౫. చఙ్కమసుత్తవణ్ణనా

౯౯. మహాపఞ్ఞేసూతి విపులపఞ్ఞేసు. నన్తి సారిపుత్తత్థేరం. ఖన్ధన్తరన్తి ఖన్ధవిభాగం, ఖన్ధానం వా అన్తరం విసేసో అత్థీతి ఖన్ధన్తరో. ఏస నయో సేసేసుపి. పరికమ్మన్తి ఇద్ధివిధాధిగమస్స పుబ్బభాగపరికమ్మఞ్చేవ ఉత్తరపరికమ్మఞ్చ. ఆనిసంసన్తి ఇద్ధానిసంసఞ్చేవ ఆనిసంసఞ్చ. అధిట్ఠానం వికుబ్బనన్తి అధిట్ఠానవిధానఞ్చేవ వికుబ్బనవిధానఞ్చ. వుత్తనయేనేవాతి ‘‘పథవిం పత్థరన్తో వియా’’తిఆదినా.

ధుతఙ్గపరిహారన్తి ధుతఙ్గానం పరిహరణవిధిం. పరిహరణగ్గహణేనేవ సమాదానం సిద్ధం హోతీతి తం న గహితం. ఆనిసంసన్తి తంతంధుతఙ్గపరిహరణే దట్ఠబ్బం ఆనిసంసమేవ. సమోధానన్తి ‘‘ఏత్తకా పిణ్డపాతపటిసంయుత్తా, ఏత్తకా సేనాసనపటిసంయుత్తా’’తి పచ్చయవసేన అఞ్ఞమఞ్ఞఞ్చ అన్తోగధత్తా. అధిట్ఠానన్తి అధిట్ఠానవిధిం. భేదన్తి ఉక్కట్ఠాదిభేదఞ్చేవ భిన్నాకారఞ్చ.

పరికమ్మన్తి ‘‘దిబ్బచక్ఖు ఏవం ఉప్పాదేతబ్బం, ఏవం విసోధేతబ్బ’’న్తిఆదినా పరికమ్మవిధానం. ఆనిసంసన్తి పరేసం అజ్ఝాసయానురూపాయతనాదిఆనిసంసపభేదం. ఉపక్కిలేసన్తి సాధారణం అసాధారణం దువిధం ఉపక్కిలేసం. విపస్సనాభావనుపక్కిలేసా హి దిబ్బచక్ఖుస్స ఉపక్కిలేసాతి వేదితబ్బా.

సఙ్ఖేపవిత్థారగమ్భీరుత్తానవిచిత్రకథాదీసూతి సఙ్ఖేపో విత్థారో గమ్భీరతా ఉత్తానతా విచిత్రభావో నేయ్యత్థతా నీతత్థతాతి ఏవమాదీసు ధమ్మస్స కథేతబ్బప్పకారేసు తం తం కథేతబ్బాకారం.

ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో, పకారత్థో వా. తేన –

‘‘ఆదిమ్హి సీలం దేసేయ్య, (దీ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౯౦; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౨౯౧)

మజ్ఝే చిత్తం వినిద్దిసే;

అన్తే పఞ్ఞా కథేతబ్బా,

ఏసో ధమ్మకథావిధో’’తి. –

ఏవం కథేతబ్బాకారం సఙ్గణ్హాతి.

‘‘సిథిలం ధనితఞ్చ దీఘరస్సం, గరుకం లహుకఞ్చ నిగ్గహీతం;

సమ్బన్ధం వవత్థితం విముత్తం, దసధా బ్యఞ్జనబుద్ధియా పభేదో’’తి. (దీ. ని. ౧.౧౯౦; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౨౯౧; పరి. ౪౮౫) –

ఏవం వుత్తం దసవిధం బ్యఞ్జనబుద్ధిం. అట్ఠుప్పత్తిన్తి తస్స తస్స సుత్తస్స జాతకస్స చ అట్ఠుప్పత్తిం. అనుసన్ధిన్తి పచ్ఛానుసన్ధిఆదిఅనుసన్ధిం. పుబ్బాపరన్తి సమ్బన్ధం. ఇదం పదం ఏవం వత్తబ్బం, ఇదం పుబ్బాపరం ఏవం గహేతబ్బన్తి.

కులసఙ్గణ్హనపరిహారన్తి లాభుప్పాదనత్థం కులానం సఙ్గణ్హనవిధినో పరిహరణం తన్నియమితం ఏకన్తికం కులసఙ్గహణవిధిం.

చఙ్కమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.