౫. చమ్మక్ఖన్ధకవణ్ణనా

సోణకోళివిసవత్థుకథావణ్ణనా

౨౪౨. అసీతియా …పే… కారేతీతి ‘‘అసీతి గామికసహస్సాని సన్నిపాతాపేత్వా’’తి ఇమస్స కారణవచనం. తత్థ ‘‘గామానం అసీతియా సహస్సేసూ’’తి వత్తబ్బే ‘‘అసీతియా గామసహస్సేసూ’’తి వుత్తం. గామప్పముఖా గామికా, తేసం సహస్సాని. ‘‘కమ్మచిత్తీకతానీ’’తి ఉపచారేన వుత్తం. కమ్మపచ్చయఉతుసముట్ఠానే హి తేసం అఞ్జనవణ్ణభావో. ‘‘కేనచిదేవ కరణీయేనా’’తి వత్తబ్బే ‘‘కేనచిదేవా’’తి వుత్తం. ఏత్థ ఏవం-సద్దో ఓపమ్మే పవత్తతి. ఏవముపమానోపదేసపుచ్ఛావధారణపటిఞ్ఞాతఓపమ్మే. పురతో పేక్ఖమానానన్తి అనాదరత్థే సామివచనం. తతో పన భగవతో గన్ధకుటియా కవాటం సుబద్ధం పస్సిత్వా ఇచ్ఛితాకారకుసలతాయ ఇద్ధియా గన్త్వా కుటిం పవిసిత్వా ఆరోచేసి. విహారపచ్ఛాయాయన్తి విహారస్స వడ్ఢమానచ్ఛాయాయం. ‘‘అహో నూనాతి అహో మహన్తో’’తి లిఖితం. భగవతో సమ్బహులేహి సద్ధిం ఆహిణ్డనం ఆయస్మతో సోణస్స వీరియారమ్భనిదస్సనేన అనారద్ధవీరియానం ఉత్తేజనత్థం, ఏవం సుఖుమాలానం పాదరక్ఖణత్థం ఉపాహనా అనుఞ్ఞాతాతి దస్సనత్థఞ్చ.

సోణస్సపబ్బజ్జాకథావణ్ణనా

౨౪౩. తత్థ చ నిమిత్తం గణ్హాహీతి తేసం ఇన్ద్రియానం ఆకారం ఉపలక్ఖేహి.

౨౪౪. అధిముత్తో హోతీతి పటివిజ్ఝిత్వా పచ్చక్ఖం కత్వా ఠితో హోతి. నేక్ఖమ్మాధిముత్తోతిఆదీహి నిబ్బానం, అరహత్తఞ్చ వుత్తం. ‘‘తఞ్హి సబ్బకిలేసేహి నిక్ఖన్తత్తా ‘నేక్ఖమ్మ’న్తి చ గేహతో పవివిత్తత్తా ‘పవివేకో’తి చ బ్యాపజ్జాభావతో ‘అబ్యాపజ్జ’న్తి చ అరహత్తం ఉపాదానస్స ఖయన్తే ఉప్పన్నత్తా ‘ఉపాదానక్ఖయో’తి చ తణ్హాయ ఖయన్తే ఉప్పన్నత్తా ‘తణ్హక్ఖయో’తి చ సమ్మోహాభావతో ‘అసమ్మోహో’తి చ వుచ్చతీ’’తి వుత్తం. సబ్బేహి అరహత్తం వుత్తన్తి కేచి. సియా ఖో ఏవమస్సాతి కదాచి ఏవమస్స, అస్స వా ఆయస్మతో ఏవం సియా. పచ్చాగచ్ఛన్తో జానన్తో. కరణీయమత్తానన్తి అత్తనో. సో ఏవ వా పాఠో. నేక్ఖమ్మాధిముత్తోతి ఇమస్మింయేవ అరహత్తం కథితం. సేసేసు నిబ్బానన్తి కేచి. అసమ్మోహాధిముత్తోతి ఏత్థేవ నిబ్బానం. సేసేసు అరహత్తన్తి కేచి. ‘‘సబ్బేస్వేవేతేసు ఉభయమ్పీ’’తి వదన్తి. పవివేకఞ్చ చేతసో, అధిముత్తస్స, ఉపాదానక్ఖయస్స చాతి ఉపయోగత్థే సామివచనం. ఆయతనానం ఉప్పాదఞ్చ వయఞ్చ దిస్వా.

సబ్బనీలికాదిపటిక్ఖేపకథావణ్ణనా

౨౪౬. ‘‘రఞ్జనచోళకేన పుఞ్ఛిత్వా’’తి పాఠో. ‘‘ఖల్లకాదీని అపనేత్వా’తి వుత్తత్తా ద్వే తీణి ఛిద్దాని కత్వా వళఞ్జేతుం వట్టతీ’’తి వదన్తానం వాదో న గహేతబ్బో.

యానాదిపటిక్ఖేపకథావణ్ణనా

౨౫౪. ‘‘చతురఙ్గులాధికానీ’’తి వుత్తత్తా చతురఙ్గులతో హేట్ఠా వట్టతీతి ఏకే. ఉభతోలోహితకూపధానన్తి ఏత్థ ‘‘కాసావం పన వట్టతి, కుసుమ్భాదిరత్తమేవ న వట్టతీ’’తి లిఖితం.

సబ్బచమ్మపటిక్ఖేపాదికథావణ్ణనా

౨౫౫. కిస్స త్యాయన్తి కిస్స తే అయం.

౨౫౬. గిహివికతన్తి గిహీనం అత్థాయ కతం. ‘‘యత్థ కత్థచి నిసీదితుం అనుజానామీతి అత్థో’’తి లిఖితం. కిఞ్చాపి దీఘనికాయట్ఠకథాయం ‘‘ఠపేత్వా తూలికం సబ్బానేవ గోనకాదీని రతనపరిసిబ్బితాని వట్టన్తీ’’తి వుత్తం, అథ ఖో వినయపరియాయం పత్వా గరుకే ఠాతబ్బతో ఇధ వుత్తనయేనేవేత్థ అత్థో గహేతబ్బో. ‘‘తత్థ పన సుత్తన్తికదేసనాయ గహట్ఠాదీనమ్పి వసేన వుత్తత్తా తేసం సఙ్గణ్హనత్థం ఠపేత్వా ‘తూలికం…పే… వట్టన్తీ’తి వుత్తం వియ ఖాయతీతి అపరే’’తి వుత్తం.

౨౫౯. మిగమాతుకోతి తస్స నామం. వాతమిగోతి చ తస్స నామం. ‘‘కాళసీహో కాళముఖో కపీ’’తి లిఖితం. చమ్మం న వట్టతీతి యేన పరియాయేన చమ్మం వట్టిస్సతి, సో పరతో ఆవి భవిస్సతి. ‘‘అత్తనో పుగ్గలికవసేన పరిహారో పటిక్ఖిత్తో’’తి వుత్తం. ‘‘న, భిక్ఖవే, కిఞ్చి చమ్మం ధారేతబ్బ’’న్తి ఏత్తావతా సిద్ధే ‘‘న, భిక్ఖవే, గోచమ్మ’’న్తి ఇదం పరతో ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సబ్బపచ్చన్తిమేసు జనపదేసు చమ్మాని అత్థరణానీ’’తి ఏత్థ అనుమతిప్పసఙ్గభయా వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

చమ్మక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.