౬. భేసజ్జక్ఖన్ధకవణ్ణనా

పఞ్చభేసజ్జాదికథావణ్ణనా

౨౬౦. ‘‘యం భేసజ్జఞ్చేవ అస్సా’’తి పరతో ‘‘తదుభయేన భియ్యోసో మత్తాయ కిస్సా హోన్తీ’’తిఆదినా విరోధదస్సనతో నిదానానపేక్ఖం యథాలాభవసేన వుత్తన్తి వేదితబ్బం. యథానిదానం కస్మా న వుత్తన్తి చే? తదఞ్ఞాపేక్ఖాధిప్పాయతో. సబ్బబుద్ధకాలేపి హి సప్పిఆదీనం సత్తాహకాలికభావాపేక్ఖాతి తథా వచనేన భగవతో అధిప్పాయో, తేనేవ ‘‘ఆహారత్థఞ్చ ఫరేయ్య, న చ ఓళారికో ఆహారో పఞ్ఞాయేయ్యా’’తి వుత్తం. తథా హి కాలే పటిగ్గహేత్వా కాలే పరిభుఞ్జితున్తి ఏత్థ చ కాలపరిచ్ఛేదో న కతో. కుతోయేవ పన లబ్భా తదఞ్ఞాపేక్ఖాధిప్పాయో భగవతో మూలభేసజ్జాదీని తాని పటిగ్గహేత్వా యావజీవన్తి కాలపరిచ్ఛేదో. యం పన ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తాని పఞ్చ భేసజ్జాని కాలే పటిగ్గహేత్వా కాలే పరిభుఞ్జితు’’న్తి వచనం, తం ‘‘సన్నిధిం కత్వా అపరాపరస్మిం దివసే కాలే ఏవ పరిభుఞ్జితుం అనుజానామీ’’తి అధిప్పాయతో వుత్తన్తి వేదితబ్బం. అఞ్ఞథా అతిసయత్తాభావతో ‘‘యం భేసజ్జఞ్చేవ అస్సా’’తిఆది వితక్కుప్పాదో న సమ్భవతి. పణీతభోజనానుమతియా పసిద్ధత్తా ఆబాధానురూపసప్పాయాపేక్ఖాయ వుత్తానీతి చే? తఞ్చ న, భియ్యోసో మత్తాయ కిసాదిభావాపత్తిదస్సనతో. యథా ‘‘ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయ ఫాణిత’’న్తి వుత్తం, తథా ‘‘నవనీతం ఉపాదాయ సప్పి’’న్తి వత్తబ్బతో నవనీతం విసుం న వత్తబ్బన్తి చే? న, విసేసదస్సనాధిప్పాయతో. యథా ఫాణితగ్గహణేన సిద్ధేపి పరతో ఉచ్ఛురసో విసుం అనుఞ్ఞాతో ఉచ్ఛుసామఞ్ఞతో గుళోదకట్ఠానే ఠపనాధిప్పాయతో. తథా నవనీతే విసేసవిధిదస్సనాధిప్పాయతో నవనీతం విసుం అనుఞ్ఞాతన్తి వేదితబ్బం. విసేసవిధి పనస్స భేసజ్జసిక్ఖాపదట్ఠకథావసేన వేదితబ్బం. వుత్తఞ్హి తత్థ ‘‘పచిత్వా సప్పిం కత్వా పరిభుఞ్జితుకామేన అధోతమ్పి పచితుం వట్టతీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౨). తత్థ సప్పి పక్కావ హోతి, నాపక్కా. తథా ఫాణితమ్పి. నవనీతం అపక్కమేవ.

ఏత్థాహ – నవనీతం వియ ఉచ్ఛురసోపి సత్తాహకాలికపాళియం ఏవ వత్తబ్బోతి? న వత్తబ్బో. కస్మా? సత్తాహకాలికపాళియం వుత్తే ఉచ్ఛురసో గుళాపదేసేన యథా అగిలానస్స ఫాణితం పటిసిద్ధం, తథా ఉచ్ఛురసోపీతి ఆపజ్జతి, అవుత్తే పన గుళం వియ సో ఫాణితసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి. ఇధ అవత్వా పచ్ఛా వచనేన గుళోదకట్ఠానేవ ఠపితో హోతి. తదత్థమేవ పచ్ఛాభత్తం వట్టనకపానకాధికారే వుత్తో, తస్మా ఏవ యామకాలికోతి చే? న, అట్ఠకథావిరోధతో. న ఉపాదాయత్థస్స నిస్సయత్థత్తాతి చే? కిం వుత్తం హోతి – ‘‘ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయ ఉచ్ఛువికతి ఫాణితన్తి వేదితబ్బా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) యదేతం నిస్సగ్గియట్ఠకథావచనం, తత్థ ‘‘ఉపాదాయా’’తి ఇమస్స నిస్సాయ పచ్చయం కత్వాతి అత్థోతి. న, పరతో అపరకిరియాయ అదస్సనతో. యథా ‘‘చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చా’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౨౦౪, ౪౦౦; ౩.౪౨౧, ౪౨౫; సం. ని. ౨.౪౩) ‘‘పటిచ్చా’’తి ఇమస్స ఉస్సుక్కవచనస్స ‘‘ఉప్పజ్జతీ’’తి అపరకిరియా దిస్సతి, న తథా ‘‘ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయా’’తి ఏత్థ అపరకిరియా దిస్సతీతి. అయుత్తమేతం తత్థ తదభావేపి సిద్ధత్తా. యథా ‘‘చత్తారో చ మహాభూతా చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయ రూప’’న్తి (ధ. స. ౫౮౪) ఏత్థ అపరకిరియాయ అభావేపి ఉస్సుక్కవచనం సిద్ధం, తథా ఏత్థాపి సియాతి? న, తత్థ పాఠసేసాపేక్ఖత్తా. యథా చత్తారో మహాభూతా ఉపాదాయ వుత్తం, పవత్తకం వా రూపన్తి ఇమం పాఠసేసం సా పాళి అపేక్ఖతి, న తథా ఇదం అట్ఠకథావచనం కఞ్చి పాఠం అపేక్ఖతి. పరిపుణ్ణవాదినో హి అట్ఠకథాచరియా. సఞ్ఞాకరణమత్తం వా తస్స రూపస్స. ‘‘అత్థి రూపం ఉపాదాయా’’తిఆదీసు (ధ. స. ౫౮౪) హి సఞ్ఞాకరణమత్తం, ఏవమిధాపీతి వేదితబ్బం. ఇధ పన ‘‘ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయా’’తి ఉచ్ఛురసం ఆదిం కత్వా, తతో పట్ఠాయాతి అత్థో, తస్మా ‘‘ఉచ్ఛురసేన సంసట్ఠం భత్తం అగిలానో భిక్ఖు విఞ్ఞాపేత్వా భుఞ్జన్తో పణీతభోజనసిక్ఖాపదేన కారేతబ్బో, భిక్ఖునీ పాటిదేసనియేనా’’తి వుత్తం, తం అయుత్తన్తి ఏకే. తే విసేసహేతునో అభావం దస్సేత్వా పఞ్ఞాపేతబ్బా.

ఏత్తావతా ‘‘ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయాతి ఉచ్ఛురసం ఆదిం కత్వా’’తిఆదీనం పదానం అత్థం మిచ్ఛా గహేత్వా యది ‘‘ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయా’’తి వచనేన ఉచ్ఛురసో ఫాణితం సియా, ‘‘అపక్కా వా’’తి వచనం నిరత్థకం అపక్కవచనేన ఉచ్ఛురసస్స గహితత్తా. అథ ‘‘పక్కా వా’’తి వచనేన ఉచ్ఛురసో ఫాణితన్తి సిద్ధం, ‘‘ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయా’’తి వచనం నిరత్థకన్తి ఉత్తరం వుత్తం, తం అనుత్తరన్తి సాధితం హోతి. సో చేతేహి అపక్కా వాతి సామం భిక్ఖునా అపక్కా వా. అవత్థుకపక్కా వాతి భిక్ఖునావ సామం వినా వత్థునా పక్కా వాతి అత్థో. తస్మా అఞ్ఞథా ‘‘సవత్థుకపక్కా వా’’తి చ వత్తబ్బన్తి అత్థో దస్సితో, సో దుట్ఠు దస్సితో. కస్మా? మహాఅట్ఠకథాయం ‘‘ఝామఉచ్ఛుఫాణితం వా కోట్టితఉచ్ఛుఫాణితం వా పురేభత్తమేవ వట్టతీ’’తి వుత్తత్తా, ‘‘సవత్థుకపక్కా వా’’తి వచనస్స చ లద్ధివిరోధతో అవుత్తత్తా. ‘‘మహాపచ్చరియం పన ‘ఏతం సవత్థుకపక్కం వట్టతి నో వట్టతీ’తి పుచ్ఛం కత్వా ‘ఉచ్ఛుఫాణితం పచ్ఛాభత్తం నో వట్టనకం నామ నత్థీ’తి వుత్తం, తం యుత్త’’న్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) వుత్తత్తా చ సవత్థుకపక్కా వాతి అత్థో చ వుత్తోయేవ హోతి, తస్మా దుద్దస్సితోతి సిద్ధం. ఆహారత్థన్తి ఆహారపయోజనం. ఆహారకిచ్చం యాపనన్తి అత్థోతి చ.

౨౬౨. తేలపరిభోగేనాతి సత్తాహకాలికపరిభోగేన.

౨౬౩. సతి పచ్చయేతి ఏత్థ సతిపచ్చయతా గిలానాగిలానవసేన ద్విధా వేదితబ్బా. వికాలభోజనసిక్ఖాపదస్స హి అనాపత్తివారే యామకాలికాదీనం తిణ్ణమ్పి అవిసేసేన సతిపచ్చయతా వుత్తా. ఇమస్మిం ఖన్ధకే ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స గుళం, అగిలానస్స గుళోదకం, అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స లోణసోవీరకం, అగిలానస్స ఉదకసమ్భిన్న’’న్తి వుత్తం. తస్మా సిద్ధం సతిపచ్చయతా గిలానాగిలానవసేన దువిధాతి. అఞ్ఞథా అసతి పచ్చయే గుళోదకాదీసు ఆపజ్జతి. తతో చ పాళివిరోధో.

పిట్ఠేహీతి పిసితతేలేహి. కోట్ఠఫలన్తి కోట్ఠరుక్ఖస్స ఫలం. ‘‘మదనఫలం వా’’తి చ లిఖితం. హిఙ్గుజతు నామ హిఙ్గురుక్ఖస్స దణ్డపల్లవపవాళపాకనిప్ఫన్నా. హిఙ్గుసిపాటికా నామ తస్స మూలసాఖపాకనిప్ఫన్నా. తకం నామ తస్స రుక్ఖస్స తచపాకోదకం. తకపత్తీతి తస్స పత్తపాకోదకం. తకపణ్ణీతి తస్స ఫలపాకోదకం. అథ వా ‘‘తకం నామ లాఖా. తకపత్తీతి కిత్తిమలోమలాఖా. తకపణ్ణీతి పక్కలాఖా’’తి లిఖితం. ఉబ్భిదం నామ ఊసపంసుమయం.

౨౬౪. ఛకణం గోమయం. పాకతికచుణ్ణం నామ అపక్కకసావచుణ్ణం, తేన ‘‘ఠపేత్వా గన్ధచుణ్ణం సబ్బం వట్టతీ’’తి వదన్తి. చాలితేహీతి పరిస్సావితేహి.

౨౬౫. నానాసమ్భారేహి కతన్తి నానోసధేహి.

గుళాదిఅనుజాననకథావణ్ణనా

౨౭౪. సామం పక్కం సమపక్కన్తి దువిధం వియ దీపేతి, తస్మా ఖీరాదీసు ఉణ్హమత్తమేవ పాకో. తేన ఉత్తణ్డులాదిసమానా హోన్తి.

౨౭౬-౮. ‘‘బుద్ధప్పముఖ’న్తి ఆగతట్ఠానే ‘భిక్ఖుసఙ్ఘో’తి అవత్వా ‘సఙ్ఘో’తి వుచ్చతి భగవన్తమ్పి సఙ్గహేతు’’న్తి వదన్తి. నాగోతి హత్థీ.

౨౭౯. సమ్బాధేతి వచ్చమగ్గే భిక్ఖుస్స భిక్ఖునియా చ పస్సావమగ్గేపి అనులోమతో. దహనం పటిక్ఖేపాభావా వట్టతి. సత్థవత్తికమ్మానులోమతో న వట్టతీతి చే? న, పటిక్ఖిత్తపటిక్ఖేపా, పటిక్ఖిపితబ్బస్స తప్పరమతాదీపనతో, కిం వుత్తం హోతి? పుబ్బే పటిక్ఖిత్తమ్పి సత్థకమ్మం సమ్పిణ్డేత్వా పచ్ఛా ‘‘న, భిక్ఖవే…పే… థుల్లచ్చయస్సా’’తి ద్విక్ఖత్తుం సత్థకమ్మస్స పటిక్ఖేపో కతో. తేన సమ్బాధస్స సామన్తా ద్వఙ్గులం పటిక్ఖిపితబ్బం నామ. సత్థవత్తికమ్మతో ఉద్ధం నత్థీతి దీపేతి. కిఞ్చ భియ్యో పుబ్బే సమ్బాధేయేవ సత్థకమ్మం పటిక్ఖిత్తం, పచ్ఛా సమ్బాధస్స సామన్తా ద్వఙ్గులమ్పి పటిక్ఖిత్తం, తస్మా తస్సేవ పటిక్ఖేపో, నేతరస్సాతి సిద్ధం. ఏత్థ ‘‘సత్థం నామ సత్థహారకం వాస్స పరియేసేయ్యా’’తిఆదీసు వియ యేన ఛిన్దతి, తం సబ్బం. తేన వుత్తం ‘‘కణ్టకేన వా’’తిఆది. ఖారదానం పనేత్థ భిక్ఖునివిభఙ్గే పసాఖే లేపముఖేన అనుఞ్ఞాతన్తి వేదితబ్బం. ఏకే పన ‘‘సత్థకమ్మం వా’’తి పాఠం వికప్పేత్వా వత్థికమ్మం కరోన్తి. ‘‘వత్థీ’’తి కిర అగ్ఘికా వుచ్చతి. తాయ ఛిన్దనం వత్థికమ్మం నామాతి చ అత్థం వణ్ణయన్తి, తే ‘‘సత్థహారకం వాస్స పరియేసేయ్యా’’తి ఇమస్స పదభాజనీయం దస్సేత్వా పటిక్ఖిపితబ్బా. అణ్డవుడ్ఢీతి వాతణ్డకో. ఆదానవత్తీతి ఆనహవత్తి.

మనుస్సమంసపటిక్ఖేపకథావణ్ణనా

౨౮౦. ‘‘న, భిక్ఖవే, మనుస్సమంసం…పే… థుల్లచ్చయస్సా’’తి వుత్తత్తా, ‘‘న చ, భిక్ఖవే, అప్పటి…పే… దుక్కటస్సా’’తి చ వుత్తత్తా అప్పటివేక్ఖణదుక్కటఞ్చ థుల్లచ్చయఞ్చాతి ద్వే ఆపజ్జతి, తస్మా కప్పియమంసేపి అప్పటివేక్ఖణపచ్చయా దుక్కటమేవ. కేచి ‘‘మంసభావం జానన్తోవ ఆపజ్జతి. పూవాదీసు అజానన్తస్స కా పచ్చవేక్ఖణా’’తి వదన్తి. అజానన్తోపి ఆపజ్జతి సామఞ్ఞేన వుత్తత్తాతి కేచి.

హత్థిమంసాదిపటిక్ఖేపకథావణ్ణనా

౨౮౧. ఇమేసం …పే… సబ్బం న వట్టతీతి ఇదం దసన్నమ్పి మనుస్సమంసాదీనం అకప్పియభావమత్తపరిదీపనవచనం, నాపత్తివిభాగదస్సనవచనం. యం కిఞ్చి ఞత్వా వా అఞత్వా వా ఖాదన్తస్స ఆపత్తియేవాతి ఇదమ్పి అనియమితవచనమేవ ‘‘అయం నామ ఆపత్తీ’’తి అవుత్తత్తా. తదుభయమ్పి హేట్ఠా మనుస్సాదీనం మంసాదీసు థుల్లచ్చయదుక్కటాపత్తియో హోన్తీతి గహితనయేహి అధిప్పాయో జానితుం సక్కాతి ఏవం వుత్తం. తత్రాయం అధిప్పాయో – యస్మా ఏతేసం మనుస్సాదీనం మంసాదీని అకప్పియాని, తస్మా మనుస్సానం మంసాదీసు థుల్లచ్చయాపత్తి. సేసానం సబ్బత్థ దుక్కటాపత్తీతి. పాఠేయేవ హి లోహితాదిం మంసగతికం కత్వా ‘‘న, భిక్ఖవే, మనుస్సమంసం…పే… థుల్లచ్చయస్సా’’తి వుత్తం. తత్థేవ హత్థాదీనం మంసాదీసుపి దుక్కటాపత్తి పఞ్ఞత్తా. తేన వుత్తం సీహళట్ఠకథాయం ‘‘మనుస్సమంసే వా కేసే వా నఖే వా అట్ఠిమ్హి వా లోహితే వా థుల్లచ్చయమేవా’’తి వుత్తం. ఇమినా ఏవ –

‘‘అట్ఠిపి లోహితం చమ్మం, లోమమేసం న కప్పతీ’’తి. –

ఖుద్దసిక్ఖాగాథాపదస్స అత్థో చ అధిప్పాయో చ సువిఞ్ఞేయ్యోతి. పటిగ్గహణేతి ఏత్థ అనాదరియదుక్కటం వుత్తం. ‘‘ఉదకమనుస్సాదిమంసమ్పి న వట్టతీ’’తి వదన్తి. నాగరాజేన వుత్తాదీనవే సతిపి ఉజ్ఝాయనాధికారమేవ గహేత్వా ‘‘పటికూలతాయా’’తి వుత్తం.

యాగుమధుగోళకాదికథావణ్ణనా

౨౮౩. యథాధమ్మో కారేతబ్బోతి ఇదం సఙ్గీతికారకవచనం. న హి భగవా తమేవ సిక్ఖాపదం ద్విక్ఖత్తుం పఞ్ఞపేసి, ఏవం ఏవరూపేసూతి ఏకే. పఠమపఞ్ఞత్తమేవ సన్ధాయ వుత్తం, తథాపి న చ తే భిక్ఖూ సాపత్తికా జాతా. కథం? పరమ్పరభోజనసిక్ఖాపదస్స అట్ఠుప్పత్తియా. ‘‘అపిచ మయం కాలస్సేవ పిణ్డాయ చరిత్వా భుఞ్జిమ్హా’’తి వుత్తం. మాతికావిభఙ్గే (పాచి. ౨౨౭) చ ‘‘పరమ్పరభోజనం నామ పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరేన భోజనేన నిమన్తితో, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞం పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరం భోజనం భుఞ్జతి, ఏతం పరమ్పరభోజనం నామా’’తి వుత్తం, తస్మా అఞ్ఞం భోజనం నామ నిమన్తనతో లద్ధం యం కిఞ్చీతి సిద్ధం. యస్మా న భోజ్జయాగునిమన్తనతో లద్ధభోజనం, తస్మా ‘‘ఏత్థ అనాపత్తీ’’తి తే భిక్ఖూ పరిభుఞ్జింసూతి. ఏత్థ ‘‘యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి వుత్తత్తా పన అఞ్ఞనిమన్తనతో లద్ధభోజనమేవ భుఞ్జన్తస్స ఆపత్తి, నేతరన్తి అనుఞ్ఞాతం. తతో పట్ఠాయ తస్స అనాపత్తివారే ‘‘నిచ్చభత్తే సలాకభత్తే పక్ఖికే ఉపోసథికే పాటిపదికే’’తి వుత్తం. పుబ్బే వేసాలియా పఞ్ఞత్తకాలే నత్థి, యది అత్థి, అట్ఠుప్పత్తిమాతికావిభఙ్గవిరోధో, తస్మా ‘‘అపిచ మయం కాలస్సేవ పిణ్డాయ చరిత్వా భుఞ్జిమ్హా’’తి అట్ఠుప్పత్తియం వుత్తత్తా, పదభాజనేపి ‘‘అఞ్ఞం పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరం భోజనం భుఞ్జతీ’’తి అవిసేసేన వుత్తత్తా చ పఠమం వా పచ్ఛా వా నిమన్తితం భోజనం ఠపేత్వా అనిమన్తితమేవ భుఞ్జన్తస్స ఆపత్తి, నేతరన్తి కిఞ్చాపి ఆపన్నం, ‘‘న, భిక్ఖవే, అఞ్ఞత్ర నిమన్తితేన అఞ్ఞస్స భోజ్జయాగు పరిభుఞ్జితబ్బా’’తి వుత్తత్తా పన పఠమనిమన్తితభోజనతో అఞ్ఞం పచ్ఛా లద్ధం నిమన్తితభోజనం, నిచ్చభత్తాదీని చ భుఞ్జన్తస్స ఆపత్తీతి ఆపజ్జమానం వియ జాతన్తి అనుపఞ్ఞత్తిప్పసఙ్గనివారణం, అనిమన్తనభోజనే ఆపత్తిప్పసఙ్గనివారణఞ్చ కరోన్తో, పఠమపఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదమేవ ఇమినా అత్థేన పరిణామేన్తో చ ‘‘యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి భగవా ఆహ, తస్మా తతో పట్ఠాయ పచ్ఛా నిమన్తనభోజనం భుఞ్జన్తస్సేవ ఆపత్తి. తేసు న నిచ్చభత్తాదీనీతి ఆపన్నం. తేనేవాయస్మా ఉపాలిత్థేరో తస్స అనాపత్తివారే ‘‘నిచ్చభత్తే’’తిఆదీని పఞ్చ పదాని పక్ఖిపిత్వా సఙ్గాయి. అధిప్పాయఞ్ఞూ హి తే మహానాగా, తస్మా పఠమమేవ యం భగవతా వుత్తం ‘‘పఞ్చ భోజనాని ఠపేత్వా సబ్బత్థ అనాపత్తీ’’తి వచనం, పచ్ఛాపి తం అనురక్ఖన్తేన అభోజనం మధుగోళకం అపరామసిత్వా భోజ్జయాగు ఏవ వుత్తాతి ఏవం ఆచరియో.

ఏత్థాహ – యథా పచ్ఛాలద్ధలేసేన థేరేన నిచ్చభత్తాదిపక్ఖేపో కతో, ఏవం కథినక్ఖన్ధకే పరమ్పరభోజనం పక్ఖిపిత్వా ‘‘అత్థతకథినానం వో, భిక్ఖవే, ఛ కప్పిస్సన్తీ’’తి కిమత్థం న వుచ్చన్తి? వుచ్చతే – యథావుత్తలేసనిదస్సనత్థం. అఞ్ఞథా ఇదం సిక్ఖాపదం వేసాలియం, అన్ధకవిన్దే చాతి ఉభయత్థ ఉపడ్ఢుపడ్ఢేన పఞ్ఞత్తం సియా. నో చే, సాపత్తికా భిక్ఖూ సియుం, న చ తే సాపత్తికా అప్పటిక్ఖిత్తేపి తేసం కుక్కుచ్చదస్సనతో. ‘‘తేన హి, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖూనం దేహీతి. భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా న పటిగ్గణ్హన్తీ’’తి హి వుత్తం. తేసఞ్హి ‘‘పరిభుఞ్జథా’’తి భగవతో ఆణత్తియా పరిభుత్తానమ్పి ‘‘ఓదిస్సకం ను ఖో ఇదం అమ్హాక’’న్తి విమతిప్పత్తానం విమతివినోదనత్థం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చా’’తి వుత్తం. ఏవమిధాపేతే పఞ్ఞత్తం పరమ్పరభోజనసిక్ఖాపదం ఓమద్దిత్వా పరమ్పరభోజనం కథం భుఞ్జిస్సన్తీతి. ఏత్థాహు కేచి ఆచరియా పరమ్పరభోజనసిక్ఖాపదేనేవ ‘‘అఞ్ఞస్స భోజనం న కప్పతీ’’తి జానన్తాపి ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యాగుఞ్చా’’తి విసుం అనుఞ్ఞాతత్తా ‘‘పటగ్గిదానమహావికటాది వియ కప్పతీ’’తి సఞ్ఞాయ భుఞ్జింసు. తేన వుత్తం ‘‘అపిచ మయం కాలస్సేవ భోజ్జయాగుయా ధాతా’’తిఆది, తం అయుత్తం తత్థ అట్ఠుప్పత్తిమాతికావిభఙ్గవిరోధేన అనాపత్తివారే నిచ్చభత్తాదీనం అసమ్భవప్పసఙ్గతో, భిక్ఖూనం సాపత్తికభావానతిక్కమనతో, మిచ్ఛాగాహహేతుప్పసఙ్గేన భగవతా అనుఞ్ఞాతప్పసఙ్గతో చ. తే హి భిక్ఖూ యస్మా భగవా కత్థచి వినయవసేన కప్పియమ్పి ‘‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్య’’న్తి (సం. ని. ౧.౧౯౪; సు. ని. ౮౧; మి. ప. ౪.౫.౯) పటిక్ఖిపతి, తస్మా భగవతో అధిప్పాయం పతి ‘‘కుక్కుచ్చాయన్తా న పటిగ్గణ్హన్తీ’’తి వుత్తం, సిక్ఖాపదం పతి భగవాపి అత్తనో అధిప్పాయప్పకాసనత్థమేవ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యాగుఞ్చా’’తి ఆహ. దురవగ్గాహో హి భగవతో అధిప్పాయో. తథా హి భారద్వాజస్స పాయాసం అభోజనేయ్యన్తి అకతవిఞ్ఞత్తిప్పసఙ్గతో పటిక్ఖిపి. ఆనన్దత్థేరేన విఞ్ఞాపేత్వా సజ్జితం తేకటులయాగుం పన ‘‘యదపి, ఆనన్ద, విఞ్ఞత్తం, తదపి అకప్పియ’’న్తి అవత్వా ‘‘యదపి, ఆనన్ద, అన్తోవుత్థ’’న్తిఆదిమేవాహ. తేన నో చే తం అన్తోవుత్థం కప్పతీతి అధిప్పాయదస్సనేన పణీతభోజనసూపోదనవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదాని ఉపత్థమ్భేతి భగవతోపి కప్పతి, పగేవ అమ్హాకన్తి.

౨౮౪. గిలానస్సేవ భగవతా గుళో అనుఞ్ఞాతోతి ‘‘యాని ఖో పన తాని గిలానానం భిక్ఖూనం పటిసాయనీయానీ’’తి (పారా. ౬౨౨) వచనవసేన వుత్తం, తేనేవ తే ఇధ పటిగ్గహణే కుక్కుచ్చాయింసు. ఇధ పన ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స గుళోదక’’న్తి వత్తబ్బే గుళాధికారత్తా పుబ్బే అనుఞ్ఞాతఞ్చ వత్వా అగిలానస్స గుళోదకం అనుఞ్ఞాతం, తేన గిలానేన సతి పచ్చయే గుళో పరిభుఞ్జితబ్బో, గుళోదకం అసతి పచ్చయేపి వట్టతీతి ఇమం విసేసం దీపేతి. తత్థ ‘‘గుళోదకం కాలికేసు సత్తాహకాలికం, భగవతా ఓదిస్సానుఞ్ఞాతత్తా సత్తాహాతిక్కమేన దుక్కట’’న్తి వదన్తి, తం న యుత్తం, ఉదకసమ్భిన్నత్తా సత్తాహకాలికభావం జహతి. ‘‘యథా అమ్బాది ఉదకసమ్భిన్నం యామకాలికం జాతం, తథా సత్తాహకాలికం జహిత్వా తదనన్తరే యావజీవికే ఠిత’’న్తి వదన్తి, తం యుత్తం, తఞ్చ భగవతా ఓదిస్సానుఞ్ఞాతత్తా పచ్చవేక్ఖణాభావే దోసో నత్థి. ‘‘గుళోదక’న్తి వుత్తత్తా ఉదకగతిక’’న్తి వదన్తి. యది ఉదకమిస్సం ఉదకగతికం హోతి, మధుపి సియా తం తథా అనుఞ్ఞాతత్తా. మా హోతు, అప్పటిగ్గహేత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం సియా ఉదకగతికత్తా, తఞ్చ న హోతి, ‘‘సబ్బత్థాపి ఉపపరిక్ఖిత్వా గహేతబ్బ’’న్తి అఞ్ఞతరస్మిం గణ్ఠిపదే వుత్తం.

౨౮౫. సుఞ్ఞాగారన్తి చతుత్థజ్ఝానం.

కప్పియభూమిఅనుజాననకథావణ్ణనా

౨౯౫. ఓరవసద్దన్తి మహాసద్దం. బహూహి సమ్పరివారేత్వాతి ఏత్థ ఏకేనాపి వట్టతి. ‘‘బహూసు ఏకస్సపి వచనేన సహ సియాతి వుత్త’’న్తి వదన్తి. ‘‘ఆమసిత్వా’’తి వుత్తత్తా అనామసితే న వట్టతి. ‘‘దోసో నత్థీ’’తి వచనేన సేసాపి అనుఞ్ఞాతా. ‘‘భిత్తిఞ్చే ఉపసన్తే పచ్ఛా తం పూరేన్తి, తత్థ కాతుం న వట్టతి, పకతిభూమియంయేవ కాతుం వట్టతీ’’తి వదన్తి. తం ఉపరి అట్ఠకథాయం ‘‘ఇట్ఠకాదీహి కతాచయస్సా’’తిఆదినా విరుజ్ఝతి వియ. మత్తికాపిణ్డం వాతి ఏత్థ ‘‘అసతియా అనధిట్ఠితాయ సరితట్ఠానతో పట్ఠాయ చే ఉపరి అధిట్ఠితా, హేట్ఠా ఠితం భణ్డం అకప్పియం, ఉపరిట్ఠితమేవ కప్పియం, అయమేత్థ విసేసో’’తి వుత్తం. ఏత్థ కప్పియకుటి లద్ధుం వట్టతీతి ఏవంవిధే పున కాతబ్బాతి అత్థో. కప్పియకుటిం కాతుం దేమాతి ఏత్థ కప్పియకుటికిచ్చం కాతున్తి అధిప్పాయో. భోజనసాలా పన సేనాసనమేవ, తస్మా తత్థ కాతబ్బన్తి అపరే. ‘‘అకతేపి వట్టతీ’’తి వుత్తం.

‘‘ముఖసన్నిధి నామ భోజనకాలే సన్నిధీ’’తి లిఖితం. ముఖసన్నిధీతి తస్స నామం. ‘‘యది సన్నిధి హోతి, పాచిత్తియం భవేయ్య, ముఖసన్నిధి పన దుక్కటం, తస్మా సన్నిధి అనధిప్పేతా’’తి వుత్తం. ‘‘తస్స సన్తకం కత్వా’’తి వుత్తత్తా అనపేక్ఖవిస్సజ్జనం నాధిప్పేతం. చీవరవికప్పనే వియ కప్పియమత్తం ఞాతబ్బన్తి కేచి.

కేణియజటిలవత్థుకథావణ్ణనా

౩౦౦. ‘‘అత్తనా పటిగ్గహితం పురేభత్తమేవ పరిచ్చజిత్వా సామణేరాదీహి పానకం కత్వా దిన్నే పురేభత్తమేవ వట్టతి, న పచ్ఛాభత్తం సవత్థుకపటిగ్గహితత్తా’’తి వదన్తి, తత్థ పున పటిగ్గహణే నిద్దోసత్తా, పురేభత్తమేవ పటిగ్గహణస్స నిస్సట్ఠత్తా, అత్తనా చ అగ్గహితత్తా దోసో న దిస్సతి, ఉపపరిక్ఖిత్వా గహేతబ్బం. సాలూకా నామ కన్దా, ‘‘ఇతో కిఞ్చితక’’న్తి వోహరన్తి. ‘‘ఫారుసకన్తి గోళవిసయే ఏకో రుక్ఖో’’తి చ లిఖితం. ‘‘పక్కడాకరస’’న్తి విసేసితత్తా ‘‘అపక్కం వట్టతీ’’తి వుత్తం. కురున్దివచనేనపి సిద్ధమేవ. తణ్డులధోవనోదకమ్పి ధఞ్ఞరసో ఏవ. ‘‘నిక్కసటో ఉచ్ఛురసో సత్తాహకాలికో’’తి లిఖితం. సావిత్తీతి గాయత్తి. ఛన్దసోతి వేదస్స. ‘‘న, భిక్ఖవే, పబ్బజితేన అకప్పియే సమాదపేతబ్బ’న్తి వుత్తత్తా అనుపసమ్పన్నస్సాపి న కేవలం దససు ఏవ సిక్ఖాపదేసు, అథ ఖో యం భిక్ఖుస్స న కప్పతి, తస్మిమ్పీతి అధిప్పాయో’’తి వుత్తం.

౩౦౫. ద్వే పటా దేసనామేనేవాతి చీనపట్టసోమారపట్టాని. తీణీతి పత్తుణ్ణేన సహ తీణి. ఇద్ధిమయికం ఏహిభిక్ఖూనం నిబ్బత్తం. దేవదత్తియం అనురుద్ధత్థేరేన లద్ధం. ‘‘యామాతిక్కమే సన్నిధివసేన సత్తాహాతిక్కమే భేసజ్జసిక్ఖాపదవసేనా’’తి లిఖితం.

భేసజ్జక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.