౩. దుట్ఠుల్లవాచాసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౨౮౩. తతియే తయో సఙ్ఘాదిసేసవారా తయో థుల్లచ్చయవారా తయో దుక్కటవారా తయో కాయపటిబద్ధవారాతి ద్వాదస వారా సరూపేన ఆగతా. తత్థ తయో సఙ్ఘాదిసేసవారా దుతియసిక్ఖాపదే వుత్తాతి తిణ్ణం వీసతికానం ఏకేకమూలా వారాతి వేదితబ్బా, తస్మా ఇధ విసేసాతి పణ్ణాస వారా సంఖిత్తా హోన్తి, అఞ్ఞథా ఇత్థీ చ హోతి వేమతికో సారత్తో చ, భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా వచ్చమగ్గం పస్సావమగ్గం ఆదిస్స వణ్ణమ్పి భణతి…పే… ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స. ఇత్థీ చ హోతి పణ్డకపురిససఞ్ఞీ తిరచ్ఛానగతసఞ్ఞీ సారత్తో చ, భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా వచ్చమగ్గం పస్సావమగ్గం ఆదిస్స వణ్ణమ్పి భణతి అక్కోసతిపి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స. పణ్డకో చ హోతి పణ్డకసఞ్ఞీ సారత్తో చ, భిక్ఖు చ నం పణ్డకస్స వచ్చమగ్గం ఆదిస్స వణ్ణమ్పి భణతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సాతి ఏవమాదీనం ఆపత్తిట్ఠానానం అనాపత్తిట్ఠానతా ఆపజ్జేయ్య, న చాపజ్జతి, పణ్డకే ఇత్థిసఞ్ఞిస్స దుక్కటన్తి దీపేతుం ‘‘ఇత్థీ చ పణ్డకో చ ఉభిన్నం ఇత్థిసఞ్ఞీ ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసేన దుక్కటస్సా’’తి వుత్తత్తా ‘‘పణ్డకే పణ్డకసఞ్ఞిస్స థుల్లచ్చయ’’న్తి వుత్తమేవ హోతి, తస్మా సబ్బత్థ సంఖిత్తవారేసు థుల్లచ్చయట్ఠానే థుల్లచ్చయం, దుక్కటట్ఠానే దుక్కటమ్పి వుత్తమేవ హోతీతి వేదితబ్బం. తథా ‘‘ఇత్థీ చ హోతి వేమతికో సారత్తో చ, భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా వచ్చమగ్గం పస్సావమగ్గం ఠపేత్వా అధక్ఖకం ఉబ్భజాణుమణ్డలం ఆదిస్స వణ్ణమ్పి భణతి…పే… థుల్లచ్చయస్సా’’తిఆదినా నయేన థుల్లచ్చయఖేత్తేపి యథాసమ్భవం ఉద్ధరితబ్బా. తథా ‘‘ఇత్థీ చ హోతి వేమతికో సారత్తో చ, భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా కాయపటిబద్ధం ఆదిస్స వణ్ణమ్పి భణతి…పే… దుక్కటస్సా’’తిఆదినా నయేన కాయపటిబద్ధవారాపి యథాసమ్భవం ఉద్ధరితబ్బా. కాయప్పటిబద్ధవారత్తికం వియ నిస్సగ్గియవారత్తికం లబ్భమానమ్పి ఆపత్తివిసేసాభావతో న ఉద్ధటం. కాయప్పటిబద్ధవారత్తికే పన దిన్ననయత్తా తమ్పి తదనులోమా వారా చ ఉద్ధరితబ్బా. సబ్బత్థ న-విఞ్ఞూ తరుణదారికా, మహల్లికా ఉమ్మత్తికాదికా చ అనధిప్పేతా, పగేవ పాకతికా తిరచ్ఛానగతిత్థీనం, తథా పణ్డకాదయోపీతి వేదితబ్బా. సేసం దుతియే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

పదభాజనీయవణ్ణనా

౨౮౫. వుత్తనయమేవాతి ‘‘కాయసంసగ్గే ఇత్థిలక్ఖణేనా’’తి లిఖితం. ‘‘ఇత్థిలక్ఖణేనా’’తి కిర మహాఅట్ఠకథాపాఠో. సీసం న ఏతీతి అక్కోసనం న హోతి, ఘటితే పన హోతి. తత్రాయం విసేసో – ఇమేహి తీహి ఘటితే ఏవ సఙ్ఘాదిసేసో వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గానం నియతవచనత్తా, అచ్చోళారికత్తా వా, న అఞ్ఞేహి అనిమిత్తాసీతిఆదీహి అట్ఠహి. తత్థ అలోహితాసి, ధువలోహితాసి, ధువచోళాసి, పగ్ఘరణీసి, ఇత్థిపణ్డకాసి, వేపురిసికాసీతి ఏతాని ఛ మగ్గానం అనియతవచనాని, అనిమిత్తాసి, నిమిత్తమత్తాసీతి ద్వే పదాని అనచ్చోళారికాని చ, యతో అట్ఠపదాని ‘‘సఙ్ఘాదిసేసం న జనేన్తీ’’తి వుత్తాని, తస్మా తాని థుల్లచ్చయవత్థూని. పరిబ్బాజకవత్థుమ్హి వియ అక్కోసమత్తత్తా దుక్కటవత్థూనీతి ఏకే. ఇత్థిపణ్డకాసి, వేపురిసికాసీతి ఏతానేవ పదాని సకలసరీరసణ్ఠానభేదదీపకాని సుద్ధాని సఙ్ఘాదిసేసం న జనేన్తి సకలసరీరసామఞ్ఞత్తా, ఇతరాని జనేన్తి అసామఞ్ఞత్తా. తాని హి పస్సావమగ్గమేవ దీపేన్తి సిఖరణీ-పదం వియ. ఉభతోబ్యఞ్జనాసీతి వచనం పన పురిసనిమిత్తేన అసఙ్ఘాదిసేసవత్థునా మిస్సవచనం. పురిసఉభతోబ్యఞ్జనకస్స చ ఇత్థినిమిత్తం పటిచ్ఛన్నం, పురిసనిమిత్తం పాకటం హోతి. యది తమ్పి జనేతి, కథం అనిమిత్తాసీతిఆదిపదాని న సఙ్ఘాదిసేసం జనేన్తీతి ఏకే, తం న యుత్తం. పురిసస్సపి నిమిత్తాధివచనతో, ‘‘మేథునుపసంహితాహి సఙ్ఘాదిసేసో’’తి మాతికాయ లక్ఖణస్స వుత్తత్తా చ మేథునుపసంహితాహిపి ఓభాసనే పటివిజానన్తియా సఙ్ఘాదిసేసో, అప్పటివిజానన్తియా థుల్లచ్చయం, ఇతరేహి ఓభాసనే పటివిజానన్తియా థుల్లచ్చయం, అప్పటివిజానన్తియా దుక్కటన్తి ఏకే, సబ్బం సుట్ఠు విచారేత్వా గహేతబ్బం.

౨౮౭. హసన్తోతి యం ఉద్దిస్స భణతి, సా చే పటివిజానాతి, సఙ్ఘాదిసేసో.

వినీతవత్థువణ్ణనా

౨౮౯. ‘‘పటివుత్తం నామా’’తి పాఠో. నో-సద్దో అధికో. ‘‘అక్ఖరలిఖనేనపి హోతీ’’తి వదన్తి, తం ఆవజ్జనసమనన్తరవిధినా సమేతి చే, గహేతబ్బం.

దుట్ఠుల్లవాచాసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.