౫. సఞ్చరిత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౨౯౭. అహమ్హి దుగ్గతాతి అహం అమ్హి దుగ్గతా. అహం ఖ్వయ్యోతి ఏత్థ అయ్యోతి బహువచనం హోతి.

౨౯౮. ఓయాచన్తీతి నీచం కత్వా దేవే యాచన్తి. ఆయాచన్తీతి ఉచ్చం కత్వా ఆదరేన యాచన్తి. అలఙ్కారాదీహి మణ్డితో కేససంవిధానాదీహి పసాధితో. ‘‘మణ్డితకరణే దుక్కట’’న్తి వదన్తి.

పదభాజనీయవణ్ణనా

౩౦౩. సహ పరిదణ్డేన వత్తమానాతి అత్థో. ఛన్దవాసినీ నామ ‘‘పియా పియం వసేతీ’’తి పాళి, పురిసం వాసేతీతి అధిప్పాయో. ‘‘పియో పియం వాసేతీ’’తి అట్ఠకథా.

తం కిరియం సమ్పాదేస్సతీతి అవస్సం ఆరోచేన్తియా చే ఆరోచేతీతి అత్థో. ద్విన్నం మాతాపితూనం చే ఆరోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసోతి వినయవినిచ్ఛయే ‘‘వత్థు ఓలోకేతబ్బ’’న్తి వుత్తం. వత్థుమ్హి చ ‘‘ఉదాయిత్థేరో గణికాయ ఆరోచేసీ’’తి వుత్తం. తం ‘‘మాతాదీనమ్పి వదతో విసఙ్కేతో నత్థీ’’తి అట్ఠకథావచనతో నిప్పయోజనం. తం పనేతన్తి ఆచరియస్స వచనం. మాతురక్ఖితం బ్రూహీతి పేసితస్స గన్త్వా మాతాపితురక్ఖితం వదతో తస్స తస్సా మాతురక్ఖితభావేపి సతి విసఙ్కేతమేవ, కస్మా? ‘‘పితురక్ఖితాదీసు అఞ్ఞతరం వదన్తస్స విసఙ్కేత’’న్తి వుత్తత్తా ఇతరథా ఆది-సద్దో నిరత్థకో సియా. ఏకం దసకం ఇతరేన దసకేన యోజేత్వా పుబ్బే సుక్కవిస్సట్ఠియం వుత్తనయత్తా మాతురక్ఖితాయ మాతా అత్తనో ధీతుసన్తికం పహిణతీతి గహేతబ్బం.

౩౩౮. అనభినన్దిత్వాతి వచనమత్తమేవ, యదిపి అభినన్దతి, యావ సాసనం నారోచేతి, తావ ‘‘వీమంసితో’’తి న వుచ్చతి. సాసనారోచనకాలేతి ఆణాపకస్స సాసనవచనక్ఖణే. తతియపదే వుత్తనయేనాతి ఏకఙ్గసమ్పత్తియా దుక్కటన్తి అత్థో. వత్థుగణనాయ సఙ్ఘాదిసేసోతి ఉభయవత్థుగణనాయ కిర.

౩౩౯. చతుత్థే అనాపత్తీతి ఏత్థ పన ‘‘పటిగ్గణ్హాతి న వీమంసతి న పచ్చాహరతి, అనాపత్తీతి ఏత్థ వియ ‘గచ్ఛన్తో న సమ్పాదేతి, ఆగచ్ఛన్తో విసంవాదేతీ’తి అనాపత్తిపాళియాపి భవితబ్బన్తి దస్సనత్థం వుత్త’’న్తి వదన్తి, ఏకచ్చేసు పోత్థకేసు ‘‘అత్థీ’’తిపి.

వినీతవత్థువణ్ణనా

౩౪౧. అలంవచనీయాతి న వచనీయా, నివారణే అలం-సద్దో. థేరపితా వదతీతి జిణ్ణపితా వదతీతి అత్థో. కిఞ్చాపి ఏత్థ ‘‘ఇత్థీ నామ మనుస్సిత్థీ న యక్ఖీ న పేతీ న తిరచ్ఛానగతా, పురిసో నామ మనుస్సపురిసో న యక్ఖో’’తిఆది నత్థి, తథాపి కాయసంసగ్గాదీసు ‘‘మనుస్సిత్థీ’’తి ఇత్థీవవత్థానస్స కతత్తా ఇధాపి మనుస్సిత్థీ ఏవాతి పఞ్ఞాయతి. మేథునపుబ్బభాగత్తా మనుస్సఉభతోబ్యఞ్జనకో చ థుల్లచ్చయవత్థుకోవ హోతి, సేసా మనుస్సపణ్డకఉభతోబ్యఞ్జనకతిరచ్ఛానగతపురిసాదయో దుక్కటవత్థుకావ మిచ్ఛాచారసాసనఙ్గసమ్భవతోతి వేదితబ్బం. యథాసమ్భవం పన వారా ఉద్ధరితబ్బా. పఞ్ఞత్తిఅజాననే వియ అలంవచనీయభావాజాననేపి అచిత్తకతా వేదితబ్బా. దుట్ఠుల్లాదీసుపీతి ‘‘ఇమస్మిమ్పీ’’తి వుత్తమేవ హోతి. ‘‘లేఖం నేత్వా పటిలేఖం ఆరోచితస్సాపి సఞ్చరిత్తం నత్థి సఞ్చరిత్తభావమజానన్తస్సా’’తి వదన్తి, వీమంసిత్వా గహేతబ్బం.

సఞ్చరిత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.