౬. కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౪౨. యాచనాతి ‘‘దేథ దేథా’’తి చోదనా. విఞ్ఞత్తీతి ఇమినా నో అత్థోతి విఞ్ఞాపనా. ‘‘హత్థకమ్మం యాచితో ఉపకరణం, మూలం వా దస్సతీ’’తి యాచతి, న వట్టతీతి. వట్టతి సేనాసనే ఓభాసపరికథాదీనం లద్ధత్తాతి ఏకే. అనజ్ఝావుత్థకన్తి అస్సామికం. న ఆహటం పరిభుఞ్జితబ్బన్తి ‘‘సూపోదనవిఞ్ఞత్తిదుక్కటం హోతీ’’తి వుత్తం. ‘‘కిఞ్చాపి గరుభణ్డప్పహోనకేసూతి వుత్తం, తథాపి యం వత్థువసేన అప్పం హుత్వా అగ్ఘవసేన మహా హరితాలహిఙ్గులికాది, తం యాచితుం న వట్టతీ’’తి వదన్తి.

౩౪౪. సో కిరాతి ఇసి. తదా అజ్ఝగమా తదజ్ఝగమా.

౩౪౮-౯. న హి సక్కా యాచనాయ కాతుం, తస్మా సయం యాచితకేహి ఉపకరణేహీతి అధిప్పాయో. బ్యఞ్జనం సమేతి, న అత్థో. కస్మా? ఇధ ఉభయేసం అధిప్పేతత్తా, తం దస్సేన్తో ‘‘యస్మా పనా’’తిఆదిమాహ. ఇధ వుత్తనయేనాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదవిభఙ్గే వుత్తనయేన. ‘‘సఞ్ఞాచికాయా’’తి వచనతో కరోన్తేనాపి, ‘‘పరేహి పరియోసాపేతీ’’తి వచనతో కారాపేన్తేనాపి పటిపజ్జితబ్బం. ఉభోపేతే కారకకారాపకా. బ్యఞ్జనం విలోమితం భవేయ్య, ‘‘కారయమానేనా’’తి హి బ్యఞ్జనం ‘‘కరోన్తేనా’’తి వుత్తే విలోమితం హోతి అతదత్థత్తా. న హి కారాపేన్తో నామ హోతి. ‘‘ఇధ వుత్తనయేనాతి దేసితవత్థుకపమాణికనయేన. ఏవం సన్తే ‘కరోన్తేన వా కారాపేన్తేన వా’తి వచనతో కరోన్తేనాపి పరేహి విప్పకతం వత్తబ్బన్తి చే, తదత్థవిస్సజ్జనత్థం ‘యది పనాతిఆదిమాహా’’’తి అనుగణ్ఠిపదే వుత్తం. ‘‘సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కరోన్తో’’తి వచనవసేన వుత్తం. ‘‘ఆయామతో చ విత్థారతో చా’’తి అవత్వా వికప్పత్థస్స వా-సద్దస్స గహితత్తా ఏకతోభాగేపి వడ్ఢితే ఆపత్తి ఏవ. పమాణయుత్తమఞ్చో కిర నవవిదత్థి. ‘‘‘చతుహత్థవిత్థారా’తి వచనేన ‘తిరియం తిహత్థా వా’తి వచనమ్పి సమేతి ‘యత్థ పమాణయుత్తో’తిఆదిసన్నిట్ఠానవచనాసమ్భవతో’’తి వుత్తం. పమాణతో ఊనతరమ్పీతి విత్థారతో చతుపఞ్చహత్థమ్పి దీఘతో అనతిక్కమిత్వా వుత్తపమాణమేవ దేసితవత్థు. అదేసితవత్థుఞ్హి కరోతో ఆపత్తి. పమాణాతిక్కన్తా కుటి ఏవ పమాణాతిక్కన్తం కుటిం కరేయ్యాతి వుత్తత్తా. ‘‘థమ్భతులా’’తి పాఠో. అనుస్సావనానయేనాతి ఏత్థ ‘‘దమిళభాసాయపి వట్టతీ’’తి వదన్తి.

౩౫౩. చారభూమి గోచరభూమి. న గహితాతి న వారితా. అట్ఠకథాయం ‘‘కారణాయ గుత్తిబన్ధనాగారం, అకరణట్ఠానం వా ధమ్మగన్ధికా హత్థపాదచ్ఛిన్దనకా గన్ధికా’’తి లిఖితం. ద్వీహి బలిబద్దేహీతి హేట్ఠిమకోటియా కిర వుత్తతో ఆవిజ్జితుం న సక్కా ఛిన్నావటత్తా, నిగమనస్సాపి అత్థప్పకాసనత్థం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. పాచినన్తి వత్థు అధిట్ఠానం. తదత్థాయాతి తచ్ఛనత్థాయ. పణ్ణసాలమ్పీతి ఉల్లిత్తావలిత్తకుటిమేవ పణ్ణచ్ఛదనం. తేనేవ ‘‘సభిత్తిచ్ఛదన’’న్తి వుత్తం, అలిత్తం కిర సబ్బం వట్టతి. పుబ్బే థోకం ఠపితం పున వడ్ఢేత్వా. తస్మిన్తి ద్వారబన్ధనే వా వాతపానే వా ఠపితే. పఠమమేవాతి ఏత్థ పత్తకాలే ఏవాతి కిర ధమ్మసిరిత్థేరో. ఉపతిస్సత్థేరో ఠపితకాలేవాతి కిర. పురిమేన లేపస్స అఘటితత్తా దుతియేన వత్తసీసేన కతత్తా ఉభిన్నమ్పి అనాపత్తి. సచే ఆణత్తేన కతం, ‘‘కరోతి వా కారాపేతి వా’’తి వచనతో ఆపత్తి ఉభిన్నం సతి అత్తుద్దేసికతాయ, అసతి మూలట్ఠస్సేవ. హేట్ఠిమప్పమాణసమ్భవే సతి సబ్బమత్తికామయం కుటిం కరోతో ఆపత్తి దుక్కటేన సఙ్ఘాదిసేసోతి ఆచరియస్స తక్కో.

౩౫౪. ఛత్తింస చతుక్కాని నామ అదేసితవత్థుకచతుక్కం దేసితవత్థుకచతుక్కం పమాణాతిక్కన్తచతుక్కం పమాణికచతుక్కం అదేసితవత్థుకపమాణాతిక్కన్తచతుక్కం దేసితవత్థుకపమాణికచతుక్కన్తి ఛ చతుక్కాని, ఏవం సమాదిసతివారాదీసుపి పఞ్చసూతి ఛత్తింస. ఆపత్తిభేదదస్సనత్థన్తి ఏత్థ యస్మా ‘‘సారమ్భే చే, భిక్ఖు, వత్థుస్మిం అపరిక్కమనే…పే… సఙ్ఘాదిసేసో’’తి మాతికాయం అవిసేసేన వుత్తత్తా సారమ్భఅపరిక్కమనేపి సఙ్ఘాదిసేసోవాతి మిచ్ఛాగాహవివజ్జనత్థం ఆపత్తిభేదో దస్సితో, తస్మా వుత్తానీతి అధిప్పాయో. విభఙ్గే ఏవం అవత్వా కిమత్థం మాతికాయం దుక్కటవత్థు వుత్తన్తి చే? భిక్ఖూ అభినేతబ్బా వత్థుదేసనాయ, తేహి భిక్ఖూహి వత్థు దేసేతబ్బం. కీదిసం? అనారమ్భం సపరిక్కమనం, నేతరం, ఇతరస్మిం ‘‘సారమ్భే చే భిక్ఖు వత్థుస్మిం అపరిక్కమనే’’తి ఏవం ఆనిసంసవసేన ఆగతత్తా వుత్తం. యస్మా వత్థు నామ అత్థి సారమ్భం, అత్థి అనారమ్భం, అత్థి సపరిక్కమనం, అత్థి అపరిక్కమనం, అత్థి సారమ్భం సపరిక్కమనం, అత్థి సారమ్భం అపరిక్కమనం, అత్థి అనారమ్భం సపరిక్కమనం, అత్థి అనారమ్భం అపరిక్కమనన్తి బహువిధత్తా వత్థు దేసేతబ్బం అనారమ్భం సపరిక్కమనం, నేతరన్తి వుత్తం హోతి. కిమత్థికా పనేసా దేసనాతి చే? గరుకాపత్తిపఞ్ఞాపనహేతుపరివజ్జనుపాయత్థా. వత్థుదేసనాయ హి గరుకాపత్తిపఞ్ఞాపనహేతుత్తా అకతవిఞ్ఞత్తి గిహీనం పీళాజననేన అత్తదుక్ఖపరదుక్ఖహేతుభూతో చ సారమ్భభావోతి ఏతే వత్థుదేసనాపదేసేన ఉపాయేన పరివజ్జితా హోన్తి. న హి భిక్ఖు అకప్పియకుటికరణత్థం గిహీనం వా పీళానిమిత్తం సారమ్భవత్థు. కుటికరణత్థం వా వత్థుం దేసేన్తీతి పఠమమేవ సాధితమేతం. వోమిస్సకాపత్తియోతి దుక్కటసఙ్ఘాదిసేసమిస్సకాపత్తియో.

౩౫౫. తత్థ ‘‘ద్వీహి సఙ్ఘాదిసేసేహీ’’తి వత్తబ్బే ‘‘ద్విన్నం సఙ్ఘాదిసేసేనా’’తి విభత్తిబ్యత్తయేన, వచనబ్యత్తయేన చ వుత్తం. ‘‘ఆపత్తి ద్విన్నం సఙ్ఘాదిసేసాన’’న్తిపి పాఠో.

౩౬౪. న ఘటయతి ఛదనలేపాభావతో, అనాపత్తి, తం పరతో సాధియతి. ఛదనమేవ సన్ధాయ ఉల్లిత్తావలిత్తతా వుత్తాతి. ‘‘కుక్కుటచ్ఛికగేహం వట్టతీతి వత్వా పున ఛదనం దణ్డకేహీతిఆదినా నయేన తం దస్సేన్తేహి తిణపణ్ణచ్ఛదనాకుటికావ వుత్తా. తత్థ ఛదనం దణ్డకేహి దీఘతో తిరియఞ్చ జాలం వియ బన్ధిత్వా తిణేహి వా పణ్ణేహి వా ఛాదేతుం ఉల్లిత్తాదిభావో ఛదనమేవ సన్ధాయ వుత్తోతి యుత్తమిదం. తస్మా మత్తికామయం భిత్తిం వడ్ఢాపేత్వా ఉపరి ఉల్లిత్తం వా అవలిత్తం వా ఉభయం వా భిత్తియా ఘటితం కరోన్తస్స ఆపత్తి ఏవ వినాపి భిత్తిలేపేనా’’తి లిఖితం. ‘‘‘సో చ ఛదనమేవ సన్ధాయా’తి పధానవసేన వుత్తం, న హేట్ఠాభాగం పటిక్ఖిత్త’’న్తి వదన్తి, వీమంసితబ్బం. ఏత్థాతి తిణకుటికాయ. యథాసమాదిట్ఠాయాతి యథావుత్తప్పకారన్తి అధిప్పాయో. ‘‘ఆపత్తి కారుకానం తిణ్ణం దుక్కటాన’’న్తిఆదిమ్హి సో సుణాతిఛక్కమ్పి లబ్భతి. ఉభయత్థ సమాదిట్ఠత్తా ఆణాపకస్స అనాపత్తి. ఆణత్తస్స యథా సమాదిట్ఠం ఆణాపకేన, తథా అకరణపచ్చయా దుక్కటం. సచే ‘‘అహమ్పేత్థ వసామీ’’తి అత్తుద్దేసమ్పి కరోతి, సఙ్ఘాదిసేసోవ. ‘‘కుటిం కరోథా’’తి అవిసేసేన వుత్తట్ఠానే పన ఆణాపకస్సాపి సఙ్ఘాదిసేసో అచిత్తకత్తా సిక్ఖాపదస్స.

అహఞ్చ వసిస్సామీతి ఏత్థ పరస్స యస్స కస్సచి ఉద్దిట్ఠస్స అభావా ఆపత్తి ఏవ ‘‘కరోన్తస్స వా’’తి నియమితత్తా, అనాపత్తి అవిభత్తత్తా. ‘‘ఇధ పఞ్ఞత్తిజాననమత్తమేవ చిత్త’’న్తి చ లిఖితం. అనుగణ్ఠిపదే పన అహఞ్చ వసిస్సామీతి ఏత్థ యో ‘‘మయ్హం వాసాగారఞ్చ భవిస్సతీ’’తి ఇచ్ఛతి, తస్సాపత్తి. యో పన ఉపోసథాగారం ఇచ్ఛతి, తస్స అనాపత్తి, తస్మా ‘‘ఉభయం సమేతీ’’తి వత్వా చ ‘‘వినయవినిచ్ఛయే ఆగతే గరుకే ఠాతబ్బ’’న్తి వచనతో మహాపచ్చరివాదతో ఇతరో పచ్ఛా వత్తబ్బోతి చే? న, బలవత్తా. ‘‘వాసాగారం ఠపేత్వా సబ్బత్థ, అనాపత్తీ’’తి వచనతో, భోజనసాలాదీనమ్పి అత్థాయ ఇమినా కతత్తా సఙ్కరా జాతా. యథా – ద్వే తయో ‘‘ఏకతో వసిస్సామా’’తి కరోన్తి, రక్ఖతి తావాతి ఏత్థ వియ. ‘‘ఇదం ఠానం వాసాగారం భవిస్సతి, ఇదం ఉపోసథాగార’’న్తి విభజిత్వా కతేపి ఆపత్తి ఏవ. ద్వీసు మహాపచ్చరివాదో బలవా, తస్మా ‘‘పచ్ఛా వుత్తో’’తిఆదినా అతీవ పపఞ్చితం. కిం తేన. ‘‘అత్తనా విప్పకతం అత్తనా చ పరేహి చ పరియోసాపేతీ’’తిఆదినా నయేన అపరానిపి చతుక్కాని యథాసమ్భవం యోజేత్వా దస్సేతబ్బాని, లేణాదీసు కిఞ్చాపి సఙ్ఘాదిసేసేన అనాపత్తి, అకతవిఞ్ఞత్తియా సతి తప్పచ్చయా ఆపత్తి ఏవ.

కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.