౯. కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ధమ్మికానన్తి ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన కతత్తా ధమ్మో ఏతేసు అత్థీతి ధమ్మికాని, తేసం ధమ్మికానం. కమ్మానన్తి చతున్నం సఙ్ఘకమ్మానం. తేనాహ ‘‘ధమ్మేనా’’తిఆది. తత్థ ధమ్మేనాతి భూతేన వత్థునా. వినయేనాతి చోదనాయ చేవ సారణాయ చ. సత్థుసాసనేనాతి ఞత్తిసమ్పదాయ చేవ అనుస్సవనాసమ్పదాయ చ. సమగ్గస్స సఙ్ఘస్సాతి సీమట్ఠకసఙ్ఘం సోధేత్వా ఛన్దారహానం ఛన్దం ఆహరిత్వా కత్తబ్బత్తా కాయేన చేవ చిత్తేన చ ఏకీభూతస్స సఙ్ఘస్స. తం తం వత్థున్తి అవణ్ణభణనాదిం తం తం వత్థు.

ఓసారేన్తి సఙ్ఘమజ్ఝం ఏతేనాతి ఓసారణం. నిస్సారేన్తి సఙ్ఘమ్హా ఏతేనాతి నిస్సారణం. భణ్డుకమ్మన్తి ముణ్డకరణం, కేసచ్ఛేదనాపుచ్ఛనన్తి అత్థో. కమ్మమేవ లక్ఖణం కమ్మలక్ఖణం. ఓసారణాదయో వియ కమ్మఞ్చ హుత్వా అఞ్ఞఞ్చ నామం న లభతి, కమ్మమేవ హుత్వా లక్ఖీయతీతి కమ్మలక్ఖణన్తి అత్థో. ‘‘ఓసారణం నిస్సారణ’’న్తి (పరి. అట్ఠ. ౪౯౫-౪౯౬) చేత్థ పదసిలిట్ఠతాయేతం వుత్తం. పఠమం పన నిస్సారణా హోతి, పచ్ఛా ఓసారణాతి ఆహ ‘‘తత్థ కణ్టకసామణేరస్సా’’తిఆది. కణ్టకసామణేరస్స నాసనా వియ నిస్సారణాతి యథా కణ్టకసామణేరస్స దణ్డకమ్మనాసనా నిస్సారణా, తథా బుద్ధస్స వా ధమ్మస్స వా సఙ్ఘస్స వా అవణ్ణం భణతో, అకప్పియం ‘‘కప్పియ’’న్తి దీపయతో, మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతస్స అఞ్ఞస్సాపి సామణేరస్స –

‘‘సఙ్ఘం, భన్తే, పుచ్ఛామి ‘అయం ఇత్థన్నామో సామణేరో బుద్ధస్స వా ధమ్మస్స వా సఙ్ఘస్స వా అవణ్ణవాదీ మిచ్ఛాదిట్ఠికో, యం అఞ్ఞే సామణేరా లభన్తి దిరత్తతిరత్తం భిక్ఖూహి సద్ధిం సహసేయ్యం, తస్స అలాభాయ నిస్సారణా రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’తి. దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి, భన్తే, సఙ్ఘం పుచ్ఛామి ‘అయం ఇత్థన్నామో సామణేరో…పే… రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’తి, చర పిరే వినస్సా’’తి (పరి. అట్ఠ. ౪౯౫-౪౯౬) –

కత్తబ్బనాసనా నిస్సారణాతి అత్థో. తాదిసంయేవ సమ్మావత్తన్తం దిస్వా పవేసనా ఓసారణాతి తాదిసంయేవ అపరేన సమయేన ‘‘అహం, భన్తే, బాలతాయ అఞ్ఞాణతాయ అలక్ఖికతాయ ఏవం అకాసిం, స్వాహం సఙ్ఘం ఖమాపేమీ’’తి ఖమాపేన్తం దిస్వా యావతతియం యాచాపేత్వా –

‘‘సఙ్ఘం, భన్తే, పుచ్ఛామి ‘అయం ఇత్థన్నామో సామణేరో బుద్ధస్స వా ధమ్మస్స వా సఙ్ఘస్స వా అవణ్ణవాదీ మిచ్ఛాదిట్ఠికో, యం అఞ్ఞే సామణేరా లభన్తి భిక్ఖూహి సద్ధిం దిరత్తతిరత్తం సహసేయ్యం, తస్స అలాభాయ నిస్సారితో, స్వాయం ఇదాని సోరతో నివాతవుత్తి లజ్జిధమ్మం ఓక్కన్తో హిరోత్తప్పే పతిట్ఠితో కతదణ్డకమ్మో అచ్చయం దేసేతి, ఇమస్స సామణేరస్స యథా పురే కాయసమ్భోగసామగ్గిదానం రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’తి. దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి, భన్తే, సఙ్ఘం పుచ్ఛామి…పే… రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’’తి (పరి. అట్ఠ. ౪౯౫-౪౯౬) –

పవేసనా ఓసారణాతి అత్థో.

కేసచ్ఛేదనాపుచ్ఛనన్తి సీమాపరియాపన్నే భిక్ఖూ సన్నిపాతాపేత్వా పబ్బజ్జాపేక్ఖం తత్థ నేత్వా ‘‘సఙ్ఘం, భన్తే, ఇమస్స దారకస్స భణ్డుకమ్మం ఆపుచ్ఛామీ’’తి తిక్ఖత్తుం వా ద్విక్ఖత్తుం వా సకిం వా వచనం. ఇధ చ ‘‘ఇమస్స దారకస్స భణ్డుకమ్మం ఆపుచ్ఛామా’’తిపి ‘‘ఇమస్స సమణకరణం ఆపుచ్ఛామా’’తిపి ‘‘ఇమస్స పబ్బాజనం ఆపుచ్ఛామా’’తిపి ‘‘అయం సమణో హోతుకామో’’తిపి ‘‘అయం పబ్బజితుకామో’’తిపి వత్తుం వట్టతియేవ.

ముఖరస్సాతి ముఖేన ఖరస్స. యం అవన్దియకమ్మం అనుఞ్ఞాతన్తి సమ్బన్ధో. ఊరుం వివరిత్వా దస్సనాదివత్థూసూతి –

‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ భిక్ఖునియో కద్దమోదకేన ఓసిఞ్చన్తి ‘అప్పేవ నామ అమ్హేసు సారజ్జేయ్యు’న్తి, కాయం వివరిత్వా భిక్ఖునీనం దస్సేన్తి, ఊరుం వివరిత్వా భిక్ఖునీనం దస్సేన్తి, అఙ్గజాతం వివరిత్వా భిక్ఖునీనం దస్సేన్తి, భిక్ఖునియో ఓభాసేన్తి, భిక్ఖునీహి సద్ధిం సమ్పయోజేన్తి ‘అప్పేవ నామ అమ్హేసు సారజ్జేయ్యు’’’న్తి (చూళవ. ౪౧౧) –

ఇమేసు వత్థూసు.

అచ్ఛిన్నచీవరకాదీనన్తి అచ్ఛిన్నచీవరజిణ్ణచీవరనట్ఠచీవరగిలానబహుస్సుతసఙ్ఘభారనిత్థరకాదీనం. చీవరాదీనీతి చీవరభేసజ్జసేనాసనాదీని. పరిభుఞ్జితబ్బానీతి పరిభుఞ్జితబ్బాని మూలతచపత్తఅఙ్కురపుప్ఫఫలాదీని. అపనేతబ్బానిపి వత్థూనీతి ఆవాసకరణాదిఅత్థం హరితబ్బానిపి ఛాయూపగఫలూపగరుక్ఖాదీని. తథారూపం వా ధమ్మికం కతికం కరోన్తేహీతి చీవరపిణ్డపాతత్థాయ దిన్నతో ఆవాసజగ్గనాదికం తాదిసం వా అఞ్ఞమ్పి ధమ్మికం కతికం కరోన్తేహి.

నేవ సుత్తం ఆగచ్ఛతీతి న మాతికా ఆగచ్ఛతి. నో సుత్తవిభఙ్గోతి వినయోపి న పగుణో. బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయ అత్థం పటిబాహతీతి (చూళవ. అట్ఠ. ౨౩౩) బ్యఞ్జనమత్తమేవ గహేత్వా అత్థం పటిసేధేతి. జాతరూపరజతఖేత్తవత్థుప్పటిగ్గహణాదీసు వినయధరేహి భిక్ఖూహి ఆపత్తియా కారియమానే దిస్వా ‘‘కిం ఇమే ఆపత్తియా కారేథ, నను ‘జాతరూపరజతప్పటిగ్గహణా పటివిరతో హోతీ’తి (దీ. ని. ౧.౧౦, ౧౯౪) ఏవం సుత్తే పటివిరతిమత్తమేవ వుత్తం, నత్థి ఏత్థ ఆపత్తీ’’తి వదతి. అపరో ధమ్మకథికో సుత్తస్స ఆగతత్తా ఓలమ్బేత్వా నివాసేన్తానం ఆపత్తియా ఆరోపియమానాయ ‘‘కిం ఇమేసం ఆపత్తిం ఆరోపేథ, నను ‘పరిమణ్డలం నివాసేస్సామీతి సిక్ఖా కరణీయా’తి (పాచి. ౫౭౬) ఏవం సిక్ఖాకరణమత్తమేవ వుత్తం, నత్థి ఏత్థ ఆపత్తీ’’తి వదతి. ఉబ్బాహిక వినిచ్ఛయేతి సమథక్ఖన్ధకే వుత్తఉబ్బాహికవినిచ్ఛయే ‘‘సీలవా హోతీ’’తిఆదికాయ హి దసఙ్గసమ్పత్తియా సమన్నాగతే ద్వే తయో భిక్ఖూ ఉచ్చినిత్వా వినిచ్ఛయో ఉబ్బాహికవినిచ్ఛయోతి దట్ఠబ్బో.

పవారణప్పచ్చుక్కడ్ఢనాతి పవారణాయ ఉక్కస్సనా, ఉద్ధం కడ్ఢనాతి అత్థో. తిణవత్థారకసమథే సబ్బసఙ్గాహికఞత్తి చాతి ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అమ్హాకం భణ్డనజాతానం…పే… ఠపేత్వా గిహిప్పటిసంయుత్త’’న్తి (చూళవ. ౨౧౨-౨౧౩) ఏవం తిణవత్థారకసమథే కతా సబ్బపఠమా సబ్బసఙ్గాహికఞత్తి చ.

అలాభాయ పరిసక్కనాదికేహీతి చతున్నం పచ్చయానం అలాభత్థాయ పయోగకరణాదికేహి. ఆదిసద్దేన ‘‘అనత్థాయ పరిసక్కనం, అనావాసాయ పరిసక్కనం, అక్కోసనపరిభాసనం, భిక్ఖూ భిక్ఖూహి భేదనం, బుద్ధస్స అవణ్ణభణనం, ధమ్మస్స అవణ్ణభణనం, సఙ్ఘస్స అవణ్ణభణన’’న్తి (చూళవ. ౨౬౫) అవసేసం సత్తఙ్గం సఙ్గణ్హాతి. అట్ఠహఙ్గేహి సమన్నాగతస్సాతి అట్ఠహి చేవ అఙ్గేహి ఏకేకేనపి అఙ్గేన చ సమన్నాగతస్స. అసమ్భోగకరణత్థన్తి తేన దిన్నస్స దేయ్యధమ్మస్స అప్పటిగ్గహణత్థం. పత్తనిక్కుజ్జనవసేనాతి కమ్మవాచాయ పత్తనిక్కుజ్జనవసేన, న అధోముఖట్ఠపనవసేన. పత్తుక్కుజ్జనవసేనాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. తస్సేవాతి యో పత్తనిక్కుజ్జనవసేన కతనిస్సారణో, తస్సేవ ఉపాసకస్స. సమ్మావత్తన్తస్సాతి యేన సమన్నాగతస్స పత్తుక్కుజ్జనం, తేన సమన్నాగతస్స. సాతి యథావుత్తా నిస్సారణా, ఓసారణా చ.

సూచియాదిఅప్పమత్తకం తంతదత్థికానం విస్సజ్జేతి దేతీతి అప్పమత్తకవిస్సజ్జకో. సాటియగ్గాహాపకోతి వస్సికసాటియగ్గాహాపకో. కమ్మం కరోన్తే ఆరామికే పేసనత్థాయ దాతబ్బా సమ్ముతి ఆరామికపేసకసమ్ముతి. ఏస నయో సామణేరపేసకసమ్ముతీతి ఏత్థాపి.

తజ్జనీయకమ్మాదీనం సత్తన్నన్తి తజ్జనీయం, నియసం, పబ్బాజనీయం, పటిసారణీయం, తివిధఞ్చ ఉక్ఖేపనీయన్తి తజ్జనీయాదీనం సత్తన్నం. అట్ఠయావతతియకాతి భిక్ఖూనం వసేన చత్తారో, భిక్ఖునీనం వసేన చత్తారోతి అట్ఠ సఙ్ఘాదిసేసా.

ఞత్తికమ్మాదివసేనాతి ఞత్తికమ్మఞత్తిదుతియకమ్మఞత్తిచతుత్థకమ్మవసేన. ‘‘కరియమానం దళ్హతరం హోతి, తస్మా కాతబ్బ’’న్తి ఏకచ్చే వదన్తి. ఏవం పన సతి కమ్మసఙ్కరో హోతి, తస్మా న కాతబ్బన్తి పటిక్ఖిత్తమేవ. సచే పన అక్ఖరపరిహీనం వా పదపరిహీనం వా దురుత్తపదం వా హోతి, తస్స సోధనత్థం పునప్పునం వత్తుం వట్టతి. ఇదం అకుప్పకమ్మస్స దళ్హీకమ్మం హోతి, కుప్పకమ్మే కమ్మం హుత్వా తిట్ఠతి. సకలక్ఖణేనేవాతి ఞత్తిఞ్చ చతస్సో చ కమ్మవాచాయో సావేత్వావ. న సేసకమ్మవసేనాతి అపలోకనకమ్మాదినా అవసేసకమ్మవసేన న కాతబ్బం.

కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.