వివాదమూలాని, తథా అనువాదస్స. దీఘసో ఛ విదత్థియో వస్సికసాటికాయ. తిరియం ఛ విదత్థియో సుగతచీవరస్స. విప్పకతచీవరం ఆదాయ పక్కమనే నిట్ఠానన్తికో, సన్నిట్ఠాననాసన సవన సీమాతిక్కన్తికసహుబ్భారాతి ఛ, సమాదాయ వారేపి ఛాతి ఛక్కద్వయం. సత్తకే పక్కమనన్తికేన సహ సత్త.

సత్తకవారవణ్ణనా

౩౨౭. ఛక్కే వుత్తానియేవ సత్తకవసేన యోజేతబ్బానీతి ఛక్కే వుత్తచుద్దసపరమాని సత్తకవసేన యోజేతబ్బాని. సత్తమే అరుణుగ్గమనే నిస్సగ్గియన్తి ‘‘ఛారత్తపరమం తేన భిక్ఖునా తేన చీవరేన విప్పవసితబ్బం, తతో చే ఉత్తరి విప్పవసేయ్యా’’తి ఏవం వుత్తం నిస్సగ్గియం హోతి. చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకే సుగతచీవరభాణవారస్స పరతో ‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖుస్స న హోతి ఆపత్తి దట్ఠబ్బా, తమేనం చోదేతి సఙ్ఘో వా సమ్బహులా వా ఏకపుగ్గలో వా’’తిఆదినా నయేన వుత్తసత్తకాతి.

అట్ఠకవారవణ్ణనా

౩౨౮. తేన సద్ధిం ఉపోసథాదికరణం ఆనిసంసో, అకరణం ఆదీనవో, తస్మా ఏతే అట్ఠానిసంసే సమ్పస్సమానేనాతి అత్థో. ‘‘అయసో అక్కోసో’’తి వుత్తం. పుబ్బేవస్స హోతి ‘‘ముసా భణిస్స’’న్తి, భణన్తస్స హోతి ‘‘ముసా భణామీ’’తి, భణితస్స హోతి ‘‘ముసా మయా భణిత’’న్తి, వినిధాయ దిట్ఠిం ఖన్తిం రుచిం భావం సఞ్ఞన్తి ఏవం అకప్పియకతం హోతి అప్పటిగ్గహితకతన్తిఆదయో అట్ఠ అనతిరిత్తా. సప్పిఆది అట్ఠమే అరుణుగ్గమనే నిస్సగ్గియం హోతి. అట్ఠవాచికా భిక్ఖునీనం ఉపసమ్పదా ఉభతోఞత్తిచతుత్థత్తా. వస్సికసాటికదానాదీని అట్ఠ వరాని.

నవకవారవణ్ణనా

౩౨౯. నవహి భిక్ఖూహి భిజ్జతి. మనుస్సమంసవజ్జేహి నవ మంసేహి వినిచ్ఛయో. సున్దరం న సున్దరన్తి సఙ్ఘాటిఆదీని నవ చీవరాని. తానేవ అధిట్ఠితకాలతో పట్ఠాయ న వికప్పేతబ్బాని, అధిట్ఠితకాలతో పట్ఠాయ అపచ్చుద్ధరిత్వా న వికప్పేతబ్బానీతి అధిప్పాయో. నవ విదత్థియో సుగతచీవరస్స. ‘‘వగ్గం భిక్ఖునిసఙ్ఘం వగ్గసఞ్ఞీ ఓవదతీ’’తిఆదినా నయేన అధమ్మకమ్మే ద్వే నవకాని పాచిత్తియవసేన వుత్తాని.

దసకవారవణ్ణనా

౩౩౦. ‘‘ఓరమత్తకఞ్చ అధికరణం హోతి, న చ గతిగత’’న్తిఆదినా (చూళవ. ౨౦౪) దస అధమ్మికా సలాకగ్గాహా. విపరీతా ధమ్మికా. సమథక్ఖన్ధకే వుత్తేహి సమన్నాగతో హోతీతి సమ్బన్ధో. ‘‘సంకచ్చికం వా పక్ఖిపిత్వా దసా’’తి వుత్తం కప్పియత్తా ఏతేసం. మాతురక్ఖితాదయో దస ఇత్థియో. ధనక్కీతాదయో దస భరియా. ‘‘సిక్ఖాసమ్ముతిం దత్వా దసవస్సాయ తస్సా ద్వాదసవస్సకాలే సయమ్పి ద్వాదసవస్సా భవిస్సతీ’’తి వుట్ఠాపనసమ్ముతి సాదితబ్బా. ‘‘వినయధరస్సేవ ‘ఆపత్తానాపత్తిం న జానాతీ’తి ఆరబ్భ యావ ‘ఉభయాని ఖో పనస్స…పే… అనుబ్యఞ్జనసో’తి పఞ్చఙ్గాని వత్వా పునపి ‘ఆపత్తానాపత్తిం న జానాతి’చ్చేవ ఆరబ్భ యావ ‘అధికరణే చ న వినిచ్ఛయకుసలో హోతీ’తి పఞ్చ వుత్తా, తే తథా తథా పఞ్చ పఞ్చ కత్వా దస హోన్తీ’’తి లిఖితం. ‘‘దసవస్సాయ భిక్ఖునియా నిస్సయో దాతబ్బో’’తి ఏకచ్చేసు పోత్థకేసు నత్థి, కిఞ్చాపి నత్థి, పాఠో ఏవ పన హోతి.

ఏకాదసకవారవణ్ణనా

౩౩౧. న వోదాయన్తి న పకాసేన్తి. రోగమేవ రోగాతఙ్కం. రోగన్తరాయం వా.

ఏకుత్తరికనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఉపోసథాదిపుచ్ఛావిస్సజ్జనావణ్ణనా

౩౩౨. ‘‘సఙ్ఘం, భన్తే, పవారేమీ’’తిఆది పవారణకథా నామ వినీతగాథాసు వియ.

అత్థవసపకరణవణ్ణనా

౩౩౪. దస అత్థవసే పటిచ్చాతి ఏత్థ తస్స తస్స సిక్ఖాపదస్స పఞ్ఞాపనే గుణవిసేసదీపనతో, అపఞ్ఞాపనే ఆదీనవదస్సనతో చ సఙ్ఘసుట్ఠుతా హోతి. తత్థ యథాసమ్భవం లోకవజ్జస్స అపణ్ణత్తిసమ్భవస్స పఞ్ఞాపనే పయోగవిసుద్ధి గుణో. పణ్ణత్తిసమ్భవస్స పన సేఖియస్స లోకవజ్జస్స పఞ్ఞాపనే పటిపత్తివిసుద్ధి గుణో, పణ్ణత్తివజ్జస్స ఆసయవిసుద్ధి గుణో అప్పిచ్ఛాదిగుణావహనతో, తేనేవాహ ‘‘సుభరతాయ సుపోసతాయ అప్పిచ్ఛతాయ అప్పిచ్ఛస్స వణ్ణం భాసిత్వా’’తి. సమణాచారవిసుద్ధి చస్స గుణోతి వేదితబ్బం. అథ వా లోకవజ్జస్స పఞ్ఞాపనే సఙ్ఘసుట్ఠుతా హోతి పాకటాదీనవతో, పణ్ణత్తివజ్జస్స పఞ్ఞాపనే సఙ్ఘఫాసుతా హోతి పాకటానిసంసత్తా. తథా పఠమేన దుమ్మఙ్కూనం నిగ్గహో, దుతియేన పేసలానం ఫాసువిహారో, పఠమేన సమ్పరాయికానం ఆసవానం పటిఘాతో, దుతియేన దిట్ఠధమ్మికానం, తథా పఠమేన అప్పసన్నానం పసాదో, దుతియేన పసన్నానం భియ్యోభావో, తథా పఠమేన సద్ధమ్మట్ఠితి, దుతియేన వినయానుగ్గహో హోతీతి వేదితబ్బో. పరివారనయేన వా పఠమేన పాపిచ్ఛానం భిక్ఖూనం పక్ఖుపచ్ఛేదో, దుతియేన గిహీనం అనుకమ్పా హోతి. వుత్తఞ్హేతం ‘‘ద్వే అత్థవసే పటిచ్చ తథాగతేన సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం గిహీనం అనుకమ్పాయ పాపిచ్ఛానం పక్ఖుపచ్ఛేదాయా’’తి (పరి. ౪౯౮). తథా దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికానం వేరానం వజ్జానం అకుసలానం వసేనపి యోజనా కాతబ్బా. వుత్తఞ్హేతం ‘‘ద్వే అత్థవసే…పే… పఞ్ఞత్తం దిట్ఠధమ్మికానం వేరానం సమ్పరాయికానం వేరానం పటిఘాతాయా’’తిఆది (పరి. ౪౯౮). అపిచేత్థ సబ్బమ్పి అకతవిఞ్ఞత్తిపటిసంయుత్తం, గిహీనం పీళాపటిసంయుత్తం, తేసం పసాదభోగక్ఖయరక్ఖాపటిసంయుత్తఞ్చ గిహీనం అనుకమ్పాయ పఞ్ఞత్తం నామ, కులదూసకగణభోజనాని పాపిచ్ఛానం పక్ఖుపచ్ఛేదాయ పఞ్ఞత్తం. సబ్బం లోకవజ్జం దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికవేరాదిపటిఘాతాయ, మాతుగామేన సంవిధానం దిట్ఠధమ్మికవేరాదిసంవరాయ పఞ్ఞత్తన్తి వేదితబ్బం. అపిచేత్థ ఆదితో పట్ఠాయ దసఅత్థవసపకరణమేవ నిస్సాయ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

వత్థువీతిక్కమేన యం, ఏకన్తాకుసలం భవే;

తం సఙ్ఘసుట్ఠుభావాయ, పఞ్ఞత్తం లోకవజ్జతో.

పారాజికాదిం,

పఞ్ఞత్తిజాననేనేవ, యత్థాపత్తి న అఞ్ఞథా;

తం ధమ్మట్ఠితియా వాపి, పసాదుప్పాదబుద్ధియా.

ధమ్మదేసనాపటిసంయుత్తం ఇతరఞ్చ సేఖియం, ఇదం పణ్ణత్తిసమ్భవం లోకవజ్జం నామ. వత్థునో, పఞ్ఞత్తియా వా వీతిక్కమచేతనాయాభావేపి పటిక్ఖిత్తస్స కరణే, కత్తబ్బస్స అకరణే వా సతి యత్థ ఆపత్తి పహోతి, తం సబ్బం ఠపేత్వా సురాపానం పణ్ణత్తివజ్జన్తి వేదితబ్బం. తత్థ ఉక్కోటనకే పాచిత్తియం, ‘‘యో పన భిక్ఖు ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జేయ్య, పాచిత్తియం (పాచి. ౪౭౫), యో పన భిక్ఖు సఙ్ఘే వినిచ్ఛయకథాయ వత్తమానాయ ఛన్దం అదత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమేయ్య, పాచిత్తియం (పాచి. ౪౮౦), యో పన భిక్ఖు సమగ్గేన సఙ్ఘేన చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జేయ్య…పే… పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౪౮౫) ఏవమాది సఙ్ఘఫాసుతాయ పఞ్ఞత్తం. ‘‘అఞ్ఞవాదకే విహేసకే పాచిత్తియం (పాచి. ౧౦౧), పారాజికాదీహి అనుద్ధంసనే సఙ్ఘాదిసేసాది చ దుమ్మఙ్కూనం నిగ్గహాయ, అనుపఖజ్జనిక్కడ్ఢనఉపస్సూతిసిక్ఖాపదాది పేసలానం ఫాసువిహారాయ, సబ్బం లోకవజ్జం దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికానం ఆసవానం పటిఘాతాయ, సబ్బం పణ్ణత్తివజ్జం దిట్ఠధమ్మికానమేవ సంవరాయ. సబ్బం గిహిపటిసంయుత్తం అప్పసన్నానం వా పసాదాయ పసన్నానం వా భియ్యోభావాయ చ. విసేసేన అరిట్ఠసమణుద్దేససిక్ఖాపదం, సామఞ్ఞేన పచ్చయేసు మరియాదపటిసంయుత్తఞ్చ సద్ధమ్మట్ఠితియా, ‘‘అప్పిచ్ఛస్సాయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో మహిచ్ఛస్సా’’తి (దీ. ని. ౩.౩౫౮; అ. ని. ౮.౩౦) ఆదిసుత్తమేత్థ సాధకం. ‘‘సిక్ఖాపదవివణ్ణకే (పాచి. ౪౩౯) మోహనకే పాచిత్తియ’’న్తిఆది (పాచి. ౪౪౪) వినయానుగ్గహాయ పఞ్ఞత్తన్తి వేదితబ్బం. ‘‘భూతగామపాతబ్యతాయ పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౯౦) ఇదం కిమత్థన్తి చే? అప్పసన్నానం పసాదాయ, పసన్నానం భియ్యోభావాయ చ. కథం?

‘‘భూతగామో సజీవోతి, అవిపల్లత్తదిట్ఠినో;

తస్స కోపనసఞ్ఞాయ, పసాదో బుద్ధసావకే.

‘‘నిజ్జీవసఞ్ఞితంపేతం, అకోపేన్తో కథం ముని;

జీవం కోపేయ్య నిద్దోసో, మచ్ఛమంసానుజాననే.

ఏవమ్పి –

‘‘తస్స కోపనసఞ్ఞాయ, పసాదో బుద్ధసావకే;

యతో తిత్థకరావిమే, విరతా భూతగామతో;

లోకస్స చిత్తరక్ఖత్థం, తతోపి విరతో మునీ’’తి. –

పసన్నానం భియ్యోభావో హోతి.

వివిత్తసేనాసనభోగతణ్హావసేననిజ్జీవమితారక్ఖం;

బుద్ధోభినిన్నఞ్చ వివజ్జయన్తో;

సిక్ఖాపదం తత్థ చ పఞ్ఞపేసి.

నిజ్జీవస్సాపి మంసస్స, ఖాదనకం యతిం పతి;

నిన్దమానం జనం దిస్వా, భూతగామం పరిచ్చజి.

తికోటిపరిసుద్ధత్తా, మచ్ఛమంసానుజాననే;

పటిచ్చ మంసానుజాననం, కమ్మే దిట్ఠిప్పసఙ్గభయా.

అపరిక్ఖకస్స లోకస్స, పరానుద్దయతాయ చ;

భూతగామపాతబ్యతాయ, పాణాతిపాతప్పసఙ్గభయా.

తత్థ పరియాయవచనం అనుజాని భగవా, ఉద్దిస్స కతం పటిక్ఖిపి పరస్స వా పాపప్పసఙ్గభయేన. ఇధ పన భూతగామపాతబ్యతాయ పాపాభావఞాపనత్థం అత్తుద్దేసికం విహారం, కుటిఞ్చ అనుజానీతి వేదితబ్బం. పకిరియన్తి ఏత్థ తే తే పయోజనవిసేససఙ్ఖాతా అత్థవసాతి అత్థవసపకరణన్తి.

మహావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.