౪౪. ఉపోసథనిద్దేసవణ్ణనా

౪౧౦. దువే ఉపోసథాతి సులభప్పవత్తివసేన వుత్తం. తయో పన దివసవసేనేవ ఉపోసథా చాతుద్దసికో పన్నరసికో సామగ్గికోతి. తత్థ హేమన్తగిమ్హవస్సానానం తిణ్ణం ఉతూనం తతియసత్తమపక్ఖేసు ద్వే ద్వే కత్వా ఛ చాతుద్దసికా, సేసా పన్నరసికాతి ఏవం ఏకసంవచ్ఛరే చతువీసతిఉపోసథా. ఇదం తావ లోకస్స పకతిచారిత్తం. ‘‘ఆగన్తుకేహి ఆవాసికానం అనువత్తితబ్బ’’న్తిఆదివచనతో (మహావ. ౧౭౮) పన తథారూపపచ్చయే సతి అఞ్ఞస్మిమ్పి చాతుద్దసే ఉపోసథం కాతుం వట్టతి.

౪౧౧. సుత్తుద్దేసో సఙ్ఘస్సేవాతి యోజనా. అధిట్ఠానఞ్చ తం ఉపోసథో చాతి కమ్మధారయో. సేసానన్తి ద్విన్నం తిణ్ణం వా. ‘‘దువే’’తిఆదినా చ చాతుద్దసో పన్నరసో సామగ్గీతి దివసవసేన, సుత్తుద్దేసో అధిట్ఠానం పారిసుద్ధీతి కరణప్పకారేన, సఙ్ఘుపోసథో గణుపోసథో పుగ్గలుపోసథోతి పుగ్గలవసేన చాతి నవ ఉపోసథా దీపితా హోన్తి.

౪౧౨. పుబ్బకిచ్చేతి –

‘‘ఛన్దపారిసుద్ధిఉతుక్ఖానం, భిక్ఖుగణనా చ ఓవాదో;

ఉపోసథస్స ఏతాని, పుబ్బకిచ్చన్తి వుచ్చతీ’’తి. (మహావ. అట్ఠ. ౧౬౮) –

ఏవం అట్ఠకథాచరియేహి వుత్తే పుబ్బకరణానన్తరం కత్తబ్బే పుబ్బకిచ్చే.

పుబ్బకరణేతి –

‘‘సమ్మజ్జనీ పదీపో చ, ఉదకం ఆసనేన చ;

ఉపోసథస్స ఏతాని, పుబ్బకరణన్తి వుచ్చతీ’’తి. (మహావ. అట్ఠ. ౧౬౮) –

ఏవం అట్ఠకథాచరియేహేవ వుత్తే సబ్బపఠమం కత్తబ్బే పుబ్బకరణే. పత్తకల్లేతి ఉపోసథాదీనం చతున్నం అఙ్గానం సమ్భవేన పత్తో కాలో ఇమస్సాతి పత్తకాలం, పత్తకాలమేవ పత్తకల్లం. కిం తం? ఉపోసథాదికమ్మం. తం పన చతూహి అఙ్గేహి సఙ్గహితం. యథాహు అట్ఠకథాచరియా –

‘‘ఉపోసథో యావతికా చ భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా,

సభాగాపత్తియో చ న విజ్జన్తి;

వజ్జనీయా చ పుగ్గలా తస్మిం న హోన్తి,

పత్తకల్లన్తి వుచ్చతీ’’తి. (మహావ. అట్ఠ. ౧౬౮);

సమానితేతి సమ్మా ఆనీతే పవత్తితేతి అత్థో. సోతి సుత్తుద్దేసో. పఞ్చధాతి నిదానుద్దేసో పారాజికుద్దేసో సఙ్ఘాదిసేసుద్దేసో అనియతుద్దేసో విత్థారుద్దేసోతి ఏవం పఞ్చధా.

౪౧౩. వినాన్తరాయన్తి రాజన్తరాయో చోరన్తరాయో అగ్యన్తరాయో ఉదకన్తరాయో మనుస్సన్తరాయో అమనుస్సన్తరాయో వాళన్తరాయో సరీసపన్తరాయో జీవితన్తరాయో బ్రహ్మచరియన్తరాయోతి (మహావ. ౧౫౦) వుత్తేసు దససు యం కిఞ్చి అన్తరాయం వినా. సఙ్ఖేపేనాతి వినా విత్థారం. ‘‘ఏత్థ ద్వీసు తీసు వా ఉద్దేసేసు విసదేసు థేరోవ ఇస్సరో’’తి వుత్తత్తా అవత్తన్తేపి వట్టతీతి యోజనా. ఏత్థాతి పఞ్చసు ఉద్దేసేసు. అవత్తన్తేతి థేరస్స విత్థారేన అవత్తమానే అప్పగుణే. వట్టతీతి సంఖిత్తేన ఉద్దిసితుమ్పి వట్టతి. ఇమినావ యస్స కస్సచి ఉద్దేసకస్స అవత్తన్తేపి వట్టతీతి విఞ్ఞాయతి. ద్వీసు వత్తమానేసు ఇస్సరత్తే అధికే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి దస్సనత్థం ‘‘తీసూ’’తి వుత్తం. ‘‘థేరోవ ఇస్సరో’’తిఆదినా ఇదం పరిదీపేతి – ద్వే అఖణ్డా సువిసదా వాచుగ్గతా, థేరాధేయ్యం పాతిమోక్ఖం, సచే పన ఏత్తకమ్పి విసదం కాతుం న సక్కోతి, బ్యత్తస్స భిక్ఖునో ఆయత్తం హోతి, తస్మా సయం ఉద్దిసితబ్బం, అఞ్ఞా వా అజ్ఝేసితబ్బోతి.

౪౧౪. ఉద్దిసన్తే సమా వా అథ థోకికా వా యది ఆగచ్ఛేయ్యున్తి సమ్బన్ధనీయం. ఉద్దిసన్తే ఆవాసికేహి పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే. సమా వా థోకికా వాతి ఆవాసికేహి సమా వా థోకికా వా ఆగన్తుకా భిక్ఖూ. అవసేసకం సోతబ్బన్తి ఇమినా ఏత్తావతాపి ఉపోసథో కతోయేవ నామాతి దీపేతి.

౪౧౫. ఉద్దిట్ఠమత్తేతి ఉద్దిట్ఠంయేవ ఉద్దిట్ఠమత్తం. మత్త-సద్దో అవధారణే. సకలాయ ఏకచ్చాయ వా ఉట్ఠితాయ సమా వా థోకికా వా యది ఆగచ్ఛేయ్యున్తి యోజనా. సకలాయాతి సబ్బాయ పరిసాయ. ఏసం సన్తికే పారిసుద్ధిం కరేయ్యున్తి ఏసం ఆవాసికానం సమీపే తే ఆగన్తుకా భిక్ఖూ పారిసుద్ధిఉపోసథం కరేయ్యున్తి అత్థో. అథ బహుకా చే, సబ్బవికప్పేసు పుబ్బకిచ్చం కత్వాతి యోజనీయం. వికప్పీయన్తి పరికప్పీయన్తీతి వికప్పా, అవసేససవనపారిసుద్ధిఉపోసథవిధానా సబ్బే చ తే వికప్పా చేతి సబ్బవికప్పా. తేసు. పునుద్దిసేతి పున పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్య.

౪౧౬. ఇతరానన్తి ఆగన్తుకానం. ఇతరోతి చాతుద్దసో. ఏత్థ పన యేసం పన్నరసో, తే అతీతం ఉపోసథం చాతుద్దసికం అకంసూతి వేదితబ్బా. అయమేత్థాధిప్పాయో – తాదిసే పచ్చయే సతి చాతుద్దసికస్స కతత్తా తేసం యథావుత్తతతియసత్తమపక్ఖసఙ్ఖాతచాతుద్దసికే సమ్పత్తే తేరసీచాతుద్దసీకత్తబ్బత్తా అనుపోసథత్తా పన తత్థ ఉపోసథో న కతోతి చాతుద్దసోయేవ పన్నరసో జాతో. సమానేతరేతి సమా ఊనా ఇతరేతి పదచ్ఛేదో. ఇతరేతి ఆగన్తుకా. పురిమానం అనువత్తన్తూతి ఆవాసికేహి ‘‘అజ్జుపోసథో పన్నరసో’’తి పుబ్బకిచ్చే కయిరమానే పురిమానం ఆవాసికానం అనువత్తన్తూతి అత్థో. సచేధికాతి యది ఆగన్తుకా బహుకా హోన్తి. పురిమాతి ఆవాసికా. తేసం అనువత్తన్తూతి తేసం ఆగన్తుకానం ‘‘అజ్జుపోసథో చాతుద్దసో’’తి పుబ్బకిచ్చే కయిరమానే అనువత్తన్తు. సేసేపీతి ఆగన్తుకానం పన్నరసవారేపి. అయం నయోతి ‘‘ఆగన్తుకానం పన్నరసో ఇతరానం సచేతరో’’తిఆదికో అయమేవ నయో. ఏత్థ పన యేసం పన్నరసో, తే తిరోరట్ఠతో వా ఆగతా అతీతం వా ఉపోసథం చాతుద్దసికం అకంసూతి వేదితబ్బో.

౪౧౭. అతీతుపోసథస్స చాతుద్దసియం కతత్తా చాతుద్దసియం పన్నరసుపోసథో కతోతి పన్నరసీ ఆవాసికానం పాటిపదో జాతోతి ఆహ ‘‘ఆవాసికానం పాటిపదో’’తి. ఇతరానన్తి ఆగన్తుకానం. ఉపోసథోతి పన్నరసో ఉపోసథో. సమథోకానన్తి అత్తనా సమానం వా థోకానం వా ఆగన్తుకానం. మూలట్ఠాతి ఆవాసికా. కామతో దేన్తూతి అత్తనో ఇచ్ఛాయ దేన్తు.

౪౧౮. నో చే దేన్తీతి యది ఆవాసికా కాయసామగ్గిం న దేన్తి, తేసం పన ఆవాసికానం హియ్యో ఉపోసథస్స కతత్తా అజ్జ ఉపోసథకరణం నత్థి. బహూసు అనిచ్ఛాయ కాయసామగ్గిం దదేయ్యాతి యోజనా. బహూసూతి ఆగన్తుకేసు బహుకేసు. బహి వా వజేతి ఆవాసికభిక్ఖుపరిసా నిస్సీమం వా వజేయ్యాతి అత్థో.

౪౧౯. సావేయ్య సుత్తన్తి పాతిమోక్ఖసఙ్ఖాతం సుత్తం వాయమిత్వా సావేయ్య.

౪౨౦. సమ్మజ్జితుం …పే… ఉదకాసనం పఞ్ఞపేతుఞ్చ మహాథేరేన పేసితో కల్లో న కరేయ్య తథాతి సమ్బన్ధో. కల్లోతి అగిలానో. తథాతి దుక్కటం అతిదిసతి. ఆసనేసు అసతి అన్తమసో సాఖాభఙ్గమ్పి కప్పియం కారాపేత్వా పఞ్ఞపేతబ్బం. తేలే అసతి కపల్లే అగ్గిపి జాలేతబ్బో.

౪౨౧-౩. పట్ఠపేత్వా దకాసనన్తి పరిభోజనీయపానీయోదకఞ్చ ఆసనఞ్చ సన్నిహితం కత్వా. గణఞత్తిన్తి ఇదాని వక్ఖమానం గణేన ఠపేతబ్బం ఞత్తిం. తేతి అఞ్ఞే దువే భిక్ఖూ. సమత్తపుబ్బారమ్భేనాతి సమత్తో నిట్ఠితో పుబ్బేసు ఉత్తరాసఙ్గఏకంసకరణాదీసు ఆరమ్భో యస్సాతి తిపదబహుబ్బీహి. నవేన తే ఏవమీరియాతి సమ్బన్ధో. తేతి ఇతరే ద్వే.

౪౨౪. కత్తబ్బం కత్వా పుబ్బకిచ్చాదికం సమ్పాదేత్వా నవో ఏవం ఈరియోతి యోజనా.

౪౨౭. యత్థాతి యస్మిం విహారే ఏకేకస్స పారిసుద్ధిం హరిత్వానాతి సమ్బన్ధో. ఏకేకస్సాతి ఏత్థ విచ్ఛాయం ద్విత్తం. కిరియాయ గుణేన దబ్బేన వా భిన్నే అత్థే బ్యాపితుం ఇచ్ఛా విచ్ఛా. ఏత్థ పన ఛన్దపారిసుద్ధిహరణసఙ్ఖాతాయ కిరియాయ చతూసు చ తీసు చ ద్వీసు చ భిన్నమేకేకం బ్యాపితుం సమ్బన్ధితుం ఇచ్ఛాతి విచ్ఛా. ఇతరీతరేతి ఏత్థాపి కరణకిరియావసేన వేదితబ్బం. తయో ద్వే ఏకో వా తం తం సఙ్ఘుపోసథం గణుపోసథం పుగ్గలుపోసథం వాతి వుత్తం హోతి. అయమేత్థాధిప్పాయో – చతూసు ఏకస్స ఆహరిత్వా తయో పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, తీసు వా ఏకస్స ఆహరిత్వా ద్వే సఙ్ఘుపోసథం కరోన్తి, అధమ్మేన వగ్గం ఉపోసథకమ్మం. అథ పన ఏకస్స ఆహరిత్వా తయో సఙ్ఘుపోసథం కరోన్తి, ఏకస్స ఆహరిత్వా ద్వే పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, అధమ్మేన వగ్గం నామ హోతి. యది పన చత్తారోపి సన్నిపతిత్వా పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, తయో వా ద్వే వా సఙ్ఘుపోసథం కరోన్తి, అధమ్మేన సమగ్గం నామ హోతీతి. తబ్బిపరియాయేన ధమ్మేన సమగ్గం వేదితబ్బం.

౪౨౮. వగ్గే సమగ్గే వా ‘‘వగ్గో’’తి సఞ్ఞినో విమతిస్స వా కరోతో దుక్కటన్తి సమ్బన్ధో. వగ్గేతి వగ్గసఙ్ఘే. విమతిస్సాతి ‘‘వగ్గో ను ఖో, సమగ్గో’’తి ఏవం వేమతికస్స. ఇమినావ కుక్కుచ్చపకతవారోపి ఉపలక్ఖితో. కరోతోతి ఉపోసథం కరోన్తస్స. భేదాధిప్పాయేన కరోతోతి యోజనా. ఏత్థ పన పాపస్స బలవతాయ థుల్లచ్చయం వుత్తం. సఞ్ఞినోతి సఞ్ఞాసీసేన చిత్తం వుత్తం, చిత్తవతోతి అత్థో.

౪౨౯-౩౦. ‘‘ఉక్ఖిత్తస్సా’’తిఆదినా వజ్జనీయపుగ్గలే దస్సేతి. ఉక్ఖిత్తస్సాతి కత్తుఅత్థే సామివచనం. నిసిన్నసద్దస్స కమ్మసాధనత్తా ఉక్ఖిత్తాదీహి కత్తూహి భవితబ్బన్తి. ‘‘సేసాన’’న్తి విసేసనస్స భిక్ఖూనం బ్యభిచారేన సాత్థకతా. అభబ్బస్స పణ్డకాదిఏకాదసవిధస్స అభబ్బస్స. నిసిన్నపరిసాయఞ్చ పాతిమోక్ఖం న ఉద్దిసేతి సమ్బన్ధో. సభాగాపత్తికో తథా న ఉద్దిసేతి యోజేతబ్బం. వికాలభోజనాదివత్థుతో సమానో భాగో కోట్ఠాసో ఏతిస్సాతి సభాగా, సా ఆపత్తి అస్సాతి బహుబ్బీహి.

ఛన్దేన పరివుత్థేనాతి ఏత్థ చతుబ్బిధం పారివాసియం పరిసపారివాసియం రత్తిపారివాసియం ఛన్దపారివాసియం అజ్ఝాసయపారివాసియన్తి. తత్థ భిక్ఖూ కేనచిదేవ కరణీయేన సన్నిపతితా హోన్తి, అథ మేఘుట్ఠానాదినా కేనచిదేవ కరణీయేన అనోకాసో, అథ ‘‘అఞ్ఞత్థ గచ్ఛామా’’తి ఛన్దం అవిస్సజ్జిత్వావ ఉట్ఠహన్తి, ఇదం పరిసపారివాసియం నామ కిఞ్చాపి పరిసపారివాసియం, ఛన్దస్స పన అవిస్సట్ఠత్తా కమ్మం కాతుం వట్టతి.

‘‘యావ పన సబ్బే సన్నిపతన్తి, తావ ధమ్మం సుణిస్సామా’’తి ఏకం అజ్ఝేసన్తి, తస్మిం ధమ్మకథం కథేన్తేయేవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి, సచే చాతుద్దసికం కాతుం నిసిన్నా, పన్నరసోతి కాతుం వట్టతి, సచే పన్నరసికం కాతుం నిసిన్నా, పాటిపదే అనుపోసథే ఉపోసథం కాతుం న వట్టతి, అఞ్ఞం పన సఙ్ఘకిచ్చం కాతుం వట్టతి, ఇదం రత్తిపారివాసియం నామ.

ఏవం పన నిసిన్నే కోచి నక్ఖత్తపాఠకో భిక్ఖు ‘‘అజ్జ నక్ఖత్తం దారుణం, ఇమం కమ్మం మా కరోథా’’తి వదతి, తే తస్స వచనేన ఛన్దం విస్సజ్జేత్వా తత్థేవ నిసిన్నా హోన్తి, అథఞ్ఞో ఆగన్త్వా ‘‘నక్ఖత్తం పటిమానేన్తం, అత్థో బాలం ఉపచ్చగా’’తి (జా. ౧.౧.౪౯) వత్వా ‘‘కిం నక్ఖత్తేన, కరోథా’’తి వదతి, ఇదం ఛన్దపారివాసియఞ్చేవ అజ్ఝాసయపారివాసియఞ్చ. ఏకస్మిం పారివాసియే పున ఛన్దపారిసుద్ధిం ఆనేత్వా కమ్మం కాతుం వట్టతి.

౪౩౧. ఆపన్నఞ్చ వేమతికఞ్చ అదేసయిత్వా వా నావికత్వా వా ఉపోసథం కాతుం న చ కప్పతీతి సమ్బన్ధో. నావికత్వాతి గరుకాపత్తిం అనావికత్వా. న చాతి నేవ.

౪౩౨. అట్ఠితోపోసథాతి అట్ఠితో అవిస్సట్ఠో ఉపోసథో యస్మిన్తి బహుబ్బీహి. తదహూతి తస్మిం ఉపోసథదివసే. అన్తరాయం వా సఙ్ఘం వా వినా అధిట్ఠాతుం సీమమేవ వా న వజేతి యోజనా. అధిట్ఠాతున్తి ఇమినా గణుపోసథమ్పి ఉపలక్ఖేతి. సీమన్తి ఇమినా నదిమ్పి.

ఉపోసథనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.