పఠమగాథాసఙ్గణికవణ్ణనా

సత్తనగరేసు పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౩౫. వచనసమ్పటిచ్ఛనత్థే వా నిపాతోతి అత్థో. అడ్ఢుడ్ఢసతానీతి తీణి సతాని, పఞ్ఞాసాని చ. విగ్గహన్తి మనుస్సవిగ్గహం. అతిరేకం వాతి దసాహపరమం అతిరేకచీవరం. కాళకన్తి ‘‘సుద్ధకాళకాన’’న్తి (పారా. ౫౫౨-౫౫౪) వుత్తకాళకం. భూతన్తి భూతారోచనం. పరమ్పరభత్తన్తి పరమ్పరభోజనం. భిక్ఖునీసు చ అక్కోసోతి యా పన భిక్ఖునీ భిక్ఖుం అక్కోసేయ్య వా పరిభాసేయ్య వా (పాచి. ౧౦౨౯). అన్తరవాసకన్తి అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా చీవరపటిగ్గహణం. రూపియన్తి రూపియసబ్బోహారం. సుత్తన్తి సామం సుత్తం విఞ్ఞాపేత్వా తన్తవాయేహి. ఉజ్ఝాపనకేతి ఉజ్ఝాపనకే ఖీయనకే. పాచితపిణ్డన్తి భిక్ఖునీపఅపాచితపిణ్డపాతం. చారిత్తన్తి నిమన్తితో సభత్తో సమానో సన్తం. చీవరం దత్వాతి సమగ్గేన సఙ్ఘేన చీవరం దత్వా. వోసాసన్తీతి భిక్ఖూ పనేవ కులేసు నిమన్తితా భుఞ్జన్తి (పాచి. ౫౫౮), తత్థ చేసా. గిరగ్గచరియాతి ‘‘యా పన భిక్ఖునీ నచ్చం వా గీతం వా’’తి (పాచి. ౮౩౪) చ, ‘‘అన్తోవస్సం చారికం చరేయ్యా’’తి (పాచి. ౯౭౦) చ వుత్తద్వయం. ఛన్దదానేనాతి పారివాసికఛన్దదానేన సిక్ఖమానం వుట్ఠాపేయ్య (పాచి. ౧౧౬౭). పారాజికాని చత్తారి, భిక్ఖునీనం సఞ్ఞాచికకుటిఞ్చ కోసియమిస్ససన్థతఞ్చ సేయ్యా చ అనుపసమ్పన్నేన సహ పథవీఖణనం. గచ్ఛ దేవతేతి భూతగామపాతబ్యతా సప్పాణకఉదకసిఞ్చనన్తి అత్థో. మహావిహారోతి మహల్లకవిహారో. అఞ్ఞన్తి అఞ్ఞవాదకం. ద్వారన్తి యావద్వారకోసా. ‘‘అనాదరియపాచిత్తీతి చ సహధమ్మికం వుచ్చమానో’’తి పాఠో. పయోపానన్తి సురుసురుకారకం. ఏళకలోమాని పత్తో చాతి ఏళకలోమధోవాపనఞ్చ ఊనపఞ్చబన్ధనపత్తో చ. ఓవాదో చేవ భేసజ్జన్తి భిక్ఖునుపస్సయం ఉపసఙ్కమిత్వా ఓవాదో తదుత్తరిభేసజ్జవిఞ్ఞాపనఞ్చ. సూచి అరఞ్ఞకోతి ‘‘అట్ఠిమయం వా దన్తమయం వా విసాణమయం వా సూచిఘర’’న్తి (పాచి. ౫౧౭) చ ‘‘యాని ఖో పన తాని ఆరఞ్ఞకాని సేనాసనాని సాసఙ్క…పే… పటిదేసేతబ్బ’’న్తి (పాచి. ౫౭౦) చ. ఓవాదోతి యా పన భిక్ఖునీ ఓవాదాయ వా సంవాసాయ వా న గచ్ఛేయ్య (పాచి. ౧౦౫౫). పారాజికాని చత్తారీతిఆది ద్వీసు నగరేసు పఞ్ఞత్తసమ్పిణ్డనం.

చతువిపత్తివణ్ణనా

౩౩౬. ఏకతింసా యే గరుకాతి ఉభతో అట్ఠ పారాజికా, భిక్ఖూనం తేరస, భిక్ఖునీనం దస చ సఙ్ఘాదిసేసా. సాధారణాసాధారణవసేన అట్ఠ అనవసేసా నామ పారాజికాని. తదేవాతి సీలవిపత్తింయేవ. విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘పారాజిక’’న్తిఆదినా అపుచ్ఛితమేవ విస్సజ్జితం. ‘‘తత్థ యో చాయం, అక్కోసతి హసాధిప్పాయో’’తి పాఠో. దుట్ఠుల్లవిభావనవసేనాగతవిపత్తిం ఠపేత్వా పుచ్ఛాపటిపాటియా యావతతియకపఞ్హం విస్సజ్జితుమారభి. ఉక్ఖిత్తానువత్తికా భిక్ఖునీ అట్ఠ యావతతియకసఙ్ఘాదిసేసా ఇధ పుచ్ఛితత్తా అనన్తరపఞ్హా నామ జాతా.

ఛేదనకాదివణ్ణనా

౩౩౭. పమాణాతిక్కన్తమఞ్చనిసీదనకణ్డుపటిచ్ఛాదివస్సికసాటికాసుగతచీవరప్పమాణం భిక్ఖునీనం ఉదకసాటికాతి ఛ ఛేదనకాని. చీవరవిప్పవాససమ్ముతిఆదయో చతస్సో సమ్ముతియో. ‘‘అయం తత్థ సామీచీ’’తి ఏవం ఆగతా సత్త సామీచియో.

అసాధారణాదివణ్ణనా

౩౩౮. పుబ్బే వుత్తచుద్దసపరమానేవ అన్తరపఞ్హే నిట్ఠపేత్వా పురిమపఞ్హం విస్సజ్జేన్తో. ధోవనఞ్చ పటిగ్గహోతి గాథా అట్ఠకథాచరియానం. ద్వే లోమాని ఏళకలోమతియోజనపరమాని.

ద్వేవీసతి ఖుద్దకాతి –

‘‘సకలో భిక్ఖునివగ్గో, పరమ్పరఞ్చ భోజనం;

అనతిరిత్తం అభిహటం, పణీతఞ్చ అచేలకం;

జానం దుట్ఠుల్లఛాదనం.

‘‘ఊనం మాతుగామేన సద్ధిం, యా చ అనిక్ఖన్తరాజకే;

సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా, వికాలే గామప్పవేసనం.

‘‘నిసీదనే చ యా సిక్ఖా, వస్సికాయ చ సాటికా;

ద్వావీసతి ఇమా సిక్ఖా, ఖుద్దకేసు పకాసితా’’తి. –

పాఠో. ‘‘కులేసు చారిత్తాపత్తీ’’తి పాఠో న గహేతబ్బో సాధారణత్తా తస్స సిక్ఖాపదస్స. ఛచత్తారీసా చిమేతి ఛచత్తారీస ఇమే. ‘‘పారాజికాని సఙ్ఘాదిసేసో’’తి ఏవం వుత్తసిక్ఖాపదే ఏవ విభజిత్వా వుత్తత్తా విభత్తియో నామ. సాధారణన్తి అట్ఠన్నమ్పి సాధారణం. పారాజికభూతా విభత్తియో పారాజికవిభత్తియో. సాధారణే సత్తవజ్జో సఙ్ఘాదిసేసో. అఞ్ఞతరస్మిం గణ్ఠిపదే ‘‘అథ వా ‘ద్వే ఉపోసథా ద్వే పవారణా చత్తారి కమ్మాని పఞ్చేవ ఉద్దేసా చతురో భవన్తి, నఞ్ఞథా’తి పాళిం ఉద్ధరన్తి. తత్థ ‘చత్తారి కమ్మానీ’తి విసేసాభావా ఉద్ధరితపోత్థకమేవ సున్దరం, పుబ్బేపి విభత్తిమత్తదస్సనవసేనేవ చేతం వుత్తం. ‘న సమథేహి వూపసమనవసేనా’తి వత్వా చత్తారి కమ్మవిభజనే ‘సమథేహి వూపసమ్మతీ’తి న విసేసితం ఉపోసథప్పవారణానంయేవ విభాగత్తా. కస్మా? ఏత్థాపి ‘ఉపోసథప్పవారణానంయేవ విసేసేత్వా నయం దేథా’తి వుత్తత్తా, అధమ్మేన వగ్గాదికమ్మేన ఆపత్తియోపి వూపసమ్మన్తీతి ఆపజ్జనతోతి వేదితబ్బ’’న్తి వుత్తం, విచారేతబ్బం. ద్వీహి చతూహి తీహి కిచ్చం ఏకేనాతి ద్వీహి వివాదాధికరణం, చతూహి అనువాదాధికరణం, తీహి ఆపత్తాధికరణం, ఏకేన కిచ్చాధికరణం సమ్మతీతి అత్థో.

పారాజికాదిఆపత్తివణ్ణనా

౩౩౯. నిబ్బచనమత్తన్తి వేవచనమత్తం. సేసేతి ఆదితో సేసా మజ్ఝన్తా. పదన్తి సిక్ఖాపదం. సద్ధాచిత్తం పసన్నచిత్తన్తి అత్థో, ‘‘సన్తాచిత్త’’న్తి వా పాఠో. అనాళియన్తి దలిద్దం. కిఞ్చాపి ఇదం నిబ్బచనం ‘‘గరుకం లహుకఞ్చా’’తిఆదిపఞ్హే నత్థి, ‘‘హన్ద వాక్యం సుణోమ తే’’తి ఇమినా పన వచనేన సఙ్గహితస్సత్థస్స దీపనత్థం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ‘‘ఆకాసో పక్ఖినం గతీ’’తి చ పాఠో అత్థి, సో జాతివసేన యుజ్జతి. పక్ఖీనన్తి ఉజుకమేవ.

పఠమగాథాసఙ్గణికవణ్ణనా నిట్ఠితా.