౫౦. విపస్సనానిద్దేసవణ్ణనా

౪౭౧-౨. నామరూపన్తి చిత్తచేతసికసఙ్ఖాతం నామఞ్చ అట్ఠవీసతివిధం రూపఞ్చ. ‘‘నమనలక్ఖణం నామం, రుప్పనలక్ఖణం రూపం, నామరూపతో న అఞ్ఞో అత్తాదికో కోచి అత్థీ’’తి ఏవం ఝానలాభీ చే, ఝానతో వుట్ఠాయ ఝానగతం వా విపస్సనాయానికో చే, పకిణ్ణకభూతం నామరూపం పరిగ్గహేత్వా. పాతిమోక్ఖసంవరాది సీలవిసుద్ధి, చతురారక్ఖవసేన దీపితా సోపచారసమాధిసఙ్ఖాతా చిత్తవిసుద్ధి చ వుత్తావ నామాతి ఇమినా దిట్ఠివిసుద్ధి కథితా. తతో తస్స పచ్చయఞ్చ పరిగ్గహేత్వాతి సమ్బన్ధో. తస్స పచ్చయన్తి ‘‘పటిసన్ధిక్ఖణే నామరూపద్వయమేవ అవిజ్జాతణ్హాఉపాదానకమ్మేహి ఉప్పజ్జతి, న ఇస్సరాదికారణేనా’’తిఆదినా తస్స కారణం, ఇమినా కఙ్ఖావితరణవిసుద్ధి దస్సితా.

హుత్వా అభావతో అనిచ్చాతి సబ్బేపి నామరూపసఙ్ఖారా ఉప్పజ్జిత్వా అభావాపజ్జనతో అనిచ్చా. ఉదయబ్బయపీళనా దుక్ఖాతి ఉప్పాదనిరోధవసేన పీళనతో దుక్ఖా. అవసవత్తిత్తా అనత్తాతి అత్తనో వసే అవత్తనతో అనత్తాతి ఏవం సఙ్ఖారేహి సద్ధిం తిలక్ఖణం ఆరోపేత్వా. పునప్పునం సమ్మసన్తోతి యథావుత్తనయేన సమ్మసన్తో సమథయానికో విపస్సనాయానికో చ యోగావచరో. ఇమినా మగ్గామగ్గఞాణదస్సనవిసుద్ధి, పటిపదాఞాణదస్సనవిసుద్ధి చ దస్సితా. సఙ్ఖారానమేవ హి ఉదయబ్బయాదినానుపస్సనతో ఉదయబ్బయభఙ్గభయఆదీనవనిబ్బిదాముఞ్చితుకమ్యతాపటిసఙ్ఖానుపస్సనాస- ఙ్ఖారుపేక్ఖాఞాణసఙ్ఖాతస్స అట్ఠవిధస్స ఞాణస్స వసేన సిఖాప్పత్తం విపస్సనాఞాణం పటిపదాఞాణదస్సనవిసుద్ధి నామ. అనుపుబ్బేన సబ్బసంయోజనక్ఖయం పాపుణేయ్యాతి ఇమినా ఞాణదస్సనవిసుద్ధి దస్సితా. సబ్బసంయోజనక్ఖయన్తి ఓరమ్భాగియానం పఞ్చన్నం సంయోజనానం హేట్ఠా మగ్గత్తయేన ఖేపితత్తా, ఇతరేసం ఉద్ధమ్భాగియానం సంయోజనానం ఖేపితత్తా చ సబ్బేసం సంయోజనానం ఖయన్తే జాతం అరహత్తమగ్గం.

నిగమనకథావణ్ణనా

౪౭౩. యస్మా కారణా యా సిక్ఖనా, అయం భిక్ఖుకిచ్చం, అతో తస్మా కారణాతి అత్థో.

౪౭౪. నిచ్చసో లోకవిచారినోతి నిచ్చం లోకే విచరతో. మాలుతస్సేవ పరిస్సమో న సమ్భోతీతి యోజనా. మాలుతస్సేవాతి వాతస్స ఇవ. న సమ్భోతీతి న హోతి.

౪౭౫-౬. తమ్బపణ్ణి ఏవ తమ్బపణ్ణియో, కేతు వియ కేతు, తమ్బపణ్ణియే కేతూతి తప్పురిసో. తేన రచితా ధమ్మవినయఞ్ఞుపసంసితా అయం ఖుద్దసిక్ఖా పరిమాణతో గాథానం పఞ్చమత్తేహి సతేహి ఏత్తావతా నిట్ఠానముపాగతాతి సమ్బన్ధో.

నిగమనకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనకథా

కారాపితేతిరుచిరే పవరే విహారే;

మానాధికారిపురినా గరునా గుణేన;

వస్సం వసం దమిళసో విధహం అకాసిం;

ఆకఙ్ఖటీక జినసాసనసమ్పవుద్ధిం.

పుఞ్ఞేన సత్థరచనాజనితేన తేన;

సమ్బుద్ధసాసనవరోదయకారణేన;

లోకామిసేసు పన మే సమయం అలగ్గో;

సమ్బుద్ధసాసనవరోదయమాచరేయ్యం.

అత్థేసు అక్ఖరపదేసు వినిచ్ఛయేసు;

పుబ్బాపరేసు లిఖితం ఖలితం యదత్థి;

ఓహాయ ఖన్తుమరహన్తి వదన్తు సన్తా;

దిట్ఠాపరాధమథ వా కిములాలనేన.

యేనన్తతన్తరతనాకరమన్థనేన;

మన్థాచలోల్లసితఞాణవరేన లద్ధా;

సారామతాతిసుఖితా సుఖయన్తి చఞ్ఞే;

తే మే జయన్తి గరవో గరవో గుణేహి.

పరత్థసమ్పాదనతో, పుఞ్ఞేనాధిగతేనహం;

పరత్థసమ్పాదనకో, భవేయ్యం జాతిజాతియం.

సిస్సో ఆహ –

పరమప్పిచ్ఛతానేకసన్తోసోపసమేసినం;

సుచిసల్లేఖవుత్తీనం, సదారఞ్ఞనివాసినం.

సాసనుజ్జోతకారీనం, ఆచేరత్తముపాగతం;

ఉదుమ్బరగిరిఖ్యాతయతీనం యతిపుఙ్గవం.

మేధఙ్కర ఇతి ఖ్యాతనామధేయ్యం తపోధనం;

థేరం థిరదయామేధానిధానం సాధుపూజితం.

సిస్సం సహాయమాగమ్మ, కల్యాణమిత్తమత్తనో;

సోధేతుం సాసనం సత్థు, పరక్కమమకాసి యో.

సుసద్దసిద్ధిం యో యోగనిచ్ఛయం సబ్భి వణ్ణితం;

అకా సుబోధాలఙ్కారం, వుత్తోదయమనాకులం.

సఙ్ఘరక్ఖితనామేన, మహాథేరేన ధీమతా;

నివాసభూతేనానేకగుణానప్పిచ్ఛతాదినం.

తేనేవ రచితా సాధు, సాసనోదయకారినా;

ఖుద్దసిక్ఖాయ టీకాపి, సుమఙ్గలప్పసాదనీ.

నిగమనకథా నిట్ఠితా.

ఇతి సుమఙ్గలప్పసాదనీ నామ

ఖుద్దసిక్ఖా-అభినవటీకా సమత్తా.

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స