౮. చీవరక్ఖన్ధకవణ్ణనా

జీవకవత్థుకథావణ్ణనా

౩౨౬. రాజగహకోతి రాజగహవాసీ.

౩౨౮. అమోహజాతికత్తా న చిరస్సేవ విఞ్ఞుతం పాపుణి. అహం తే పితా, కేనట్ఠేన? యస్మా త్వం మయా పోసాపితో.

౩౨౯. ‘‘సక్కే విస్సట్ఠమత్తే’’తి పాఠో, అట్ఠమసిక్ఖాపదే విస్సట్ఠమత్తోవ.

పజ్జోతరాజవత్థుకథావణ్ణనా

౩౩౪. భుఞ్జితుం నిసిన్నస్సాతి ఏత్థ ‘‘ధమ్మపదే ‘బహినగరే దిస్వా’తి వుత్తం, తస్మా ద్వీసు దివసేసు దిన్నం తేన తేసు ఏకేకం గహేత్వా ద్వీసు అట్ఠకథాసు వుత్తన్తి యుజ్జతీ’’తి వదన్తి.

సమత్తింసవిరేచనకథావణ్ణనా

౩౩౬. కబళే కబళేతి ఏత్థ కిఞ్చాపి గుళాదీసు పక్ఖిత్తం, తం పన భగవావ పరిభుఞ్జి, తస్మా నత్థి దోసో.

వరయాచనకథావణ్ణనా

౩౩౭. మహాపిట్ఠియకోజవం నామ అతిరేకచతురఙ్గులపుప్ఫం కిర.

కమ్బలానుజాననాదికథావణ్ణనా

౩౪౦. ఉపచారేతి సుసానస్స ఉపచారే. బహిపి వట్టతీతి ఏకే. కతికకరణం దస్సేత్వా ‘‘మయ్హం సన్తకం తవ చ మమ చ హోతూతి వత్వా ఇతరేన చ తథావుత్తే వట్టతీ’’తి సమానపరిక్ఖారవిధిం వదన్తి.

౩౪౨. ‘‘ఖణ్డసీమాయపి సమ్మన్నితుం వట్టతీతి వుత్తత్తా సేసకమ్మానిపి తత్థ నిసీదిత్వా కాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తం. ‘‘ఏవం సన్తే చోరికాయ కతసదిసం హోతి, తస్మా న వట్టతీ’’తి దీపవాసినో వదన్తి కిర. ‘‘చోరికాయ గహితత్తా న పాపుణాతీతి సేనాసనక్ఖన్ధకే ఆగతసుత్తఞ్చ సాధక’’న్తి వదన్తి, తస్మా తేసం మతేన ఇదం ఆవేణికలక్ఖణన్తి వేదితబ్బం.

భణ్డాగారసమ్ముతిఆదికథావణ్ణనా

౩౪౩. ‘‘ఇదం పన భణ్డాగారన్తి ఆవేణికలక్ఖణ’’న్తి వుత్తం.

చీవరరజనకథావణ్ణనా

౩౪౪. గోమయే ఆపత్తి నత్థి, విరూపత్తావారితం. ‘‘కుఙ్కుమపుప్ఫం న వట్టతీ’’తి వదన్తి. ‘‘అల్లికాయా’’తిపి పాఠో అత్థి.

నిసీదనాదిఅనుజాననకథావణ్ణనా

౩౫౩. అట్ఠానమేతన్తి ఏత్థ రూపకణ్డే ‘‘చతుసముట్ఠానిక’’న్తి వుత్తత్తా కమ్మసముట్ఠానం రాగచిత్తాభావా న ముచ్చతీతి వా రాగపచ్చయే సతి కమ్మసముట్ఠానం హోతీతి వా విచారేత్వా గహేతబ్బం కథావత్థునా చ.

౩౬౨. అగ్గళగుత్తియేవ పమాణన్తి ఇమేహి చతూహి నిక్ఖేపకారణేహి ఠపేన్తేన అగ్గళగుత్తివిహారేయేవ ఠపేతుం వట్టతీతి అధిప్పాయో.

సఙ్ఘికచీవరుప్పాదకథావణ్ణనా

౩౬౩. నో చే అత్థతం హోతి ‘‘ఏకం చీవరమాస’’న్తి న వత్తబ్బం. కస్మా? ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తస్సేవ తాని చీవరాని యావ చీవరమాసా’’తి వచనస్స అభావతో, తస్మా అనత్థతకథినస్స అననుఞ్ఞాతన్తి చే? న, హేట్ఠా అనుఞ్ఞాతత్తా, తతో లీనత్థదీపనత్థమిధ తథా వుత్తత్తా చ. హేట్ఠా హి ‘‘అకాలచీవరం నామ అనత్థతే కథినే ఏకాదసమాసే ఉప్పన్నం, అత్థతే కథినే సత్తమాసే ఉప్పన్నం, కాలేపి ఆదిస్స దిన్నం, ఏతం అకాలచీవరం నామా’’తి (పారా. ౫౦౦) వచనతో అనత్థతకథినానం ఏకచీవరమాసే ఉప్పన్నం, తేసంయేవ హోతీతి సిద్ధం, తస్మా ఇధ తం అవత్వా ఏకోపి తయో గణపూరకే లభిత్వా కథినం అత్థరితుం లభతీతి ఇమం లీనత్థం పకాసేతుం ‘‘యావ కథినస్స ఉబ్భారాయా’’తి వుత్తం. ఇతరథా అయమత్థో న ఞాయతి. ‘‘జానితబ్బో చ వినయధరేహీతి తథా వుత్తోతి అపరే’’తి వుత్తం. అత్థతం హోతి, పఞ్చ మాసే సబ్బం తస్సేవ భిక్ఖునో హోతీతి సమ్బన్ధో. అచ్చన్తసంయోగవసేన ఉపయోగవచనం. ‘‘ఇధ వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సా’’తి నియమితత్తా ‘‘వస్సావాసికం దేమా’’తి ఏత్థ చ ‘‘ఇధా’’తి అధికారత్తా తస్మిం వుత్తే లభతి. ‘‘పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తాతి చీవరకాలస్సాసన్నత్తా చ అనత్థతకథినానమ్పి వుత్థవస్సానఞ్చ అనుఞ్ఞాతట్ఠానత్తా ఏవ వుత్త’’న్తి అఞ్ఞతరస్మిం గణ్ఠిపదే లిఖితం. కేచి పన ‘‘యం పన ఇదం ‘ఇధ వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సా’తిఆదిం కత్వా యావ ‘అనాగతవస్సే’తి పదం, తావ పుచ్ఛిత్వా ‘కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’తి ఇదం పరతో ‘తత్ర సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతీ’తి ఇమస్స పరియోసానే ‘కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’తి లిఖితబ్బం. కస్మాతి చే? పరతో ‘చీవరమాసతో పట్ఠాయ యావ హేమన్తస్సా’తి వుత్తేన నిబ్బిసేసత్తా, తస్మా ఏవ ఏకచ్చేసు పణ్డితన్తి వదన్తీ’’తి వదన్తి. ఇధ పన ఇధ-సద్దేన విసేసితం, తత్థ నత్థి, తస్మా అఞ్ఞమఞ్ఞవిరోధో నత్థీతి గహేతబ్బం. ‘‘మయ్హిమాని చీవరాని పాపుణన్తీ’’తి వచనమేవాధిట్ఠానం, ఇదమేత్థ ఉక్కట్ఠవసేన వుత్తం. ‘‘మయ్హిమాని చీవరానీ’తి వుత్తేపి అధిట్ఠితమేవ హోతీ’’తి వుత్తం. ‘‘మయ్హిమానీ’తి వుత్తే తస్స చీవరాని నామ నత్థి, తస్మా ‘చీవరాని పాపుణన్తీ’తి వత్తబ్బమేవా’’తి వదన్తి. దుగ్గహితానీతి సఙ్ఘికానేవ హోన్తి. ‘‘గహితమేవ నామా’తి ఇమస్స ఇదం పత్తన్తి కిఞ్చాపి న విదితం, తే పన భాగా తేసం అత్థతో పత్తాయేవాతి అధిప్పాయో’’తి లిఖితం. ‘‘ఏకస్మిం అపతితే పున ఆగతా లభన్తీ’’తి వుత్తం.

ఉపనన్దసక్యపుత్తవత్థుకథావణ్ణనా

౩౬౪. ‘‘న, భిక్ఖవే, అఞ్ఞత్ర వస్సంవుత్థేనా’’తి చీవరసమయం ఉపాదాయ పటిక్ఖేపో కతో.ఏకస్మిం విహారే ‘‘రాజవిహారే వియ నానాపరివేణేసు వా ఇధ వా వుత్థా లభతూ’’తి వత్వా దిన్నం. ‘‘సత్తాహవారేన అరుణమేవ ఉట్ఠాపేతీతి ఏతం వచనమత్తమేవ ఏకవిహారే సత్తాహకిచ్చాభావా’’తి చ లిఖితం.

మతసన్తకకథావణ్ణనా

౩౬౯. భిక్ఖుస్సాతి భిక్ఖుస్మిం కాలంకతే. తత్థ ‘‘పత్తచీవరే’’తి పధానపరిక్ఖారదస్సనముఖేన సబ్బపరిక్ఖారనిదస్సనన్తి వేదితబ్బం. అధమ్మేన ఉప్పన్నఞ్చేతం హోతి, సఙ్ఘస్స కప్పియమేవ మతత్తాతి ఏకే. నోతి తక్కో పత్తచతుక్కే సబ్బథా అకప్పియపత్తనయవిరోధతో. అధమ్మేన ఉప్పన్నసేనాసనే చ వసతో అనాపత్తి. అఞ్ఞతరస్మిం ఆవాసే ద్వే భిక్ఖూ వసన్తి, తత్థ చేకో కాలంకతో, ఇతరో తస్స పరిక్ఖారం అపాపేత్వా తం థేయ్యచిత్తేన గణ్హాతి, సఙ్ఘసన్తకం గహితం హోతి, భణ్డగ్ఘేన కారేతబ్బో. అనావాసే గణ్హాతి, న కారేతబ్బో అస్సామికస్స గహితత్తా. మరణసమయే వత్తుం అసహన్తో చే చిత్తేనేవ దేతి, పుఞ్ఞం పసవతి, సఙ్ఘోవ తస్స సామీ. పరో వా అవిస్సాసికో సయమేవ గణ్హాతి, గహణం న రుహతి, థేయ్యచిత్తేన చే, భణ్డగ్ఘేన కారేతబ్బో. తస్స చ ఆవాసగతస్స కో సామీ. ‘‘సఙ్ఘో సామీ’’తి వచనతో సఙ్ఘేన బలక్కారేన సో వారేతబ్బోతి ఏకే. జీవమానకాలే గహితత్తా న సఙ్ఘో సామీతి ఏకే. సామికో చే సయం పస్సిత్వా అచ్ఛిన్దితుం లభతి, సఙ్ఘోపి లభతి సామిఠానే ఠితత్తాతి ఇతరే, విచారేత్వా గహేతబ్బం.

మతకస్స హిరఞ్ఞాదిఅకప్పియభణ్డం హోతి. ఉగ్గహితఞ్చేతం హోతి, ఉగ్గహితే వుత్తనయేన పటిపజ్జితబ్బం. ధమ్మేన ఉప్పన్నం చే, కప్పియకారకో ఆచిక్ఖితబ్బో. దాసో చే గహితో హోతి, న సఙ్ఘో సామీ, ఆరామికో చే, సఙ్ఘో సామీ. గావీమహింసీఆదయో హోన్తి, ఆవాసగతానం సఙ్ఘో సామీ, అనావాసగతానం న సఙ్ఘో సామీ. సఙ్ఘో చే ఆవాసం ఆనేత్వా అత్తనో సన్తకం కత్వా పచ్ఛా సమీపే బహిసీమాయ ఠపేతి, కారకసఙ్ఘో సామీ, తథా ఆరామికే. మతకస్స పరిక్ఖారో నిక్ఖేపవసేన ఠపితో హోతి, ఏసోవ సామీ. మహగ్ఘో చే హోతి, సేసస్స సఙ్ఘో సామీ. ‘‘కేనచి గిలానుపట్ఠాకేనా’’తి వత్తబ్బక్కమో ఏతేన దస్సితో. పున ఉపట్ఠాకానం బహుభావే సతి సబ్బేసం దాతబ్బకమ్మం దస్సేన్తేన భగవతా కమ్మవాచాయం ‘‘గిలానుపట్ఠాకాన’’న్తి వుత్తం. సామణేరవారే ‘‘చీవర’’న్తి పాఠో. ‘‘ఇమం తుయ్హం దేమి దదామి దజ్జామి ఓణోజేమి పరిచ్చజామి విస్సజ్జామి నిస్సజ్జామీ’తి వా ‘ఇత్థన్నామస్స దేమి…పే… నిస్సజ్జామీ’తి వా వదతి, ‘సమ్ముఖా వా పరమ్ముఖా వా వుత్తే దిన్నంయేవ హోతీ’తి దానలక్ఖణస్స చ ‘తుయ్హం గణ్హాహీ’తి వుత్తే ‘మయ్హం గణ్హామీ’తి వదతి, ‘సుదిన్నం సుగ్గహితఞ్చా’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౬౯) గహణలక్ఖణస్స చ వుత్తత్తా ‘మమ సన్తకం తవ చ మమ చ హోతూ’తి ఏవమాదివచనేన సమానపరిక్ఖారం కాతుం వట్టతీతి ఆచరియా’’తి లిఖితం.

అనుగణ్ఠిపదే పన అతీవ పపఞ్చం కత్వా పున ‘‘ఇదమేత్థ ఆచరియానం సన్నిట్ఠానం – సచేసమ్బహులా, ద్వే వా సమానపరిక్ఖారం కత్తుకామా హోన్తి, తే సబ్బే అత్తనో సన్తకం వత్తమానం ఉప్పజ్జనకేన సద్ధిం పేసలస్స ఏకస్స పరిచ్చజన్తి, సో పున తేసమేవ పరిచ్చజతి, ఏత్తావతా తే సమానపరిక్ఖారికా హోన్తీతి. ఇదం సమానపరిక్ఖారలక్ఖణం పాళిఆదీసు వుత్తలక్ఖణేయేవ పతనతో అచలప్పత్తం హోతి, తథాపి పోరాణవిధిం అజ్ఝోత్థరిత్వా వత్తనతో పటిసేధేతబ్బో, ఆచరియానం మతానుసారేన కాతబ్బం కాతుకామేనాతి అపరే’’తి వుత్తం, ‘‘వస్సంవుత్థసామణేరో పఞ్చసు సిక్ఖాపదేసు ఏకం అతిక్కమిత్వా పున గహితో లాభం న లభతి, అన్తిమవత్థుం అజ్ఝాపన్నో నామ హోతీ’’తి వదన్తి.

వస్సంవుత్థానంఅనుప్పన్నచీవరకథావణ్ణనా

౩౭౫. ఉప్పన్నే చీవరే అభాజితే పక్కమతీతి ఏత్థ ‘‘సఙ్ఘేన తత్రుప్పాదతో ఏకేకస్స భిక్ఖునో ఏత్తకం వస్సావాసికం దాతుం సఙ్ఘస్స రుచ్చతీ’’తి సావితేపి విబ్భమతి, తతో న లభతి, పున పబ్బజిత్వా ఉపసమ్పజ్జిత్వా చీవరభాజనం సమ్భావేన్తోపి న లభతియేవ పుబ్బపకతితో భట్ఠత్తా. అథ పాపితే విబ్భమతి, లభతీ’’తి చ వుత్తం.

సఙ్ఘేభిన్నేచీవరుప్పాదకథావణ్ణనా

౩౭౬. పరసముద్దేతి జమ్బుదీపే.

అట్ఠచీవరమాతికాకథావణ్ణనా

౩౭౯. యస్మా అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానం దుబ్బిజానం, తస్మా ‘‘అపిచా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ధువసన్నిపాతట్ఠానమ్పి పరియన్తగతమేవ గహేతబ్బం. ‘‘మహాపచ్చరియం పన భిక్ఖూసుపి…పే… పాపుణాతీతి ‘ఉపచారసీమాయ దేమా’తి ఏవం దిన్నమేవ సన్ధాయా’’తి లిఖితం. ‘‘సమానసంవాసకసీమాయా’’తి వుత్తే ఖణ్డసీమాదీసు ఠితానం న పాపుణాతి తాసం విసుం సమానసంవాసకసీమత్తా. సమానసంవాసకఅవిప్పవాససీమానం ఇదం నానత్తం – ‘‘అవిప్పవాససీమాయ దమ్మీ’’తి దిన్నం గామట్ఠానం న పాపుణాతి. కస్మా? ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చా’’తి వుత్తత్తా. ‘‘సమానసంవాసకసీమాయా’’తి దిన్నం పన యస్మిం ఠానే అవిప్పవాససీమా అత్థి, తత్థ ఠితానం, ఇతరత్ర ఠితానఞ్చ పాపుణాతి. ‘‘ఖణ్డసీమాయం ఠత్వా ‘సీమట్ఠకసఙ్ఘస్స దమ్మీ’తి వుత్తే ఉపచారసీమాయ ఏవ పరిచ్ఛిన్దిత్వా దాతబ్బ’’న్తి వుత్తం. ‘‘అవిప్పవాససీమాయ దేమా’’తి ఖణ్డసీమాయం ఠత్వా దిన్నే తత్థేవ పాపుణాతీతి కేచి. యోజనసతమ్పి పూరేత్వా నిసీదన్తీతి ఏత్థ విహారూపచారే హత్థపాసేన, బహిగామాదీసు ద్వాదసహత్థేన ఉపచారోతి ఏకే. ‘‘ఇమస్మిం విహారే సఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తే ఏకాబద్ధా హుత్వాపి పరిక్ఖేపపరిక్ఖేపారహట్ఠానం అతిక్కమిత్వా ఠితానం న పాపుణాతీతి ఏకే. ‘‘భిక్ఖునివిహారతో బహి యత్థ కత్థచి ఠత్వా ‘సఙ్ఘస్సా’తి వుత్తే భిక్ఖుసఙ్ఘోవ సామీ’’తి వదన్తి. ఏకోపి గన్త్వాతి ఏత్థ సబ్బేసం వా పాపేత్వా గన్తబ్బం, ఆనేత్వా వా పాపేతబ్బం, ఇతరథా గతస్స న పాపుణాతి. సమానలాభకతికా మూలావాసే సతి సియా, మూలావాసవినాసేన కతికాపి వినస్సతి. సమానలాభవచనం సతి ద్వీసు, బహూసు వా యుజ్జతి. తేనేవ ఏకస్మిం అవసిట్ఠే యుజ్జతీతి నో మతి.

‘‘తావకాలికకాలేన, మూలచ్ఛేదవసేన వా;

అఞ్ఞేసం కమ్మం అఞ్ఞస్స, సియా నావాససఙ్గమో’’తి. –

ఆచరియో.

సబ్బత్థ దిన్నమేవాతి ‘‘సమానభాగోవ హోతీ’’తి వదన్తి. ‘‘ఏకమేకం అమ్హాకం పాపుణాతీతి చే వదతి, వట్టతీ’’తి వదన్తి విభాగస్స కతత్తా. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చీవరే దిన్నే పంసుకూలికానం న వట్టతీ’’తి వదన్తి. ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తే ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్సా’’తి అవుత్తత్తా భిక్ఖునిసఙ్ఘేన మిస్సితత్తా, తత్థ అపరియాపన్నత్తా చ పుగ్గలో విసుం లభతి. ఏవం సన్తే ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స చ దమ్మీ’’తి వుత్తేపి ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స దిన్నమేవ హోతీ’’తి ఇమినా విరుజ్ఝతీతి చే? న విరుజ్ఝతి, తం ద్విన్నం సఙ్ఘానం దిన్నభావమేవ దీపేతి, న ఉభతోసఙ్ఘపఞ్ఞత్తిం, తస్మా ఏవ ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి వారో న వుత్తో. అథ వా అట్ఠకథావచనమేవ పమాణం, న విచారణాతి ఏకే. యస్మా ఏకో అద్ధానాదియకో వియ దువిధో న హోతి, తస్మా ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన ఏకో భిక్ఖు న గహితోతి. ‘‘సబ్బావాసస్స చ చేతియస్స చ ధమ్మస్స చా’తి వుత్తే సబ్బవిహారేసు చేతియధమ్మానం ఏకేకస్స భిక్ఖునో భాగో దాతబ్బో’’తి వదన్తి. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ చేతియస్స చా’’తి వుత్తే న విరుజ్ఝతీతి చే? న, తత్థ ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తత్తా, ఇధ విహారేన ఘటితత్తా చ తమ్హి తమ్హి విహారే ఏకభాగం లభితబ్బమేవాతి పరిహరన్తి. అత్తనో పాపేత్వాతి వికాలే అపరిభోగత్తా సకలోపి వట్టేయ్యాతి చే? ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స హరా’’తి వుత్తత్తా, తేన ‘‘హరామీ’’తి గహితత్తా చ న వట్టతి. పచ్ఛిమవస్సంవుత్థానమ్పీతి ఏత్థ అపి-సద్దో అవధారణత్థో, పచ్ఛిమవస్సంవుత్థానమేవాతి అత్థో, ఇతరథా సముచ్చయత్థే గహితే ‘‘లక్ఖణఞ్ఞూ వదన్తీ’’తి వచనం నిరత్థకం సియా. కస్మాతి ఆరభిత్వా పపఞ్చం కరోన్తి. కిం తేన, పరతో ‘‘చీవరమాసతో పట్ఠాయ…పే… అతీతవస్సంవుత్థానమేవ పాపుణాతీ’’తి ఇమినా సిద్ధత్తా న విచారితం, తేన వుత్తం ‘‘లక్ఖణఞ్ఞూ’’తి అచలవసేన. సచే పన బహిఉపచారసీమాయ ఠితో…పే… సమ్పత్తానం సబ్బేసం పాపుణాతీతి యత్థ కత్థచి వుత్థవస్సానన్తి అధిప్పాయో ‘‘యత్థ కత్థచి వుత్థవస్సానం సబ్బేసం సమ్పత్తానం పాపుణాతీ’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా) కఙ్ఖావితరణియం వుత్తత్తా. గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ వుత్తే పన యస్మా అనన్తరాతీతం హేమన్తం ఏవ వుత్థా నామ హోన్తి, న వస్సం, తస్మా ‘‘మాతికా ఆరోపేతబ్బా’’తి వుత్తం. యే వా థేరేహి పేసితా, తేసం పాపుణాతీతి కిర అత్థో.

చీవరక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.