౭. కథినక్ఖన్ధకవణ్ణనా

కథినానుజాననకథావణ్ణనా

౩౦౬. ‘‘కథినన్తి పఞ్చానిసంసే అన్తోకరణసమత్థతాయ థిరన్తి అత్థో’’తి లిఖితం. ‘‘పఞ్చ కప్పన్తీ’’తి అవత్వా ‘‘కప్పిస్సన్తీ’’తి అనాగతవచనం ‘‘వో’’తి ఇమస్స సామివచనపక్ఖే యుజ్జతి తేసం తస్మిం ఖణే అనత్థతకథినత్తా. ద్వీసు పనేతేసు అత్థవికప్పేసు పచ్ఛిమో యుత్తో సబ్బేసమ్పి తేసం పావేయ్యకానం సబ్బధుతఙ్గధరత్తా. నిమన్తనం సాదియన్తస్సేవ హి అనామన్తచారో పఞ్ఞత్తో, తథా గణభోజనం. అసమాదానచారో అనధిట్ఠితతిచీవరస్స నత్థి అతేచీవరికస్స యావదత్థచీవరచతుత్థాదిచీవరగ్గహణసమ్భవతో. ఇతరస్సాపి అనధిట్ఠానముఖేన లబ్భతి. చీవరుప్పాదో అపంసుకూలికస్సేవ. ‘‘కథినత్థతసీమాయ’’న్తి ఉపచారసీమం సన్ధాయ వుత్తం. ఉపచారసీమట్ఠస్స మతకచీవరాదిభాగియతాయ బద్ధసీమాయ తత్రుప్పాదాభావతో విఞ్ఞేయ్యమేతం ఉపచారసీమావేత్థ అధిప్పేతాతి. కథినత్థారం కే లభన్తీతి కే సాధేన్తీతి అత్థో. పఞ్చ జనా సాధేన్తి. కథినదుస్సస్స హి దాయకా పచ్ఛిమకోటియా చత్తారో హోన్తి. ఏకో పటిగ్గాహకోతి. ‘‘తత్ర చే, భిక్ఖవే, య్వాయం చతువగ్గో భిక్ఖుసఙ్ఘో ఠపేత్వా తీణి కమ్మాని ఉపసమ్పదం పవారణం అబ్భాన’’న్తి (మహావ. ౩౮౮) చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకే వుత్తత్తా ‘‘న పఞ్చవగ్గకరణీయ’’న్తి గహేతబ్బం. ‘‘యస్స సఙ్ఘో కథినదుస్సం దేతి, తం హత్థపాసే అకత్వాపి బహిసీమాయ ఠితస్సపి దాతుం వట్టతీ’’తి వదన్తి, తం హత్థపాసే కత్వా ఏవ దాతబ్బం. కస్మా? ‘‘తస్స కమ్మప్పత్తత్తా’’తి వుత్తం. ‘‘తత్రుప్పాదేన తణ్డులాదినా వత్థేసు చేతాపితేసు అత్థతకథినానమేవ తాని వత్థాని పాపుణన్తి. వత్థేహి పన తణ్డులాదీసు చేతాపితేసు సబ్బేసం తాని పాపుణన్తీ’’తి వుత్తం. పఠమపవారణాయ పవారితా లభన్తీతి ఇదం ఉక్కట్ఠకోటియా వుత్తం. అన్తరాయేన అప్పవారితానమ్పి వుత్థవస్సానం కథినత్థారసమ్భవతో ఇతరే గణపూరకే కత్వా కథినం అత్థరితబ్బన్తి కథం పఞ్ఞాయతీతి చే? ‘‘ద్విన్నం పుగ్గలానం అత్థతం హోతి కథినం అత్థారకస్స చ అనుమోదకస్స చా’’తి (పరి. ౪౦౩) పరివారే ఏకవచనకరణతో, తత్థేవ ‘‘సఙ్ఘస్స అత్థతం హోతి కథినం, గణస్స పుగ్గలస్స అత్థతం హోతి కథిన’’న్తి (పరి. ౪౧౪) వచనతో చ.

అఞ్ఞస్మిం విహారే వుత్థవస్సాపి న లభన్తీతి ఇదం కిం ఏకసీమస్మిం, ఉదాహు నానాసీమస్మిన్తి? కిఞ్చేత్థ – యది తావ ఏకసీమస్మిం, పరతో ‘‘సచే పన ఏకసీమాయ బహూ విహారా హోన్తి, సబ్బే భిక్ఖూ సన్నిపాతేత్వా ఏకత్థ కథినం అత్థరితబ్బం, విసుం విసుం అత్థరితుం న వట్టతీ’’తి ఇమినా అట్ఠకథావచనేన విరుజ్ఝతి. ఇదఞ్హి వచనం సబ్బేసంయేవ ఏకో కథినత్థారోతి దీపేతి. అథ నానాసీమస్మిం, ఉపనన్దస్స ఏకాధిప్పాయదానానుమతియా విరుజ్ఝతి. వుత్తఞ్హేతం ‘‘దేథ, భిక్ఖవే, మోఘపురిసస్స ఏకాధిప్పాయ’’న్తి (మహావ. ౩౬౪). ఇదఞ్హి వచనం ద్వీసుపి ఆవాసేసు తస్స కథినత్థారసిద్ధిం దీపేతీతి. అవిరోధోవ ఇచ్ఛితబ్బో అప్పటిసిద్ధత్తా, తస్మా ఏకసీమస్మిం వా నానాసీమస్మిం వా నానూపచారే అఞ్ఞస్మిం విహారే వుత్థవస్సాపి న లభన్తీతి అధిప్పాయో వేదితబ్బో. ‘‘పచ్ఛిమికాయ ఉపసమ్పన్నో పఠమపవారణాయ పవారేతుమ్పి లభతి, వస్సికో చ హోతి ఆనిసంసఞ్చ లభతీతి సామణేరానం వస్సూపగమనం అనుఞ్ఞాతం హోతి, సామణేరా కథినానిసంసం లభన్తీ’’తి వదన్తి.

తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరప్పహోనకన్తి ఇదం ‘‘న అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘాటియా ఉత్తరాసఙ్గేన అన్తరవాసకేన అత్థతం హోతి కథిన’’న్తి ఇమాయ పాళియా విరుజ్ఝనం వియ దిస్సతి. అయఞ్హి పాళి తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరవిరహేనాపి న అత్థతం హోతి కథినన్తి దీపేతీతి చే? న, తదత్థజాననతో, న తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరవిరహేన న అత్థతం హోతి కథినన్తి హి దీపేతుకామో భగవా తం పాళిమాహ. యది ఏవం ‘‘అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘాటియా ఉత్తరాసఙ్గేన అన్తరవాసకేనా’’తి న వత్తబ్బా సియాతి చే? న, అధిప్పాయజాననతోవ. యో సఙ్ఘాటియా అత్థరితుకామో, తస్స అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘాటియా న అత్థతం హోతి. ఏస నయో ఇతరత్థాపీతి అయమేత్థ అధిప్పాయో. తేనేవ సుక్కపక్ఖే ‘‘సఙ్ఘాటియా అత్థతం హోతీ’’తిఆదినా నయేన ఏకమేవ చీవరం వుత్తం, ఏవం సన్తే ‘‘చతువీసతియా ఆకారేహి అనత్థతం హోతి కథినం, సత్తరసహి ఆకారేహి అత్థతం హోతి కథిన’’న్తి యథారహం ఉక్కట్ఠకోటియా వుత్తన్తి వేదితబ్బం, తస్మా కణ్హపక్ఖే ఉల్లిఖిత…పే… నిస్సీమట్ఠానుమోదనానం చతువీసతియా ఆకారానం సమ్భవన్తానం సబ్బేన సబ్బం అభావేనపి నిమిత్తకతాదీనం అసమ్భవన్తానం అఞ్ఞతరభావేనపి న అత్థతం హోతి కథినన్తి ఏవమధిప్పాయో వేదితబ్బో. సుక్కపక్ఖేపి అహతాహతకప్ప…పే… సీమట్ఠానుమోదనానం సత్తరసన్నం ఆకారానం సమ్భవన్తానం అఞ్ఞతరభావేనపి ఇతరేసం సబ్బేన సబ్బం అభావేనపి అత్థతం హోతి కథినన్తి ఏవమధిప్పాయో వేదితబ్బో. అఞ్ఞథా అఞ్ఞమఞ్ఞవిరోధో, యథాసమ్భవం యోజేత్వా వేదితబ్బో.

తత్రిదం ముఖమత్తనిదస్సనం – కణ్హపక్ఖే ‘‘ఉత్తరాసఙ్గేన అత్థతే కథినే న అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘాటియా న అఞ్ఞత్ర అన్తరవాసకేన అత్థతం హోతి కథిన’’న్తి వచనప్పమాణతో తం కథినం అనత్థతం సియా. సుక్కపక్ఖే చ ‘‘అనిమిత్తకతేన అత్థతం హోతి కథిన’’న్తి వచనప్పమాణతో అనిమిత్తకతేన కథినే అత్థతే తఞ్చే పరికథా కతం, తథాపి అత్థతమేవ కథినం హోతీతి అయం దువిధోపి విరోధో. యథావుత్తనయేన అధిప్పాయే గహితే పరిహారో హోతీతి వేదితబ్బం.

యో ఆనిసంసం బహుం దేతీతి ఇమినా పచ్చయలోలభావం వియ దీపేతి, తథాపి భగవతా యావదత్థచీవరపరియేసనపఞ్ఞాపనముఖేన ద్వారం దిన్నన్తి కత్వా సఙ్ఘానుగ్గహత్థం హోతి. ‘‘అకాతుం న హోతీతి అనాదరియేన అకరోన్తస్స దుక్కట’’న్తి లిఖితం. అనుమోదామాతి ఏత్థ సబ్బసఙ్గాహికవసేన ఏవం వుత్తం. ‘‘అనుమోదామీ’’తి ఏకకేన వత్తబ్బం, ఇతరథా ‘‘న వట్టతీ’’తి మహాఅట్ఠకథాయం కిర వుత్తం. కథినచీవరం అధిట్ఠహిత్వా ‘‘ఇమాయ సఙ్ఘాటియా కథినం అత్థరామీ’’తి వాచాయ భిన్నమత్తాయ పుగ్గలస్స అత్థతం హోతి. ‘‘కమ్మవాచా పన ఏకాయేవ వట్టతీతి కథినదుస్సస్స ఏవ కమ్మవాచా, సేసచీవరదానే అపలోకనమేవాతి అత్థో’’తి లిఖితం. ఏకసీమాయాతి ఏకఉపచారసీమాయాతి అత్థో యుజ్జతి. కేచి పన ‘‘బద్ధసీమా అధిప్పేతా ఏకసీమాయ ఏకట్ఠానే అత్థరితే సబ్బత్థ అత్థరితం హోతి ‘సబ్బే భిక్ఖూ సన్నిపతిత్వా’తి వుత్తత్తా, తేహిపి అనుమోదన్తేహి అత్థరితమేవ హోతి, ఉపచారపరిచ్ఛిన్నే తత్థ తత్థ లద్ధం తేహి తేహి లద్ధబ్బం హోతి. తత్థ పవిట్ఠేహిపి లభితబ్బం సబ్బేహిపి అత్థరితత్తా, అయం విసేసో. మహాఅట్ఠకథాయమ్పి ఏవమేవ వుత్త’’న్తి వదన్తి, వీమంసితబ్బం.

౩౦౮. చతువీసతి ఆకారవన్తతాయ మహాభూమికం. ‘‘దీఘసిబ్బితన్తి పచ్ఛాకతసిబ్బనం, ఓవట్టిత్వా సిబ్బనం వా’’తి లిఖితం. కణ్డుసం నామ పుబ్బబన్ధనం. పఠమచిమిలికా ఘటేత్వా ఠపితా హోతీతి కథినదుస్సం దుబ్బలం దిస్వా తం బలవతా అత్తనో పకతిదుస్సేన సద్ధిం ఘటేత్వా దుపట్టం కత్వా సిబ్బితుకామేహి కథినదుస్సతో పకతిదుస్సస్స మహన్తతాయ పఠమం తప్పమాణానురూపం బన్ధకణ్డుసే ఘటేత్వా రజ్జుకేహి బన్ధిత్వా కతం హోతీతి అధిప్పాయో. కథినచీవరస్స అప్పతాయ పఠమం బద్ధదుస్సం కుచ్ఛిచిమిలికా హోతి, మహాపచ్చరియం, కురున్దియఞ్చ వుత్తవచననిదస్సనం, బ్యఞ్జనే ఏవ భేదో, అత్థే నత్థీతి దస్సనత్థం కతన్తి వేదితబ్బం. ‘‘ఇమినా కిం దీపేతీతి చే? తథాకతం దుపట్టచీవరం పకతిచీవరస్స మహన్తతాయ పకతిచీవరసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి, న కథినచీవరసఙ్ఖ్యన్తి కస్సచి సియా, నేవం దట్ఠబ్బం. ఏవం కుచ్ఛిచిమిలికభావేన ఠితమ్పి కథినచీవరం. మహన్తమ్పి తం పకతిచీవరం అత్తనో కథినచీవరమేవాతి. హేట్ఠిమకోటియా పఞ్చకస్స ఇచ్ఛితబ్బత్తా కథినదుస్సం ఖణ్డాఖణ్డం బహుధా ఛిన్దిత్వా సిబ్బితుకామో కథినచీవరతో పట్టం గహేత్వా అఞ్ఞస్మిం అకథినచీవరే పట్టమారోపేతీ’’తి లిఖితం. అథ వా బహూని కథినదుస్సాని పంసుకూలాని ఖుద్దకఖుద్దకాని ఏకచీవరత్థాయ, మహన్తాని చ ఊనత్థాయ దిన్నాని హోన్తి. కథినచీవరతోతి భిక్ఖు ఏకచ్చతో కథినచీవరతో పట్టం గహేత్వా అఞ్ఞస్మిం ఆరోపేతి. ఏత్థాహ – కిం పంసుకూలాని కథినదుస్సాని వికప్పనుపగపచ్ఛిమాని దాతబ్బాని, ఉదాహు ఖుద్దకానిపీతి? ఏత్థ అచీవరసఙ్ఖ్యత్తా ఖుద్దకాని దాతుం న వట్టతి. కమ్మవాచా తత్థ న రుహతీతి ఏకే. ‘‘పంసుకూలేన అత్థతం హోతీ’’తి పాళియం నయదానతో కుచ్ఛిచిమిలికభావేన ఠితస్స కథినదుస్సస్స అత్తనో సభావేన అనధిట్ఠానుపగస్స పురాణచీవరభావేనేవ అధిట్ఠానారహస్సపి కథినచీవరభావానుమతిముఖేన అట్ఠకథాయం పదానతో చ ఖుద్దకానిపి దాతుం వట్టతి. తఞ్హి కథినత్థారకో ఘటేత్వా కథినచీవరం కరిస్సతీతి కత్వా కప్పతీతి ఏకే, యుత్తతరం గహేతబ్బం.

నిచయసన్నిధి సఙ్ఘాయత్తా సఙ్ఘేన కతత్తా. రత్తాతిక్కన్తం నిస్సజ్జితబ్బత్తా ‘‘నిస్సగ్గియ’’న్తి వుచ్చతి. పఞ్చ ఖణ్డాని పట్టాని పమాణం అస్సాతి పఞ్చకం. తేన వా అతిరిత్తేన వాతి అత్థో. తదహేవ సఞ్ఛిన్నేనాతి సఙ్ఘేన కథినత్థారకస్స కమ్మవాచం వత్వా దిన్నేనేవ తదహేవ సఞ్ఛిన్నేన సమణ్డలికతేన భవితబ్బం. ఏవం దిన్నంయేవ హి పరివారే ‘‘పుబ్బకరణం సత్తహి ధమ్మేహి సఙ్గహిత’’న్తి వుత్తం, న దాయకేన దియ్యమానం, తస్మా పరినిట్ఠితపుబ్బకరణమేవ చే దాయకో సఙ్ఘస్స దేతి, సమ్పటిచ్ఛిత్వా కమ్మవాచాయ దాతబ్బం. తేన చ తస్మింయేవ సీమామణ్డలే అధిట్ఠహిత్వా అత్థరిత్వా సఙ్ఘో అనుమోదాపేతబ్బో కతపుబ్బకరణస్స పున కత్తబ్బాభావతో. అత్థారకస్స హత్థగతమేవ హి సన్ధాయ ‘‘న ఉల్లిఖితమత్తేనా’’తిఆది వుత్తం. పరినిట్ఠితపుబ్బకరణమ్పి పున ధోవిత్వా విసిబ్బిత్వా కాతబ్బమేవ వచనపమాణతోతి చే? న, ఛిన్నస్స పున ఛేదాసమ్భవతో. అఞ్ఞస్మిం ఠానే ఛిన్దితబ్బమేవాతి చే? న, పబ్బజ్జాధికారే ‘‘కేసమస్సుం ఓహారాపేత్వా’’తి వచనప్పమాణతో ముణ్డికస్స ఛిన్నేపి కేసే పరియేసిత్వా సిరస్మిం ఠపేత్వా పున ఓహారాపేత్వా పబ్బాజేతబ్బప్పసఙ్గతో, న ఇధ న-కారేన పటిసిద్ధత్తాతి చే? న, ‘‘న అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘాటియా’’తి న-కారేన పటిసిద్ధత్తా ఉత్తరాసఙ్గేన అత్థతే అనత్థతం హోతీతి అనిట్ఠప్పసఙ్గతో, తస్మా అభినివేసో న కాతబ్బో. ‘‘బహిఉపచారసీమాయ ఠితో’’తి వుత్తత్తాపి పుబ్బే వుత్తవినిచ్ఛయోవ గహేతబ్బో.

౩౦౯. అసన్నిధికతేన అత్థతం హోతి కథినన్తి ఏత్థ కిం కథినత్థారమాసేయేవ దువిధోపి సన్నిధి అధిప్పేతో, ఉదాహు తతో పుబ్బేపి, దాయకేన వా కదా దాతబ్బం, కిం కథినత్థారమాసేయేవ, ఉదాహు తతో పుబ్బేపి, కథినత్థారమాసేపి అసుకస్మిం దివసేయేవ అత్థారత్థాయ దమ్మీతి దాతుం వట్టతి న వట్టతీతి ఇదం విచారేతబ్బం. కథినత్థారమాసే ఏవ దువిధోపి సన్నిధి. దాయకేనాపి వస్సావాసికం వియ కథినచీవరం ఉద్దిస్స దిన్నం న వట్టతి. కస్మా? ‘‘కథినదాయకస్స వత్తం అత్థీ’’తిఆదినా (మహావ. అట్ఠ. ౩౦౬) నయేన అట్ఠకథాయం వుత్తత్తా. ఉక్కట్ఠమత్తమేతన్తి చే? న, ‘‘కథినం నామ అతిఉక్కట్ఠం వట్టతీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౦౮) వుత్తత్తా. న ఆగమనం సన్ధాయ వుత్తన్తి చే? న, ఇదమ్పి ఆగమనమేవ సన్ధాయ వుత్తం, పుబ్బే దిన్నం న వట్టతీతి.

౩౧౦. కథినస్సాతి కథినత్థారస్స. ఉబ్భారాయాతి వూపసమాయ, అప్పవత్తియాతి అత్థో. కిమత్థియం ఉబ్భారనిదస్సనన్తి చే? పఞ్చహి అనాపత్తికాలపరియన్తదస్సనేన తేసు సంవరుప్పాదనత్థం. అఞ్ఞథా ‘‘చీవరకాలసమయో నామ అనత్థతే కథినే వస్సానస్స పచ్ఛిమో మాసో, అత్థతే కథినే పఞ్చ మాసా’’తి (పారా. ౬౪౯) విభఙ్గే వుత్తత్తా అన్తరాపక్కమనన్తికాదిఉబ్భారాభావేపి పఞ్చహి పఞ్చసు మాసేసు అనాపత్తియేవాతి మిచ్ఛాగాహో సియా. తతో ఆపత్తిఖేత్తే అనాపత్తిఖేత్తసఞ్ఞాయ తం తం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, ఇతరేసఞ్చ భిక్ఖూనం లాభన్తరాయం కరోతీతి వేదితబ్బం.

ఆదాయసత్తకకథావణ్ణనా

౩౧౧. సన్నిట్ఠానన్తికే ద్వేపి పలిబోధా ఏకతో ఛిజ్జన్తీతి ఇధ, పరివారట్ఠకథాయఞ్చ వుత్తం ఇమిస్సా ఖన్ధకపాళియా సమేతి ఏకతో ఉభిన్నమ్పి ధురనిక్ఖేపస్స కతత్తా. ‘‘ఇదం బహిసీమాయమేవ వుత్తం సన్నిట్ఠానన్తికం సన్ధాయ వుత్తం. యం పన వుత్తం పరివారే ‘చత్తారో కథినుద్ధారా సియా అన్తోసీమాయ ఉద్ధరియ్యన్తి, సియా బహిసీమాయ ఉద్ధరియ్యన్తి, నిట్ఠానన్తికో సన్నిట్ఠానన్తికో నాసనన్తికో ఆసావచ్ఛేదికో’తి (పరి. ౪౧౬). తత్థ బహిసీమాయ సన్నిట్ఠానన్తికో ఉద్ధరియ్యతీతి ఇధ దస్సితనయోవ. కథం అన్తోసీమాయ సన్నిట్ఠానన్తికో? అకతచీవరమాదాయ ‘న పచ్చేస్స’న్తి గతో, గతగతట్ఠానే ఫాసువిహారం అలభన్తో తమేవ విహారం ఆగచ్ఛతి, తస్స చీవరపలిబోధో ఠితో. సో చ ‘నేవిమం చీవరం కారేస్స’న్తి చిత్తే ఉప్పన్నమత్తే ఛిజ్జతి, తస్మా అన్తోసీమాయ ఉద్ధరియ్యతి, తస్మా దువిధో సన్నిట్ఠానన్తికో’’తి పోరాణగణ్ఠిపదే లిఖితం, తం యుత్తం, అఞ్ఞథా అన్తోసీమాయ ‘‘నేవిమం చీవరం కారేస్స’’న్తి పవత్తఉబ్భారో ఇతరేసు సమోధానం న గచ్ఛతీతి అతిరిత్తో సియా. సీమాతిక్కన్తికోతి చీవరకాలసీమాతిక్కన్తికో. సఉబ్భారే చీవరపలిబోధో పఠమం ఛిజ్జన్తో వియ ఖాయతి, అథ ఖో సాపేక్ఖతాయ చీవరకరణే సఉస్సాహోవ హోతీతి లేసం సన్ధాయ పరివారవసేన ‘‘ద్వే పలిబోధా అపుబ్బం అచరిమం ఛిజ్జన్తీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౧౧) వుత్తం. ‘‘కతచీవరో’’తి వుత్తత్తా ఇధ న సమ్భవతి.

౩౧౬. సబ్బం అత్తనో పరిక్ఖారం అనవసేసేత్వా పక్కమన్తో ‘‘సమాదాయ పక్కమతీ’’తి వుచ్చతి. ‘‘కథినుద్ధారే విసేసో నత్థి. పుగ్గలాధిప్పాయవిసేసేన కేవలం వారదస్సనత్థం సమాదాయవారా వుత్తా’’తి సబ్బేసు గణ్ఠిపదేసు లిఖితం. ఇధ పన పుగ్గలాధిప్పాయేన పయోజనం వీమంసితబ్బం. పక్కమనన్తికస్స అభావా ‘‘యథాసమ్భవ’’న్తి వుత్తం. విప్పకతేపి ధురనిక్ఖేపవసేన పక్కమనన్తికతా సమ్భవతి, తస్మా పక్కమనన్తికవారోపి వత్తబ్బోతి చే? న, సన్నిట్ఠానన్తికలక్ఖణప్పసఙ్గతో. అకతచీవరస్స న సవనన్తికతా చ.

తత్రాయం ఆదితో పట్ఠాయ వారవిభావనా – ఆదాయవారా సత్త, తథా సమాదాయవారాతి ద్వే సత్తకవారా. తతో పక్కమనన్తికం వజ్జేత్వా విప్పకతచీవరస్స ఆదాయవారా, సమాదాయవారా చాతి ద్వే ఛక్కవారా. తతో పరం నిట్ఠానసన్నిట్ఠాననాసనన్తికానం వసేన తీణి తికాని దస్సితాని, తత్థ పఠమత్తికం అన్తోసీమాయ ‘‘న పచ్చేస్స’’న్తి ఇమం విధిం అనామసిత్వా బహిసీమాయం ఏవ ‘‘న పచ్చేస్స’’న్తి పవత్తం, తస్మా పక్కమనన్తికసీమాతిక్కన్తికసఉబ్భారా తత్థ న యుజ్జన్తి. ‘‘ఆసావచ్ఛేదికో సమ్భవన్తోపి యథావుత్తకారణేన న వుత్తో. దుతియత్తికం అన్తోసీమాయ ‘న పచ్చేస్స’న్తి పవత్తం, ఏత్థ కిఞ్చాపి పక్కమనన్తికో సమ్భవతి, తథాపి యేహి చీవరపలిబోధో ఛిజ్జతి, తేసంయేవాధిప్పేతత్తా న వుత్తో’’తి పోరాణగణ్ఠిపదే వుత్తం. సబ్బస్మిమ్పి పన్నరసకే విప్పకతచీవరస్సేవాధిప్పేతత్తాతి తక్కో. అధిట్ఠానుపగే చ విప్పకతే సతి న నిట్ఠానన్తికో. నిట్ఠానావసేసే సతి న నాసనన్తికోతి పోరాణా. తతియత్తికం అనధిట్ఠిత-పదేన విసేసేత్వా పవత్తం, అత్థతో పఠమత్తికేన సమేతి. తస్స అత్థదస్సనపయోజనం కిర తం. యస్మా ఇమే తయో అత్థవికప్పా ఇమేహి ఏవ తీహి కథినుద్ధారేహి సక్కా దస్సేతుం, తస్మా ఇమేవ యోజితా ఏకసమ్బన్ధవసేన, అఞ్ఞథా పఠమత్తికం ఛక్కం భవేయ్య ఇమస్స పన్నరసకస్స అన్తే ఛక్కం వియ. తతియత్తికానన్తరం చతుత్థత్తికం సమ్భవన్తం ‘‘అన్తోసీమాయం ‘పచ్చేస్స’’న్తి వచనవిసేసేన సమ్భవతి. తథా చ యోజియమానం ఇతరేహి సవనన్తికాదీహి అవిరుద్ధక్కమం హోతి, తస్మా చతుత్థత్తికం అహుత్వా ఛక్కం జాతన్తి వేదితబ్బం. ఏవం తీణి తికాని ఏకం ఛక్కఞ్చాతి పఠమం పన్నరసకం వేదితబ్బం. ఇదాని ఇదమేవ పన్నరసకం ఉపసగ్గవిసేసేన దుతియం సమాదాయపన్నరసకం నామ కతం. పున విప్పకతచీవరం ఆదాయాతి తతియం పన్నరసకం, సమాదాయాతి చతుత్థం పన్నరసకం దస్సితం. ఏవం చత్తారి పన్నరసకాని వేదితబ్బాని. తత్థ పఠమదుతియేసు పన్నరసకేసు సబ్బేన సబ్బం అకతచీవరం అధిప్పేతం, ఇతరేసు ద్వీసు విప్పకతన్తి యోజేతబ్బం. ‘‘పుబ్బే నిబద్ధట్ఠానే చీవరాసాయ గహేతబ్బం, అఞ్ఞత్థ న వట్టతి. ఉపచ్ఛిన్నాయ చే చీవరాసాయ చీవరం ఉప్పన్నం, న తం చీవరపలిబోధం కరోతీ’’తి పోరాణగణ్ఠిపదే వుత్తం. నిస్సగ్గియేసు తతియకథినే ఆగతచీవరపచ్చాసా ఇధ చీవరాసాతి తక్కో. యత్థ చీవరాసా, తం ఠానం అధికరణూపచారేన ‘‘చీవరాసా’’త్వేవ వుచ్చతీతి కత్వా ‘‘తం చీవరాసం పయిరుపాసతీ’’తిఆది వుత్తం, తస్మా అనాసాయ లభతీతి అనాసాయితట్ఠానే లభతీతిఆదినా అత్థో గహేతబ్బో. ఏత్థ నిట్ఠానసన్నిట్ఠాననాసనఆసావచ్ఛేదికవసేన ఏకో వారోతి ఇదమేకం చతుక్కం జాతం, తస్మా పుబ్బే వుత్తాని తీణి తికాని ఆసావచ్ఛేదికాధికాని తీణి చతుక్కానీతి ఏకం అనాసాయద్వాదసకన్తి వేదితబ్బం. తదనన్తరే ఆసాయద్వాదసకే కిఞ్చాపి పఠమద్వాదసక్కమో లబ్భతి, తథాపి తం నిబ్బిసేసన్తి తమేకం ద్వాదసకం అవుత్తసిద్ధం కత్వా విసేసతో దస్సేతుం ఆదితో పట్ఠాయ ‘‘అన్తోసీమాయ పచ్చేస్స’’న్తి వుత్తం, తం దుతియచతుక్కే ‘‘సో బహిసీమగతో సుణాతీ’’తిఆదివచనస్స తతియచతుక్కే సవనన్తికాదీనఞ్చ ఓకాసకరణత్థన్తి వేదితబ్బం. ఇదం పన ద్వాదసకం అనాసాయ వసేన లబ్భమానమ్పి ఇమినా అవుత్తసిద్ధం కత్వా న దస్సితన్తి వేదితబ్బం. ఏవమేత్థ ద్వే ద్వాదసకాని ఉద్ధరితాని. కరణీయద్వాదసకేపి యథాదస్సితఅనాసాయద్వాదసకం, అవుత్తసిద్ధం ఆసాయద్వాదసకఞ్చాతి ద్వే ద్వాదసకాని ఉద్ధరితబ్బాని. ఇదాని దిసంగమికనవకం హోతి. తత్థ యస్మా ‘‘దిసంగమికో పక్కమతీ’’తి వచనేనేవ ‘‘న పచ్చేస్స’’న్తి ఇదం అవుత్తసిద్ధమేవ, తస్మా తం న వుత్తం. ఏత్తావతా ఆవాసపలిబోధాభావో దస్సితో.

౩౨౧. ‘‘చీవరపటివీసం అపవిలాయమానో’’తి ఇమినా చీవరపలిబోధసమఙ్గితమస్స దస్సేతి. పటివీసోతి అత్తనో పత్తబ్బో చీవరభాగో. అపవిలాయమానోతి ఆకఙ్ఖమానో. తస్స చీవరలాభే సతి వస్సంవుత్థావాసే నిట్ఠానసన్నిట్ఠాననాసనన్తికానం వసేన ఏకం తికం, తేసంయేవ వసేన అన్తరామగ్గే ఏకం, గతట్ఠానే ఏకన్తి తిణ్ణం తికానం వసేన ఏకం నవకం వేదితబ్బం. తతో పరం నిట్ఠానసన్నిట్ఠాననాసనన్తి కసీమాతిక్కన్తికసఉబ్భారానం వసేన ఫాసువిహారపఞ్చకం వుత్తం. ఉభయత్థ సేసకథినుద్ధారాసమ్భవో పాకటోవ. అయం పనేత్థ పఞ్చకే విసేసో – సమాదాయవారో న సమ్భవతి ‘‘పచ్చేస్స’’న్తి పచ్చాగమనాధిప్పాయతో.

౩౨౫. ద్వేమే భిక్ఖవే కథినస్స పలిబోధాతి కథినత్థారస్స అనుపబన్ధనపచ్చయాతి.

కథినక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.