౩. సముచ్చయక్ఖన్ధకవణ్ణనా

సుక్కవిస్సట్ఠికథావణ్ణనా

౯౭. ‘‘వేదయామీతి జానామి, చిత్తేన సమ్పటిచ్ఛిత్వా సుఖం అనుభవామి, న తప్పచ్చయా అహం దుక్ఖితోతి అధిప్పాయో’’తి లిఖితం. యస్స మాళకే నారోచితం, తస్స ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం. యస్స ఆరోచితం, తస్స పున ఆరోచనకిచ్చం నత్థి, కేవలం నిక్ఖిపితబ్బమేవ. వత్తం నిక్ఖిపిత్వా వసన్తస్స ఉపచారసీమాగతానం సబ్బేసం ఆరోచనకిచ్చం నత్థి. దిట్ఠరూపానం సుతసద్దానం ఆరోచేతబ్బం, అదిట్ఠఅస్సుతానమ్పి అన్తోద్వాదసహత్థగతానం ఆరోచేతబ్బం. ‘‘ఇదం వత్తం నిక్ఖిపిత్వా వసన్తస్స లక్ఖణ’’న్తి వుత్తం. ‘‘పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపతో’తిఆది కిఞ్చాపి పాళియం నత్థి, అథ ఖో అట్ఠకథాచరియానం వచనేన తథా ఏవ పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి చ వుత్తం. ‘‘అత్థిభావం సల్లక్ఖేత్వాతి ద్వాదసహత్థే ఉపచారే సల్లక్ఖేత్వా, అనిక్ఖిత్తవత్తానం ఉపచారసీమాయ ఆగతభావం సల్లక్ఖేత్వా సహవాసాదికం వేదితబ్బ’’న్తి చ వుత్తం. ‘‘నిక్ఖిపన్తేన ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బం, పయోజనం అత్థీ’’తి చ వుత్తం, న పన తం పయోజనం దస్సితం. చిణ్ణమానత్తో భిక్ఖు అబ్భేతబ్బోతి చిణ్ణమానత్తస్స చ అబ్భానారహస్స చ నిన్నానాకారణత్తా అఞ్ఞథా ‘‘అబ్భానారహో అబ్భేతబ్బో’’తి వత్తబ్బం సియా. ఉక్ఖేపనీయకమ్మకతోపి అత్తనో లద్ధిగ్గహణవసేన సభాగభిక్ఖుమ్హి సతి తస్స అనారోచాపేతుం న లభతి.

పరివాసకథావణ్ణనా

౧౦౨. ‘‘అనన్తరాయికస్స పన అన్తరాయికసఞ్ఞాయ ఛాదయతో అచ్ఛన్నావా’’తి పాఠో. అవేరిభావేన సభాగో అవేరిసభాగో. ‘‘సభాగసఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నస్స పన సన్తికే ఆవి కాతుం న వట్టతీ’’తి పసఙ్గతో ఇధేవ పకాసితం. లహుకేసు పటిక్ఖేపో నత్థి. తత్థ ఞత్తియా ఆవి కత్వా ఉపోసథం కాతుం అనుఞ్ఞాతత్తా లహుకసభాగం ఆవి కాతుం వట్టతీతి. సభాగసఙ్ఘాదిసేసం పన ఞత్తియా ఆరోచనం న వట్టతీతి కిర. ‘‘తస్స సన్తికే తం ఆపత్తిం పటికరిస్సతీ’తి (మహావ. ౧౭౧) వుత్తత్తా లహుకస్సేవాయమనుఞ్ఞాతా. న హి సక్కా సుద్ధస్స ఏకస్స సన్తికే సఙ్ఘాదిసేసస్స పటికరణం కాతు’’న్తి లిఖితం. లహుకేసుపి సభాగం ఆవి కాతుం న వట్టతీతి, తస్మా ఏవ హి ఞత్తియా ఆవికరణం అనుఞ్ఞాతం, ఇతరథా తం నిరత్థకం సియా. అఞ్ఞమఞ్ఞారోచనస్స వట్టతి, తతో న వట్టతీతి దీపనత్థమేవ ఞత్తియా ఆవికరణమనుఞ్ఞాతం, తేనేవ ఇధ ‘‘సభాగసఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నస్సా’’తిఆది వుత్తం. అయమత్థో ‘‘ఏత్తావతా తే ద్వే నిరాపత్తికా హోన్తి, తేసం సన్తికే సేసేహి సభాగాపత్తియో దేసేతబ్బా’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిదానవణ్ణనా) వచనేన కఙ్ఖావితరణియం పకాసితోవ. సఙ్ఘాదిసేసం పన ఞత్తియా ఆరోచేత్వా ఉపోసథం కాతుం వట్టతి. తస్సా ఞత్తియా అయమత్థో యదా సుద్ధం భిక్ఖుం పస్సిస్సతి, తస్స సన్తికే ఆరోచనవసేన పటికరిస్సతి. ఏవం పటికతే ‘‘న చ, భిక్ఖవే, సాపత్తికేన పాతిమోక్ఖం సోతబ్బం, యో సుణేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౩౮౬) వుత్తాపత్తితో మోక్ఖో హోతీతి, తస్మా ‘‘గరుకం వా హోతు లహుకం వా, ఞత్తియా ఆవి కాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తం, ఉభోసు నయేసు యుత్తతరం గహేతబ్బం.

నామఞ్చేవ ఆపత్తి చాతి ‘‘తేన తేన వీతిక్కమేనాపన్నాపత్తి ఆపత్తి. నామన్తి తస్సా ఆపత్తియా నామ’’న్తి లిఖితం. ఆరోచేత్వా నిక్ఖిపితబ్బన్తి ఏత్థ ఆరోచనం వత్తభేదదుక్కటపఅహరణప్పయోజనన్తి వేదితబ్బం. అకారణమేతన్తి ‘‘సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జి’’న్తి వుత్తే వుట్ఠానతో.

దససతం రత్తిసతన్తి దససతం ఆపత్తియో రత్తిసతం ఛాదేత్వాతి యోజేతబ్బం. అగ్ఘసమోధానో నామ సభాగవత్థుకాయో సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపన్నస్స బహురత్తిం పటిచ్ఛాదితాపత్తియం నిక్ఖిపిత్వా దాతబ్బో, ఇతరో నానావత్థుకానం వసేనాతి అయమేతేసం విసేసోతి.

పరివాసకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

‘‘గామస్సాతి న వుత్త’’న్తి వచనతో కిర గామూపచారేపి వట్టతీతి అధిప్పాయోతి లిఖితం. వుత్తఞ్చ ‘‘అయం పన విసేసో’’తి. ‘‘ఏత్థ అట్ఠకథాచరియావ పమాణం. యుత్తం న దిస్సతీ’’తి లిఖితం. అనుగణ్ఠిపదే పన ‘‘అయం పన విసేసో, ఆగన్తుకస్స…పే… ఓక్కమిత్వా గచ్ఛతి, రత్తిచ్ఛేదో హోతియేవా’’తి వచనే హేట్ఠా ‘‘అన్తోఅరుణే ఏవ నిక్ఖమిత్వా గామూపచారతో ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా’’తిఆదినా నయేన గరుం కత్వా వచనతో, భిక్ఖునీనం గరుకవసేనేవ తత్థ తత్థ సిక్ఖాపదానం పఞ్ఞత్తత్తా చ తదనురూపవసేనేవ అట్ఠకథాచరియేన భిక్ఖునీనం గరుం కత్వా మానత్తచరణవిధిదస్సనత్థం ‘‘యత్తకా పురేభత్తం వా’’తిఆది వుత్తం. కురున్దిఆదీసు వుత్తవచనేన కరోన్తస్సపి దోసో నత్థీతి దస్సేతుం కేవలం లక్ఖణమత్తమేవ వుత్తం, తదుభయమ్పి తేన తేన పరియాయేన యుజ్జతి, వినిచ్ఛయే పత్తే లక్ఖణే ఏవ ఠాతబ్బతో కురున్దిఆదీసు వుత్తవచనం పచ్ఛా వుత్తం. పయోగో పన పురిమోవ. యథా చేత్థ, తథా సచే కాచి భిక్ఖునీ ద్వే లేడ్డుపాతే అనతిక్కమిత్వా అరుణం ఉట్ఠపేతి, దోసో నత్థి, తథాపి సబ్బట్ఠకథాసు వుత్తత్తా ‘‘పురిమమేవ ఆచిణ్ణ’’న్తి వుత్తం. పరివాసవత్తాదీనన్తి ‘‘పరివాసనిస్సయపటిప్పస్సద్ధిఆదీనం ఉపచారసీమాయ పరిచ్ఛిన్నత్తా భిక్ఖునుపస్సయస్స ఉపచారసీమావ గహేతబ్బా, న గామో’’తి లిఖితం. ‘‘తస్మిం గామే భిక్ఖాచారో సమ్పజ్జతీ’తిఆది పవారితవసేన వుత్తం. న హి తత్థ అన్తోగామే విహారో అత్థీ’’తి చ లిఖితం, ‘‘తమ్పి తేన పరియాయేన యుజ్జతి, న అత్థతో’’తి చ.

పటిచ్ఛన్నపరివాసాదికథావణ్ణనా

౧౦౮. ‘‘విసుం మానత్థం చరితబ్బన్తి మూలాయ పటికస్సనం అకత్వా విసుం కమ్మవాచాయా’’తి చ లిఖితం. ‘‘సఙ్ఘాదిసేసాపత్తీ’’తి వుత్తత్తా ఏకోవ, ఏకవత్థుమ్హి ఆపన్నా సఙ్ఘాదిసేసా థుల్లచ్చయదుక్కటమిస్సకా నామ. మక్ఖధమ్మో నామ ఛాదేతుకామతా.

౧౪౩. ధమ్మతాతి ధమ్మతాయ, తథాతాయాతి అత్థో ‘‘అలజ్జితా’’తి ఏత్థ వియ.

౧౪౮. పురిమం ఉపాదాయ ద్వే మాసా పరివసితబ్బాతి ఏత్థ ‘‘పరివసితదివసాపి గణనూపగా హోన్తీ’’తి లిఖితం.

౧౮౪. తస్మిం భూమియన్తి తస్సం భూమియం. సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జతి పరిమాణమ్పీతిఆది జాతివసేనేకవచనం.

సముచ్చయక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.