౫. ఖుద్దకవత్థుక్ఖన్ధకవణ్ణనా

ఖుద్దకవత్థుకథావణ్ణనా

౨౪౪. పుథుపాణినా కత్తబ్బం కమ్మం పుథుపాణికం.

౨౪౫. ‘‘కణ్ణతో నిక్ఖన్తముత్తోలమ్బకాదీనం కుణ్డలాదీన’’న్తి లిఖితం. ‘‘కాయూర’’న్తి పాళిపాఠో. ‘‘కేయూరాదీనీ’’తి ఆచరియేనుద్ధటం.

౨౪౮. ‘‘సాధుగీతం నామ పరినిబ్బుతట్ఠానే గీత’’న్తి లిఖితం. దన్తగీతం గాయితుకామానం వాక్కకరణీయం. దన్తగీతస్స విభావనత్థం ‘‘యం గాయిస్సామా’’తిఆదిమాహ.

౨౪౯. చతురస్సవత్తం నామ చతుప్పాదగాథావత్తం. ‘‘తరఙ్గవత్తాదీని ఉచ్చారణవిధానాని నట్ఠపయోగానీ’’తి లిఖితం. బాహిరలోమిన్తి భావనపుంసకం, యథా తస్స ఉణ్ణపావారస్స బహిద్ధా లోమాని దిస్సన్తి, తథా ధారేన్తస్స దుక్కటన్తి వుత్తం హోతి.

౨౫౧. విరూపక్ఖేహీతిఆది సహయోగకరణవచనం. సరబూతి గేహగోళికా. సా కిర సేతా సవిసా హోతి. సోహన్తి యస్స మే ఏతేహి మేత్తం, సోహం నమో కరోమి భగవతోతి సమ్బన్ధో. అఞ్ఞమ్హి…పే… ఛేతబ్బమ్హీతి రాగానుసయే.

౨౫౨. ఉట్టిత్వాతి పక్ఖిపిత్వా. ఓతరతూతి ఇద్ధియా ఓతారేత్వా గణ్హాతు. అనుపరియాయీతి అనుపరిబ్భమి.

౨౫౩. న అచ్ఛుపియన్తీతి న లగ్గన్తి. రూపకాకిణ్ణానీతి ఇత్థిరూపాదీహి వోకిణ్ణాని.

౨౫౪. ఆలిన్దకమిడ్ఢికాదీనన్తి పముఖమిడ్ఢికాదీనం. పరివత్తేత్వా తత్థేవాతి ఏత్థ ‘‘పరివత్తేత్వా తతియవారే తత్థేవ మిడ్ఢియా పతిట్ఠాతీ’’తి లిఖితం. పరిభణ్డం నామ గేహస్స బహి కుట్టపాదస్స థిరభావత్థం కతా తనుకమిడ్ఢికా వుచ్చతి. ఏత్థ ‘‘పరివట్టిత్వా పత్తో భిజ్జతీతి అధికరణభేదాసఙ్కాయ అభావే ఠానే ఠపేతుం వట్టతీ’’తి లిఖితం. పత్తమాళకో వట్టిత్వా పత్తానం అపతనత్థం వట్టం వా చతురస్సం వా ఇట్ఠకాదీహి పరిక్ఖిపిత్వా మాళకచ్ఛన్నేన కతో. ‘‘పత్తమణ్డలికా పత్తపచ్ఛికా తాలపత్తాదీహి కతా’’తి చ లిఖితం. మిడ్ఢన్తే ఆధారకే ఠపేతుం వట్టతి పత్తసన్ధారణత్థం వుత్తత్తా. మఞ్చే ఆధారకేపి న వట్టతి నిసీదనపచ్చయా వారితత్తా. ఆసన్నభూమికత్తా ఓలమ్బేతుం వట్టతి.

౨౫౫. ‘‘అంసకూటే లగ్గేత్వాతి వచనతో అగ్గహత్థే లగ్గేత్వా అఙ్కే ఠపేతుం న వట్టతీ’’తి కేచి వదన్తి, న సున్దరం, ‘‘న కేవలం యస్స పత్తో’’తిఆది యది హత్థేన గహితపత్తే భేదసఞ్ఞా, పగేవ అఞ్ఞేన సరీరావయవేనాతి కత్వా వుత్తం. పాళియం పన పచురవోహారవసేన వుత్తం. ఘటికపాలమయం ఘటికటాహం. ఛవసీసస్స పత్తన్తి ‘‘సిలాపుత్తకస్స సరీరం, ఖీరస్స ధారాతిఆదివోహారవసేన వుత్తం. మఞ్చే నిసీదితుం ఆగతోతి అత్థో. ‘‘పిసాచిల్లికాతి పిసాచదారకా’’తిపి వదన్తి. దిన్నకమేవ పటిగ్గహితమేవ. చబ్బేత్వాతి ఖాదిత్వా. అట్ఠికాని చ కణ్టకాని చ అట్ఠికకణ్టకాని. ‘‘ఏతేసు సబ్బేసు పణ్ణత్తిం జానాతు వా, మా వా, ఆపత్తియేవా’’తి లిఖితం.

౨౫౬. విప్ఫాళేత్వాతి ఫాళేత్వా. కిణ్ణేన పూరేతున్తి సురాకిణ్ణేన పూరేతుం. బిదలకం నామ దిగుణకరణసఙ్ఖాతస్స కిరియావిసేసస్స అధివచనం. కస్స దిగుణకరణం? యేన కిలఞ్జాదినా మహన్తం కథినమత్థతం, తస్స. తఞ్హి దణ్డకథినప్పమాణేన పరియన్తే సంహరిత్వా దిగుణం కాతబ్బం. అఞ్ఞథా ఖుద్దకచీవరస్స అనువాతపరిభణ్డాదివిధానకరణే హత్థస్స ఓకాసో న హోతి. సలాకాయ సతి ద్విన్నం చీవరానం అఞ్ఞతరం ఞత్వా సిబ్బితాసిబ్బితం సుఖం పఞ్ఞాయతి. దణ్డకథినే కతే న బహూహి సహాయేహి పయోజనం. ‘‘అసంకుటిత్వా చీవరం సమం హోతి. కోణాపి సమా హోన్తీ’’తి లిఖితం, ‘‘హలిద్దిసుత్తేన సఞ్ఞాకరణ’’న్తి వుత్తత్తా హలిద్దిసుత్తేన చీవరం సిబ్బేతుమ్పి వట్టతీతి సిద్ధం. తత్థ హి కేచి అకప్పియసఞ్ఞినో. పటిగ్గహో నామ అఙ్గులికోసో.

౨౫౭-౮. పాతీతి పటిగ్గహసణ్ఠానం. పటిగ్గహత్థవికన్తి అఙ్గులికోసత్థవికం. సూచిసత్థకానం పుబ్బే ఆవేసనత్థవికాయ అనుఞ్ఞాతత్తా ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భేసజ్జత్థవిక’’న్తి వుత్తం. ఏత్థ సూచిసత్థకాదీనిపి ఠపేతబ్బానీతి నిదానం సూచేతి. సచేపి ఉపనన్దో భిక్ఖు అలజ్జీ, తథాపి సన్తకమేతం అమూలచ్ఛేదకతభిక్ఖునో లజ్జినోపి సమానస్స కప్పతీతి యుజ్జతి. న సమ్మతీతి న పహోతి.

౨౬౦-౧. బహి కుట్టస్స సమన్తతో నీచవత్థుకం కత్వా ఠితం ‘‘మణ్డలిక’’న్తి వుచ్చతి. జన్తాఘరప్పటిచ్ఛాదినా ఛన్నస్స నగ్గియం యస్స న పఞ్ఞాయతి, తస్సేవ పరికమ్మం కాతబ్బం. ఏస నయో ఉదకవత్థపటిచ్ఛాదీసుపి.

౨౬౨-౩. పణియా నామ పణియకారకా. ఆకడ్ఢనయన్తం ఆకడ్ఢియమానం కూపస్స ఉపరిభాగే పరిబ్భమతి. అరహటఘటియన్తం సకటచక్కసణ్ఠానయన్తం. తస్స అరే అరే ఘటికాని బన్ధిత్వా ఏకేన, ద్వీహి వా పరిబ్భమియమానస్స ఉదకనిబ్బాహనం వేదితబ్బం. ఆవిద్ధపక్ఖపాసం నామ యత్థ మణ్డలాకారేన పక్ఖపాసా బజ్ఝన్తి ఆవిద్ధవత్థతా వియ ఆవిద్ధపక్ఖపాసకా. పుబ్బే పత్తసఙ్గోపనత్థం, ఇదాని ఠపేతబ్బం భుఞ్జితుం ఆధారకో అనుఞ్ఞాతో.

౨౭౩. పరగలం గచ్ఛతీతి ఇమస్స పయోగాభావా వట్టతి. కమ్మసతేనాతి మహతా ఉస్సాహేన.

౨౭౭-౮. లోహభణ్డం నామ కంసతో సేసలోహభణ్డం. ముద్దికకాయబన్ధనం నామ చతురస్సం అకత్వా సజ్జితం. పామఙ్గదసా చతురస్సా. ముదిఙ్గసణ్ఠానేనాతి సఙ్ఘాటియా ముదిఙ్గసిబ్బనాకారేన వరకసీసాకారేన. పవనన్తోతి పాసన్తో. ‘‘దసామూల’’న్తి చ లిఖితం. అకాయబన్ధనేన సఞ్చిచ్చ వా అసఞ్చిచ్చ వా గామప్పవేసనే ఆపత్తి. ‘‘సరితట్ఠానతో బన్ధిత్వా పవిసితబ్బం, నివత్తితబ్బం వా’’తి లిఖితం.

౨౭౯. సత్తఙ్గులం వా అట్ఠఙ్గులం వాతి ఏత్థ ‘‘సుగతఙ్గులేనా’’తి అవుత్తత్తా పకతిఅఙ్గులేన సారుప్పత్థాయ వడ్ఢేత్వాపి కరోన్తి చే, న దోసో.

౨౮౦. తాలవణ్టాకారేన సీహళిత్థీనం వియ.

ఖుద్దకవత్థుక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.