౨. కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౨౭౦. ‘‘ఓతిణ్ణో’’తి ఇమినాస్స సేవనాధిప్పాయతా దస్సితా. ‘‘విపరిణతేన చిత్తేన మాతుగామేన సద్ధి’’న్తి ఇమినాస్స వాయామో దస్సితో. ‘‘సద్ధి’’న్తి హి పదం సంయోగం దీపేతి, సో చ పయోగో సమాగమో అల్లీయనం. కేన చిత్తేన? విపరిణతేన చిత్తేన, న పత్తపటిగ్గహణాధిప్పాయాదినాతి అధిప్పాయో. ‘‘కాయసంసగ్గం సమాపజ్జేయ్యా’’తి ఇమినాస్స వాయమతో ఫస్సపటివిజాననా దస్సితా హోతి. వాయమిత్వా ఫస్సం పటివిజానన్తో హి సమాపజ్జతి నామ. ఏవమస్స తివఙ్గసమ్పత్తి దస్సితా హోతి. అథ వా ఓతిణ్ణో. కేన? విపరిణతేన చిత్తేన యక్ఖాదినా సత్తో వియ. ఉపయోగత్థే వా ఏతం కరణవచనం. ఓతిణ్ణో విపరిణతం చిత్తం కూపాదిం వియ సత్తో. అథ వా ‘‘రాగతో ఉత్తిణ్ణో భవిస్సామీ’’తి భిక్ఖుభావం ఉపగతో, తతో ఉత్తిణ్ణాధిప్పాయతో విపరిణతేన చిత్తేన హేతుభూతేన తమేవ రాగం ఓతిణ్ణో. మాతుగామేన అత్తనో సమీపం ఆగతేన, అత్తనా ఉపగతేన వా. ఏతేన మాతుగామస్స సారత్తతా వా హోతు విరత్తతా వా, సా ఇధ అప్పమాణా, న భిక్ఖునీనం కాయసంసగ్గే వియ ఉభిన్నం సారత్తతాయ పయోజనం అత్థి.

కాయసంసగ్గన్తి ఉభిన్నం కాయానం సమ్పయోగం. పదభాజనే పన ‘‘సమాపజ్జేయ్యాతి అజ్ఝాచారో వుచ్చతీ’’తి వుత్తం, తం సమాపజ్జనం సన్ధాయ, న కాయసంసగ్గం. కాయసంసగ్గస్స సమాపజ్జనా హి ‘‘అజ్ఝాచారో’’తి వుచ్చతి. అట్ఠకథాయం పన ‘‘యో సో కాయసంసగ్గో నామ, సో అత్థతో అజ్ఝాచారో హోతీ’’తి వుత్తం, తం పరతో పాళియం ‘‘సేవనాధిప్పాయో, న చ కాయేన వాయమతి, ఫస్సం పటివిజానాతి, అనాపత్తీ’’తి (పారా. ౨౭౯) వుత్తలక్ఖణేన విరుజ్ఝతీతి. ఫస్సపటివిజాననాయ హి సంసగ్గో దీపితో. సో చే అజ్ఝాచారో హోతి, కథం అనాపత్తి హోతీతి. సువుత్తమేతం, కిన్తు ‘‘కాయసంసగ్గం సమాపజ్జేయ్యా’’తి పదం ఉద్ధరిత్వా ‘‘అజ్ఝాచారో వుచ్చతీ’’తి ఉభిన్నమ్పి పదానం సామఞ్ఞభాజనీయత్తా, సమాపజ్జితబ్బాభావే సమాపజ్జనాభావేన ‘‘సో అత్థతో అజ్ఝాచారో హోతీ’’తి వుత్తం సియా.

‘‘హత్థగ్గాహం వా’’తి ఏత్థ హత్థేన సబ్బోపి ఉపాదిన్నకో కాయో సఙ్గహితో, న భిన్నసన్తానో తప్పటిబద్ధో హత్థాలఙ్కారాది. వేణిగ్గహణేన అనుపాదిన్నకో అభిన్నసన్తానో కేసలోమనఖదన్తాదికో కమ్మపచ్చయఉతుసముట్ఠానో గహితోతి వేదితబ్బం. తేనేవాహ అట్ఠకథాయం ‘‘అనుపాదిన్నకేనపి కేనచి కేసాదినా ఉపాదిన్నకం వా అనుపాదిన్నకం వా ఫుసన్తోపి సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతియేవా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౨౭౪). తేన అనుపాదిన్నకానమ్పి కేసలోమాదీనం అఙ్గభావో వేదితబ్బో. ఏవం సన్తేపి ‘‘ఫస్సం పటిజానాతీతి తివఙ్గసమ్పత్తియా సఙ్ఘాదిసేసో. ఫస్సస్స అప్పటివిజాననతో దువఙ్గసమ్పత్తియా దుక్కట’’న్తి ఇమినా పాళిఅట్ఠకథానయేన విరుజ్ఝతీతి చే? న, తదత్థజాననతో. ఫుట్ఠభావఞ్హి పటివిజానన్తోపి ఫస్సం పటివిజానాతి నామ, అయమేకో అత్థో, తస్మా మాతుగామస్స, అత్తనో చ కాయపరియాపన్నానం కేసాదీనం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఫుట్ఠభావం ఫుసిత్వా తం సాదియనం ఫస్సం పటివిజానాతి నామ, న కాయవిఞ్ఞాణుప్పత్తియా ఏవ. అనేకన్తికఞ్హేత్థ కాయవిఞ్ఞాణం. మాతుగామస్స ఉపాదిన్నకేన కాయేన, అనుపాదిన్నకేన వా కాయేన భిక్ఖునో ఉపాదిన్నకకాయే ఫుట్ఠే పసన్నకాయిన్ద్రియో చే హోతి, తస్స కాయవిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతి, తేనేవ ఫస్సం పటివిజానాతి నామ సో హోతి. అనుపాదిన్నకకాయో, లోలుప్పో అప్పసన్నకాయిన్ద్రియో వా హోతి, తిమిరవాతేన ఉపహతకాయో వా తస్స కాయవిఞ్ఞాణం నుప్పజ్జతి. న చ తేన ఫస్సం పటివిజానాతి నామ, కేవలం సేవనాధిప్పాయేన వాయమిత్వా కాయసంసగ్గం సమాపజ్జన్తో ఫస్సం పటివిజానాతి నామ మనోవిఞ్ఞాణేన, తేన వుత్తం ‘‘కాయసంసగ్గం సమాపజ్జేయ్యాతి ఇమినాస్స వాయమతో ఫస్సపటివిజాననా దస్సితా’’తి. అపరోపి భిక్ఖు మాతుగామస్స కాయపటిబద్ధేన వా నిస్సగ్గియేన వా ఫుట్ఠో కాయవిఞ్ఞాణం ఉప్పాదేన్తేన ఫస్సం పటివిజానాతి నామ, తస్మా వుత్తం ‘‘అనేకన్తికఞ్హేత్థ కాయవిఞ్ఞాణ’’న్తి. అపరో వత్థం పారుపిత్వా నిద్దాయన్తం మాతుగామం కాయసంసగ్గరాగేన వత్థస్స ఉపరిభాగే సణికం ఫుసన్తో వత్థన్తరేన నిక్ఖన్తలోమసమ్ఫస్సం అప్పటివిజానన్తోపి సేవనాధిప్పాయో కాయేన వాయమిత్వా ఫస్సం పటివిజానాతి నామ, సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతి. ‘‘నీలం ఘట్టేస్సామీతి కాయం ఘట్టేతి, సఙ్ఘాదిసేసో’’తి హి వుత్తం. అయం దుతియో అత్థో. ఏవం అనేకత్థత్తా, ఏవం దువిఞ్ఞేయ్యాధిప్పాయతో చ మాతికాట్ఠకథాయం ఫస్సపటివిజాననం అఙ్గన్త్వేవ న వుత్తం. తస్మిఞ్హి వుత్తే ఠానమేతం విజ్జతి, యం భిక్ఖు సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జిత్వాపి నఖేన లోమేన సంసగ్గో దిట్ఠో, న చ మే లోమఘట్టనేన కాయవిఞ్ఞాణం ఉప్పన్నం, తిమిరవాతథద్ధగత్తో చాహం న ఫస్సం పటివిజానామీతి అనాపన్నసఞ్ఞీ సియాతి న వుత్తం, అపిచ ‘‘ఫస్సం పటివిజానాతి, న చ ఫస్సం పటివిజానాతీ’’తి చ ఏతేసం పదానం అట్ఠకథాయం వుత్తనయం దస్సేత్వా సో పఞ్ఞాపేతబ్బో. ఏత్తావతా న తదత్థజాననతోతి కారణం విత్థారితం హోతి.

పదభాజనీయవణ్ణనా

౨౭౧. ‘‘రత్తం చిత్తం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతం విపరిణత’’న్తి కిఞ్చాపి సామఞ్ఞేన వుత్తం, వినీతవత్థూసు ‘‘మాతుయా మాతుపేమేన ఆమసతి…పే… ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి వుత్తత్తా కాయసంసగ్గరాగేనేవ రత్తన్తి వేదితబ్బం. తథా ‘‘మాతుగామో నామ మనుస్సిత్థీ’’తి కిఞ్చాపి అవిసేసేన వుత్తం, అథ ఖో అవినట్ఠిన్ద్రియావ మనుస్సిత్థీ ఇధాధిప్పేతా ‘‘మతిత్థియా కాయసంసగ్గం సమాపజ్జి…పే… ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి వుత్తత్తా. ‘‘మనుస్సిత్థీ’’తి ఏత్తావతా సిద్ధే ‘‘న యక్ఖీ న పేతీ న తిరచ్ఛానగతా’’తి వచనం అవినట్ఠిన్ద్రియాపి న సబ్బా మనుస్సవిగ్గహా ఇత్థీ ఇధ మనుస్సిత్థీ నామ. యక్ఖిఆదయో హి అత్తనో జాతిసిద్ధేన ఇద్ధివిసేసేన ఇజ్ఝన్తియో మనుస్సవిగ్గహాపి హోన్తీతి దస్సనత్థం వుత్తం. తాసు యక్ఖీ థుల్లచ్చయవత్థు హోతి వినీతవత్థూసు యక్ఖియా కాయసంసగ్గేన థుల్లచ్చయస్స వుత్తత్తా. తదనులోమత్తా పేతిత్థీ, దేవిత్థీ చ థుల్లచ్చయవత్థు. తిరచ్ఛానగతిత్థీ దుక్కటవత్థు. తిరచ్ఛానగతమనుస్సవిగ్గహిత్థీ చ థుల్లచ్చయవత్థుమేవాతి ఏకే. విభఙ్గే పన ‘‘మనుస్సిత్థీ చ హోతి మనుస్సిత్థిసఞ్ఞీ’’తి పాళియా అభావేన ‘‘ఇత్థీ చ హోతి యక్ఖిసఞ్ఞీ’’తిఆదివచనే సతి యక్ఖిఆదీనం అనిత్థితాపసఙ్గతో, ‘‘ఇత్థీ చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ’’తిఆదిమ్హి యక్ఖిఆదీనం అన్తోకరణే సతి తాసం సఙ్ఘాదిసేసవత్థుభావప్పసఙ్గతో చ యక్ఖిఆదయో న వుత్తాతి వేదితబ్బా. ఏకే పన ‘‘వినీతవత్థుమ్హి ‘అఞ్ఞతరో భిక్ఖు తిరచ్ఛానగతిత్థియా కాయ…పే… దుక్కటస్సా’తి ఏత్థ అమనుస్సవిగ్గహా పాకతికతిరచ్ఛానగతిత్థీ అధిప్పేతా, తస్మా దుక్కటం వుత్తం. ‘ఇత్థీ చ హోతి తిరచ్ఛానగతసఞ్ఞీతి తిరచ్ఛానగతా చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ’తిఆదివారేసుపి పాకతికతిరచ్ఛానగతోవ అధిప్పేతో, సో చ తిరచ్ఛానగతపురిసోవ. తేనేవ దుట్ఠుల్లవాచాఅత్తకఆమపారిచరియసిక్ఖాపదేసు మనుస్సపురిసపటిసంయుత్తవారా వియ తిరచ్ఛానపటిసంయుత్తవారాపి నాగతా’’తి వదన్తి. తథా పణ్డకోతి ఇధ మనుస్సపణ్డకోవ, పురిసోతి చ ఇధ మనుస్సపురిసోవ ఆగతో, తస్మా అమనుస్సిత్థీ అమనుస్సపణ్డకో అమనుస్సపురిసో తిరచ్ఛానగతిత్థీ తిరచ్ఛానగతపణ్డకో మనుస్సామనుస్సతిరచ్ఛానగతఉభతోబ్యఞ్జనకా చాతి అట్ఠ జనా ఇధ నాగతా, తేసం వసేన వత్థుసఞ్ఞావిమతిభేదవసేన ఆపత్తిభేదాభేదవినిచ్ఛయో, అనాగతవారగణనా చ అసమ్ముయ్హన్తేన వేదితబ్బా, తథా తేసం దుకమిస్సకాదివారా, ఆపత్తిఅనాపత్తిభేదవినిచ్ఛయో చ. ‘‘తత్థ అమనుస్సపణ్డకఅమనుస్సపురిసతిరచ్ఛానగతిత్థితిరచ్ఛానగతపణ్డకాతి చత్తారో దుక్కటవత్థుకా, అమనుస్సిత్థిమనుస్సఉభతోబ్యఞ్జనకా థుల్లచ్చయవత్థుకా, అమనుస్సఉభతోబ్యఞ్జనకా తిరచ్ఛానగతఉభతోబ్యఞ్జనకా దుక్కటవత్థుకా, పాళియం పన అమనుస్సిత్థియా అనాగతత్తా అమనుస్సపణ్డకా, ఉభతోబ్యఞ్జనకా పురిసా చ నాగతా. తిరచ్ఛానగతిత్థిపణ్డకఉభతోబ్యఞ్జనకా తిరచ్ఛానగతపురిసేన సమానగతికత్తా నాగతా, మనుస్సఉభతోబ్యఞ్జనకో మనుస్సపణ్డకేన సమానగతికత్తా అనాగతో’’తి వదన్తి. అట్ఠకథాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౨౮౧) పన ‘‘నాగమాణవికాయపి సుపణ్ణమాణవికాయపి కిన్నరియాపి గావియాపి దుక్కటమేవా’’తి వుత్తత్తా తదేవ పమాణతో గహేతబ్బం.

తత్రాయం విచారణా – ‘‘న, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతస్స నిసిన్నపరిసాయ పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బ’’న్తి (మహావ. ౧౮౩) ఏత్థ ‘‘తిరచ్ఛానగతోతి యస్స ఉపసమ్పదా పటిక్ఖిత్తా’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిదానవణ్ణనా) అట్ఠకథాయం వుత్తత్తా తిరచ్ఛానగతమనుస్సవిగ్గహో పాకతికతిరచ్ఛానగతతో విసిట్ఠో, తథా యక్ఖపేతతిరచ్ఛానగతమనుస్సవిగ్గహానం ‘‘తిరచ్ఛానగతస్స చ దుక్ఖుప్పత్తియం అపిచ దుక్కటమేవా’’తి ఏత్థ విసేసేత్వా వుత్తత్తా చ ‘‘పతనరూపం పమాణం, న మరణరూప’’న్తి ఏత్థ ఆపత్తివిసేసవచనతో చ ‘‘ఉభతో అవస్సుతే యక్ఖస్స వా పేతస్స వా పణ్డకస్స వా తిరచ్ఛానగతమనుస్సవిగ్గహస్స వా అధక్ఖకం ఉబ్భజాణుమణ్డలం కాయేన కాయం ఆమసతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి (పాచి. ౬౬౧) సామఞ్ఞేన వచనతో చ సో విసిట్ఠోతి సిద్ధం. విసిట్ఠత్తా చ తిరచ్ఛానగతమనుస్సవిగ్గహిత్థియా కాయసంసగ్గం సమాపజ్జన్తస్సాతి విసేసో హోతి, తస్మా తత్థ ఆపత్తివిసేసేన భవితబ్బం. యది కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదే తిరచ్ఛానగతమనుస్సవిగ్గహిత్థీపి అధిప్పేతా, రూపసామఞ్ఞేన సఞ్ఞావిరాగత్తాసమ్భవతో దుట్ఠుల్లవాచాఅత్తకామపారిచరియసిక్ఖాపదేసుపి సా వత్తబ్బా భవేయ్య, సా చానాగతా. సరూపేన సంఖిత్తవారత్తా నాగతాతి చే? ఇత్థీ చ హోతి తిరచ్ఛానగతో చ ఉభిన్నం ఇత్థిసఞ్ఞీతి ఇధ ఆగతత్తా పురిసలిఙ్గనిద్దేసో న యుజ్జతి, తస్మా తిరచ్ఛానగతపురిసో చ ఇధ ఆగతో, తిరచ్ఛానగతమనుస్సవిగ్గహిత్థియా పాళియం అనాగతాయపి దుక్కటమేవ అట్ఠకథాయం వుత్తత్తాతి ఇమస్స వచనస్స కారణచ్ఛాయా పరియేసితబ్బాతి అధిప్పాయో. ఇదం న యుజ్జతి. కస్మా? ఇత్థీనం, పురిసానఞ్చ ఏకతో వచనే పురిసలిఙ్గసబ్భావతో. ఇధ తిరచ్ఛానగతపురిసపణ్డకిత్థియో తిస్సోపి ఏకతో సమ్పిణ్డేత్వా ‘‘తిరచ్ఛానగతో’’తి వుత్తం.

తత్థ చ మనుస్సవిగ్గహామనుస్సవిగ్గహేసు ఇత్థిపణ్డకపురిససఞ్ఞితా యథాసమ్భవం వేదితబ్బా. దుట్ఠుల్లవాచాదిసిక్ఖాపదద్వయే వారానం సంఖిత్తత్తా పురిసతిరచ్ఛానగతాదయో నాగతా. యథావుత్తేసు ఆపత్తి, తథా తత్థాపి. అఞ్ఞథా పురిసం ఓభాసన్తస్స చ అనాపత్తీతి పణ్డకం ఓభాసన్తస్స చ థుల్లచ్చయన్తి మాతికాట్ఠకథాయం వుత్తం. తస్మా తే వారా సంఖిత్తాతి పఞ్ఞాయన్తీతి. విసేసో చ పణ్డకే, పురిసే, తిరచ్ఛానగతే చ ఇత్థిసఞ్ఞిస్స అత్థి, తథాపి తత్థ దుక్కటం వుత్తం, తస్మా అట్ఠకథాయం వుత్తమేవ పమాణన్తి ద్విన్నమేతేసం వాదానం యత్థ యుత్తి వా కారణం వా అతిరేకం దిస్సతి, తం విచారేత్వా గహేతబ్బన్తి ఆరిచయో. ఏవరూపేసు ఠానేసు సుట్ఠు విచారేత్వా కథేతబ్బం.

తత్థ పాళియం ఆగతవారగణనా తావ ఏవం సఙ్ఖేపతో వేదితబ్బా – ఇత్థిమూలకా పఞ్చ వారా పణ్డకపురిసతిరచ్ఛానగతమూలకా చ పఞ్చ పఞ్చాతి వీసతి వారా ఏకమూలకా, తథా దుమూలకా వీసతి, మిస్సకమూలకా వీసతీతి సట్ఠి వారా, తాని తీణి వీసతికాని హోన్తి. ఏకేకస్మిం వీసతికే ఏకేకమూలవారం గహేత్వా కాయేన కాయపటిబద్ధవారా తయో వుత్తా. సేసా సత్తపఞ్ఞాస వారా సంఖిత్తా, తథా కాయపటిబద్ధేన కాయవారా తయో వుత్తా, సేసా సంఖిత్తా, ఏవం కాయపటిబద్ధేన కాయపటిబద్ధవారేపి నిస్సగ్గియేన కాయవారేపి నిస్సగ్గియేన కాయపటిబద్ధవారేపి నిస్సగ్గియేన నిస్సగ్గియవారేపి తయో తయో వారా వుత్తా, సేసా సంఖిత్తా. ఏవం ఛన్నం తికానం వసేన అట్ఠారస వారా ఆగతాతి సరూపతో వుత్తా, సేసా ద్వేచత్తాలీసాధికాని తీణి వారసతాని సంఖిత్తాని. తతో పరం మాతుగామస్స సారత్తపక్ఖే కాయేన కాయన్తి ఏకమేకం వడ్ఢేత్వా పుబ్బే వుత్తా అట్ఠారస వారా ఆగతాతి ఏకవీసతి వారా సరూపేన ఆగతా, నవనవుతాధికాని తీణి వారసతాని సంఖిత్తాని. తతో పరం ఆపత్తానాపత్తిదీపకా చత్తారో సేవనాధిప్పాయమూలకా చత్తారో మోక్ఖాధిప్పాయమూలకాతి ద్వే చతుక్కా ఆగతా.

తత్థాయం విసేసో – యదిదం మాతికాయ పరామసనపదం, తేన యస్మా ఆమసనాదీని ఛుపనపరియోసానాని ద్వాదసపి పదాని గహితాని, తస్మా పదుద్ధారం అకత్వా ‘‘ఆమసనా పరామసనం ఛుపన’’న్తి ఆహ. పరామసనం నామ ఆమసనా. ‘‘ఛుపన’’న్తి హి వుత్తే పరామసనమ్పి విసుం ఏకత్తం భవేయ్యాతి వేదితబ్బం. ఇత్థీ చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ చాతి ఇమస్మిం పఠమవారే ఏవ ద్వాదసపి ఆమసనాదీని యోజేత్వా దస్సితాని. తతో పరం ఆదిమ్హి ద్వే పదానీతి చత్తారి పదాని ఆగతాని, ఇతరాని సంఖిత్తానీతి వేదితబ్బాని. నిస్సగ్గియేన కాయవారాదీసు పన సబ్బాకారేన అలాభతో ఆమసనమేవేకం ఆగతం, నేతరాని. ‘‘సఞ్చోపేతి హరతీ’’తి పాఠో, సఞ్చోపేతి చ. గణ్ఠిపదేసు పన ‘‘పురిమనయేనేవాతి రజ్జువత్థాదీహి పరిక్ఖిపనే’’తి చ పచ్ఛా ‘‘పురిమనయేనేవాతి సమ్మసనా హోతీ’’తి చ ‘‘వేణిగ్గాహే ఆపత్తియా పఞ్ఞత్తత్తా లోమఫుసనేపి సఙ్ఘాదిసేసో’’తి చ ‘‘తం పకాసేతుం ఉపాదిన్నకేన హీతిఆది వుత్త’’న్తి చ లిఖితం.

యథానిద్దిట్ఠనిద్దేసేతి ఇమస్మింయేవ యథానిద్దిట్ఠే నిద్దేసే. ‘‘సదిసం అగ్గహేసీ’’తి వుత్తే తాదిసం అగ్గహేసీతి గరుకం తత్థ కారయేతి అత్థో, కాయసంసగ్గవిభఙ్గే వాతి అత్థో. ఇతరోపి కాయపటిబద్ధఛుపనకో. గహణే చాతి గహణం వా. విరాగితేతి విరద్ధే. సారత్తన్తి కాయసంసగ్గరాగేన రత్తం, అత్తనా అధిప్పేతన్తి అత్థో. ‘‘మాతుభగినిఆదివిరత్తం గణ్హిస్సామీ’’తి విరత్తం ఞాతిపేమవసేన గణ్హి, ఏత్థ దుక్కటం యుత్తం. ‘‘కాయసంసగ్గరాగం వా సారత్తం గణ్హిస్సామీ’’తి విరత్తం మాతరం గణ్హి, అనధిప్పేతం గణ్హి. ఏత్థ మహాసుమత్థేరవాదేన థుల్లచ్చయం ‘‘కాయం గణ్హిస్సామీ’’తి కాయప్పటిబద్ధం గణ్హాతి, థుల్లచ్చయన్తి లద్ధికత్తా. ‘‘ఇత్థీ చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ సారత్తో చ, భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా కాయేన కాయం ఆమసతి, ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తి (పారా. ౨౭౩) వచనతో సఙ్ఘాదిసేసోపి ఖాయతి. ‘‘విరత్తం గణ్హిస్సామీ’’తి సారత్తం గణ్హాతి, ఏత్థపి సఙ్ఘాదిసేసోవ ఖాయతి ‘‘నీలం ఘట్టేస్సామీ’తి కాయం ఘట్టేతి, సఙ్ఘాదిసేసో’’తి వచనతో. ఏత్థ పన ‘‘న పుబ్బభాగే కాయసంసగ్గరాగత్తా’’తి అనుగణ్ఠిపదే కారణం వుత్తం. కేచి పన ‘‘గరుకాపత్తిభయేన ‘నీలమేవ ఘట్టేస్సామీ’తి వాయామన్తో కాయం ఘట్టేతి, పుబ్బభాగే తస్స ‘కాయపటిబద్ధం ఘట్టేస్సామీ’తి పవత్తత్తా దుక్కటేన భవితబ్బ’’న్తి వదన్తి. ధమ్మసిరిత్థేరో ‘‘ఏవరూపే సఙ్ఘాదిసేసో’’తి వదతి కిర. ‘‘ఇత్థిఉభతోబ్యఞ్జనకఇత్థియా పురిసఉభతోబ్యఞ్జనకపురిసే వుత్తనయేన ఆపత్తిభేదో, ఇత్థిలిఙ్గస్స పటిచ్ఛన్నకాలేపి ఇత్థివసేనేవ ఆపత్తీ’’తి వదన్తి.

వినీతవత్థువణ్ణనా

౨౮౧. తిణణ్డుపకన్తి హిరివేరాదిమూలాని గహేత్వా కత్తబ్బం. తాలపణ్ణముద్దికన్తి తాలపణ్ణమయం అఙ్గులిముద్దికం, తేన తాలపణ్ణమయం కటం, కటిసుత్తకం, కణ్ణపిళన్ధనాది సబ్బం న వట్టతీతి సిద్ధం. తమ్బపణ్ణివాసినో ఇత్థిరూపం లిఖితం, కటికపటఞ్చ న ఛుపన్తి కిర. ఆకరతో ముత్తమత్తో. రతనమిస్సోతి అలఙ్కారత్థం కతో కఞ్చనలతాదివినద్ధో. సువణ్ణేన సద్ధిం యోజేత్వా పచిత్వాతి సువణ్ణరసం పక్ఖిపిత్వా పచిత్వా. బీజతో ధాతుపాసాణతో పట్ఠాయ. థేరో న కప్పతీతి ‘‘తుమ్హాకం పేసిత’’న్తి వుత్తత్తా. ‘‘చేతియస్స పూజం కరోథా’’తి వుత్తే వట్టతి కిర. బుబ్బుళకం తారకం. ఆరకూటలోహమ్పి జాతరూపగతికమేవ.

వుత్తఞ్హేతం అన్ధకట్ఠకథాయం –

‘‘ఆరకూటలోహం సువణ్ణసదిసమేవ, సువణ్ణం అనులోమేతి, అనామాస’’న్తి.

‘‘భేసజ్జత్థాయ పన వట్టతీ’’తి వచనతో మహాఅట్ఠకథాయం వుత్తనయేకదేసోపి అనుఞ్ఞాతో హోతీతి తత్థ తత్థ అధిప్పాయం ఞత్వా విభావేతబ్బం.

కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.