౯. దుతియఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౩౨. దుతియఉపక్ఖటేన కింపయోజనన్తి? నత్థి, కేవలం అట్ఠుప్పత్తివసేన పఞ్ఞత్తం భిక్ఖునియా రహోనిసజ్జసిక్ఖాపదం వియ. ఏవం సన్తే తన్తి అనారోపేతబ్బం భవేయ్య వినాపి తేన తదత్థసిద్ధితో, అనిస్సరత్తా, అనారోపేతుం అనుఞ్ఞాతత్తా చ. వుత్తఞ్హేతం ‘‘ఆకఙ్ఖమానో, ఆనన్ద, సఙ్ఘో…పే… సమూహనేయ్యా’’తి (దీ. ని. ౨.౨౧౬). ఇదం సబ్బమకారణం. న హి బుద్ధా అప్పయోజనం వాచం నిచ్ఛారేన్తి, పగేవ సిక్ఖాపదం, తేనేవాహ అట్ఠకథాయం ‘‘తఞ్హి ఇమస్స అనుపఞ్ఞత్తిసదిస’’న్తిఆది. అనుపఞ్ఞత్తి చ నిప్పయోజనా నత్థి, తంసదిసఞ్చేతం, న నిప్పయోజనన్తి దస్సితం హోతి, ఏవం సన్తే కో పనేత్థ విసేసోతి? తతో ఆహ ‘‘పఠమసిక్ఖాపదే ఏకస్స పీళా కతా, దుతియే ద్విన్నం, అయమేత్థ విసేసో’’తి. ఇమినా అత్థవిసేసేన కో పనఞ్ఞో అతిరేకత్థో దస్సితోతి? పోరాణగణ్ఠిపదే తావ వుత్తం ‘‘ఏకస్మిమ్పి వత్థుస్మిం ఉభిన్నం పీళా కాతుం వట్టతీతి అయమతిరేకత్థో దస్సితో’’తి. తేనేతం దీపేతి ‘‘న కేవలం పటిలద్ధచీవరగణనాయేవ ఆపత్తిగణనా, పీళితపుగ్గలసఙ్ఖాతవత్థుగణనాయపీ’’తి.

హోన్తి చేత్థ –

‘‘వత్థుతో గణనాయాపి, సియా ఆపత్తి నేకతా;

ఇతి సన్దస్సనత్థఞ్చ, దుతియూపక్ఖటం ఇధ.

‘‘కాయసంసగ్గసిక్ఖాయ, విభఙ్గే వియ కిన్తేతం;

ఏకిత్థియాపి నేకతా, ఆపత్తీనం పయోగతో’’తి.

అపిచేతం సిక్ఖాపదం తంజాతికేసు సిక్ఖాపదేసు సబ్బేసుపి గహేతబ్బవినిచ్ఛయస్స నయదస్సనప్పయోజనన్తి వేదితబ్బం. ఆహ చ –

‘‘అఞ్ఞాతికాయ బహుతాయ విమిస్సతాయ,

ఆపత్తియాపి బహుతా చ విమిస్సతా చ;

ఇచ్చేవమాదివిధిసమ్భవదస్సనత్థం,

సత్థా ఉపక్ఖటమిదం దుతియం అవోచా’’తి.

తస్సాయం సఙ్ఖేపతో అధిప్పాయపుబ్బఙ్గమా విచారణా – పురాణచీవరం ఏకమేవ భిక్ఖు భిక్ఖునీహి ద్వీహి, బహూహి వా ధోవాపేతి, భిక్ఖునిగణనాయ పాచిత్తియగణనా, తథా ద్విన్నం, బహూనం వా సాధారణం ఏకమేవ చీవరం అఞ్ఞత్ర పారివత్తకా పటిగ్గణ్హాతి, ఇధాపి తథా ద్విన్నం, బహూనం వా సాధారణమేకం విఞ్ఞాపేతి, విఞ్ఞత్తపుగ్గలగణనాయ ఆపత్తిగణనా. తథా అఞ్ఞేసుపి ఏవరూపేసు సిక్ఖాపదేసు నయో నేతబ్బో. అయం తావ బహుతాయ నయో. మిస్సతాయ పన ఞాతికాయ, అఞ్ఞాతికాయ చ ఏకం ధోవాపేతి, ఏకతో నిట్ఠాపనే ఏకం పాచిత్తియం. అథ ఞాతికా పఠమం థోకం ధోవిత్వా ఠితా, పున అఞ్ఞాతికా సుధోతం కరోతి, నిస్సగ్గియం. అథ అఞ్ఞాతికా పఠమం ధోవతి, పచ్ఛా ఞాతికా సుధోతం కరోతి, అఞ్ఞాతికాయ పయోగవసేన భిక్ఖునో దుక్కటమేవ. అఞ్ఞాతికాయ చ ఞాతికాయ చ అఞ్ఞాతికసఞ్ఞీ, వేమతికో, ఞాతికసఞ్ఞీ వా ధోవాపేతి, యథావుత్తనయేన నిస్సగ్గియదుక్కటాదిఆపత్తిభేదగణనా వేదితబ్బా. తథా అఞ్ఞాతికాయ చ ఞాతికాయ చ సన్తకం చీవరం ఉభోహి ఏకతో దియ్యమానం పటిగ్గణ్హన్తస్స, అఞ్ఞాతికాయ ఏవ హత్థతో పటిగ్గణ్హన్తస్స చ నిస్సగ్గియమేవ. అథ ఞాతికాయ అనాపత్తి. అథ ఉభోసు అఞ్ఞాతికాదిసఞ్ఞీ వుత్తనయేనేవ నిస్సగ్గియదుక్కటాదిఆపత్తిభేదగణనా వేదితబ్బా. తథా అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేసుపి యథాసమ్భవం నయో నేతబ్బో. అయం మిస్సతాయ నయో. ఆది-సద్దేన పన అనేకే అఞ్ఞాతికా విఞ్ఞత్తావిఞ్ఞత్తపుగ్గలగణనాయ దుక్కటం. ఏకో దేతి, ఏకో న దేతి, నిస్సగ్గియం. అథ అవిఞ్ఞత్తో దేతి, న నిస్సగ్గియం. అథ విఞ్ఞత్తావిఞ్ఞత్తానం సాధారణం విఞ్ఞత్తో దేతి, నిస్సగ్గియమేవ. ఉభో దేన్తి, నిస్సగ్గియమేవ. అవిఞ్ఞత్తో దేతి, నిస్సగ్గియేన అనాపత్తి. విఞ్ఞత్తస్స వచనేన అవిఞ్ఞత్తో దేతి, అనాపత్తి ఏవ. తథా ఉపక్ఖటాదీసుపి యథాసమ్భవం నయో నేతబ్బో.

దుతియఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.